Thực trạng vận dụng quan iểm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc trong môi trường bậc ại học ...9 2.1.. Thành tựu ạt ược trong quá trình vận dụng quan iểm
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐÔNG Á
KHOA Y
HỌC PHẦN: Đường lối CM ĐCS VN
ĐỀ TÀI TIỂU LUẬN
ĐỀ BÀI: Vận dụng quan iểm xây dựng nền văn hóa tiên tiến ậm à bản
sắc dân tộc trong môi trường bậc ại học
Họ và tên: Phan Thế Nam Lớp: Nu18a1b – Id: 44258
Giảng viên hướng dẫn: Th.S Nguyễn Thị Thu Vân
MỤC LỤC
Trang 21.LỜI MỞ ĐẦU 1
I Cơ sở lí luận 1
1.1 Văn hóa và nền văn hóa Việt Nam ậm à bản sắc dân tộc 1
1.2 Quan iểm của Mac Lênin về văn hóa 3
1.3 Quan iểm của Đảng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc 6
1.4 Vai trò của văn hóa ối với giáo dục 8
II Thực trạng vận dụng quan iểm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc trong môi trường bậc ại học 9
2.1 Thành tựu ạt ược trong quá trình vận dụng quan iểm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc trong môi trường bậc ại học 9
2.2 Những hạn chế, yếu kém của việc vận dụng quan iểm xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc trong môi trường bậc ại học 13
2.3 Nhuyên nhân của những thành quả ạt ược và những hạn chế yếu kém cần khắc phục 14
2.3.1 Nhuyên nhân của thành công 14
2.3.2 Nguyên nhân của những hạn chế yếu kém 14
III Biện pháp khắc phục và phương hướng nhiệm vụ ể khắc phục và phát triển nền văn hoá tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc 15
VI KẾT LUẬN 16
Trang 3LỜI MỞ ĐẦU
Cùng với phát triển kinh tế, chính trị, pháp luật thì văn hóa là vấn ề quan trọng và không thể thiếu trong quá trình phát triển ất nước Được coi là bước
i ầu trong giai oạn phát triển, văn hóa ã chứng tỏ vai trò của nó trong hội nhập kinh tế Mỗi dân tộc trên thế giới ều có những bản sắc văn hóa riêng Vốn dĩ,
ể phân biệt dân tộc này với dân tộc khác người ta thường nhắc tới văn hóa Bởi những giá trị truyền thống ược chắt lọc lâu ời ã tạo cho Việt Nam có nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc Đóng góp vào nhiều lĩnh vực của ời sống xã hội, văn hóa ã i sâu vào lòng người, góp phần áng kể tạo ra những giá trị tinh thần và hình thành nhân cách trong mỗi con người Vậy trong
"giáo dục", văn hóa ã phát huy vai trò của mình như thế nào? Nhất là ối với những sinh viên ại học, nhưng người chủ tương lai của Đất nước ã áp dụng úng những quan iểm về xây dựng nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc hay chưa?
I Cơ sở lí luận (1)
1.1 Văn hóa và nền văn hóa Việt Nam ậm à bản sắc dân tộc
Văn hoá là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra bằng lao ộng và hoạt ộng thực tiễn trong quá trình lịch sử của mình Văn hoá là biểu hiện của trình ộ phát triển xã hội trong từng thời kỳ lịch sử nhất ịnh
Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị văn hóa truyền thống bền vững của cộng ồng các dân tộc Việt Nam ược vun ắp qua lịch sử hàng ngàn năm
ấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần oàn kết, ý thức cộng ồng gắn kết cá nhân –gia ình
Trang 4–làng xã-Tổ quốc; ó là lòng nhân ái, khoan dung, trọng tình nghĩa, ạo lý,
là ức tính cần cù, sáng tạo trong lao ộng, sự tinh tế trong ứng xử, tính giản
dị trong lối sống…Bản sắc dân tộc còn ậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính dân tộc ộc ộc áo
Có thể nói bản sắc của một dân tộc là tổng thể những phẩm chất, tính cách, khuynh hướng cơ bản thuộc về sức mạnh tiềm tàng và sức sáng tạo giúp cho dân tộc ó giữ vững ược tính duy nhất, tính thống nhất, tính nhất quán so với bản thân mình trong quá trình phát triển Sức mạnh và sức sáng tạo này có mối liên hệ gốc rễ, lâu dài và bền vững với môi trường xã hội- tự nhiên và với quá trình lịch sử mà dân tộc ta ã tồn tại
