xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN

Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đạo tạo sĩ quan QDNDVN

VŨ ĐÌNH ĐẮC

X¢Y DùNG LèI SèNG Cã V¡N HãA CñA HäC VI£N

ë C¸C TR¦êNG §µO T¹O SÜ QUAN QU¢N §éI NH¢N

D¢N VIÖT NAM HIÖN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015

VŨ ĐÌNH ĐẮC

X¢Y DùNG LèI SèNG Cã V¡N HãA CñA HäC VI£N

ë C¸C TR¦êNG §µO T¹O SÜ QUAN QU¢N §éI NH¢N

D¢N VIÖT NAM HIÖN NAY

Chuyên ngành: Chủ nghĩa xã hội khoa học

Mã số : 62 22 03 08

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

1 PGS, TS Nguyễn Đình Minh

2 PGS, TS Dương Quốc Dũng

HÀ NỘI - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trình bày trong luận án là chính xác, trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận án

Vũ Đình Đắc

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG

CÓ VĂN HÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO

1.1 Lối sống có văn hóa và lối sống có văn hóa của học viên ở

các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam 27 1.2 Quan niệm và những yếu tố quy định việc xây dựng lối

sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan

Chương 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA

CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN

2.1 Những thành tựu và hạn chế trong xây dựng lối sống có

văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan Quân

2.2 Nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế và một số vấn

đề đặt ra trong xây dựng lối sống có văn hóa của học viên

ở các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam 96 Chương 3 YÊU CẦU VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN XÂY DỰNG

LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN

3.1 Yêu cầu xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các

trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay 115 3.2 Một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn hóa của

học viên ở các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CÔNG BỐ KẾT QUẢ

10 Khoa học xã hội và nhân văn KHXH & NV

MỞ ĐẦU

1 Giới thiệu khái quát về luận án

Đề tài “Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ

quan Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” là công trình nghiên cứu độc lập,

sáng tạo của tác giả, được thực hiện trên cơ sở các quan điểm của chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của ĐCS Việt Nam về lối sống;

các nghị quyết, chỉ thị của Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng, báo cáo tổng

kết và kết quả khảo sát của tác giả ở một số trường đào tạo sĩ quan quân đội

Luận án đưa ra các quan niệm về lối sống có văn hóa, lối sống có văn

hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN và phân tích những

yếu tố quy định việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường

đào tạo sĩ quan QĐNDVN; đánh giá những thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và

rút ra một số vấn đề cần giải quyết trong xây dựng lối sống có văn hóa của học

viên; từ đó đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có

văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện nay

Để triển khai hướng nghiên cứu trên, luận án xây dựng kết cấu gồm: phần

mở đầu, 3 chương (6 tiết), kết luận, danh mục các công trình khoa học công bố

kết quả nghiên cứu của đề tài luận án, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

2 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Trong quá trình tiến hành công cuộc đổi mới đất nước theo mục tiêu dân

giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, Đảng ta đã xác định phát triển

kinh tế là trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt, văn hóa phải được đặt ngang

hàng với kinh tế, chính trị, xã hội và hướng vào xây dựng con người có nhân

cách, lối sống tốt đẹp Tuy nhiên, tác động của những tiêu cực nảy sinh trong

nền kinh tế thị trường định hướng XHCN và quá trình mở cửa, hội nhập quốc

tế đã làm cho môi trường văn hóa - xã hội có biểu hiện lai căng, thiếu lành

mạnh, ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của con người Bên cạnh đó, sự

chống phá của các thế lực phản động, thù địch thông qua chiến lược “diễn biến

hòa bình” cũng làm tha hóa lối sống của không ít cán bộ, đảng viên và thế hệ

trẻ Trong xã hội, nhiều biểu hiện của lối sống xa lạ với đạo lý, truyền thống tốt

đẹp của dân tộc xuất hiện Trên thực tế, đồng tiền đã chi phối nhiều mối quan

hệ, trong đó có cả những quan hệ xưa nay luôn được đề cao và không thể mua

được bằng tiền Không ít thanh niên hiện nay đang có biểu hiện sống buông

thả, thiếu hoài bão, mờ nhạt lý tưởng, thiếu trách nhiệm với cộng đồng, cá nhân

vị kỷ, không quan tâm tới các vấn đề chính trị, quay lưng với các giá trị truyền

thống tốt đẹp của cộng đồng Nghị quyết Hội nghị lần thứ chín BCH Trung

ương khóa XI của Đảng đã chỉ rõ: “So với những thành tựu trên lĩnh vực chính

trị, kinh tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thành tựu trong lĩnh vực văn hóa

chưa tương xứng; chưa đủ để tác động có hiệu quả xây dựng con người và môi

trường văn hóa lành mạnh Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức,

lối sống trong Đảng và trong xã hội có chiều hướng gia tăng” [28, tr 44] Điều

đó đã đặt ra những yêu cầu khách quan trong việc xây dựng con người Việt

Nam về lối sống có văn hóa đang trở nên quan trọng và cấp bách

Học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN là những người được

lựa chọn chặt chẽ qua thi tuyển sinh quân sự và đang được học tập, rèn luyện

trong môi trường nghiêm khắc, nhân văn, hiện đại Việc xây dựng lối sống có

văn hóa sẽ giúp họ nhận thức sâu sắc các giá trị chính trị, văn hóa nhân văn, tiến

bộ trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và ĐCS Việt

Nam, làm cơ sở cho việc lựa chọn đúng đắn các giá trị sống, nâng cao chất

lượng các hoạt động học tập, rèn luyện, sinh hoạt, công tác và những hành vi

giao tiếp, ứng xử, không ngừng vươn lên hoàn thiện nhân cách; đồng thời đấu

tranh với những nhận thức, hành vi lệch lạc, tiêu cực trong xã hội hiện nay

Nhận thức rõ vấn đề này, các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN đã coi

trọng và tiến hành có hiệu quả các hoạt động xây dựng lối sống có văn hóa

của học viên, góp phần nâng cao chất lượng toàn diện công tác GD & ĐT

Tuy nhiên, nhận thức của một số cán bộ, giảng viên đối với việc xây dựng lối

sống có văn hóa của học viên còn chưa đầy đủ, từ đó chưa phát huy tốt vai

trò, trách nhiệm và sự gương mẫu tham gia Một số học viên trong quá trình

GD & ĐT chỉ quan tâm nâng cao trình độ kiến thức, kỹ năng công tác, chưa

coi trọng đúng mức việc tu dưỡng, rèn luyện về lối sống có văn hóa Cá biệt

học viên còn có những biểu hiện sống thực dụng, thiếu trung thực, lành mạnh,

hoặc vi phạm pháp luật Nhà nước, kỷ luật quân đội và các tệ nạn xã hội

Nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân dân cách mạng, chính qui, tinh

