Cách yếu tốt tâm lý ảnh hưởng đến hành vi tài chính của sinh viên

Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã đưa ra các yếu tố tâm lý mà chúng tôi cho là ảnh hưởng đến hành vi tài chính của sinh viên như " Mối quan tâm về sự đánh giá của người khác", "Sự tự ki

ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

ĐỀ TÀI: CÁC YẾU TỐ TÂM LÝ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HÀNH VI TÀI CHÍNH

CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

GVHD: Nguyễn Thành Đạt Nhóm: 1

Thành viên nhóm:

1 Lê Ngọc Tú Uyên

2 Lê Thị Thảo Duyên

3 Ông Thị Thảo My

4 Trương Thị Minh Hiếu

5 Nguyễn Thị Minh Tâm

6 Trương Quỳnh Nga

Đà Nẵng, ngày 18 tháng 04 năm 2021

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 1

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC BẢNG 3

TÓM TẮT 4

1 GIỚI THIỆU 4

2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 5

2.1 Cơ sở lý thuyết 5

2.1.1 Khái niệm hành vi quản lý tài chính: 5

2.1.2 Khái niệm sợ bị người khác đánh giá: 5

2.1.3 Khái niệm mặc cảm về ngoại hình: 5

2.1.4 Khái niệm tự kiểm soát bản thân: 5

2.1.5 Khái niệm sự căng thẳng: 6

2.1.6 Mối quan hệ giữa yếu tố tâm lý và hành vi quản lý tài chính: 6

2.2 Tổng quan nghiên cứu trước đây 6

3 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU: 9

3.1 Phương pháp nghiên cứu: 9

3.2 Nghiên cứu định lượng: 9

3.3 Phương pháp phân tích dữ liệu: 9

3.4 Nguồn dữ liệu: 9

3.5 Mô hình nghiên cứu: 10

3.6 Phương pháp chọn mẫu: 11

3.7 Thiết kế công cụ thu thập dữ liệu: 12

4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 14

4.1 Mẫu và quy trình 14

4.2 Chiến lược/ phân tích ước tính 15

4.2.1 Đánh giá thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach's Alpha 15

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 2

(EFA) 16 a Phân tích nhân tố đối với biến

độc lập 16

b Phân tích nhân tố đối với biến phụ thuộc (Biến hành vi quản lý tài chính) 17

4.2.3 Phân tích mô hình tương quan Pearson 17

4.3 KẾT QUẢ 18

5 THẢO LUẬN 20

6 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 20

7 CÁC HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 3

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Bảng câu hỏi 14

Bảng 4.1: Thống kê mô tả cho tất cả người trả lời 15

Bảng 4.2: Kết quả hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha của thang đo mối quan tâm về sự đánh giá của người khác 16

Bảng 4.3: Bảng câu hỏi các biến độc lập mới 17

Bảng 4.4: Bảng câu hỏi biến “hành vi quản lý tài chính” mới 17

Bảng 4.5: Mối quan hệ tương quan giữa các biến độc lập 18

Bảng 4.6: Phân tích hồi quy của mô hình hồi quy có biến phụ thuộc là hành vi quản lý tài chính 19

DAMH MỤC BIỂU ĐỒ Biểu đồ 1: Các yếu tố độc lập 10

TÓM TẮT

Để hiểu rõ hơn về cách mà sinh viên trường Đại học kinh tế - Đại học Đà Nẵng đưa ra các quyết định tài chính cũng như tìm hiểu những đặc điểm tâm lý nào ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 4

chính của từng sinh viên Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã đưa ra các yếu tố tâm lý mà chúng tôi cho là ảnh hưởng đến hành vi tài chính của sinh viên như " Mối quan tâm về sự đánh giá của người khác", "Sự tự kiểm soát", " Mặc cảm về ngoại hình" và " Sự căng thẳng" Cuộc khảo sát được tiến hành với một mẫu gồm 168 sinh viên, sau khi loại bỏ các câu trả lời sai, thiếu sót thì chỉ còn lại một mẫu gồm 90 sinh viên Áp dụng thang đo Likert và mô hình hồi quy tuyến tính đơn giản để kiểm tra mối quan hệ giữa hành vi tài chính với các yếu tố tâm lý mà chúng tôi đã đưa ra

ở trên Kết quả cho thấy rằng chỉ hai yếu tố thực sự ảnh hưởng đến hành vi tài của sinh viên đó là

