Giải pháp tín dụng của chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Quảng Nam nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam

Giải pháp tín dụng của chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Quảng Nam nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam. Tham khảo luận văn - đề án 'luận văn giải pháp tín dụng của chi nhánh ngân hàng đầu tư & phát...

Luận văn Giải pháp tín dụng của chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển Quảng Nam nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế

tỉnh Quảng Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay phát triển được xem như một sự chuyển đổi thành công cơ cấu của một nền kinh tế Tuy nhiên, ở mỗi quốc gia khác nhau thì tỷ lệ chuyển dịch cũng có sự khác nhau tuỳ theo đặc điểm của mỗi nước Ở nước ta chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một nội dung trọng yếu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Đối với tỉnh Quảng Nam có vai trò, vị trí trọng yếu trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội - an ninh quốc phòng của cả nước.Để kinh tế Quảng Nam phát triển nhanh bền vững thì cơ cấu kinh tế của tỉnh cần phải được đẩy nhanh chuyển dịch theo hướng hợp lý, hiện đại Tuy nhiên, để thực hiện được điều này cần phải có nhiều nguồn lực tác động, trong đó các giải pháp về TDNH có một vai trò hết sức quan trọng Nó là công cụ, đòn bẩy mạnh mẽ cho sự tăng trưởng kinh tế, là động lực đối với việc hình thành và chuyển dịch

cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chính vì vậy mà đề

tài “Giải pháp tín dụng của chi nhánh Ngân hàng Đầu tư & Phát triển

Quảng Nam nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam”

đã được chọn để viết luận văn

2.Tình hình nghiên cứu đề tài

Giải pháp về tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT & PT tỉnh Quảng Nam nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam là đề tài nghiên cứu góp phần đề ra định hướng hoạt động tín dụng của chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT Quảng Nam, cùng với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế tỉnh Quang Nam trong thơi gian tới

Đề tài chọn để viết luận văn mang tính đặc thù riêng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT tỉnh Quảng Nam và địa bàn tỉnh Quảng Nam nên đề tài này không trùng lắp, chưa có tác giả nào nghiên cứu Do vậy sẽ có nhiều khó khăn nhất định trong quá trình nghiên cứu, song cũng có những thuận lợi về mặt lý luận và thực tiễn để đưa ra những giải pháp, biện pháp tích cực hữu hiệu có tác dụng với đề tài

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Luận văn có mục đích nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn, đề xuất các giải pháp TDNH nhằm làm tăng tốc quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế của tỉnh Quảng Nam Để đạt được mục đích trên luận văn có nhiệm vụ:

- Hệ thống hoá những vấn đề lý luận có ý nghĩa quan trọng về vai trò tác động của TDNH trong quá trình thúc đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh

tế của nền kinh tế nói chung và của tỉnh Quảng Nam nói riêng theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Phân tích đánh giá tác động, kết quả tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT tỉnh Quảng Nam đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam trong thời qua và những yêu cầu mới đặt ra cần giải quyết

- Đưa ra các giải pháp về tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT tỉnh Quảng Nam nhằm góp phần thúc đẩy nhanh việc chuyển dịch cơ cấu kinh

tế của tỉnh Quảng Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Cơ cấu kinh tế của một quốc gia là một hệ thống đa cơ cấu hợp thành, được phân chia thành nhiều loại theo những góc độ khác nhau trong đó cơ cấu kinh tế ngành là quan trọng nhất, bởi vì cơ cấu kinh tế ngành là sự biểu hiện chính xác trình độ phát triển lực lượng sản xuất, phân công lao động, trình độ khoa học và công nghệ Mỗi ngành là một đơn vị tổng thể các đơn vị kinh tế

“tế bào” gắn bó hữu cơ với nhau trong các mối quan hệ kinh tế - kỹ thuật, trong một chỉnh thể thống nhất là nền kinh tế quốc dân Do những hạn chế về chủ quan và khách quan, trong khuôn khổ của luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu và xác định về: Các giải pháp tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT tỉnh Quảng Nam, trên cơ sở đó đề xuất những quan điểm, phương hướng, giải pháp nhằm góp phần chuyển dịch nhanh cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn được xác định bởi các giới hạn như sau: + Về nội dung: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu những giải pháp tín dụng đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

+ Về không gian: Địa bàn tỉnh Quảng Nam

+ Về thời gian: Khảo sát đánh giá những tác động của TDNH từ năm

2001 đến nay

+ Về giải pháp: Luận văn lấy năm 2010 làm mốc thời gian để đề xuất các giải pháp

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Căn cứ vào chủ trương, chính sách, nghị quyết của

Đảng, Nhà nước, của địa phương và của ngành để đề xuất

Phương pháp nghiên cứu: Sử dụng các phương pháp thống kê, so sánh,

phân tích, đánh giá và các phương pháp phân tích khác theo phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Ý nghĩa khoa học chủ yếu của đề tài là đã khái quát, hệ thống hoá những căn cứ lý luận, thực tiễn về vai trò của tín dụng ngân hàng trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nền kinh tế quốc gia nói chung, cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam nói riêng

Phân tích những yêu cầu cơ bản, tiềm năng thực hiện và nhu cầu về vốn cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh Quảng Nam

Về mặt thực tiễn: Luận văn góp phần đưa ra những giải pháp tín dụng của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT tỉnh Quảng Nam nhằm góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam theo hướng CNH, HĐH

Luận văn cũng là tài liệu tham khảo bổ ích cho cán bộ, sinh viên… quan tâm đến các hoạt động trong lĩnh vực này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành 3 chương, 8 tiết

Chương 1: Vai trò của TDNH với quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Chương 2: Phân tích thực trạng hoạt động của TDNH tại Chi nhánh

Ngân hàng ĐT&PT Quảng Nam góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn tỉnh Quảng Nam

Chương 3: Phương hướng và giải pháp về TD của Ngân hàng ĐT&PT

nhằm góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Nam

Chương 1

VAI TRÒ CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG VỚI QUÁ TRÌNH

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.1 QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ VÀ NHU CẦU VỀ VỐN ĐẦU TƯ

1.1.1 Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.1.1.1 Khái niệm cơ cấu kinh tế

- Cơ cấu theo quan điểm triết học, là một phạm trù phản ảnh cấu trúc

bên trong của đối tượng, là tập hợp những mối quan hệ cơ bản tương đối ổn định giữa các yếu tố cấu thành đối tượng đó trong thời gian nhất định

- Cơ cấu kinh tế là biểu hiện tóm tắt, cô đọng nội dung, mục tiêu định

hướng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của từng giai đoạn phát triển nhất định [3]

Khi phân tích quá trình phân công lao động xã hội, C.Mác cho rằng:

“Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con người có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tuỳ thuộc vào ý muốn của họ - tức những quan hệ sản xuất, những quan hệ này phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của lực lượng sản xuất vật chất của họ, toàn bộ những quan hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội” [14, tr.14 - 15]

Cũng theo C.Mác khái niệm CCKT cần được hiểu theo hai phương diện chất và lượng Về chất, đó là các quan hệ gắn bó giữa các yếu tố kinh tế trong một chỉnh thể thống nhất và các yếu tố này vừa làm điều kiện cho nhau, vừa tác động thúc đẩy nhau đảm bảo cho nền kinh tế vận động cân đối nhịp nhàng, hiệu quả Về lượng, đó là quan hệ tỷ lệ giữa các yếu tố cấu thành nền kinh tế Quan hệ này được xác định trong một thời điểm nhất định theo chỉ số

kỹ thuật hay chỉ số giá trị

Với ý nghĩa trên thì cơ cấu kinh tế được định nghĩa như sau:

Cơ cấu kinh tế là một tổng thể các bộ phận hợp thành với vị trí, tỷ trọng tương ứng của mỗi bộ phận và mối quan hệ tương tác giữa các bộ phận ấy trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội [3, tr.347]

Từ định nghĩa trên chúng ta thấy rằng cơ cấu kinh tế không ngừng vận động và phát triển.Tuy nhiên, không có sẵn một cơ cấu kinh tế hoàn thiện, cũng như không thể có một cơ cấu kinh tế chứa đựng trong đó tất cả những sai lầm, khiếm khuyết và lạc hậu Cơ cấu kinh tế mới được bắt nguồn từ sự vận động, biến đổi chuyển dịch của cơ cấu kinh tế trước đó, từ sự điều chỉnh

và tích luỹ về số lượng đủ mức dẫn đến biến đổi về chất

- Phân loại cơ cấu kinh tế

Cơ cấu kinh tế xét trên cấp độ nền kinh tế quốc dân hay trên một vùng lãnh thổ, nó là một hệ thống đa cơ cấu hợp thành và được phân loại như sau: + Cơ cấu ngành kinh tế

+ Cơ cấu lãnh thổ

+ Cơ cấu thành phần kinh tế

+ Cơ cấu kỹ thuật và công nghệ

+ Cơ cấu tái sản xuất xã hội

Nền kinh tế quốc dân là một hệ thống phức tạp, tinh tế và năng động

Do vậy, cơ cấu kinh tế của nó cũng mang tính đa cơ cấu, nên việc trình bày một số cơ cấu nói trên, xét về nội dung không phải là tất cả, mà chỉ là những

cơ cấu chủ yếu trong hệ thống kinh tế quốc dân Đứng về phương diện nghiên cứu, mỗi loại cơ cấu nói trên thể hiện một cách tiếp cận khác nhau đối với cơ cấu kinh tế Tuỳ theo mục đích nghiên cứu mà xác định cách tiếp cận phù hợp Trong các loại cơ cấu kinh tế nói trên thì “cơ cấu theo ngành kinh tế - kỹ thuật là quan trọng nhất” [36, tr.610] Bởi vì: ngành kinh tế là “ tổng thể các đơn kinh tế sản xuất cùng một loại sản phẩm hay dịch vụ, nằm trong hệ thống phân công lao động xã hội Được đặc trưng bởi đặc tính và công dụng của sản phẩm tạo ra, tính chất và đặc điểm của quá trình công nghệ, chức năng và

vị trí kinh tế của nó trong quá trình tái sản xuất” [26, tr.62]

-Các chỉ tiêu đánh giá cơ cấu kinh tế hợp lý

Một CCKT được xác định là tối ưu khi nó thoả mãn các yêu cầu sau: + Phản ảnh được và đúng các quy luật khách quan (bao gồm các quy luật tự nhiên, kỹ thuật, kinh tế và xã hội) nhất là các quy luật kinh tế

+ Đảm bảo khai thác tối ưu các tiềm năng của cả nước, ngành, địa phương và lãnh thổ thông qua các phương án kinh doanh đề ra