nhuệ, từng bước hiện đại đang đòi hỏi các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN

phải không ngừng đổi mới mạnh mẽ công tác GD & ĐT nhằm xây dựng đội

ngũ sĩ quan quân đội không những có bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ

kiến thức chuyên môn sâu rộng mà còn phải có phẩm chất chính trị, đạo đức

trong sáng, mẫu mực và lối sống có văn hóa Sau này, họ sẽ là lực lượng nòng

cốt trong tổ chức các hoạt động lãnh đạo, quản lý, chỉ huy và giáo dục cán bộ,

chiến sĩ ở các đơn vị cơ sở về mọi mặt, đáp ứng tốt các yêu cầu của nhiệm vụ

xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

Từ những lý do trên, tác giả chọn vấn đề “Xây dựng lối sống có văn

hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

hiện nay” để nghiên cứu có ý nghĩa cơ bản và cấp bách

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận, thực tiễn về xây dựng lối sống

có văn hoá của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN, từ đó đề

xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn hóa của

học viên ở các nhà trường này hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Làm sáng tỏ quan niệm, đặc trưng lối sống có văn hóa của học viên và

những yếu tố quy định việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các

trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN

Đánh giá đúng những thành tựu, hạn chế, chỉ rõ nguyên nhân và khái

quát một số vấn đề đặt ra trong xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở

các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN

Đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn

hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện nay

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ

quan QĐNDVN

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu việc xây dựng lối sống có văn hoá của học

viên thuộc đối tượng đào tạo sĩ quan cấp phân đội, trình độ đại học (hay còn

gọi là đối tượng đào tạo cơ bản, dài hạn cấp phân đội)

Đề tài nghiên cứu việc xây dựng lối sống có văn hoá của học viên ở các

trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN Phạm vi điều tra, khảo sát của đề tài ở một

số trường đào tạo sĩ quan quân đội khu vực phía Bắc

Các số liệu phục vụ việc nghiên cứu của đề tài được giới hạn từ năm

2008 cho đến nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận, thực tiễn

Luận án được thực hiện trên cơ sở những quan điểm của chủ nghĩa Mác -

Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của ĐCS Việt Nam về xây dựng con

người và lối sống; đồng thời dựa vào nghiên cứu các chỉ thị, nghị quyết của

Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về xây dựng lối sống trong QĐNDVN

Luận án dựa vào thực tiễn việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên

ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN qua việc nghiên cứu các nghị quyết, báo

cáo tổng kết của một số nhà trường và kết quả điều tra, phỏng vấn, khảo sát của

tác giả ở một số trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN; đồng thời kế thừa có chọn

lọc kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận khoa học của chủ

nghĩa Mác - Lênin; đồng thời sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể của

KHXH & NV như: phân tích, tổng hợp, lôgíc và lịch sử, thống kê, so sánh,

tổng kết thực tiễn, điều tra xã hội học, phỏng vấn và phương pháp chuyên gia

6 Những đóng góp mới của luận án

Từ góc độ triết học, chính trị - xã hội, luận án góp phần làm rõ quan niệm

về lối sống có văn hóa, lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ

quan QĐNDVN; đồng thời luận giải những yếu tố quy định việc xây dựng lối

sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN

Luận án đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng lối

sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện

nay, góp phần thiết thực vào việc đổi mới căn bản và toàn diện công tác

GD & ĐT của các nhà trường quân đội

7 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cung cấp luận cứ khoa học cho lãnh

đạo, chỉ huy các cấp trong công tác GD & ĐT ở các nhà trường quân đội; đồng

thời có thể là tài liệu tham khảo trong nghiên cứu và giảng dạy các vấn đề liên

quan đến việc xây dựng lối sống có văn hóa trong QĐNDVN

Luận án được triển khai trong thực tiễn sẽ xây dựng lối sống có văn hóa

của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN, góp phần thiết thực vào

việc xây dựng đội ngũ SQQĐ vừa “hồng” vừa “chuyên”, đáp ứng các yêu cầu,

đòi hỏi của nhiệm vụ xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

8 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: Phần mở đầu, 3 chương (6 tiết), kết luận, danh mục các

công trình khoa học công bố kết quả nghiên cứu của đề tài luận án, danh mục tài

liệu tham khảo và phụ lục

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI

1 Các công trình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến đề tài

* Các công trình nghiên cứu về văn hóa

Văn hóa là vấn đề rộng lớn, phức tạp và liên quan đến mọi lĩnh vực hoạt

động của con người Một số công trình khi nghiên cứu về văn hóa đã đề cập đến

mối quan hệ giữa văn hóa với sự phát triển của con người và xã hội Tiêu biểu có

các công trình của D.Ikeđa và A.Pécxây, “Tiếng chuông cảnh tỉnh cho thế kỷ

XXI” [67]; Kawada Junzo, “Trân trọng bản sắc văn hoá và tính sáng tạo của các

nền văn hoá địa phương” [69]; V.P.Tugarinốp, “Tự nhiên - văn minh - con

người” [77] Các công trình trên đã lý giải mối quan hệ giữa phát triển kinh tế

với phát triển văn hoá; giữa con người với sản xuất và môi trường sinh thái để đi

đến khẳng định văn hoá chính là chìa khóa, tiêu chí quan trọng để đánh dấu trình

độ phát triển của con người và xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Sự

phát triển của văn hoá luôn gắn liền với sự phát triển của đời sống xã hội, là điều

kiện, cơ sở bảo đảm cho sự phát triển bền vững Do vậy, một dân tộc không thể

có phát triển bền vững nếu không đồng thời giải quyết hài hoà quan hệ giữa phát

triển kinh tế với phát triển văn hoá, trong đó có lối sống của con người

Trong tác phẩm “Trân trọng bản sắc văn hoá và tính sáng tạo của các

nền văn hoá địa phương”, Tác giả Kawada Junzo đã khẳng định: “Không có

một nền văn hoá nào được tạo lập nên bằng một nền văn hoá duy nhất; trái

lại, sự trao đổi của nền văn hoá đó với các nền văn hoá khác là rất quan trọng

để đi tới sự hình thành một truyền thống mới” [69, tr 388] Do vậy, các quốc

gia, dân tộc ngay từ bây giờ nếu không xác định được cho mình một chiến

lược văn hoá phù hợp thì tất yếu sẽ bị đào thải ra khỏi quá trình phát triển

* Các công trình nghiên cứu về lối sống và lối sống xã hội chủ nghĩa

Lối sống cũng là vấn đề có nội hàm rộng lớn, phức tạp, phản ánh sự phát

triển của con người và xã hội nên được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên

cứu Tiêu biểu có một số công trình của các nhà khoa học Liên Xô (cũ) được

dịch sang tiếng Việt, như: V.I.Tolstykh, “Lối sống (khái niệm, hiện thực, các

vấn đề)” [141]; E.V.Xtơrucốp, “Lối sống XHCN, những vấn đề lý luận và

giáo dục - tư tưởng” [50]; G.E.Gledơman, M.N.Rútkêvích, X.X.Vítsơnhépxki,

“Lối sống xã hội chủ nghĩa” [51]; V.I.Đôbrưnina, “Lối sống Xô viết, hôm nay

và ngày mai” [47]; V.G.Xinixưn “Nếp sống Xô - Viết” [143]

Các công trình trên đã đưa ra và phân tích sâu sắc khái niệm lối sống,

phân biệt với một số khái niệm khác liên quan, chỉ rõ mối quan hệ giữa lối

sống với phương thức sản xuất và các điều kiện của một hình thái KT - XH; từ

đó làm rõ các vấn đề về khái niệm, cơ sở của lối sống XHCN; bản chất, biểu

hiện, những vấn đề có tính quy luật và con đường, biện pháp xây dựng lối sống

XHCN ở Liên Xô và vận dụng vào thực tiễn các nước trên thế giới Đặc biệt,

công trình “Lối sống Xô viết, hôm nay và ngày mai” của tác giả V.I.Đôbrưnina

đã đi sâu phân tích các vấn đề: “Hai thế giới - hai lối sống”, “Tính chất dân chủ

của lối sống xã hội chủ nghĩa”, “Lao động và lối sống”, “Văn hóa và lối sống”

để làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn về lối sống XHCN; từ đó khẳng định

việc xây dựng lối sống XHCN có ý nghĩa cấp bách và quan hệ chặt chẽ với các

nhiệm vụ xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật, xây dựng các quan hệ xã hội và

xây dựng con người mới của CNCS Đây còn là nội dung quan trọng của cuộc

đấu tranh giai cấp nhằm phê phán những quan điểm, tư tưởng chống cộng và

cơ hội - xét lại đang xuyên tạc, bôi nhọ chính sách của các ĐCS; đồng thời

tuyên truyền những thành tựu của CNXH hiện thực trong nhân dân

Trong công trình “Nếp sống Xô - Viết”, tác giả V.G Xinixưn đã phân biệt

rõ các khái niệm nếp sống, lối sống và mức sống; từ đó chỉ ra những nền tảng

KT - XH và chính trị của nếp sống Xô - Viết được dựa trên những thành tựu của

cuộc Cách mạng XHCN tháng Mười vĩ đại; sự bình đẳng xã hội của con người,

phúc lợi xã hội; ý thức đại gia đình thống nhất; giai cấp công nhân - người đại

biểu và sáng tạo ra nếp sống mới Công trình còn phân tích những nguyên tắc

căn bản của nếp sống Xô - Viết được thể hiện ở lòng trung thành đối với lý

tưởng tuyệt đẹp, chủ nghĩa tập thể và sự tương trợ đồng chí, chủ nghĩa nhân đạo

XHCN, sự trong sạch về đạo đức, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế;

đồng thời khẳng định nếp sống Xô - Viết là tấm gương cho tất cả các dân tộc

2 Các công trình nghiên cứu ở trong nước có liên quan đến đề tài

* Các công trình nghiên cứu về văn hóa và xây dựng văn hóa ở nước ta

Ở nước ta có rất nhiều công trình của các nhà khoa học đi sâu nghiên

cứu về văn hóa Trong đó, một số công trình khoa học khi nghiên cứu về văn

hóa đã đề cập đến các khía cạnh lối sống của con người, tiêu biểu có công

trình: Phạm Văn Đồng, “Văn hoá và đổi mới” [48]; Lương Quỳnh Khuê,

“Văn hoá thẩm mỹ và nhân cách” [72]; Nguyễn Văn Huyên (chủ biên), “Văn

hoá thẩm mỹ và sự phát triển con người Việt Nam trong thế kỷ mới” [64]; Lê

Quang Thiêm (chủ biên), “Văn hoá với sự phát triển của xã hội Việt Nam

theo định hướng xã hội chủ nghĩa” [100]; Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên),

“Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” [46];

Phạm Minh Hạc và Nguyễn Khoa Điềm (chủ biên), “Về phát triển văn hóa và

xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” [56]; Giang Thị

Huyền (chủ biên), “Một số chuyên đề văn hóa và phát triển” [66]

Các công trình trên đã tiếp cận văn hoá với tính cách sự phát triển

“năng lực bản chất người”, từ đó khẳng định sự phát triển của văn hoá gắn

liền với sự hoàn thiện những giá trị cao cả, tốt đẹp của con người, xã hội theo

tiêu chí chân, thiện, mỹ Văn hóa còn là động lực để xây dựng xã hội XHCN

theo mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Trong

công trình “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân

tộc”, tác giả Nguyễn Khoa Điềm đã làm rõ những tiền đề lý luận và thực tiễn

hoạt động văn hóa hơn nửa thế kỷ qua, khảo sát thực trạng văn hóa, đạo đức

lối sống, nhất là của thanh niên, qua đó đề xuất một số giải pháp để xây dựng

nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc Trong công trình “Về

phát triển văn hóa và xây dựng con người thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại

hóa”, các tác giả Phạm Minh Hạc và Nguyễn Khoa Điềm đã làm rõ các vấn đề

về văn hóa, đạo đức và lối sống; về con người và xây dựng con người mới; từ

đó phân tích việc xây dựng lối sống, đạo đức và chuẩn giá trị xã hội mới trong

giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

Công trình “Một số chuyên đề văn hóa và phát triển” của tác giả Giang

Thị Huyền bao gồm nhiều chuyên đề bàn về văn hóa và vai trò của văn hóa

trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng, phát triển đất nước

theo con đường XHCN Đặc biệt, trong chuyên đề “Văn hóa lối sống”, tác giả

đã từ những luận điểm cơ bản của C.Mác và Ăngghen về lối sống trong tác

phẩm “Hệ tư tưởng Đức” để đưa ra khái niệm lối sống, lối sống có văn hóa;