Nói chung, bản sắc dân tộc là sức sống bên trong của dân tộc, là quá trình dân tộc thường xuyên tự ý thức, tự khám phá, tự vượt qua chính bản thân mình, biết cạnh tranh và hợp tác ể tồn tại và phát triển
Bản sắc dân tộc thể hiện trong tất cả các lĩnh vực của ời sống xã hội: cách tư duy, cách sống, cách dựng nước, giữ nước, cách sáng tạo trong văn hóa, khoa học, văn học nghệ thuật…., nhưng ược thể hiện sâu sắc nhất
là trong hệ giá trị của dân tộc, nó là cốt lõi của nền văn hóa Hệ giá trị là những gì nhân dân quan tâm, là niềm tin mà nhân dân cho là thiêng liêng, bất khả xâm phạm Khi ược chuyển thành các chuẩn mực xã hội, nó ịnh hướng cho sự lựa chọn trong hành ộng của cá nhân và cộng ồng Vì vậy,
nó là cơ sở tinh thần cho sự ổn ịnh xã hội và sự vững vàng của chế ộ Bản sắc dân tộc phát triển theo sự phát triển của thể chế kinh tế, thể chế xã hội và thể chế chính trị của các quốc gia Nó cũng phát triển theo quá trình hội nhập kinh tế thế giới, quá trình giao lưu văn hóa với các quốc gia khác và sự tiếp nhận tích cực văn hóa, văn minh nhân loại Vì vậy,
Trang 5chúng ta chủ trương xây dựng và hoàn thiện các giá nhân cách con người Việt Nam trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện ại hóa; xây dựng kinh tế thị trường ịnh hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
Bản sắc dân tộc và tính chất tiên tiến của nền văn hóa phải ược thấm ượm trong mọi hoạt ộng xây dựng, sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, giáo dục và ào tạo…,sao cho trong mọi lĩnh vực hoạt ộng chúng ta có cách tư duy ộc lập, có cách làm vừa hiện ại vừa mang sắc thái Việt Nam Đi vào kinh tế thị trường, mở rộng giao lưu quốc tế, công nghiệp hóa, hiện ại hóa ất nước phải tiếp thu những tinh hoa nhân loại, song phải luôn luôn phát huy những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc
Để xây dựng nền văn hóa tiên tiến, ậm à bản sắc dân tộc chúng ta chủ trương vừa bảo vệ bản sắc dân tộc, vừa mở rộng giao lưu, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Bảo vệ bản sắc dân tộc, gắn kết với mở rộng giao lưu quốc tế, tiếp thu có chọn lọc những cái hay, cái tiến bộ trong văn hóa các dân tộc khác ể bắt kịp sự phát triển của thời ại Chủ ộng tham gia hội nhập
và giao lưu văn hóa với các quốc gia ể xây dựng những giá trị mới của văn hóa Việt Nam ương ại Xây dựng Việt Nam thành một ịa chỉ giao lưu văn hóa khu vực và quốc tế
Giữ gìn bản sắc dân tộc phải i liền với chống những cái lạc hậu, lỗi thời trong phong tục, tập quán và lề thói cũ (1)
1.2 Quan iểm của Mac Lênin về văn hóa
C.Mác coi văn hóa là toàn bộ những thành quả ược tạo ra nhờ h oạt ộng lao ộng sáng tạo của con người - hoạt ộng sản xuất vật chất và tái sản xuất ra
ời sống hiện thực của con người Khi coi “giới tự nhiên thứ hai” với tư cách
Trang 6là “tác phẩm”, “thực tại” của con người - giới tự nhiên ược con người cải biến, nhân hóa, mang ý nghĩa và nội dung con người là văn hóa, C.Mác ã ồng nhất văn hóa với phương thức hoạt ộng sống ặc thù, phương thức hoạt ộng sống riêng có của con người Đó là phương thức mà con người sử dụng lao ộng sáng tạo của mình ể biến ổi và cải tạo giới tự nhiên, “vận dụng bản chất
cố hữu của mình” ể cải tạo hiện thực khách quan, “nhào nặn”, “xây dựng” thực tại khách quan cho chính mình “theo các quy luật của cái ẹp”
Văn hóa là cái phản ánh tính ặc thù của hoạt ộng con người và sự tồn tại, vận ộng, phát triển cùng với tính ặc thù như vậy của con người trong thế giới Văn hóa chỉ xuất hiện khi con người ý thức rõ ràng về ời sống xã hội
của họ, về hoạt ộng tự do, hoạt ộng lao ộng sáng tạo ể không những cải tạo