+ Cơ cấu kinh tế phải phù hợp với xu thế kinh tế - chính trị của khu vực

và thế giới

1.1.1.2 Nội dung của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Chuyển dịch CCKT là quá trình làm biến đổi các yếu tố trong cấu trúc kinh tế và mối quan hệ giữa các yếu tố đó hợp thành nền kinh tế theo một mục đích và phương hướng xác định Về thực chất đây là việc chuyển biến nền kinh tế từ thấp đến cao, từ không cân bằng đến cân bằng Chuyển dịch CCKT phải đảm bảo vừa tăng trưởng và phát triển, vừa giải quyết các vấn đề

xã hội, vừa phát triển con người toàn diện

- Một số lý thuyết liên quan đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế:

Phần trên chúng ta đã nghiên cứu khái niệm và nội dụng của cơ cấu kinh tế, song chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng nào thì cũng phải dựa trên những cơ sở lý thuyết phù hợp Một số lý thuyết cần quan tâm đó là:

+ Sự phân công lao động và tái sản xuất xã hội của C Mác

Phân công lao động và tái sản xuất xã hội có liên quan đến chuyển dịch

cơ cấu kinh tế vì nó gắn liền với sự hình thành các ngành kinh tế quốc dân và mối quan hệ giữa chúng trên không gian, lãnh thổ nhất định Theo Mác thì sự hình thành các ngành kinh tế quốc dân với tư cách là các ngành kinh tế độc lập gắn liền với sự phát triển kinh tế hàng hoá tư bản chủ nghĩa dựa trên sự phân công lao động xã hội Sản xuất hàng hoá phát triển thì các ngành kinh tế, các chủ thể kinh tế trên lãnh thổ ngày càng mở rộng và ngược lại Một trong những cơ sở quan trọng nhất của sự phân công lao động xã hội là sự gia tăng bất bình đẳng trong phân phối dẫn đến sự xuất hiện sở hữu tư nhân và theo đó

là các chủ thể tư nhân độc lập tương đối với nhau; mặt khác các mối quan hệ giữa các ngành, các vùng là mối quan hệ trao đổi cả về mặt giá trị lẫn hiện vật tuân theo quy luật tái sản xuất xã hội, trong đó khu vực tư liệu sản xuất tăng nhanh hơn khu vực tiêu dùng

+ Các lý thuyết trong kinh tế học phát triển

Ngày nay, “phát triển kinh tế không chỉ làm tăng sản lượng quốc gia tiềm năng mà còn làm thay đổi cơ cấu của nền kinh tế quốc dân” [6,tr.289] hay “phát triển được xem như một sự chuyển đổi thành công của một nền kinh tế” [30, tr.23] Các quá trình tạo nên sự chuyển đổi đó bao gồm nhiều sự thay đổi trên mọi lĩnh vực kinh tế: sự gia tăng năng lực sản xuất, sự chuyển dịch các nguồn lực sử dụng trong quá trình sản xuất cũng như các quá trình phát triển kinh tế xã hội như phân phối thu nhập, đô thị hoá, di dân… Một số nghiên cứu thực tiễn cho thấy, xu hướng chung khi thu nhập bình quân đầu người tăng lên thì có sự dịch chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang sản xuất công nghiệp và dân số cũng dịch chuyển từ khu vực nông thôn lao động nông nghiệp đến thành phố sang các công việc ở các ngành công nghiệp Vì vậy, giá trị gia tăng của khu vực công nghiệp trong cơ cấu GDP tăng lên ắt phải xảy ra và tỷ trọng GDP của khu vực nông nghiệp sụt giảm

Một số lý thuyết như: lý thuyết về giai đoạn phát triển kinh tế, lý thuyết phát triển cân đối liên ngành, lý thuyết phát triển cơ cấu ngành không cân đối… đều nêu vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một trong những chỉ tiêu quan trọng của sự phát triển trong giai đoạn công nghiệp hoá “ Chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH là tiến hành cơ cấu lại nền kinh tế, cơ cấu lại sản xuất” [29, tr.39]

Như vậy, chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một quá trình cải biến cách mạng dưới tác động đúng đắn, liên tục của nhân tố chủ quan, đặc biệt là vai trò của Nhà nước, bằng một hệ thống chính sách và biện pháp đồng bộ, phù hợp với quy luật và điều kiện khách quan, nhằm đẩy nhanh quá trình hình thành và phát triển cơ cấu kinh tế mới theo những mục tiêu đã xác định

1.1.2 Những yếu tố tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế

* Các yếu tố về điều kiện tự nhiên

Nhân tố tự nhiên có thể hiểu là toàn bộ những đặt thù có tính chất tự nhiên mà trên cơ sở đó những hoạt động kinh tế của con người phải thích ứng

và khai thác một cách có hiệu quả Nhân tố tự nhiên bao gồm các yếu tố chủ yếu như: vị trí địa lý, khí hậu, thời tiết, đất đai, tài nguyên…

- Về địa lý kinh tế:

Nếu một nước nằm trong vùng lạc hậu chậm phát triển của toàn cầu hoặc nằm có khoảng cách rất xa so với các nước khác, khó khăn về phát triển giao thông liên lạc thì việc phát triển kinh tế và tiến hành công nghiệp hoá hết sức khó khăn Nước ta nằm ở Đông Nam Châu Á, trên cánh cung trái của vòng cung Châu Á - Thái Bình Dương một khu vực kinh tế trên đà chuyển mình rất mạnh trong xu thế hội nhập, mức tăng trưởng kinh tế cao Sự phát triển kinh tế năng động của khu vực đang làm đảo lộn chiến lược toàn cầu của nhiều quốc gia

Vị trí kinh tế, Việt Nam là một nước thuộc nhóm nước nghèo của thế giới Lực lượng sản xuất nói chung cũng như cơ sở vật chất kỹ thuật, nhất là kết cấu hạ tầng còn thấp kém và lạc hậu Sự phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta trên một nền móng và điểm xuất phát quá thấp như vậy nên gặp rất nhiều trở ngại

- Về tài nguyên thiên nhiên:

So với một số nước, tài nguyên thiên nhiên nước ta tương đối phong phú và phần lớn chưa được khai thác Đây là một nhân tố có liên quan đến sự hình thành, phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế cần được coi trọng Cần chú trọng khai thác có hiệu quả nhất những lợi thế so sánh vốn có của các điều kiện tự nhiên

- Khí hậu thời tiết:

Yếu tố khí hậu thời tiết ảnh hưởng không nhỏ đến phát triển đặc biệt là nông nghiệp Cần phải có sự chuẩn bị đầy đủ, tạo điều kiện thuận lợi nhất để

đối phó với thiên tai

* Các yếu tố về điều kiện xã hội:

Nguồn nhân lực là một yếu tố đầu vào và đầu ra không thể thiếu được cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chất lượng của nguồn nhân lực thực sự có ý nghĩa quyết định mức độ thành công của quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế

Chất lượng đào tạo, giáo dục chưa được nâng cao “Nếp nghĩ tác phong của người lao động vẫn mang nặng thói quen của một nền sản xuất nhỏ ở một nước nông nghiệp, nên tính tổ chức kỷ luật còn yếu, tác phong công nghiệp chưa cao” [3, tr.30] Tất cả những điều trên sẽ tác động trên cả hai mặt thuận lợi và khó khăn cần phải tính đến trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế Cần xác lập một cơ cấu nguồn nhân lực thích hợp, đầu tư thoả đáng cho giáo dục, kết hợp với chính sách ưu đãi nhân tài thoả đáng.Tiếp tục đào tạo và đào tạo lại để đảm bảo nhu cầu cho mọi thời kỳ phát triển

Truyền thống văn hoá (phong tục, tâm lý…) trong sản xuất và tiêu dùng là yếu tố quyết định đến khối lượng, chủng loại hàng hoá

Trình độ dân trí và sức khoẻ: đây là yếu tố quyết định chất lượng của nguồn nhân lực Nếu có nguồn nhân lực dồi dào có chất lượng cao nó sẽ là nguyên nhân dẫn đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế thành công

* Các yếu tố về kinh tế:

- Trình độ kinh tế thị trường:

Khi nói đến kinh tế thị trường là nói đến nhu cầu của con người cần được thoả mãn thông qua thị trường Nhu cầu của con người lại phụ thuộc vào việc nền kinh tế xây dựng và chuyển dịch theo cơ cấu kinh tế nào, cho phép trả lời được và đúng các câu hỏi mà nhu cầu đặt ra: sản xuất cái gì? sản xuất bằng công nghệ gì? Và sản xuất cho ai? Trong nền kinh tế chỉ huy tập trung việc trả lời các câu hỏi nêu trên qua cơ chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu, bao cấp được gắn liền với một cơ cấu kinh tế kém năng động, hiệu thấp Khi chuyển sang nền kinh tế thị trường, mở cửa sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế năng động, thích nghi với sự biến động của nhu cầu thị trường Thị trường càng phát triển do sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

- Khả năng về nguồn vốn và sử dụng vốn

Trong nền kinh tế thị trường, vốn là điều kiện tiên quyết để thực hiện CNH, HĐH,để chuyển dịch CCKT Mặt khác có vốn mà sử dụng không tốt

thì sẽ lãng phí kém hiệu quả

* Các yếu tố về khoa học - công nghệ

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên cơ sở phát triển khoa học - công nghệ

là cốt lõi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật công nghệ diễn ra mạnh mẽ trong nước và trên thế giới, ngày càng trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp có ảnh hưởng mạnh mẽ đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Trước hết, nó làm thay đổi vị trí của các ngành trong nền kinh tế quốc dân, khoa học kỹ thuật và công nghệ cũng làm thay đổi vai trò của các yếu tố hợp thành trong quá trình lao động Do đó, đòi hỏi cần có quan điểm, cách nhìn mới trong việc khai thác sử dụng các yếu tố đó nhất là đối với tài nguyên Mặt khác, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật công nghệ cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá cần phải được tính đến khi chuyển dịch cơ cấu kinh tế

* Yếu tố về chính trị - quản lý:

Trình độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế luôn phù hợp với trình

độ phát triển của nền kinh tế và chính tính hợp lý của cơ cấu kinh tế là điều kiện cơ bản thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng cao và bền vững Cơ chế kinh tế

và cơ chế quản lý ảnh hưởng rất lớn đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế Gắn với mỗi mô hình kinh tế là một cơ cấu kinh tế tương ứng với nó Vai trò của Nhà nước là hết sức quan trọng, mang tính quyết định đối với quá trình chuyển dịch CCKT