"Sự mặc cảm về ngoại hình" và "Sự căng thẳng" Những sinh viên càng tự ti về ngoại hình hoặc càng căng thẳng thì lại ít tiết kiệm tiền từ mỗi lần nhận lương (hoặc trợ cấp), cảm thấy lo lắng hơn

về tài chính của mình cũng như không quản lý được hành vi tài chính của mình và ngược lại

1 GIỚI THIỆU

Một người trưởng thành thông thường sẽ phải quản lí và đưa ra các quyết định tài chính cho bản thân Có những người biết cách quản lí chi tiêu, có các quỹ tiết kiệm nghỉ hưu, quỹ tiết kiệm để đầu tư cho tương lai hay để đề phòng trường hợp bất ngờ, nhưng ngược lại cũng có những người thường đưa ra những quyết định tài chính kém hiệu quả dẫn đến chi tiêu quá mức, gây nên những khoản nợ không thể chi trả và không có tiết kiệm cũng như đầu tư cho tương lai Ai trong chúng ta cũng từng đưa ra những quyết định tài chính sáng suốt hay sai lầm và cảm thấy lo lắng về các quyết định tài chính của mình Vậy thì đâu là nhân tố gây ảnh hưởng đến các quyết định tài chính của con người? Thu nhập, sự hiểu biết về tài chính, tác động từ bên ngoài hay các yếu tố tâm lý? Ở bài nghiên cứu này chúng tôi tập trung vào tìm hiểu các yếu tố tâm lí ảnh hưởng đến hành vi tài chính trong phạm vi nghiên cứu là Đại học kinh tế - Đại học Đà Nẵng với đối tượng nghiên cứu là sinh viên của trường Mục đích của nghiên cứu này là tìm ra rằng liệu các yếu tố tâm lý có làm ảnh hưởng đến hành vi tài chính của sinh viên hay không và cụ thể hơn đó là bốn nhân tố: mối quan tâm về sự đánh giá của người khác, sự tự kiểm soát, mặc cảm về ngoại hình và căng thẳng Kết quả của nghiên cứu này sẽ góp phần vào các tài liệu về hành vi tài chính của sinh viên bằng cách chứng minh cũng như cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về tình trạng chi tiêu do tác động tâm lí của sinh viên trường Đại học kinh tế - Đại học Đà nẵng nói riêng và sinh viên toàn thành phố nói chung

2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY

2.1 Cơ sở lý thuyết

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 5

2.1.1 Khái niệm hành vi quản lý tài chính:

Quản lý tài chính là việc ứng dụng các nguyên tắc tài chính vào việc quản lí các vấn đề tiền bạc cá nhân hoặc gia đình như chi tiêu, thu nhập, đầu tư, tiết kiệm…sao cho đồng tiền được sử dụng hiệu quả nhất Khi quản lý tài chính, cá nhân sẽ xem xét các nhu cầu của mình về tiêu dùng, tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm có phù hợp với tình hình tài chính của bản thân Quản lí tài chính đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra cuộc sống thoải mái, an toàn và hạn chế những rủi ro không đáng có

từ yếu tố tiền bạc trong cuộc sống thường ngày Nếu có thể kiểm soát tốt từ thu nhập đến chi tiêu

và các nguồn đầu tư, tiết kiệm… thì chúng ta có thể nhanh chóng đạt được khả năng tự do tài chính, mong muốn và có được cuộc sống thảnh thơi

2.1.2 Khái niệm sợ bị người khác đánh giá:

Sợ bị người khác đánh giá là một triệu chứng của ám ảnh sợ xã hội, hiện tượng tâm lý quá lo sợ xuất phát từ sự lo lắng bị người khác đánh giá về mình một cách thái quá, tiêu cực, miệt thị Hiện tượng này có thể ảnh hưởng lớn đến các hoạt động thường ngày nói chung và quyết định tài chính nói riêng

2.1.3 Khái niệm mặc cảm về ngoại hình:

Mặc cảm ngoại hình là một trạng thái tâm lý tiêu cực, trong đó con người thể hiện sự chú ý và lo

âu quá mức đến khuyết điểm nhỏ nào đó trên cơ thể mình, ví dụ: nốt ruồi trên mặt, mũi không cao, mắt một mí, mặt lệch, tóc thưa, răng không đều,… có khi khuyết điểm đó còn không tồn tại Căn bệnh làm suy giảm chức năng xã hội, ảnh hưởng đến công việc và ở một số trường hợp nặng có thể dẫn đến tình trạng tự cách biệt bản thân khỏi xã hội

2.1.4 Khái niệm tự kiểm soát bản thân:

Tự kiểm soát là khả năng kiểm soát được cảm xúc, hành động của mình và kiềm chế những bốc đồng, cảm xúc, ham muốn của bản thân