đồng thời phân tích một số nét về văn hóa lối sống truyền thống Việt Nam,

thực trạng văn hóa lối sống Việt Nam trong giai đoạn đổi mới; từ đó đề xuất

một số giải pháp cơ bản xây dựng và phát triển văn hóa lối sống thời kỳ công

nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay

* Các công trình nghiên cứu về lối sống và xây dựng lối sống ở nước ta

Ở nước ta, vấn đề lối sống cũng đã được nhiều nhà khoa học nghiên

cứu ở các góc độ tiếp cận khác nhau Nghiên cứu lối sống trong mối quan hệ

với đạo đức và các giá trị xã hội có công trình của Đào Trí Úc (chủ biên),

“Xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật” [135]; Huỳnh Khái Vinh (chủ

biên), “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội” [139]; Chu

Khắc Thuật và Nguyễn Văn Thủ, “Văn hóa, lối sống với môi trường” [102];

Nguyễn Viết Chức, “Xây dựng tư tưởng, đạo đức, lối sống và đời sống văn

hóa ở thủ đô Hà Nội trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

đất nước” [8] Các công trình trên đã nghiên cứu lối sống trong mối quan hệ

với các lĩnh vực văn hóa, đạo đức, môi trường; từ đó đưa ra các giải pháp và

kiến nghị trong xây dựng các vấn đề trên ở nước ta

Trong công trình “Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã

hội”, tác giả Huỳnh Khái Vinh đã trình bày phạm vi nghiên cứu và một số cách

tiếp cận, nghiên cứu về lối sống; phân tích sự tác động của các nhân tố chính trị,

kinh tế, xã hội và xu hướng chuyển đổi lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội

trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và những nội

dung kế thừa và phát triển nếp sống, đạo đức và các giá trị truyền thống dân tộc

trong xây dựng lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội mới ở nước ta hiện nay

Công trình của tác giả Chu Khắc Thuật và Nguyễn Văn Thủ đã chỉ ra đặc điểm

“con người chinh phục thiên nhiên” của lối sống phương Tây và “con người

hài hòa với tự nhiên” của lối sống phương Đông; từ đó phân tích những biểu

hiện và đặc điểm chủ yếu trong lối sống truyền thống của người Việt; đánh

giá thực trạng và đưa ra một số định hướng xây dựng lối sống có chất lượng

hài hòa với môi trường tự nhiên và xã hội ở nước ta Trong công trình “Xây

dựng ý thức và lối sống theo pháp luật”, tác giả Đào Trí Úc trên cơ sở làm rõ

một số vấn đề lý luận thực tiễn về lối sống đã phân tích sự ảnh hưởng của

phương thức sản xuất, hệ tư tưởng, văn hoá, đạo đức và tập quán truyền thống;

điều kiện phát triển đất nước; cơ chế quản lý kinh tế, quản lý xã hội đến ý thức

và lối sống theo pháp luật của con người Việt Nam; từ đó đề xuất các giải pháp

xây dựng ý thức và lối sống theo pháp luật trong xã hội hiện nay

Nghiên cứu lối sống ở phương diện lịch sử và tâm lý có công trình của

Thanh Lê, “Giáo dục lối sống - nếp sống mới” [75]; Đỗ Huy, “Lối sống dân tộc -

hiện đại mấy vấn đề lý luận và thực tiễn” [61]; Phạm Minh Hạc (chủ biên),

“Tâm lý người Việt Nam đi vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa - Những điều cần

khắc phục” [55]; Nguyễn Ngọc Hà, “Đặc điểm tư duy và lối sống của con người

Việt Nam hiện nay - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” [53] Các công trình

trên đã đưa ra định nghĩa về lối sống; chỉ ra đặc điểm tư duy và lối sống truyền

thống của người Việt Nam; những ưu điểm và hạn chế trong lối sống truyền

thống của dân tộc; từ đó đề xuất các giải pháp xây dựng lối sống ở nước ta

Trong công trình “Giáo dục lối sống - nếp sống mới”, tác giả Thanh Lê đã

phân tích khái niệm lối sống, cơ sở, đặc trưng của lối sống XHCN và so sánh với

đặc trưng của lối sống tư sản; từ đó vận dụng vào xem xét lối sống đô thị và xây

dựng lối sống - nếp sống đô thị, trực tiếp là ở thành phố Hồ Chí Minh nước ta

Công trình “Lối sống dân tộc - hiện đại mấy vấn đề lý luận và thực tiễn”, tác

giả Đỗ Huy đã phân tích rõ điều kiện khách quan hình thành lối sống dân tộc -

hiện đại XHCN; bản chất và nội dung cơ bản của lối sống dân tộc - hiện đại

XHCN; sự vận động của lối sống dân tộc - hiện đại ở Việt Nam trước và trong

thời kỳ đổi mới; vai trò của lối sống dân tộc - hiện đại với sự phát triển nhân

cách người Việt Nam Trong công trình “Tâm lý người Việt Nam đi vào công

nghiệp hóa, hiện đại hóa - Những điều cần khắc phục”, tác giả Phạm Minh

Hạc đã chỉ ra những mạnh, yếu trong lối sống truyền thống của người Việt

Nam; từ đó khẳng định những giá trị cần phải kế thừa, phát huy và những hạn

chế cần khắc phục trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nghiên cứu về xây dựng lối sống của thanh niên và sinh viên có công

trình của Phạm Hồng Tung, “Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam

trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế” [133] và công trình của Tạ Ngọc

Tấn, “Tác động của báo chí đối với việc xây dựng lối sống tích cực của thanh

niên, sinh viên hiện nay” [95] Các công trình đã làm sáng tỏ các vấn đề lý luận

và thực tiễn về lối sống của thanh niên và sinh viên; đánh giá thực trạng lối

sống của họ; đồng thời đề xuất một số giải pháp xây dựng lối sống của thanh

niên, sinh viên ở nước ta hiện nay Đặc biệt, công trình “Thanh niên và lối sống

của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, tác giả

Phạm Hồng Tung đã chỉ ra những đặc trưng cơ bản của thanh niên và lối sống

của thanh niên hiện nay; xu hướng biến đổi lối sống của thanh niên trong quá

trình đổi mới đất nước và hội nhập quốc tế; những yếu tố tác động, có tính chất

định hướng trong quá trình biến đổi lối sống của thanh niên; từ đó đưa ra

những khuyến nghị và giải pháp xây dựng lối sống thanh niên hiện nay

Một số công trình còn nghiên cứu về sự suy thoái về lối sống trong cán

bộ, đảng viên hiện nay, như: Kỷ yếu hội thảo Quốc gia của Ban tuyên giáo

Trung ương, “Nghiên cứu về sự suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

trong đội ngũ cán bộ, đảng viên và công cuộc phòng chống” [3]; Vũ Văn Phúc

và Ngô Văn Thạo (chủ biên), “Những giải pháp và điều kiện thực hiện phòng,

chống suy thoái tư tưởng, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên” [92];