* Yếu tố về môi trường và điều kiện quốc tế

Nền kinh tế của nước ta thực hiện chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường ở xuất phát điểm khá thấp nên rất cần sự hỗ trợ từ bên ngoài và môi trường quốc tế thuận lợi Ngày nay, cuộc cách mạng khoa học - công nghệ được phát triển mạnh mẽ và xu hướng quốc tế hoá đời sống kinh tế ngày càng sâu rộng đã và đang tạo ra mối liên hệ và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế, đồng thời cũng tạo ra khả năng và điều kiện để các nước tham gia vào

sự phân công hợp tác quốc tế Đường lối kinh tế mở cửa của nước ta đã tạo điều kiện để hội nhập kinh tế quốc tế, chúng ta đã gia nhập vào là một thành viên của Tổ chức thương mại thế giới-WTO, thông qua việc đa phương hoá

các quan hệ và đa dạng hoá các hình thức hoạt động kinh tế đối ngoại trên nguyên tắc bình đẳng cùng có lợi nhằm huy động tối đa các nguồn lực bên ngoài và bên trong, phát huy các lợi thế so sánh tạo nên các tiền đề cho việc đấy nhanh chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Giữa các nhóm yếu tố nói trên có quan hệ mật thiết với nhau và có tác động đến việc hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhưng yếu tố bao quát mang tính hiệu quả, quyết định vẫn là ở vai trò tác động của Nhà nước trong thực tế

1.1.3 Nhu cầu về vốn đầu tư trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.1.3.1 Quan điểm về vốn cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Huy động và sử dụng vốn một cách có hiệu quả luôn là bộ phận quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội của tất cả quốc gia trên thế giới.Vốn là một điều kiện tiên quyết để thực hiện CNH, HĐH nói chung và chuyển dịch CCKT nói riêng

Vốn dưới dạng tiền tệ là khoản tích luỹ, là một bộ phận thu nhập chưa được tiêu dùng Dưới hình thái vật chất, vốn bao gồm các loại máy móc, thiết

bị nhà xưởng, các công trình hạ tầng, các loại nguyên vật liệu, các sản phẩm trung gian, các thành phẩm Bên cạnh vốn tồn tại dưới dạng vật chất còn có loại vốn vô hình (như bằng phát minh sáng chế) Trong quá trình hoạt động của nền kinh tế, vốn luôn luôn vận động và chuyển hoá Nhiều nhà nghiên cứu kinh tế cho rằng vốn là yếu tố quan trọng nhất cho tăng trưởng kinh tế

“Vốn có vai trò quyết định trong việc tạo ra mọi của cải vật chất và tiến bộ xã hội, vì thế nó là nhân tố vô cùng quan trọng thực hiện quá trình ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển cơ sở hạ tầng, chuyển dịch cơ cấu và đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế” [12, tr.20]

Vốn đầu tư bao gồm nguồn tích luỹ trong nước, vốn từ nước ngoài với các hình thức viện trợ, tín dụng và đầu tư trực tiếp.Trong đó “vốn trong nước là quyết định, vốn nước ngoài là quan trọng” [8, tr.87] Có như vậy chúng ta mới đảm bảo nâng cao cao tính độc lập tự chủ của đất nước trong chuyển dịch CCKT

Trong điều kiện nước ta hiện nay, vai trò to lớn của vốn đối với phát triển sản xuất, đẩy mạnh chuyển dịch CCKT được thể hiện như là một trong những điều kiện cốt yếu đảm bảo cho CNH, HĐH nhanh chóng đi đến thắng lợi Vì rằng qui mô và tốc độ gia tăng của vốn ảnh hưởng trực tiếp và có tính quyết định trong việc thúc đẩy phát triển ứng dụng công nghệ Nhờ đó, CCKT của đất nước không ngừng được chuyển dịch ngày càng hợp lý làm cho tốc độ tăng trưởng kinh tế bền vững hơn

1.1.3.2 Vốn là một trong những tiền đề cơ bản thúc đẩy chuyển dịch

cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Để đạt được những mục tiêu của chuyển dịch CCKT, cần phải khai thác tốt mọi nguồn lực, đặt biệt là phải có nhiều vốn thì mới tạo nên bước biến đổi to lớn về chất trong lực lượng sản xuất và khoa học công nghệ, thúc đẩy mạnh mẽ quá trình chuyển dịch CCKT trên phạm vi toàn bộ nền kinh tế quốc dân và trong từng ngành, vùng Thực tế trong nhiều năm qua cho thấy đóng góp của các yếu tố đầu vào (tổng vốn đầu tư, chất lượng lao động và năng suất lao động) cho tăng trưởng kinh tế chủ yếu là từ yếu tố vốn, “thời kỳ 1993-1997 tăng trưởng kinh tế từ yếu tố vốn chiếm 69%, thời kỳ 1998-2002 con số này là 57,5%” [29, tr.8] Bên cạnh đó do xuất phát điểm của nền kinh

tế còn thấp trong khi đó hiệu quả sử dụng vốn còn thấp do lãng phí thất thoát trong đầu tư còn khá lớn, cho nên nhu cầu vốn rất cao và vốn đóng vai trò quan trọng chủ yếu

Chúng ta làm rõ hơn nhu cầu và tầm quan trọng của vốn cho chuyển dịch CCKT ở nước ta hiện nay trên một số khía cạnh sau:

+Vốn cho việc xây dựng và phát triển hạ tầng theo yêu cầu chuyển dịch CCKT có ý nghĩa sống còn bởi vì cơ sở hạ tầng yếu kém sẽ gây trở ngại lớn cho quá trình phát triển kinh tế Một nền kinh tế muốn phát triển cao bền vững phải có hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại, phù hợp

+Vốn cho việc đẩy mạnh phát triển khoa học công nghệ tạo động lực thúc đẩy chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH đang là nhu cầu bức bách Ngày nay, khoa học công nghệ đã trở thành lực lượng sản xuất Do đó,

vốn dành cho lĩnh vực này là hết sức cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu “đi tắt, đón đầu” mà chúng ta đã đề ra trong quá trình thực hiện chuyển dịch CCKT

+ Thông qua huy động và đầu tư, sử dụng vốn có hiệu quả sẽ thúc đẩy

sự hình thành và phát triển những ngành, nghề mới, vùng kinh tế trọng điểm Khi các ngành kinh tế mũi nhọn, vùng trọng điểm đã được xác định trong quá trình chuyển dịch CCKT, sự tập trung vốn cho các ngành, các vùng đó để khai thác tiềm năng về nguyên liệu, tài nguyên, nguồn lao động sẽ đẩy nhanh quá trình hình thành xác lập những ngành, vùng đó trong CCKT, tạo nên sức bật mạnh mẽ phát huy ảnh hưởng lan toả lôi cuốn các ngành, vùng khác cùng phát triển, tạo ra sản phẩm có giá trị xuất khẩu cao, có lợi thế cạnh tranh trên thị trường quốc tế

+Vốn đầu tư tạo điều kiện đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn

Ở nước ta có khoảng 70 % dân số đang sinh sống trên các địa bàn nông thôn Ở đây, các tài nguyên, nguồn nhân lực đang còn hứa hẹn một tiềm năng to lớn Cần vốn để đầu tư, phát triển làm cho sản phẩm nông nghiệp trở thành hàng hoá có chất lượng cao, có khả năng xuất khẩu

1.1.3.3 Dự tính nhu cầu vốn cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế

- Phương pháp tính toán nhu cầu vốn:

Tổng nhu cầu vốn đầu tư cho chuyển dịch CCKT cũng chính là nhu cầu vốn cho tăng trưởng kinh tế Phương pháp tính nhu cầu vốn đầu tư hiện nay trên thế giới là dựa vào mối quan hệ giữa tỷ lệ đầu tư của nền kinh tế với tăng trưởng kinh tế do nhà kinh tế Roy Harrod ở Anh và Evsay Domar ở Mỹ đưa

ra để sử dụng phân tích kinh tế: Hàm này chỉ ra mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với hệ số gia tăng tư bản đầu ra (ICOR)và tỷ lệ đầu tư như sau:

i k g



Trong đó: g là tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế (GDP)

i là tỷ lệ đầu tư của nền kinh tế (%GDP)

k là hệ số gia tăng tư bản - đầu ra (ICOR)

Hệ số gia tăng tư bản - đầu ra (ICOR) là tỷ lệ giữa vốn đầu tư và sản lượng Nghĩa là lượng vốn đầu tư đòi hỏi cho 1 đơn vị sản phẩm gia tăng

Kinh nghiệm của các quốc gia thành đạt cho thấy, tốc độ tăng trưởng cao thường đi đôi với hệ số ICOR thấp Tuy nhiên ở giai đoạn đầu của sự phát triển kinh tế thì hệ số ICOR thông thường là 3, sau đó tăng dần lên 4; 5 khi nền kinh tế phát triển ở mức cao hơn Sai lầm trong chiến lược phát triển kinh

tế dẫn đến sai lầm trong cơ cấu đầu tư, cùng với việc sử dụng vốn lãng phí, kém hiệu quả làm tăng nhanh hệ số ICOR kéo theo việc giảm sút tỷ lệ đầu tư

sẽ làm giảm tốc độ tăng trưởng và khả năng tích luỹ của nền kinh tế Tăng trưởng kinh tế đến lượt nó lại là cơ sở cho việc tăng lượng vốn đầu tư, đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nhanh hơn Bên cạnh vốn đầu

tư theo chỉ số ICOR còn có vốn lưu động để các nhà sản xuất kinh doanh mua hàng hoá vật tư …

- Dự tính nhu cầu vốn đầu tư cho chuyển dịch CCKT ở nước ta trong những năm đến

Khi chuyển đổi cơ cấu từ một nền kinh tế sử dụng nhiều lao động và ít vốn sang nền kinh tế nhiều vốn thì hệ số ICOR tăng lên Hệ số ICOR của nước ta giai đoạn 2001-2005 là 4,88, tốc độ tăng GDP bình quân 7,51%/năm, riêng năm 2005 tỷ lệ đầu tư xã hội trên GDP là 39,62%, tốc độ tăng trưởng GDP là 8,43% Dự báo hệ số ICOR của nước ta thời kỳ 2006-2010 là 5,0, tốc

độ tăng GDP 7,5 - 8,0/năm Như vậy vốn đầu tư xã hội mỗi năm cần từ 15-20

tỷ USD, trong đó vốn trong nước chiếm trên 60%

Vậy vốn là nhu cầu bức bách và điều kiện tiên quyết cho việc đẩy mạnh chuyển dịch CCKT theo hướng hiện đại Do đó, muốn đấy mạnh chuyển dịch CCKT thì cần phải huy động được nhiều vốn cho đầu tư phát triển Quá trình chuyển dịch CCKT diễn ra nhanh hay chậm là do việc tích tụ, tập trung vốn

có đáp ứng được yêu cầu hay không Nguồn cung ứng vốn cho đầu tư được huy động thông qua các kênh như: ngân sách Nhà nước, tín dụng ngân hàng, vốn tự có của các tổ chức kinh tế, dân cư Trong điều kiện vốn ngân sách

Nhà nước còn hạn chế, thì vốn tín dụng ngân hàng có một vai trò quan trọng

1.2 TÁC ĐỘNG CỦA TÍN DỤNG NGÂN HÀNG ĐỐI VỚI QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ

1.2.1 Quan điểm về vị trí vai trò của tín dụng ngân hàng trong việc huy động vốn và đáp ứng nhu cầu vốn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Trong lĩnh vực này có một số quan điểm khác nhau:

- Quan điểm thứ nhất cho rằng ngân hàng thương mại cũng là doanh nghiệp nên mục đích kinh doanh là tìm kiếm lợi nhuận thông qua các hoạt động nghiệp vụ trong đó hoạt động tín dụng chiếm tỷ trọng lớn mà không cần quan tâm đến sự phát triển kinh tế chung cũng như sự tác động của TDNH vào chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH

- Quan điểm thứ hai cho rằng ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp

có tính đặc thù, kinh doanh loại hàng hoá “đặc biệt”, nó là huyết mạch của nền kinh tế có động lực thúc đẩy phát triển mạnh nhất Do đó, tín dụng ngân hàng là một công cụ trọng yếu thúc đẩy quá trình CNH, HĐH nên cần phải có

cơ chế tập trung: như chỉ định cho vay, bảo lãnh

Các quan điểm trên có mặt đúng nhưng chưa toàn diện và không thể làm định hướng cho việc đề ra các giải pháp phát huy vai trò TDNH đối với chuyển dịch CCKT, cần phải có một quan điểm toàn diện về vai trò của TDNH trong việc huy động và đáp ứng nhu cầu vốn thúc đẩy chuyển dịch

CCKT Đó là: TDNH là một kênh thu hút và cung ứng vốn rất quan trọng đối

với chuyển dịch CCKT theo hướng hợp lý, hiện đại Nó tác động thúc đẩy chuyển dịch CCKT thông qua việc thực hiện cơ chế chính sách của Nhà nước

và qui chế nghiệp vụ của các tổ chức tín dụng

1.2.2 Tín dụng ngân hàng và tác động của nó đối với chuyển dịch

cơ cấu kinh tế

1.2.2.1 Tín dụng ngân hàng

Tín dụng là một phạm trù của nền kinh tế hàng hoá Khái niệm “tín dụng” nói chung có nguồn gốc từ thuật ngữ La tinh “credittum” có nghĩa là sự tin tưởng tín nhiệm Bản chất của tín dụng là quan hệ vay mượn có hoàn trả

cả gốc và lãi sau một thời gian nhất định, là quan hệ chuyển nhượng tạm thời quyền sử dụng vốn, là quan hệ bình đẳng hai bên cùng có lợi

Phân loại tín dụng theo tính chất chủ thể các quan hệ tín dụng như: tín dụng nặng lãi, tín dụng thương mại, tín dụng ngân hàng, tín dụng Nhà nước, tín dụng tiêu dùng

Phân loại tín dụng tín dụng theo phạm vi tác dụng: tín dụng trong nước, tín dụng quốc tế

Phân loại theo nội dung, đặc điểm, phạm vi có tín dụng hàng hoá, tín dụng tiền tệ

Tín dụng ngân hàng cũng mang bản chất chung của quan hệ tín dụng

Đó là mối quan hệ tín dụng giữa ngân hàng, các tổ chức tín dụng khác với các nhà doanh nghiệp và cá nhân Nó là nghiệp vụ kinh doanh tiền tệ của ngân hàng được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả và có lãi

Tín dụng ngân hàng ra đời và phát triển trên cơ sở hình thành và phát triển của nền sản xuất hàng hoá và trao đổi hàng hoá - tiền tệ TDNH đã trải qua một quá trình phát triển từ đơn giản đến phức tạp về kỹ thuật và nghiệp

vụ, từ phạm vi hẹp đến phạm vi rộng lớn về không gian

Tín dụng ngân hàng có hai chức năng cơ bản là:

+ Huy động và cho vay vốn tiền tệ trên nguyên tắc hoàn trả và có lãi + Kiểm soát các hoạt động kinh tế thông qua các quan hệ tín dụng với các tổ chức kinh tế và cá nhân

Tín dụng ngân hàng có các hình thức cơ bản sau: tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung và dài hạn

Phân chia theo đối tượng đầu tư tín dụng: tín dụng vốn lưu động và tín dụng vốn cố định

Phân chia theo loại hình nghiệp vụ: tín dụng thuê mua, bảo lãnh, chiết khấu chứng từ có giá

Vai trò của tín dụng ngân hàng tác động đến chuyển dịch CCKT thông qua các công cụ của chính sách tiền tệ

1.2.2.2 Vai trò của tín dụng ngân hàng với sự hình thành và phát triển xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Thứ nhất, TDNH tác động vào sự hình thành và phát triển xu hướng

chuyển dịch CCKT nền kinh tế quốc dân thông qua việc đáp ứng yêu cầu phát triển ngày càng cao của nền kinh tế hàng hoá, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế

Tín dụng ngân hàng là một nhân tố quan trọng của nền kinh tế hàng

hoá, là đòn bẩy kinh tế mạnh mẽ để phát triển nền kinh tế đó, thể hiện ở chỗ:

- Trong nền kinh tế thị trường những người có vốn tạm thời nhàn rỗi, sẵn sàng cho vay số tiền đó của mình, nếu biết có người cần vay và có đủ độ tin tưởng Còn những nhà doanh nghiệp khác cũng vì mục đích sinh lợi của vốn mà rất cần vay thêm tiền để mua sắm thêm máy móc, thiết bị đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, mua nguyên vật liệu do chưa kịp bán hàng hay cần lập doanh nghiệp mới mà chưa tích luỹ đủ vốn Để giải quyết mâu thuẫn đó, ngân hàng cũng vì mục đích kiếm lời cho mình và cho những người

có tiền, đã thông qua quan hệ tín dụng thu hút những khoản tiền tạm thời nhàn rỗi của các tổ chức kinh tế, xã hội và của các tầng lớp dân cư khác, cho các nhà doanh nghiệp, hộ kinh doanh, đang cần vốn vay Qua sự môi giới trung gian này ngân hàng đáp ứng được yêu cầu vốn của quá trình tái sản xuất và sự vận động sinh lời của vốn nhàn rỗi

- Tín dụng ngân hàng tác động sự di chuyển vốn đầu tư làm bình quân hóa tỷ suất lợi nhuận, thúc đẩy nền kinh tế hàng hoá phát triển Tín dụng ngân hàng luôn “chuyển hướng” đầu tư vào những ngành có tỷ suất lợi nhuận cao, hạn chế hoặc không đầu tư vào những ngành có tỷ suất lợi nhuận thấp Qua

đó, tín dụng ngân hàng làm thay đổi quan hệ về cung - cầu hàng hoá và thay đổi cơ cấu ngành kinh tế

- Tín dụng ngân hàng góp phần giảm chi phí lưu thông, nâng cao hiệu quả vốn tiền tệ (nhất là làm cho tiền để nhàn rỗi giảm xuống mức tối thiểu cần thiết), tạo điều kiện cho người sản xuất kinh doanh tăng lợi nhuận để có nguồn đầu tư phát triển

Thứ hai, TDNH tác động vào sự hình thành và phát triển xu hướng

chuyển dịch cơ cấu kinh tế nền kinh tế quốc dân

Khi chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo

cơ chế thị trường tất yếu phải có sự chuyển dịch CCKT theo hướng hợp lý hiện đại, tạo ra CCKT mới mang những đặc trưng của một CCKT tối ưu

Phục vụ và thúc đẩy quá trình đó là mục tiêu quan trọng của chính sách tiền tệ quốc gia Do đó, thông qua hoạt động tín dụng nhằm góp phần tích cực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giữ ổn định tiền tệ, kiềm chế lạm phát Qua đó, tạo môi trường và điều kiện thuận lợi cho đẩy mạnh các hoạt động đầu tư, thúc đẩy quá trình hình thành, phát triển và chuyển dịch CCKT của các ngành, các vùng và các thành phần kinh tế

Trong những năm qua ở nước ta, khối lượng vốn đầu tư và tỷ trọng dư

nợ cho vay đối với kinh tế ngoài quốc doanh trong tổng dư nợ cho vay tăng nhanh, đã góp phần tích cực phát triển kinh tế ngoài quốc doanh, hình thành CCKT nhiều thành phần, theo định hướng chiến lược chung của đất nước

Có thể nói rằng, thông qua việc góp phần có ý nghĩa quyết định thực hiện các mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia, tín dụng ngân hàng thực sự là động lực mạnh mẽ, đầy tiềm năng đối với việc thúc đẩy quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong từng ngành kinh tế theo hướng CNH – HĐH

Là một kênh đầu tư vốn quan trọng, tín dụng ngân hàng góp phần phá

vỡ vòng luẩn quẩn của những nước nông nghiệp nghèo nàn, kém phát triển, tiến hành quá trình CNH – HĐH để thoát khỏi nguy cơ tụt hậu xa hơn Một nước có nền sản xuất kém phát triển thì thu nhập thấp, đầu tư sẽ thấp và kết quả là sản xuất kém phát triển … Mỗi nước chọn một khâu trọng yếu để làm đột phá khẩu phá vỡ vòng luẩn quẩn đó Chẳng hạn như trước đây, nước Mỹ

mở rộng cửa thu hút vốn đầu tư nước ngoài, Nhật Bản thực hiện chính sách thắt lưng buộc bụng… Đối với Việt Nam, đột phá khẩu chính là đẩy mạnh tiết kiệm để dành vốn cho đầu tư với phương châm vốn trong nước là quyết định, vốn nước ngoài là quan trọng Với tư cách là cầu nối giữa tiết kiệm và đầu tư, tín dụng ngân hàng trở thành động lực kích thích các tổ chức kinh tế và dân

cư trong nước, trong tổng thể cơ cấu các thành phần kinh tế, các ngành kinh tế… Thực hiện tiết kiệm, thúc đẩy quá trình tích tụ và tập trung vốn tiền tệ tạm thời nhàn rỗi hiện đang nằm phân tán ở khắp mọi nơi Mặt khác, thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng còn thu hút nguồn vốn nước ngoài dưới nhiều hình thức như trực tiếp vay bằng tiền, bảo lãnh cho các doanh nghiệp

mua thiết bị trả chậm, sử dụng hạn mức L/C… Như vậy, nguồn vốn trong và ngoài nước chủ yếu được thu hút qua kênh tín dụng ngân hàng đầu tư cho các

tổ chức kinh tế mua vật tư, hàng hoá, trang thiết bị, đổi mới công nghệ…Bên cạnh việc cho vay phục vụ sản xuất hàng hoá, phát triển nông nghiệp và kinh

tế nông thôn, đẩy mạnh sản xuất hàng xuất khẩu, TDNH đã tăng cường đầu tư vào một số vùng kinh tế trọng điểm và ngành công nghiệp mũi nhọn Trong những năm gần đây, hầu hết các chương trình ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đổi mới công nghệ, tạo việc làm, xây dựng nhà xưởng… đều có vốn ngân hàng tham gia đầu tư với tỷ trọng ngày càng cao Từ đó, TDNH đã đóng góp đáng kể vào sự tăng trưởng kinh tế cả về mặt lượng (tăng trưởng dựa vào tăng vốn đầu tư) và tăng trưởng về mặt chất (tăng trưởng do chuyển dịch CCKT trên cơ sở phát triển và đổi mới công nghệ) Điều này được thể hiện rõ