2.1.5 Khái niệm sự căng thẳng:

Căng thẳng là một tình trạng tiêu cực hay tích cực có ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của người đó Theo tâm lý học thì đây là một cảm giác căng thẳng và dồn ép Áp lực với cường độ thấp có thể là một điều tốt và thậm chí có lợi ích trong công việc và sức khỏe

Căng thẳng tích cực giúp tăng hiệu suất vận động thể thao Tuy nhiên với một lượng áp lực quá nhiều có thể dẫn đến nhiều vấn đề đối với cơ thể và điều đó có thể cực kì có hại

2.1.6 Mối quan hệ giữa yếu tố tâm lý và hành vi quản lý tài chính:

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 6

Yếu tố tâm lý và hành vi quản lý tài chính có mối quan hệ mật thiết, gắn bó với nhau Thực tế cho thấy những người có tâm trạng thoải mái, tích cực, yêu bản thân sẽ quản lý tài chính tốt Họ biết cách cân đo đong đếm việc chi tiền một cách hiệu quả và phù hợp với nhu cầu của bản thân Những người luôn sợ sệt, căng thẳng và quá để tâm đến lời người khác bàn luận về mình đa số không biết cách quản lý tài chính hay quản lý tài chính không hiệu quả, dẫn đến chi tiêu quá tay hay chi tiêu không hợp lý khiến thâm hụt tài chính, thỏa mãn được ý kiến người khác nhưng vô tình mang lại stress, áp lực luôn phải làm hài lòng người ngoài mà không quan tâm đến cảm giác của bản thân mình

2.2 Tổng quan nghiên cứu trước đây

Trong bài tổng quan nghiên cứu, chúng tôi đã chọn lọc tìm hiểu và phát triển công trình nghiên cứu của mình dựa trên những nghiên cứu trước đây của các nhóm tác giả trong cũng như ngoài nước Cụ thể, các bài nghiên cứu:

- Nghiên cứu sự tự kiểm soát có dự đoán được hành vi quản lý tài chính tốt không? (“Does self-control predict financial behavior and financial well-being?” – Camilla và cộng sự,

2017 )

- Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính cá nhân: bằng chứng từ Việt Nam (“Factors Affecting Personal Financial Management Behaviors: Evidence from Vietnam” – Nguyen Thi Ngoc Mien, Tran Phuong Thao)

Ở bài nghiên cứu thứ nhất, tác giả đã chỉ ra rằng khả năng tự kiểm soát ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính của mọi người cũng như tình trạng tài chính được nhìn nhận một cách chủ quan của họ Những đối tượng tham gia được hỏi có khả năng tự kiểm soát cao, thường tiết kiệm một khoản từ tiền lương và thu nhập, điều này cho thấy họ thường dễ dàng đối mặt với các tình huống phát sinh cấp bách cũng như sẵn sàng nghỉ hưu sớm hơn Phát hiện này phù hợp với giả thuyết BLC và nghiên cứu trước đó ( Ameriks và cộng sự, 2007 , Biljanovska và Palligkinis, 2015 , Rha

và cộng sự, 2006)

Ngoài việc có liên quan tích cực đến hành vi quản lý tài chính tốt, sự tự kiểm soát còn ảnh hưởng đến cả hai khía cạnh của sức khoẻ tài chính (lo lắng về tài chính và sự đảm bảo tài chính) Như vậy, chúng ta có thể kết luận rằng sự tự kiểm soát có ảnh hưởng tích cực không chỉ đến hành vi quản lý tài chính mà còn đối với sức khoẻ tài chính

Bên cạnh đó, nghiên cứu này đã chỉ ra rằng khả năng tự kiểm soát có thể dự báo hành quản lý vi tài chính hợp lý và tình trạng tài chính tốt Tuy nhiên, cũng có những yếu tố phi nhận thức khác, ví