Ban Tổ chức Trung ương, Tạp chí Cộng sản, Thành ủy thành phố Hồ Chí

Minh, “Bàn về giải pháp ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị, đạo

đức, lối sống hiện nay” [2] Các công trình đã phân tích thực trạng suy thoái và

việc phòng chống sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong

cán bộ, đảng viên ở nước ta hiện nay; trên cơ sở đó đề xuất mục tiêu, quan

điểm, giải pháp và những điều kiện thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ phòng,

chống suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong cán bộ, đảng viên,

nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu của Đảng và củng cố niềm tin

của đảng viên và nhân dân đối với Đảng hiện nay

* Các công trình nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa ở nước ta

Công trình của Thanh Lê, “Văn hóa và lối sống” [76]; Lê Như Hoa,

“Bản sắc dân tộc trong lối sống hiện đại” [59]; Võ Văn Thắng, “Xây dựng lối

sống ở Việt Nam hiện nay (từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc)” [99];

Đặng Quang Thành, “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên Thành

phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN” [97]

Các công trình đã từ góc độ văn hóa để làm rõ các vấn đề lý luận, thực tiễn về lối

sống và văn hóa; từ đó đưa ra khái niệm về lối sống có văn hóa; chỉ rõ các giá trị

văn hoá truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống ở Việt Nam; từ đó đề xuất

phương hướng, giải pháp kế thừa, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dân

tộc trong xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay và lối sống có văn hóa của thanh

niên Thành phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN

Trên bình diện bản sắc dân tộc, công trình “Bản sắc dân tộc trong lối

sống hiện đại” của tác giả Lê Như Hoa đã làm rõ sự khác nhau giữa khái niệm

“lối sống” với “phương thức sản xuất” và “hình thái kinh tế xã hội”; giữa “lối

sống” với “nếp sống”, “mức sống”, “lẽ sống”, “cách sống” và đi sâu phân tích

đặc trưng của lối sống XHCN; quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vấn

đề xây dựng nếp sống mới; lối sống trong xã hội hiện đại mang bản sắc văn

hóa dân tộc; xây dựng nếp sống XHCN trong sinh hoạt lễ hội và lễ thức mới

trong nếp sống văn hóa XHCN; một số vấn đề về lối sống đô thị, lối sống gia

đình và xây dựng lối sống lành mạnh trong học sinh, sinh viên hiện nay

Trong công trình “Xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay (từ góc độ

văn hoá truyền thống dân tộc)”, tác giả Võ Văn Thắng đã chỉ ra những nhân

tố ảnh hưởng đến việc xây dựng lối sống mới mang tính dân tộc - hiện đại -

nhân văn ở Việt Nam hiện nay là ảnh hưởng của KTTT; quá trình toàn cầu

hóa; công nghiệp hóa, hiện đại hóa; lối sống tiểu nông và tư tưởng, đạo đức

phong kiến; đồng thời phân tích một số vấn đề đặt ra khi kế thừa và phát huy

các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống ở Việt Nam;

từ đó đề xuất phương hướng, giải pháp kế thừa và phát huy các giá trị văn hoá

truyền thống dân tộc trong xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay

Đặc biệt, trong công trình “Xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên

Thành phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới theo định hướng XHCN”,

tác giả Đặng Quang Thành đã chỉ ra mối liên hệ hữu cơ giữa lối sống có văn

hóa của thanh niên với các bộ phận của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà

bản sắc dân tộc Trên cơ sở đó, tác giả đã đưa ra quan niệm về lối sống có văn

hoá, chỉ rõ tầm quan trọng của nó đối với việc hình thành nhân cách của thanh

niên thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới ở nước ta; phân tích những

yếu tố tác động và thực trạng xây dựng lối sống có văn hoá của thanh niên

thành phố Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới đất nước; từ đó đề xuất phương

hướng, quan điểm và các giải pháp xây dựng lối sống có văn hoá của thanh

niên thành phố Hồ Chí Minh trong công cuộc đổi mới ở nước ta hiện nay

* Các công trình nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa trong QĐNDVN

Nghiên cứu về lối sống của con người trong môi trường quân sự là vấn đề

khó và phức tạp Bởi hoạt động của con người bên cạnh tác động của những quy

luật chung còn bị chi phối bởi các quy luật đặc thù của tổ chức quân sự Một số

công trình đã nghiên cứu việc xây dựng lối sống của sĩ quan trẻ quân đội và

những ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân, thực dụng đến nhân cách người cán bộ

quân đội ta Tiêu biểu là công trình của tác giả: Vũ Công Toàn, “Ảnh hưởng của

chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân

Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp ngăn chặn, khắc phục” [106];

Nguyễn Ngọc Ba, “Ảnh hưởng của chủ nghĩa thực dụng đến nhân cách

người cán bộ hậu cần Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay” [1] Các công

trình đã phân tích các vấn đề lý luận, thực tiễn về chủ nghĩa cá nhân và thực

dụng; từ đó đưa ra những giải pháp cơ bản để khắc phục ảnh hưởng của chủ

nghĩa cá nhân, thực dụng đến nhân cách người cán bộ quân đội hiện nay

Đặc biệt, công trình của Viện Khoa học xã hội nhân văn quân sự - Bộ Quốc

phòng do Phạm Xuân Hảo (chủ biên), “Bồi dưỡng lối sống xã hội chủ nghĩa

cho sĩ quan trẻ hiện nay” [136]đã đề cập đến một số vấn đề về tính giai cấp,

tính dân tộc, tính lịch sử, cụ thể và phát triển của lối sống; phân tích những

vấn đề cơ bản về bồi dưỡng lối sống XHCN cho sĩ quan trẻ; từ đó đề xuất

yêu cầu và những giải pháp cơ bản nâng cao chất lượng bồi dưỡng lối sống

XHCN cho sĩ quan trẻ quân đội trong thời kỳ mới

Nghiên cứu các vấn đề liên quan đến lối sống của cán bộ, học viên ở các

nhà trường quân đội có các công trình: Lê Văn Làm, “Bồi dưỡng ý thức kỷ luật

quân sự của học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường quân đội hiện nay” [73];