ở kết quả tăng trưởng tín dụng của các ngân hàng trong thời gian qua Cụ thể

là năm 2001 tăng 25%, năm 2002 tăng 30%, năm 2003 tăng 27%.Bên cạnh đó cùng với việc hợp tác mở rộng quan hệ quốc tế, các ngân hàng thương mại bằng nhiều hình thức khác nhau đã huy động được nhiều nguồn vốn nước ngoài để phục vụ cho đầu tư phát triển, tài trợ xuất nhập khẩu hàng trăm triệu USD

có hoàn trả theo thời hạn quy định cả vốn và lãi”, nếu quá hạn phải chịu lãi suất cao Tín dụng ngân hàng thực sự là kênh dẫn vốn đảm bảo tốt nhất yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế của việc sử dụng vốn cho chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH

Ngân hàng không cho các đơn vị kinh tế làm ăn kém hiệu quả vay, không đầu tư tín dụng cho các dự án thiếu tính khả thi, và không cho vay những đơn vị để nợ khê đọng từ đó, ngân hàng buộc người vay phải năng động, sáng tạo, phải nâng cao chất lượng hoạt động và hiệu quả sử dụng vốn

đi đôi với hạ giá thành sản phẩm để tồn tại và đứng vững trong cạnh tranh - nghĩa là phải sử dụng vốn đầu tư một cách tiết kiệm nhất, hiệu quả nhất Điều

đó đòi hỏi các chủ dự án phải cân nhắc, tính toán thận trọng đảm bảo tính hiệu quả và khả thi của dự án để được vay vốn Bên cạnh đó, tín dụng ngân hàng là

nguồn vốn chủ yếu bổ sung vốn lưu động (ngắn hạn) cho các tổ chức kinh tế mua nguyên vật liệu để tiến hành sản xuất kinh doanh khi đưa dây chuyền mới vào hoạt động Các dự án đầu tư sẽ không thực hiện được và trở nên vô nghĩa khi máy móc - thiết bị công nghệ được đầu tư (từ mọi nguồn vốn) không hoạt động, hoặc hoạt động cầm chừng vì thiếu vốn để mua nguyên, nhiên vật liệu cho sản xuất Mặt khác, TDNH tác động rút ngắn thời gian chu chuyển vốn (giai đoạn lưu thông) qua nghiệp vụ chiết khấu thương phiếu, bộ chứng từ thanh toán L/C

Thứ tư, TDNH tác động tới quá trình chuyển dịch CCKT thông qua

việc góp phần tích cực hình thành đồng bộ hệ thống thị trường các yếu tố

“đầu vào” và “đầu ra”, thúc đẩy xác lập CCKT mới theo hướng tiên tiến, hiện đại

Thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng làm biến đổi các điều kiện sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của các chủ thể kinh tế theo hướng tối ưu, nhất

là đảm bảo các yếu tố “đầu vào”, “đầu ra” qua một hệ thống thị trường đồng

bộ về vốn, lao động, vật tư và tiêu thụ sản phẩm Hầu hết các doanh nghiệp ở Việt Nam thuộc loại quy mô vừa và nhỏ, có vốn lưu động tự có rất thấp so với nhu cầu cần thiết Nguồn vốn để mua vật tư, hàng hoá dự trữ cho sản xuất kinh doanh (kể cả trong nước và nhập khẩu) chủ yếu được bù đắp bằng vốn tín dụng ngân hàng (ngay cả ở Mỹ, các ngân hàng là nguồn vốn bên ngoài quan trọng nhất để tài trợ cho các doanh nghiệp) Trong những năm qua ở nước ta, Ngân hàng Công thương Việt Nam triển khai cho sinh viên vay vốn học tập đã góp phần tích cực vào việc tạo nguồn và nâng cao chất lượng cho thị trường lao động chất xám Mặt khác, TDNH cũng tác động mạnh mẽ vào việc tiêu thụ sản phẩm cho các doanh nghiệp thông qua việc mở rộng tín dụng tiêu dùng; cho vay hoặc bảo lãnh để các tổ chức kinh tế, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực lưu thông mua bán hàng hoá Tuy nhiên, ngân hàng chỉ tập trung cho vay những đối tượng hàng hoá có chất lượng cao, có sức cạnh tranh tốt, qua đó thúc đẩy việc xác lập CCKT mới theo hướng tiên tiến, hiện đại

Thứ năm, TDNH tác động tới quá trình chuyển dịch CCKT quốc dân

thông qua phát huy vai trò công cụ đòn bẩy của nó trong việc thực thi chính sách tiền tệ - tín dụng, thúc đẩy chuyển dịch CCKT theo những mục tiêu đã hoạch định

Các quy hoạch, chương trình phát triển kinh tế của toàn bộ nền kinh tế quốc dân, của từng địa phương, từng vùng, từng ngành kinh tế (trong đó có mục tiêu chuyển dịch CCKT) được thực hiện bằng nhiều giải pháp, cơ chế chính sách, trong đó có chính sách tiền tệ - tín dụng mà TDNH là một trong những nội dung, công cụ quan trọng

Chẳng hạn, việc xoá bỏ cơ chế lãi suất “trần”, ”sàn”, thực hiện cơ chế lãi suất cơ bản, rồi chuyển sang cơ chế lãi suất thoả thuận đã giúp cho các TCTD chủ động, linh hoạt hơn trong điều hành lãi suất, “ưu đãi” cho vay lãi suất thấp hơn khuyến khích xuất khẩu, khuyến khích những khách hàng có quan

hệ tín dụng tốt với ngân hàng Qua đó góp phần tác động chuyển dịch CCKT với mục tiêu hướng mạnh về xuất khẩu Hoặc trong đầu tư tín dụng bình đẳng với mọi thành phần kinh tế, đã góp phần thúc đẩy chuyển dịch CCKT theo mục tiêu thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần và các thành phần kinh tế bình đẳng với nhau trước pháp luật và trong sản xuất kinh doanh

1.2.2.3 Tác động của tín dụng ngân hàng trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành

Trong chuyển dịch CCKT ngành, TDNH tác động khai thác tiềm năng, phát triển những ngành mới theo những quy mô hợp lý, công nghệ hiện đại là

“cầu nối” góp phần tích cực thúc đẩy mối quan hệ tương tác lẫn nhau trong

sự phát triển của các ngành

- Trong chuyển dịch CCKT ngành nông nghiệp, TDNH tác động vào việc khai thác tiềm năng thúc đẩy phát triển một nền nông nghiệp hàng hoá có hiệu quả Thông qua cho vay thu mua xuất khẩu lương thực, thực phẩm và ngành chế biến hàng nông phẩm, tạo điều kiện để sản phẩm nông nghiệp trở thành hàng hoá và được tiêu thụ mạnh TDNH tác động khai thác tiềm năng,

tăng năng suất lao động nông nghiệp qua việc đầu tư áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật nông nghiệp (đặc biệt trong phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học như giống mới, chăm bón, bảo vệ cây trồng, vật nuôi), cơ giới hoá nông nghiệp để rút ngắn thời gian chuẩn bị canh tác, thời gian thu hoạch, phát triển hệ thống năng lượng và giao thông vận tải ở nông thôn Như vậy, TDNH là một “cầu nối” góp phần tích cực thúc đẩy mối quan hệ tương tác lẫn nhau trong sự phát triển của nông nghiệp và công nghiệp

- Trong chuyển dịch CCKT ngành công nghiệp, TDNH thúc đẩy quá trình sắp xếp lại và hiện đại hoá, hiệu quả hoá lực lượng công nghiệp hiện có; phát triển những ngành công nghiệp mới theo những quy mô hợp lý, công nghệ hiện đại, đủ sức đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH nông nghiệp và kinh tế nông thôn

Với nguyên tắc hoàn trả cả vốn và lãi, ngân hàng không đầu tư tín dụng vào những doanh nghiệp yếu kém về khả năng sản xuất kinh doanh và không nhất thiết phải thuộc sở hữu Nhà nước, đã góp phần tích cực thực hiện chủ trương giải thể hoặc cho phá sản những doanh nghiệp làm ăn không có hiệu quả, thua lỗ kéo dài Những doanh nghiệp mới hoặc những doanh nghiệp chuyển hướng sản xuất kinh doanh - với phương án có tính khả thi, hiệu quả cao được vay vốn tín dụng ngân hàng đủ mức cần thiết để đổi mới trang bị kỹ thuật - công nghệ và bổ sung vốn lưu động cho phát triển sản xuất kinh doanh Qua đó, TDNH thúc đẩy sự chuyển dịch, chuyển đổi cơ cấu các ngành công nghiệp theo hướng CNH, HĐH với nhiều mặt hàng, nhiều chủng loại với chất lượng cao

- Trong chuyển dịch cơ cấu ngành dịch vụ: TDNH tác động thúc đẩy ngành dịch vụ phát triển nhanh, nhất là những ngành dịch vụ có liên quan tới thu hút đầu

tư nước ngoài đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh CNH, HĐH; Tích cực góp phần khắc phục tình trạng cơ cấu bất hợp lý, thiếu đồng bộ trong ngành dịch vụ

Trong các ngành dịch vụ, TDNH ưu tiên đầu tư cho phát triển dịch vụ,

du lịch, hàng không, thương mại và các dịch vụ khác phục vụ yêu cầu phát triển của các ngành kinh tế quốc dân Chẳng hạn, Ngân hàng Ngoại thương

Việt Nam bảo lãnh cho Tổng Công ty Hàng không Việt Nam mua máy bay của nước ngoài, mua ô tô về cho thuê làm xe tắc xi Ngân hàng Công thương Việt Nam bảo lãnh và trực tiếp cho Tổng Công ty Bưu chính Viễn thông Việt Nam vay vốn trang bị mạng cáp quang và các tổng đài điện tử

1.2.3 Tác động của quản lý và tổ chức bộ máy hoạt động ngân hàng đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế

1.2.3.1 Quản lý của Ngân hàng Nhà nước (Ngân hàng Trung ương) đối với các lĩnh vực tiền tệ - tín dụng về hoạt động ngân hàng nói chung

Vai trò của NHTW thông qua các nhiệm vụ và quyền hạn đặt thù nhằm hướng vào mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền, kiểm soát việc cung ứng tiền và tạo điều kiện cho ổn định và tăng trưởng kinh tế thông qua việc hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ Thông qua quản lý thực thi các cơ chế kích thích tích tụ- tập trung, huy động, cho vay vốn một cách có hiệu quả