và biến ổi tự nhiên vì sự tồn tại, phát triển của chính mình, vì cuộc sống ngày một tốt ẹp hơn của chính mình, mà còn ể “làm cho bản thân hoạt ộng sinh sống của mình trở thành ối tượng của ý chí và của ý thức của mình” Nói cách khác, văn hóa là cái phản ánh việc con người tự ý thức về vai trò ộc lập của mình, về khả năng và năng lực sáng tạo của mình trong việc cải tạo và biến ổi tự nhiên
Chủ thể sáng tạo văn hóa là con người Con người sử dụng văn hóa ó ể
phát triển năng lực của mình trong quá trình cải tạo và biến ổi tự nhiên, ồng thời cải tạo chính bản thân mình Trong quá trình cải tạo tự nhiên, xã hội và chính mình, con người ngày càng ý thức một cách rõ ràng hơn sức mạnh xã hội của lao ộng và ý thức ầy ủ hơn khả năng, năng lực sáng tạo mang bản chất người của mình - sáng tạo văn hóa, tái sản xuất ra giới tự nhiên, “xây dựng” giới tự nhiên cho chính mình “theo các quy luật của cái ẹp”
Trang 7Văn hóa là cái thể hiện sự giải phóng và tự giải phóng con người khỏi
sự ràng buộc, thống trị với một sức mạnh bí ẩn của thế giới tự nhiên và thế
giới thần thánh mà con người tưởng tượng ra do sự bất lực của mình trước giới tự nhiên ầy bí ẩn
Văn hóa là lĩnh vực hoạt ộng mà nhờ ó, con người sản xuất và tái sản xuất
ra bản thân mình với tư cách là một thực thể xã hội Đó là hoạt ộng của con
người nhằm tạo ra một hệ thống giá trị mang tính ịnh hướng cho sự phát triển
ý thức con người và cho lối ứng xử của con người trong cộng ồng xã hội Với
hệ thống giá trị ịnh hướng này, mỗi nền văn hóa trở thành một hệ thống biểu tượng bao hàm trong ó các khuôn mẫu ứng xử xã hội của con người Đó còn
là hoạt ộng của con người nhằm tạo ra một hệ thống những thể chế mà qua
ó, những giá trị cao ẹp, mang tính ịnh hướng ược giữ gìn, lưu truyền và phổ biến trong cộng ồng xã hội, trở thành tài sản của mỗi người, của tất cả mọi mgười trong cộng ồng xã hội ấy và làm nên truyền thống văn hóa cho một cộng ồng xã hội
Như vậy, trong quan niệm của C.Mác, văn hóa không chỉ óng vai trò là
cơ sở, nền tảng tinh thần của xã hội, của lịch sử nhân loại, mà còn là lĩnh vực luôn có ảnh hưởng, tác ộng ến tiến trình phát triển của lịch sử nhân loại, ến
sự phát triển xã hội Trong sự tác ộng và ảnh hưởng ó, văn hóa không chỉ tác ộng, ảnh hưởng ến nguyên nhân sinh ra nó - ến tồn tại xã hội, ến quá trình sản xuất vật chất của con người, mà còn góp phần quyết ịnh phương thức vận ộng và phát triển của lịch sử nhân loại, của xã hội loài người Văn hóa còn
em lại cho con người sự iều chỉnh và ịnh hướng hoạt ộng của mình và qua ó, iều tiết quá trình sản xuất vật chất, iều tiết sự phát triển xã hội, trở thành
Trang 8nguồn lực nội sinh cho sự phát triển xã hội bền vững - phát triển vì mục tiêu nhân văn, vì giá trị nhân ạo (1)
1.3 Quan iểm của Đảng về xây dựng nền văn hóa tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc
Tại Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng - khoá VIII (1998), lần ầu tiên ưa ra quan niệm nền văn hóa Việt Nam có ặc trưng tiên tiến ậm à bản sắc dân tộc thay cho quan niệm nền văn hóa Việt Nam có nội dung XHCN, có tính dân tộc, có tính Đảng và tính nhân dân ược nêu ra trước
ây Đại hội VII chủ trương xây dựng nền văn hóa mới, tạo ời sống tinh thần cao ẹp, phong phú và a dạng, có nội dung nhân ạo, dân chủ, tiến bộ; hướng tới chân thiện mĩ; khẳng ịnh tiếp tục tiến hành cách mạng XHCN trên lĩnh vực tư tưởng và văn hóa, làm cho thế giới quan Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ ạo trong ời sống tinh thần và xã hội Kế thừa và phát huy những truyền thống văn hóa tốt ẹp của tất cả các dân tộc trong nước tiếp thu những tinh hoa văn hóa nhân loại, xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh vì lợi ích chân chính và phẩm giá con người, với trình ộ tri thức, ạo ức, thể lực và thẩm mĩ ngày càng cao Chống tư tưởng văn hóa phản tiến bộ, trái với truyền thống tốt ẹp của dân tộc và những giá trị cao quý của loài người, trái với phương hướng i lên XHCN