Vũ Văn Thường, “Bồi dưỡng văn hóa pháp luật cho học viên đào tạo sĩ quan ở

các nhà trường quân đội trong giai đoạn hiện nay” [103]; Lê Văn Ngọc, “Khắc

phục ảnh hưởng của lối sống thực dụng đối với học viên đào tạo sĩ quan ở

Học viện Phòng không - Không quân hiện nay” [78]; Đoàn Quốc Huy, “Phát

triển lối sống văn hóa của học viên cấp phân đội ở Học viện Chính trị quân sự

hiện nay” [62]; Nguyễn Văn Tuyến, “Lối sống có văn hóa của học viên Chỉ

huy - Tham mưu Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay” [111]

Trong công trình nghiên cứu của tác giả Vũ Văn Thường và Lê Văn Làm

đã đưa ra quan niệm về học viên và phân tích rõ đặc điểm của học viên đào tạo

sĩ quan ở các nhà trường quân đội; đánh giá thực trạng, nguyên nhân và đề xuất

một số yêu cầu và giải pháp bồi dưỡng văn hóa pháp luật và ý thức kỷ luật của

học viên đào tạo sĩ quan ở các nhà trường quân đội Công trình “Phát triển lối

sống văn hóa của học viên cấp phân đội ở Học viện Chính trị quân sự hiện

nay”, tác giả Đoàn Quốc Huy đã đưa ra các quan niệm về lối sống văn hóa, lối

sống văn hóa của học viên và phát triển lối sống văn hoá của học viên cấp phân

đội ở Học viện Chính trị quân sự; từ đó phân tích rõ đặc điểm phát triển lối

sống văn hoá của học viên và đề xuất những giải pháp cơ bản phát triển lối

sống văn hoá của học viên cấp phân đội ở Học viện Chính trị quân sự hiện nay

Trong công trình “Lối sống có văn hóa của học viên Chỉ huy - Tham

mưu Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay”, tác giả Nguyễn Văn

Tuyến cũng đưa ra quan niệm về lối sống có văn hóa của học viên Chỉ huy -

Tham mưu Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1; phân tích vai trò và thực

trạng lối sống có văn hóa của học viên; từ đó đề xuất yêu cầu và một số giải

pháp cơ bản xây dựng lối sống có văn hóa của học viên Chỉ huy - Tham mưu

Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 thời gian tới Các công trình trên đã

nghiệm thu và được đánh giá cao nên có giá trị tham khảo thiết thực đối với

tác giả khi nghiên cứu và triển khai đề tài luận án

3 Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã

công bố và những vấn đề luận án cần tập trung giải quyết

* Khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố

Một là, các công trình khoa học đã đưa ra và làm rõ các khái niệm lối

sống, lối sống xã hội chủ nghĩa

Trên cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, các nhà khoa học Liên

Xô (cũ) đã tiếp tục nghiên cứu và phân tích sâu sắc khái niệm về lối sống

Trong cuốn “Lối sống xã hội chủ nghĩa” của tập thể tác giả ở Liên Xô (cũ) đã

cho rằng: “Lối sống là một tổng thể, một hệ thống những những đặc điểm chủ

yếu nói lên hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các cá

nhân trong những điều kiện của một hình thái KT - XH nhất định” [51, tr 45]

Khi phân tích khái niệm lối sống, các công trình nghiên cứu đã làm rõ các

“hoạt động” sống cơ bản của con người trong mối quan hệ với các điều kiện

của một hình thái KT - XH nhất định; làm rõ mối quan hệ giữa “lối sống” với

“mức sống”, “nếp sống” và một số khái niệm khác Trên cơ sở đó, các công

trình đã đưa ra khái niệm lối sống XHCN, chỉ rõ cơ sở và những đặc trưng cơ

bản của lối sống XHCN; đồng thời phân tích sự hình thành, phát triển của lối

sống XHCN ở Liên Xô và vận dụng vào các nước trên thế giới

Kế thừa, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và kết quả

nghiên cứu của các nhà khoa học Liên Xô, các công trình nghiên cứu ở nước

ta đã tiếp cận lối sống theo nhiều phương diện khác nhau Trong công trình

“Một số vấn đề về lối sống, đạo đức, chuẩn giá trị xã hội”, tác giả Huỳnh

Khái Vinh đã đưa ra khái niệm: “Lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động

sống ổn định của con người được vận hành theo một bảng giá trị xã hội nào

đó trong sự thống nhất với các điều kiện của một hình thái KT - XH nhất

định” [139, tr 31] Trong công trình “Văn hoá Việt Nam, xã hội và con

người”, tác giả Vũ Khiêu đã đưa ra khái niệm: “Lối sống là phạm trù xã hội

khái quát toàn bộ hoạt động của các dân tộc, các giai cấp, các nhóm xã hội, các

cá nhân trong những điều kiện của một hình thái KT - XH nhất định và biểu

hiện trên các lĩnh vực của đời sống: trong lao động và hưởng thụ, trong quan

hệ giữa người với người, trong hoạt động tinh thần và văn hoá” [71, tr 514]

Tác giả Võ Văn Thắng trong cuốn “Xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay

từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc” cũng đưa ra nhận định: “Nói đến lối

sống là nói đến tổng hòa các hoạt động sống ổn định của con người gắn liền

với dân tộc, giai cấp, nhóm xã hội và các cá nhân trong cộng đồng Vì vậy, có

thể phân loại lối sống theo ba cấp độ: lối sống của dân tộc (hay quốc gia), lối

sống của giai cấp (hay nhóm xã hội), lối sống của cá nhân” [99, tr 37]

Về cấu trúc của khái niệm lối sống, các tác giả thường nhấn mạnh đến

những đặc điểm hay những mặt hoạt động sống cơ bản của con người Tác giả

Thanh Lê đã chỉ rõ: “nói đến lối sống phải nói đến các lĩnh vực hoạt động của

con người, trong những lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội và cá nhân, là hoạt

động lao động, hoạt động sinh hoạt - gia đình, hoạt động xã hội - chính trị; hoạt

động văn hóa tinh thần trong đó hoạt động lao động là hoạt động cơ bản nhất, tuy

bản thân nó cũng chịu ảnh hưởng to lớn của những hoạt động khác” [76, tr 110]