NHTW thông qua cơ chế sử dụng hệ thống công cụ của chính sách tiền

tệ như: dự trữ bắt buộc, tỷ giá hối đoái, nghiệp vụ thị trường mở … một cách phù hợp với yêu cầu từng thời kỳ tác động vào hoạt động TDNH nhằm thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ, thúc đẩy chuyển dịch CCKT

1.2.3.2 Quản lý của Ngân hàng Nhà nước đối với hoạt động tín dụng của các Ngân hàng thương mại và các tổ chức trung gian tài chính khác

NHNN là cơ quan chủ trì trong việc hoạch định chính sách tiền tệ - tín dụng, ban hành các qui định cơ bản về hoạt động tín dụng, huy động vốn, thanh toán Nếu chính sách tiền tệ và những qui chế đó mang tính khoa học, phù hợp với thực tiễn thì tính khả thi và tác động của TDNH trong chuyển dịch CCKT được phát huy mạnh mẽ, ngược lại nó sẽ kìm hãm hoặc trở thành lực cản kéo chân các NHTM và các tổ chức trung gian tài chính khác trong việc huy động, cho vay đối với các đơn vị kinh tế

1.2.3.3 Vai trò tín dụng của hệ thống Ngân hàng thương mại đối với các đơn vị kinh tế và dân cư

Vai trò tín dụng của NHTM có tác động trực tiếp đến hoạt động SXKD của các tổ chức kinh tế và dân cư, qua đó tác động đến chuyển dịch cơ cấu

kinh tế Vai trò đó phụ thuộc vào mục tiêu kinh doanh của các NHTM và quản lý hoạt động tín dụng của Nhà nước Hệ thống NHTM là công cụ đắc lực đáp ứng nhu cầu vốn cho quá trình phát triển kinh tế của đất nước Nhưng Nhà nước không giao nhiệm vụ trực tiếp cho các ngân hàng làm việc này và yêu cầu nó làm với bất cứ giá nào Nhiệm vụ này được thực hiện một cách tự nhiên như là hệ quả tất yếu của hoạt động kinh doanh tiền tệ của ngân hàng

- Một giải pháp quan trọng trong quản lý NHTM nhằm đảm bảo an toàn vốn đi đôi với tăng trưởng khối lượng tín dụng là phải tuân theo qui luật khách quan, phát triển tín dụng phải theo chiều hướng chung của nền kinh tế

và chính sách tiền tệ quốc gia Do đó cơ chế tín dụng phải tuân theo qui định chung của Nhà nước, đồng thời đi theo quỹ đạo của sự phát triển, chuyển dịch CCKT theo hướng hợp lý hiện đại, cụ thể là:

+ Về chính sách về cơ cấu đầu tư: Khi các NHTM tăng tỷ trọng cho vay trung, dài hạn; cho vay kinh tế ngoài quốc doanh; các doanh nghiệp vừa và nhỏ trong tổng dư nợ thì các doanh nghiệp có điều kiện thực hiện tốt CNH, HĐH

+ Về huy động vốn của các NHTM nếu linh hoạt mềm dẻo sẽ thu hút được nhiều vốn, với lãi suất huy động bình quân thấp

+ Về lãi suất phù hợp sẽ kích thích cả người gửi lẫn người vay Có thể đưa ra một số lãi suất ưu đãi trong cho vay xuất khẩu, cho vay sinh viên, cho vay ở vùng sâu vùng xa Cơ chế đó làm tăng thêm vai trò thúc đẩy của TDNH đối với quá trình chuyển dịch CCKT

+ Qui định về thủ tục cho vay phải phù hợp với điều điện thực tế của nước ta thì các doanh nghiệp mới có điều tiếp cận các nguồn vốn của ngân hàng

Tóm lại TDNH có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế hàng hoá, đã, đang và sẽ là công cụ, động lực to lớn trong quá trình hình thành, phát triển, chuyển dịch CCKT Mặt khác, chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH làm cho nền kinh tế tăng trưởng mạnh, từ đó tạo thị trường và động lực tăng quy mô tín dụng ngân hàng, giảm bớt rủi ro

1.3 KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI VÀ KHU VỰC

VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NHÌN TỪ GÓC ĐỘ TÍN DỤNG NGÂN HÀNG

1.3.1 Kinh nghiệm chuyển dịch cơ cấu kinh tế của một số nước

Trong nền kinh tế thị trường, TDNH là một trong những kênh dẫn vốn

từ nơi thừa đến nơi thiếu của nền kinh tế - xã hội có ý nghĩa quan trọng, nó vừa bảo đảm nhanh nhạy, vừa mang tính hiệu quả cao Hầu hết các nước trên thế giới khi bước vào công nghiệp hoá và phát triển kinh tế đều trải qua một

“giai đoạn bước đệm” nhằm chuẩn bị các điều kiện cần thiết, trước hết là vốn cho quá trình đó Tuy nhiên, ở mỗi nước có cách đi, có giải pháp khác nhau

để tạo vốn Các Mác nhận định: “sự tích luỹ tư bản nguyên thuỷ nhất thiết phải xảy ra trước khi bắt tay vào sự phát triển” [14]

Đối với các nước công nghiệp mới khi tiến hành công nghiệp hoá đã vận dụng tư bản nước ngoài để xây dựng nền kinh tế hướng ngoại, sử dụng lợi thế để phát triển trực tiếp trên phạm vi toàn thế giới thông qua các công ty xuyên quốc gia Cho nên quá trình công nghiệp hoá được rút ngắn hơn Thái lan, Malaysia, Phillippin là những nước có điều kiện kinh tế giống Việt Nam nên được chọn để nghiên cứu:

- Thái lan: Những năm 60, 70 kinh tế Thái lan chủ yếu là nông nghiệp theo khuôn mẫu cổ điển quảng canh năng suất thấp Công nghiệp thì thực hiện chiến lược thay thế hàng nhập khẩu Đường lối trên đã làm cho kinh tế không phát triển được, xuất khẩu kém càng ngày càng phụ thuộc vào nhập khẩu Năm 1981 Thái lan xem xét lại chiến lược và đề ra kế hoạch mới với các giải pháp chủ yếu sau:

+ Nông thôn được coi là hàng đầu trong chiến lược kinh tế, Chính phủ tập trung đầu tư để tăng mức sản xuất, mở rộng xuất khẩu, nhất là gạo, hoa quả

+ Thực hiện chiến lược hướng ra xuất khẩu, cố gắng tìm “khe hở” trong nền kinh tế thế giới để chen vào

+ Khuyến khích xuất khẩu tại chỗ như ngành du lịch và các dịch vụ Với đường lối thích hợp, Thái Lan đã gia tăng kim ngạch xuất khẩu nhanh chóng, năm 1980 kim ngạch xuất khẩu đạt 5,3 tỷ USD thì năm 1994 lên đến 36,8 tỷ USD

+ Về thu hút vốn đầu tư nước ngoài, Thái lan đã thực hiện chính sách đầu tư khá cởi mở như: không qui định mức lương tối thiểu, cho phép bán đất cho các công ty liên doanh, khuyến khích nhà đầu tư nước ngoài bỏ vốn vào các ngành công nghệ kỹ thuật cao cấp bằng cách cho phép thành lập Công ty 100% vốn nước ngoài, giảm thuế Từ năm 1989 đến năm 1994 Thái Lan đã thu hút được trên 10.532 triệu USD

+ Với đường lối thích hợp Thái lan đã khai thác hết các thế mạnh tương đối và tuyệt đối của mình nên gia tăng được kim ngạch xuất khẩu, tăng trưởng kinh tế bình quân 10,6%/năm trong giai đoạn 1987 - 1994

- Malaysia

Do điều kiện đất đai không phù hợp với cây lúa nước nên đã tập trung phát triển cây công nghiệp dài ngày như cao su, dầu cọ Chính phủ đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực này, cho đến nay lợi thế so sánh trên lĩnh vực này đã rõ ràng, Malaysia là nước xuất khẩu lớn nhất trên thế giới về cao su tự nhiên và dầu cọ

Vào những năm 60 Malaysia tiếp tục phát triển nông nghiệp nhưng đồng thời chú trọng hơn phát triển công nghiệp Với lợi thế về lực lượng lao động, giá nhân công và cơ sở nông nghiệp vững chắc, Malaysia đã khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực công nghiệp nhẹ, công nghiệp chế biến các sản phẩm nông nghiệp cho xuất khẩu, công nghiệp chế tạo máy, điện tử

Kim ngạch xuất khẩu của Malaysia tăng từ 5tỷ USD năm 1976 lên 58

tỷ USD năm 1994

- Về thu hút đầu tư nước ngoài, Malaysia có chính sách rất rõ ràng, nhất quán và ổn định như: khuyến khích tất cả các loại hình đầu tư từ hình thức 100% vốn đầu tư nước ngoài đến hình thức liên doanh, không qui định mức lương tối thiểu, bán đất cho nước ngoài ở những vùng sâu, vùng xa kém phát triển cơ sở hạ tầng, thời hạn thuê đất dài, áp dụng nhiều biện pháp để khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài Từ năm 1989 đến năm 1994 Malaysia đã thu hút được 21.345 triệu USD

Malaysia được coi là nước có tốc độ phát triển cao nhất thế giới từ năm

1988 - 1991 mỗi năm đều phát triển với tốc độ 9% Nguyên nhân thành công

chủ yếu của Malaysia trong việc thu hút đầu tư nước ngoài là nước này đã tạo lập được môi trường đầu tư tốt; có chính sách bảo hộ đầu tư hấp dẫn; quyền bình đẳng giữa các nhà đầu tư

- Phillippin

Tương tự như các nước ASEAN khác, Phillippin cũng chọn bài học phát triển theo hướng xuất khẩu, tham gia sự phân công lao động quốc tế, đầu tư chiều sâu để nâng cấp sản phẩm Tuy nhiên, do tình hình chính trị không ổn định có tác động mạnh đến kinh tế nên kết quả thu được có phần khiêm tốn hơn

Với quá trình thực hiện chiến lược nêu trên đã giúp cho các nước Thái lan, Malaysia, Phillippin có nền kinh tế tăng trưởng cao, cơ cấu kinh tế được chuyển dịch theo hướng tăng mạnh tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp, điều này được minh chứng bằng bảng tổng hợp sau:

Bảng 1.1: CƠ CẤU KINH TẾ CỦA BA NƯỚC ASEAN

35,80 22,89 41,43

42,09 18,66 39,25

40,52 23,48 36,00

35,47 22,31 42,22

30,14 20,20 49,66

37,74 13,63 48,63

Nguồn: Trích từ Asian Development Bank (1995)–“Key Indicators of Developing Asian and Pacific Countries"

Tăng trưởng kinh tế của ba nước trên dựa vào các yếu tố cơ bản sau

* Nguồn tăng trưởng

- Vai trò nổi bật của sự tích luỹ vốn

- Sự gia tăng liên tục kim ngạch xuất khẩu

- Sự đa dạng hoá mặt hàng xuất khẩu

- Sự gia tăng vốn đầu tư nước ngoài

* Chính sách kinh tế:

- Chính sách thu hút đầu tư nước ngoài

- Chính sách về hàng xuất khẩu

- Các giá trị xã hội

1.3.2 Những vấn đề rút ra trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế của các nước từ góc độ hoạt động tín dụng ngân hàng

- Một là, bất cứ ở giai đoạn nào của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh

tế, hoạt động tích tụ và tập trung vốn thông qua hoạt động nhận gửi và cho vay phải góp phần nâng cao tỷ lệ tiền tiết kiệm, đầu tư trong GDP, để mở rộng khả năng tăng tổng mức đầu tư trong nước so với GDP

- Hai là, hầu hết các nước trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế,

Nhà nước thường coi trọng sự ổn định đúng đắn đối với chính sách tài chính, tiền tệ quốc gia trong đó nổi bật là kiểm soát lạm phát, ổn định giá cả và tiền

- Ba là, trên cơ sở thực hiện điều hoà tổng cung, tổng cầu về tiền tệ,

thường sử dụng công cụ lãi suất vận động theo cơ chế thị trường không thực hiện chính sách áp đặt lãi suất của Nhà nước

- Bốn là, trong quá trình thực hiện từ chiến lược “cơ cấu kinh tế thay

thế nhập khẩu” sang chiến lược “cơ cấu kinh tế theo hướng xuất khẩu” các nước mới phát triển thường quan tâm đến một vấn đề cơ bản sau:

+ Thực hiện tỷ giá hối đoái theo hướng có lợi cho xuất khẩu

+ Áp dụng chính sách mở cửa nền kinh tế “kinh tế mở”

+ Thực hiện chuyển giao công nghệ mới

+ Sử dụng vai trò các công ty xuyên quốc gia để mở rộng hoạt động kinh tế ra toàn thế giới

- Năm là, trong quá trình hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế,

thường coi trọng hiệu quả vốn đầu tư, lựa chọn các phương án sao cho chỉ số ICOR nằm trong phạm vi từ 3 đến 6

1.3.3 Một số kinh nghiệm có thể vận dụng vào Việt Nam

- Thứ nhất, Nhà nước cần duy trì sự cân đối của nền kinh tế vĩ mô

thông qua chính sách, pháp luật, kế hoạch…

- Thứ hai, thực hiện từng bước hoặc kết hợp quá trình chuyển dịch

CCKT từ công, nông nghiệp sang công nghiệp-dịch vụ-nông nghiệp Tiến hành từng bước hoặc kết hợp quá trình chuyển từ “cơ chế thay thế hàng nhập khẩu” sang quá trình hình thành và phát triển “cơ chế kinh tế theo hướng xuất khẩu”

- Thứ ba, thận trọng lựa chọn các dự án đầu tư trong quá trình chuyển

dịch cơ cấu kinh tế sao cho hiệu quả kinh tế xã hội cao

- Thứ tư, Nhà nước ưu tiên sử dụng vốn ngân sách vào việc xây dựng

kết cấu hạ tầng sản xuất và xuất khẩu Đầu tư vào nguồn nhan lực thông qua y tế, giáo dục và bảo vệ môi trường sinh thái trong từng thời kỳ một cách chủ động

-Thứ năm, có chính sách nhất quán đối với các thành phần kinh tế Trên

cơ sở Nhà nước chỉ nắm các khâu, ngành mặt hàng then chốt trọng yếu của nền kinh tế Thực hiện nhất quán chính sách mở cửa nền kinh tế, đặt biệt chú trọng đến chính sách thu hút đầu tư nước ngoài

- Tóm lại, trong chương 1 tập trung nghiên cứu tổng quan về chuyển

dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH Từ đó, luận văn luận giải và đánh giá vai trò của TDNH trong việc thúc đẩy chuyển dịch CCKT Cụ thể giải quyết các nội dung chính sau:

- Chuyển dịch CCKT theo hướng CNH, HĐH là một tất yếu khách quan Xu hướng chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế quốc dân nói chung và các địa phương nói riêng là tăng tỷ lệ công nghiệp, dịch vụ trong tổng GDP

- Có nhiều yếu tố tác động đến chuyển dịch CCKT Các yếu tố có quan

hệ mật thiết với nhau, trong đó quan trọng nhất là sự tác động của Nhà nước

- TDNH có vai trò quan trọng, tham gia vào toàn bộ quá trình huy động, sử dụng và quản lý vốn góp phần đối với sự hình thành, phát triển và

chuyển dịch CCKT.Tín dụng ngân hàng tạo điều kiện thuận lợi về vốn để tạo động lực phát triển khoa học - công nghệ, phát triển kết cấu hạ tầng, thị trường thúc đẩy chuyển dịch CCKT

- Luận văn cũng đã giới thiệu kinh nghiệm của một số nước trong chuyển dịch CCKT, tăng trưởng kinh tế và việc sử dụng đòn bẩy TDNH của các nước đó vào việc thúc đẩy chuyển dịch CCKT Tổng quan về lý luận nêu trên làm căn cứ cho việc nghiên cứu, phân tích thực trạng quá trình chuyển dịch CCKT của tỉnh Quảng Nam trong những năm gần đây và vai trò của TDNH của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT Quảng Nam góp phần đối với quá trình đó Từ đó đề xuất những giải pháp từ góc độ ngân hàng nhằm phát huy vai trò TD của Chi nhánh Ngân hàng ĐT&PT QN đối với chuyển dịch CCKT

ở tỉnh Quảng Nam

Chương 2

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG TẠI CHI NHÁNH NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN QUẢNG NAM GÓP PHẦN CHUYỂN DỊCH

CƠ CẤU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM

2.1 TÌNH HÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NAM TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2005

2.1.1 Khái quát tiềm năng và tình hình phát triển kinh tế của tỉnh

Quảng Nam

2.1.1.1 Vị trí và tiềm năng phát triển của tỉnh Quảng Nam

Tỉnh Quảng Nam là một tỉnh ven biển miền Trung ở vào trung lộ của đất nước, nằm trên trục giao thông Bắc Nam về đường bộ, đường sắt, đường biển và đường hàng không; đường Hồ Chí Minh,quốc lộ 14D, 14B, 14E nối đồng bằng ven biển qua các huyện trung du miền núi của tỉnh đến biên giới Việt – Lào và các tỉnh Tây nguyên; trong tương lai gần sẽ nối với hệ thống đường xuyên Á tạo vị trí thuận lợi cho tỉnh về giao lưu kinh tế với bên ngoài, nằm giữa hai sân bay Đà Nẵng và Chu Lai; có cảng biển ở hai đầu thuận lợi cho giao lưu kinh tế của cả nước Trong những năm đến khi thực hiện hiệp định về tự do hoá thương mại và đầu tư thì vị trí địa lý của tỉnh Quảng Nam là

một lợi thế quan trọng tạo điều kiện thuận lợi cho tỉnh mở rộng giao lưu kinh

tế đến các vùng trong nước và nước ngoài, là tiền đề quan trọng để góp phần cho các ngành kinh tế phát triển

Quảng Nam nằm trong vùng kinh tế trọng điểm miền Trung gồm Thừa Thiên - Huế, Đà Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngải được thực hiện một cơ chế chính sách đặc thù theo Nghị quyết NQ- 39/BCT và quy hoạch của Chính phủ; Có các yếu tố, điều kiện cần thiết để trở thành một tỉnh công nghiệp trước năm 2020… với cảng biển Kỳ Hà, sân bay Chu Lai, là cửa ngõ ra biển của khu vực Nam Lào qua hành lang Đông – Tây, trong không gian đường hàng không quốc tế

Với hai di sản văn hoá thế giới: Mỹ Sơn, đô thị cổ Hội An, điểm du lịchđảo Cù lao Chàm, những điểm di tích lịch sử, gắn kết trong các quần thể

du lịch của vùng như cố đô Huế, khu du lịch Bà Nà, Sơn Trà,… Hệ thống đường giao thông thuận lợi và trên 125 km bờ biển sạch đẹp ; phong cảnh ruộng đồng sông nước, các làng nghề mỹ nghệ truyền thống, Các loại hình văn hoá phong phú, môi trường cảnh quang đẹp và ít bị ô nhiễm bởi các hoạt động sản xuất, thích hợp cho việc đa dạng hoá các loại hình du lịch tạo cho Quảng Nam một lợi thế so sánh trong phát triển kinh tế du lịch

Điều kiện địa hình đồi núi chiếm khoảng 75% diện tích tự nhiên, có nhiều sông suối là một tiềm năng lớn về phát triển thuỷ lợi, thuỷ điện phục vụ cho quá trình công nghiệp hoá và hiện đại hoá

Nguồn tài nguyên tự nhiên đa dạng có thể đưa vào khai thác sử dụng ngay trong thời kỳ qui hoạch, đáp ứng cho yêu cầu phát triển kinh tế tổng hợp theo các vùng lãnh thổ

Nguồn lao động dồi dào, lực lương lao động cần cù, chịu khó

Do vị trí thuận lợi nên đã tạo điều kiện cho các ngành công nghiệp phát triển, thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài đầu tư vào các khu công nghiệp

do giá nhân công thấp, chi phí vận chuyển thấp…

Các ngành dịch vụ như tài chính ngân hàng, bưu điện đều có các đơn

vị thành viên hoạt động tại Quảng Nam Đây cũng là lợi thế lớn về vốn tín dụng và hoạt động thanh toán trong nước và quốc tế

2.1.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội

Quảng Nam là tỉnh được tái lập từ tháng 01 năm 1997 trên cơ sở tách ra

từ tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng gồm có 15 huyện và 02 thị xã, có diện tích tự nhiên là 10.408,78 km2 dân số 1.454.324 người ( 2004), chiếm khoảng 3,1%

về diện tích tự nhiên và 1,8 dân số so với cả nước Nền kinh tế tăng trưởng với tốc độ tương đối ổn định và tăng cao hơn mức bình quân của cả nước Trong 5 năm 2001 – 2005 tốc độ tăng GDP bình quân hằng năm gần 10,4% Trong đó năm 2005 đạt gần 12,5% So với năm 2000, GDP đạt gấp 1,64 lần GDP bình quân đầu người là 380 USD (bảng 2.1) Trong thời kỳ đổi mới luôn luôn đi đầu trong việc thực hiện các chủ trương đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế xã hội

Bảng 2.1: TÌNH HÌNH TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ

Nguồn: Cục thống kê Quảng Nam

Tuy nhiên nếu so sánh với cả nước và một số tỉnh lân cận như Bình Định, Khánh Hoà…thì quy mô kinh tế của Tỉnh còn hạn chế Lấy một số chỉ tiêu của năm 2005 để so sánh (bảng 2.2):