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 7

dụ như sự lạc quan và suy nghĩ có cân nhắc, có thể ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính và tình trạng tài chính của đối tượng khảo sát Những người trả lời lạc quan hơn chứng tỏ hành vi tài chính tốt hơn, ít lo lắng hơn về các vấn đề tài chính, tự tin hơn về tình hình tài chính của mình và có cái nhìn lạc quan hơn về cuộc sống Những đối tượng khảo sát đánh giá cao trên thang đo về xem xét thận trọng có nhiều khả năng lập kế hoạch và phân tích các vấn đề có tác động tích cực đến hành

vi tài chính và nhận thức an toàn tài chính Tuy nhiên, nhóm tác giả vẫn chưa tìm thấy bằng chứng

về việc suy nghĩ cân nhắc có ảnh hưởng đến sự lo lắng về tài chính

Trong kết quả nghiên cứu này, nhóm tác giả đã đưa ra rằng sự tự kiểm soát, lạc quan và suy nghĩ

có cân nhắc là ba yếu tố không liên quan đến hành vi quản lý tài chính và sức khoẻ tài chính Dường như một số nghiên cứu trước đây đã xem xét các cấu trúc này riêng lẻ hoặc chỉ nghiên cứu ảnh hưởng của hiểu biết về tài chính đối với hành vi tài chính có thể dẫn đến kết quả sai lệch trong nghiên cứu Nhóm tác giả cũng cho rằng, các nghiên cứu trong tương lai nên xem xét kỹ hơn những

kỹ năng nhận thức và phi nhận thức nào ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính của con người và hạnh phúc của họ Đây là kiến thức rất quan trọng nếu chúng ta muốn có thể giúp mọi người đưa

ra các quyết định tài chính tốt hơn và các quyết định làm tăng phúc lợi của họ

Ở bài nghiên cứu thứ hai, tác giả đã điều tra các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính cá nhân bằng cách kiểm tra mối quan hệ giữa bốn yếu tố: thái độ tài chính cá nhân, kiến thức tài chính, điểm kiểm soát tâm lý và hành vi quản lý tài chính trong mẫu 307 thanh niên Việt Nam

Trong nghiên cứu này, Cronbach’s alpha, phân tích nhân tố khám phá và phân tích nhân tố xác nhận được sử dụng để kiểm tra quy mô đo lường trong khi mô hình phương trình cấu trúc được sử dụng để đo các mối quan hệ Các phát hiện cho thấy rằng, cả ba yếu tố chính: thái độ tài chính, kiến thức tài chính và điểm kiểm soát đóng vai trò quan trọng trong việc giải thích hành vi quản lý tài chính (giải thích 62,1% phương sai của hành vi quản lý tài chính) Thái độ tài chính và kiến thức tài chính có liên quan tích cực khá cao đến hành vi quản lý tài chính Vượt ngoài điểm kiểm soát có ảnh hưởng tiêu cực đến hành vi quản lý tài chính Người có điểm kiểm soát thấp có hành

vi quản lý tài chính kém hơn Nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng thái độ tài chính, không phải kiến thức tài chính hoặc khả năng tự kiểm soát, có ảnh hưởng đáng kể đến thực tiễn quản lý tài chính Kết quả tương tự cũng được tìm thấy trong một số nghiên cứu như Parrotta và Johnson (1998) và Joo et al., (2003) Những phát hiện này có thể là điểm mấu chốt để các sáng kiến giáo dục nhận thức rõ hơn về vai trò của thái độ tài chính đối với hành vi tài chính của thanh niên khi cung cấp các chương trình đào tạo Kết quả này đã cung cấp cho các bậc cha mẹ cách dự báo xu hướng quản

lý tài chính của con cái họ dựa trên cơ sở kiểm soát, kiến thức và thái độ của họ Qua đó, họ có thể nắm bắt các vấn đề tài chính của con mình và theo dõi hành vi quản lý tài chính của con cái ở độ

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 8

tuổi đại học Thông qua mô hình cấu trúc và thử nghiệm Sobel, vị trí của vai trò trung gian của kiểm soát đối với mối quan hệ giữa kiến thức tài chính và hành vi tài chính đã bị bác bỏ Hơn nữa, giả thuyết rằng kiến thức tài chính điều chỉnh mối quan hệ giữa thái độ tài chính và hành vi tài chính không được ủng hộ trong nghiên cứu này Kết quả này không phù hợp với một số nghiên cứu khẳng định rằng thái độ - hành vi được điều chỉnh bởi kiến thức tài chính (Baron và Kenny, 1986; Joo và Grable, 2004) Có thể giải thích rằng kiến thức tài chính trong nghiên cứu này được

đo lường bằng cách tự đánh giá của những người được hỏi và nó có thể là sai lệch về kiến thức tài chính thực tế của họ Đây có thể thấy là một hạn chế của nghiên cứu này và cần được cập nhật trong các nghiên cứu sau này Các thang đo lường trong nghiên cứu này được điều chỉnh từ các nghiên cứu trước đó và được sử dụng để đo lường tại Việt Nam Các phát hiện trong bài nghiên cứu này hỗ trợ và xác thực thang đo hành vi quản lý tài chính do Xiao (2011) đề xuất Bên cạnh