Tác giả Huỳnh Khái Vinh lại phân chia lối sống thành hai mặt vật chất và tinh

thần: “Mỗi lối sống đều có mặt vật chất của nó, như quan hệ lao động, trình

độ và thời gian lao động, các phương thức thỏa mãn nhu cầu vật chất, các

cách thức quản lý phúc lợi vật chất Lĩnh vực tinh thần của lối sống dựa trên

các hoạt động sản xuất vật chất của các cá nhân và nhóm xã hội” [139, tr 29]

Tác giả Giang Thị Huyền lại cho rằng: khái niệm lối sống bao hàm cả mặt

khách quan lẫn chủ quan Mặt khách quan là những điều kiện sống của con

người mà trong đó bao hàm những đặc điểm của một hình thái KT - XH nhất

định - cốt lõi là phương thức sản xuất Mặt chủ quan là ý thức của con người

trong việc tự lựa chọn cho mình một lối sống Vì vậy, lối sống có sự kết hợp

biện chứng giữa yếu tố vật chất và yếu tố tinh thần, gắn với phương thức sản

xuất của xã hội, với chế độ chính trị - xã hội, với một hình thái KT - XH

Về bản chất của lối sống, các tác giả đều cho rằng trong xã hội có giai

cấp, lối sống của con người mang bản chất giai cấp Lối sống còn phản ánh

đặc điểm văn hóa của dân tộc và nhân loại trong những giai đoạn lịch sử Tác

giả Đỗ Huy chỉ rõ: “lối sống là tổng hòa những dạng hoạt động sống điển

hình của con người trong sự thống nhất với các điều kiện tự nhiên, xã hội lịch

sử cụ thể, là sự tổng hòa những đặc điểm cơ bản nhất của mối quan hệ giữa

vật chất và tinh thần, cá nhân và xã hội, truyền thống và hiện đại, dân tộc và

quốc tế trên cơ sở một phương thức sản xuất nhất định thì lối sống có liên

quan toàn bộ đến hoạt động vật chất và tinh thần của con người” [61, tr 33]

Như vậy, đã có nhiều công trình khoa học ở nước ta và nước ngoài đã

đưa ra và làm rõ khái niệm lối sống Các khái niệm luận án đưa ra tuy chưa đủ

đại diện cho các xu hướng tiếp cận, nghiên cứu về lối sống nhưng phần nào đã

phản ánh được tính chất phức tạp của nó Mỗi khái niệm lối sống thường chỉ ra

được một hoặc một số đặc tính quan trọng của cái cần định nghĩa, hoặc khi nhà

khoa học này nhấn mạnh phương diện cá nhân thì người khác lại đề cao

phương diện cộng đồng của lối sống Vì vậy cho đến nay vẫn chưa có khái

niệm nào về lối sống được chấp nhận chung cho các trường phái nghiên cứu

Hai là, các công trình đã phân tích mối quan hệ giữa lối sống với văn

hóa và một số vấn đề về xây dựng lối sống có văn hóa ở nước ta

Đề cập đến mối quan hệ giữa “lối sống” với “văn hóa”, trong cuốn

“Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong quá trình đổi mới và

hội nhập quốc tế”, tác giả Phạm Hồng Tung đã chỉ rõ: “Lối sống của con người

là các chiều cạnh chủ quan của văn hóa, là quá trình hiện thực hóa các giá trị

văn hóa thông qua hoạt động sống của con người” [133, tr 89] Theo tác giả,

phạm trù lối sống dù được định nghĩa theo cách nào cũng để chỉ những quá

trình hiện thực hóa các giá trị và hệ giá trị văn hóa trong thực tiễn cuộc sống

Song không phải tất cả những giá trị văn hóa đều được con người tiếp nhận và

hiện thực hóa vào trong thực tiễn, mà chỉ những giá trị nào được con người

chấp nhận và hiện thực hóa trong cuộc sống mới tạo nên lối sống

Tác giả Giang Thị Huyền cũng chỉ rõ văn hóa (cá nhân và cộng đồng)

được biểu hiện qua lối sống Một lối sống lành mạnh, hài hòa trong các quan

hệ của cá nhân là biểu hiện của một trình độ văn hóa cao Sự lành mạnh của

lối sống cộng đồng là dấu hiệu của một môi trường văn hóa tốt đẹp Lối sống

là mặt thể hiện dễ thấy nhất, sống động, uyển chuyển và linh hoạt nhất của

văn hóa Theo tác giả, lối sống có văn hóa là một yêu cầu về phát triển nhân

cách trong chiến lược con người ở nước ta hiện nay nhằm đáp ứng các yêu

cầu của công cuộc xây dựng, phát triển đất nước theo con đường XHCN

Đặc biệt, tác giả Đặng Quang Thành đã đưa ra quan niệm: “Lối sống có

văn hóa mà chúng ta xây dựng là lối sống Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc

dân tộc được hình thành trong điều kiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

như một yêu cầu về nhân cách của con người phát triển toàn diện trong chiến

lược phát huy nguồn lực con người để xây dựng đất nước hiện nay” [97, tr 20]

Tác giả cũng chỉ rõ những đặc điểm cơ bản trong lối sống có văn hóa của

người Việt Nam là: “Tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội; tình yêu

lao động, lao động sáng tạo; sống có đạo đức, trong sáng, nghĩa tình, trung

thực, tiết kiệm; có tinh thần tập thể, ý thức kỷ luật; không ngừng học tập để

nâng cao trình độ về mọi mặt; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường

sinh thái” [97, tr 26] Việc xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên

thành phố Hồ Chí Minh cần phải dựa trên những đặc điểm này

Ba là, một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến việc xây dựng lối

sống XHCN ở sĩ quan trẻ và việc khắc phục ảnh hưởng của chủ nghĩa cá

nhân, lối sống thực dụng đến nhân cách người cán bộ quân đội

Trong quân đội, hoạt động của con người luôn chịu tác động, chi

phối mạnh mẽ bởi các quy luật đấu tranh vũ trang, tính chất và đặc điểm

của môi trường quân sự Công trình nghiên cứu của PGS, TS Phạm Xuân

Hảo đã chỉ rõ những biểu hiện đặc thù trong lối sống XHCN của sĩ quan trẻ

quân đội là: Sống có lý tưởng, có hoài bão, ước mơ; biểu hiện cụ thể ở tinh

thần sẵn sằng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì CNXH;