CỦA TỈNH QUẢNG NAM VỚI MỘT SỐ ĐỊA PHƯƠNG KHÁC

Ngải Bình Định Phú Yên

Khánh Hoà

Tổng vốn đầu tư xã hội trên địa bàn tăng nhanh, tuy nhiên tăng chủ yếu

là vốn trong nước, vốn nước ngoài sút giảm do khủng hoảng tài chính khu vực và có chiều hướng tăng trở lại trong một vài năm trở lại đây nhưng vẫn còn khá khiêm tốn, năm 2005 tỷ trọng mới chỉ đạt khoảng 6,35% trên tổng vốn đầu tư toàn xã hội Vốn tập trung cho thương mại dịch vụ, cho việc tăng thêm năng lực sản xuất nâng cao trình độ công nghệ của một số ngành kinh tế

và phát triển cơ sở hạ tầng

Đơn vị tính: tỷ đồng (giá hiện hành)

% so với tổng vốn 95,54 96,85 96,88 97,34 94,64 93,65 91,76 2.Vốn nước ngoài 63,4 58,9 61,8 64,5 158 255,3 429,5

% so với tổng vốn 4,46 3,15 3,12 2,66 5,36 6,35 8,24

Nguồn: Cục thống kê Quảng Nam

Nguồn vốn huy động trong nước để đầu tư tập trung chủ yếu từ ngân sách Nhà nước, tiếp đến là nguồn vốn tự có, vốn vay còn chiếm tỷ lệ thấp

(Phân theo nguồn hình thành)

Tỷ lệ(%)

Giá trị (tỷ đồng)

Tỷ lệ(%)

Giá trị (tỷ đồng)

Tỷ lệ(%)

Giá trị (tỷ đồng)

Tỷ lệ(%)

4.017,5 1 652,8 41,14 1 474,5 36,70 378,5 9,42 511,7 12,74

Nguồn: Niên giám thống kê Quảng Năm 2005

Bảng 2.5: TỶ LỆ VỐN ĐẦU TƯ THỰC HIỆN CỦA CÁC NGÀNH KINH TẾ

Nguồn: Niên giám thống kê Quảng Nam

Trong chương 1, luận văn đã phân tích phương pháp tính toán nhu cầu vốn cho nền kinh tế theo hệ số ICOR Đối với kinh tế Tỉnh Quảng Nam qua

số liệu từ bảng 2.1 và bảng 2.3 cho thấy hệ hệ số ICOR của kinh tế Tỉnh các năm trước đây ở mức trung bình.Ví dụ vốn đầu tư xã hội trên GDP bình quân

Vốn N.sách Vốn tự có Vốn vay Vốn khác

3 năm ( 2000-2001-2002) chiếm 37,19% (1756,12 tỷ đồng/4721,79 tỷ đồng; tăng trưởng GDP bình quân 3 năm là 8,29%; như vậy hệ số ICOR = 37,19/8,29= 4,49 Điều này cho thấy hiệu quả sử dụng vốn đầu tư tương đối

có hiệu quả, tỉnh vừa chú trọng đầu tư cho cơ sở hạ tầng, chỉnh trang đô thị, vừa chú trọng cho đầu tư vào lĩnh vực sản xuất Đây cũng là qui luật khách quan vì cơ sở hạ tầng phải luôn luôn đi trước một bước Trong những năm tiếp theo [37] thì tỷ lệ vốn đầu tư phát triển trên GDP của tỉnh đạt khoảng 55%; tăng trưởng GDP bình quân các năm cho cả thời kỳ là 14% như vậy hệ

số ICOR = 55/14= 3,93 (cả nước khoảng 4,8) Tính toán như trên cũng tương đối phù hợp với qui luật phát triển các nước công nghiệp mới của châu Á có

hệ số ICOR bình quân trong 3 năm 1999 - 2002 là 4,56 Tuy nhiên đối với tỉnh Quảng Nam đây cũng là một thách thức không nhỏ cho sự phát triển kinh

tế của Tỉnh, vì trong thực tế lãng phí, thất thoát vốn trong xây dưng cơ bản còn rất lớn “ước tính khoảng 25-30% tổng vốn đầu tư Nhà nước”

Ngành nông, lâm, thuỷ sản chiếm trên 41,53 % năm 2000 đến năm

2005 chỉ còn gần 31 % Ngành công nghiệp và xây dựng từ 25,3 % năm 2000

tăng lên 34% năm 2005 Ngành thương mại dịch vụ từ trên 33,1 % năm 2000 lên 35 % năm 2005 (bảng 2.7)

* Cơ cấu kinh tế ngành: Cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh theo GDP thời

kỳ 2001 - 2005 có sự chuyển biến đáng kể theo hướng giảm tỷ trọng ngành thuỷ sản, nông lâm tăng tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng Sự chuyển dịch

cơ cấu kinh tế phù hợp với xu hướng chuyển đổi cơ cấu kinh tế của cả nước

Nguồn: Niên giám thống kê tỉnh Quảng Nam

+ Ngành sản xuất công nghiệp:

Giá trị sản xuất công nghiệp tăng trưởng với tốc độ cao, đạt bình quân hàng năm gần 25,5% Trong đó khu vưc quốc doanh tăng 31,21%, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài tăng 15, 48% Tính theo giá trị sản xuất, quy mô sản xuất công nghiệp năm 2005 gấp 3,1 lần năm 2000

Hình thành được 05 khu công nghiệp và 18 cụm công nghiệp với những chính sách ưu đãi hấp dẫn đang thu hútđược nhiều dự án đầu tư

Khu Kinh tế mở Chu Lai đã có 44 dự án đi vào hoạt động với tổng vốn đầu tư 195 triệu USD Khu công nghiệp Điện Nam - Điện Ngọc đã có 27/53

dự án được cấp phép đi vào hoạt động với tổng vốn đầu tư hơn 2.600 tỷ đồng

Tiềm năng thuỷ điện đang được đầu tư khai thác, đã quy hoạch 8 thuỷ điện lớn và 31 thuỷ điện nhỏ với tổng công suất khoảng 1.400 MW ; đang xây dựng thuỷ điện A Vương, Sông Côn, Sông Tranh 2, đã khởi công thuỷ điện ĐăkMy IV

Toàn tỉnh có khoảng 12.000 cơ sơ sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp đang hoạt động ở các huyện thị, nhiều sản phẩm công nghiệp mới như

gạch men, lúa màu, mô tô, giày thể thao, gỗ xuất khẩu, bia, nước giải khát, thuỷ sản chế biên, tinh bột sắn, nước dứa cô đặt, thức ăn nuôi trông thuỷ sản

đã được đưa ra thị trường trong và ngoài nước

Qua số liệu từ bảng 2.7 cho thấy cơ cấu tỷ trọng ngành Công nghiệp xây dựng trong GDP tăng từ 25,31% năm 2000 lên 33,97% năm 2005 Thời

kỳ này phấn đấu chuyển đổi cơ cấu hướng vào ngành Công nghiệp để thực hiện CNH, HĐH nhằm đưa thành một tỉnh công nghiệp với sản phẩm có chất lượng cao, đặc biệt chú trọng Công nghiệp nhẹ đáp ứng được yêu cầu cạnh tranh trong nước và xuất khẩu

3 lần 2001 Qui hoạch du lịch theo hướng khai thác tiềm năng, lợi thế của tỉnh đảm bảo phát triển nhanh, bền vững

Tổng kim ngạch xuất khẩu 5 năm (2001 - 2005) đạt trên 300 triệu USD, tăng bình quân hàng năm 25% trong đó, kim ngạch xuất khẩu địa phương đạt gần 220 triệu USD, tốc độ tăng bình quân hằng năm 34,4% Quan hệ mở rộng đến 30 nước và vùng lãnh thổ [7]

Các ngành Vận tải, Bưu chính-Viễn thông, Ngân hàng, Bảo hiểm có tốc

độ tăng khá

Tình hình hoạt động thương mại - dịch vụ trên địa bàn nhìn chung ổn định về giá cả và đáp ứng được nhu cầu của nhân dân

+ Ngành thuỷ sản - nông lâm:

Sản xuất nông lâm thuỷ sản tăng trưởng khá hơn thời kỳ 1997-2000 với giá trị sản xuất tăng bình quân hằng năm gần 4,1%

Đã chủ động chuyển đổi một số cây trồng, con vật nuôi Bước đầu qui hoạch và hình thành một số vùng nguyên liệu tập trung: Cây dứa, điều, sắn, thuốc lá, bông vải, cao su, quế, nguyên liệu giấy

Kinh tế thuỷ sản phát triển trên 3 lĩnh vực: nuôi trồng, khai thác và chế biến Về sản lượng hải sản khai thác trong 5 năm qua cũng đã tăng về số lượng và chất lượng, sản lượng năm 2005 đạt 47 nghìn tấn tăng 19% so với năm 2001 Số lượng tàu thuyền có công suất trên 90CV là 100 chiếc, giúp cho việc khai thác ngoài khơi có hiệu quá và giảm dần việc khai thác việc khai thác gần bờ để bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản

Về nuôi trồng và chế biến thuỷ sản tiếp tục phát triển Năm 2005 có 7

301 ha tăng 37% so với năm 2001, sản lượng thu hoạch năm 2005 là 9.088 tấn tăng 250% so với 2001

Giá trị kim ngạch xuất khẩu thuỷ sản ngày càng lớn năm 2001 đạt 6,2 triệu USD thì đến năm 2005 đạt 25 triệu USD, tăng bình quân trong 5 năm 41%

Nhìn chung ngành sản xuất nông lâm thuỷ sản trong 5 năm qua đã tăng trưởng đáng kể về mặt số lượng và chất lượng, có xu hướng chuyển dịch theo hướng phù hợp với định hướng của tỉnh là tỉnh công nghiệp - xây dựng, thương mại - dịch vụ tỷ trọng GDP giảm từ 40,10% năm 2001 xuống còn 31,02% năm 2005

* Cơ cấu theo thành phần kinh tế

Giai đoạn chuyển sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý Nhà nước, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài đã có đóng góp vào GDP, năm 2001 chiếm 1,09% đến 2005 chiếm 2,79%, tuy vậy tốc độ tăng vẫn còn rất thấp so với cơ cấu các thành phần kinh tế và các địa bàn trong khu vực Kinh tế tập thể và tư nhân luôn chiếm tỷ trọng cao bình quân cả giai đoạn (2001- 2005) khoảng 69% Kinh tế nhà nước nhìn chung cả giai đoạn có tăng trưởng nhưng tốc độ tăng rất thấp.Do hạn chế về vốn thiết bị công nghệ chậm được đổi mới, chưa

có sản phẩm chủ lực đủ sức cạnh tranh trên thị trường trong nước và nước ngoài, mặt khác do có sự khủng hoảng tài chính của khu vực làm cho các doanh nghiệp Nhà nước gặp rất nhiều khó khăn, tỷ trọng cơ cấu trong GDP