đó, thang đo quan điểm tài chính do Rajna đề xuất (2011) đã được sử dụng, nhưng cần sửa đổi nhiều để phù hợp với dữ liệu của Việt Nam Từ thang đo ban đầu, thái độ tài chính trở thành các biến số nhiều chiều với bốn cấu trúc: thái độ đối với hành vi tài chính hàng ngày, thái độ đối với

kế hoạch tiết kiệm, thái độ đối với quản lý tài chính và thái độ đối với khả năng tài chính trong tương lai Kết quả này có thể là một tài liệu tham khảo tốt cho các nghiên cứu trong tương lai liên quan đến hành vi quản lý tài chính cá nhân

Tất cả các nghiên cứu được đề cập trên, ở những mức độ và phạm vi quốc gia nghiên cứu khác nhau, song, tất cả đều có sự liên quan đến hành vi quản lý tài chính, đã giúp nhóm chúng tôi có kiến thức và những tư liệu cần thiết để nghiên cứu, hình thành và phát triển đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính” tuy nhiên với đối tượng nghiên cứu là sinh viên Đại học kinh

tế - Đại học Đà Nẵng và các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính khác ngoài những yếu

tố đã được kiểm tra trong hai bài nghiên cứu trên

3 THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU:

3.1 Phương pháp nghiên cứu:

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chính: Nghiên cứu định lượng

3.2 Nghiên cứu định lượng:

Phương pháp thu thập số liệu:

Nghiên cứu sơ bộ: Trước khi tiến hành nghiên cứu chính thức, các cuộc khảo sát đã được thực hiện với khoảng 50 khách hàng nhằm phát hiện ra những thiếu sót trong thiết kế bảng câu hỏi, những

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1 Page 9

nội dung còn thiếu phải bổ sung, đồng thời sử dụng kỹ thuật thảo luận nhóm, chuyên gia để hiệu chỉnh, bổ sung các biến quan sát nhằm xây dựng những tiêu chí đánh giá, chỉnh sửa, loại bỏ hay

bổ sung câu hỏi phục vụ cho quá trình nghiên cứu định lượng Kết quả của bước này là xây dựng được một bảng câu hỏi chính thức dùng cho nghiên cứu chính thức

Nghiên cứu chính thức: thông qua phiếu khảo sát online google form và điền form giấy được đăng lên từ ngày 14/04/2021, kết quả nhóm nghiên cứu đã thu về được 168 phản hồi, sau khi xử lí và loại bỏ còn lại 90 phản hồi hợp lệ để đưa vào phân tích định lượng

3.3 Phương pháp phân tích dữ liệu:

Nghiên cứu này nhằm kiểm định thang đo lường và mô hình nghiên cứu Các thang đo và chỉ số

sẽ được phân tích thông quan phần mềm SPSS 22.0 Thang đo sau khi được đánh giá bằng hệ số tin cậy Cronbach's Alpha và Phân tích nhân tố khám phá (EFA) sẽ sử dụng phương pháp hồi quy tuyến tính để đo lường mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến hành vi quản lý tài chính của sinh trường Đại học Kinh Tế - Đại học Đà Nẵng

3.4 Nguồn dữ liệu:

Dữ liệu sơ cấp:

Phương pháp nghiên cứu_Nhóm 1

- Các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính của sinh viên trường Đại học Kinh Tế

- Dữ liệu nhóm cần thu thập: Dữ liệu thứ cấp bên ngoài

- Nguồn dữ liệu: dữ liệu thu thập từ internet, sách, báo chí, tạp chí, các bài nghiên cứu liên quan, mạng Internet

- Phương pháp thu thập:

+ Tìm các mô hình nghiên cứu, các nghiên cứu thực nghiệm có sẵn trước đây

+ Tiến hành thu thập các thông tin

+ Đánh giá và lọc lấy những thông tin tốt để đưa vào bài viết của mình

3.5 Mô hình nghiên cứu:

Sau khi tham khảo và phân tích các bài báo nghiên cứu khoa học có liên quan trước đây cùng với thảo luận nhóm, nhóm đã đưa ra các yếu tố nghiên cứu ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính của sinh viên trường Đại học Kinh Tế - Đại học Đà Nẵng

Để đo chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quản lý tài chính của sinh viên trường Đại học Kinh

Tế - Đại học Đà nẵng nhóm đưa vào nghiên cứu 4 yếu tố:

- Mối quan tâm về đánh giá của người khác