Về tính tiên tiến: Nền văn hóa hiện nay có những ặc iểm chủ yếu như:
yêu nước, tiến bộ, ộc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội (là nội dung cốt lõi), vì con người (hạnh phúc tự do, phát triển phong phú, toàn diện trong quan hệ hài hòa giữa con người và cộng ồng, xã hội với thiên nhiên), mở rộng giao lưu, tiếp thu văn minh văn hóa thế giới; quá trình xây dựng nền văn hóa hiện nay cũng là quá trình thực hiên chiến lược con người, ây là khâu
Trang 9trung tâm trong sự nghiệp xây dựng nền tảng tinh thần Cốt lõi của tính tiên tiến là ộc lập dân tộc và cnxh theo tư tưởng hồ chí minh, tính tiên tiến không chỉ trong nội dung tư tưởng mà còn phải ược thể hiện trong cách thức biểu hiện, chuyển tải nội dung
Về bản sắc dân tộc bao gồm: Những giá trị văn hóa truyền thống bền
vữngcủa cộng ồng và dân tộc Việt Nam ược vun ắp qua lịch sử hàng ngàn năm ấu tranh dựng nướcvà giữ nước, ó là: lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh thần oàn kết, ý thứccộng ồng gắn kết cá nhân - gia ình - làng xã - Tổ quốc; ó là lòng nhân ái, khoan dung, trọng tìnhnghĩa ạo lý, ức tính cần cù, sáng tạo trong lao ộng, sự tinh tế ứng xử, tính giản dị trong lối sống… Bản sắc dân tộc còn ậm nét cả trong các hình thức biểu hiện mang tính ộc áo, với những ặc trưng, sắc thái, thể hiện cốt cách dân tộc Việt Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Đảng Trung ương (khóa VIII) tháng 7
năm 1998, ã ra Nghị quyết chuyên ề về: "Xây dựng nền văn hóa tiên tiến,
ậm à bản sắc dân tộc", xác ịnh những quan iểm cơ bản: Một là, văn
hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là ộng lực thúc ẩy
sự phát triển kinh tế - xã hội
Hai là, nền văn hóa mà chúng ta xây dựng là nền văn hóa tiên tiến, ậm
à bản sắc dân tộc
Ba là, nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà a dạng trong cộng ồng các dân tộc Việt Nam
Bốn là, xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh ạo, trong ó ội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng
Năm là, văn hóa là một mặt trận
Bản sắc dân tộc và tính tiên tiến của nền văn hóa phải ược thẩm ượm trong mọi hoạt ộng xây dựng, sáng tạo vật chất, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, giáo dục, ào tạo sao cho trong mọi lĩnh vực chúng ta có tư duy ộc
Trang 10lập, co cách làm vừa hiện ại, vừa mang sắc thái Việt Nam Đi vào kinh tế thị trường, mở rộng giao lưu quốc tế, công nghiệp hóa hiện ại hóa ất nước phải tiếp thu những tinh hoa của nhân loại song phải luôn phát huy những giá trị truyền thống và bản sắc dân tộc
Xây dựng nền văn hóa tiên tiến ậm à bản săc dân tộc ược thể hiện ở các khía cạnh khác nhau:
• Xây dựng con người Việt theo hướng chân, thiện mĩ
• Xây dựng môi trường văn hóa ẹp
• Phát triển sự nghiệp văn hóa nghệ thuật
• Phát triển sự nghiệp giáo dục
• Đào tạo và khoa học - công nghệ
• Bảo tồn, phát huy và phát triển văn hoá các dân tộc thiểu số (1)
1.4 Vai trò của văn hóa ối với giáo dục
Văn hóa là nền tảng của giáo dục
Con người là nhân tố quyết ịnh cho sự hưng, suy của một dân tộc,con người tạo ra của cải vật chất Chính vì thế, con người là chủ thể cho mọi hoạt ộng Việc thiết lập một hệ thống giáo dục ảnh hưởng trực tiếp tới lối sống, cách ứng xử giữa người với người Giáo dục phát triển trước hết phải có văn hóa Văn hóa hướng giáo dục tới những gì tốt ẹp nhất từ ó sẽ tác ộng ến con người Giáo dục dạy cho con người ta cách ối nhân xử thế, mà những iều ó ều bắt nguồn từ văn hóa Như Khổng Tử ã nói: "Tiên học lễ, hậu học văn" có nghĩa
là ầu tiên phải học lễ nghi, văn hóa ứng xử, sau ó mới học tới những iều khác
Văn hóa tạo nên những giá trị tốt ẹp trong giáo dục
Giáo dục là ể hướng con người tới chân-thiện-mỹ, tới những gì tốt ẹp nhất của cuộc sống Khi con người học ược văn hóa ứng xử, văn hóa giao tiếp,