sống mực thước, tuân theo những giá trị, chuẩn mực của con người mới

XHCN, người quân nhân cách mạng, phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”; sống tự

giác, trách nhiệm, trung thực, tích cực, sáng tạo và kiên trung; tính cộng

đồng, ý thức tập thể, đoàn kết và lạc quan cách mạng; đề cao trách nhiệm

công dân, tư cách người SQQĐ trong mọi hoạt động, mọi lúc, mọi nơi,

trong mọi quan hệ xã hội; tính dân tộc và ý thức nghĩa vụ, trách nhiệm

quốc tế; tinh thần khắc phục khó khăn, hoàn thành chức trách, nhiệm vụ

Ở góc độ nghiên cứu khác, tác giả Nguyễn Ngọc Ba đã lý giải sâu sắc

về chủ nghĩa thực dụng; chỉ ra sự ảnh hưởng tiêu cực của nó đến nhân cách

người cán bộ quân đội, làm cho những chuẩn mực đạo đức, lối sống, lẽ sống

bị suy giảm, tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ của họ giảm sút

Tác giả Vũ Công Toàn cũng đã chỉ rõ chủ nghĩa cá nhân là một trong những

nguyên nhân chủ yếu gây nên sự thoái hóa, biến chất về tư tưởng, đạo đức, lối

sống, đào sâu sự đối lập giữa cá nhân với cộng đồng và do đó nó làm nảy sinh

những biến đổi phức tạp về tâm lý, tư tưởng, hành vi trong thực hiện nhiệm

vụ của đội ngũ cán bộ trong các doanh nghiệp quân đội ta

Bốn là, một số công trình đã làm rõ các vấn đề về lối sống văn hóa của

học viên ở các trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Một số công trình nghiên cứu đã đề cập đến việc bồi dưỡng ý thức kỷ

luật quân sự, văn hóa pháp luật của học viên đào tạo sĩ quan ở một số nhà

trường quân đội và việc khắc phục ảnh hưởng của lối sống thực dụng đối với

học viên đào tạo sĩ quan ở Học viện Phòng không - Không quân hiện nay

Đặc biệt, công trình của Đoàn Quốc Huy và Nguyễn Văn Tuyến đã làm rõ

một số vấn đề lý luận, thực tiễn về phát triển lối sống văn hóa của học viên

cấp phân đội ở Học viện Chính trị quân sự và học viên Chỉ huy - Tham mưu

Lục quân ở Trường Sĩ quan Lục quân 1 hiện nay Các công trình trên đều

được đánh giá cao và có giá trị tham khảo thiết thực đối với đề tài luận án

Tuy nhiên, việc nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở

các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN đến nay chưa có công trình nào đề cập

một cách hệ thống Do vậy, luận án sẽ tập trung nghiên cứu, làm rõ vấn đề

này nhằm góp phần thiết thực việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên

ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện nay

* Những vấn đề mà luận án cần tập trung giải quyết

Một là, nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận về xây dựng lối sống

có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN Lối sống có

văn hóa là khái niệm có nội hàm rộng lớn và phức tạp Những công trình khoa

học mà tác giả có điều kiện tiếp cận khi nghiên cứu đã đưa ra quan niệm lối

sống, lối sống có văn hóa, lối sống có văn hóa của học viên ở các phương

diện khác nhau và đã có những đóng góp nhất định về mặt lý luận đối với vấn

đề này Tuy nhiên, những nghiên cứu đó mới chỉ phản ánh được một phần nào

trong nội hàm rộng lớn, phức tạp của khái niệm lối sống và được xem xét với

các đối tượng thanh niên, sinh viên, hay học viên ở một nhà trường quân đội

Do vậy, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục làm rõ các khái niệm về lối sống, lối

sống có văn hóa; từ đó đưa ra quan niệm về lối sống có văn hóa của học viên

và xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan

QĐNDVN nhằm đem lại một cách nhìn và cách tiếp cận về vấn đề này

Việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên được tiến hành trong

những điều kiện cụ thể nên luôn chịu sự tác động, chi phối bởi những yếu tố

khách quan và chủ quan khác nhau Một số công trình nghiên cứu đã đề cập

đến những nhân tố tác động và đặc điểm xây dựng, phát triển lối sống có văn

hóa của thanh niên, học viên ở một số nhà trường quân đội Do vậy, vấn đề

đặt ra là phải nghiên cứu dưới góc độ triết học, chính trị - xã hội những yếu tố

quy định việc xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo

sĩ quan QĐNDVN Đây cũng là vấn đề mà luận án cần tập trung giải quyết

Hai là, nghiên cứu thực trạng xây dựng lối sống có văn hóa của học

viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN Sự phát triển mạnh mẽ của

cuộc cách mạng KH & CN hiện đại và những thay đổi của đời sống kinh tế,

chính trị, văn hóa - xã hội trên thế giới và ở nước ta hiện nay đã có tác động,

ảnh hưởng không nhỏ đến lối sống của con người trong xã hội, nhất là thế hệ

trẻ Khi nghiên cứu về việc xây dựng, phát triển lối sống có văn hóa của học

viên, thanh niên, một số công trình khoa học đã chỉ rõ những thành tựu, hạn

chế của các lực lượng trong thực hiện vấn đề này và đưa ra những số liệu cụ

thể để chứng minh Tuy nhiên, việc xem xét đó mới chỉ được tiến hành đối

với các đối tượng thanh niên, sinh viên bên ngoài quân đội, hoặc học viên ở

một trường đào tạo sĩ quan cụ thể nên chưa phản ánh được những vấn đề

chung của hoạt động này ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN Do vậy,

vấn đề đặt ra là phải đánh giá đúng những thành tựu, chỉ rõ nguyên nhân và

khái quát được một số vấn đề đặt ra cần phải giải quyết trong xây dựng lối

sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN Đây

cũng là vấn đề mà luận án sẽ tập trung nghiên cứu và giải quyết

Ba là, nghiên cứu, đề xuất yêu cầu và một số giải pháp cơ bản xây dựng

lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện

nay Khi nghiên cứu về xây dựng lối sống có văn hóa, một số công trình đã đề

xuất những yêu cầu có tính nguyên tắc và hệ thống các giải pháp thiết thực,

mang tính khả thi trong xây dựng lối sống có văn hóa của thanh niên thành

phố Hồ Chí Minh và sinh viên ở các trường đại học, cao đẳng hiện nay Trong

quân đội, một số công trình nghiên cứu cũng đã đề xuất các yêu cầu và giải

pháp cơ bản trong xây dựng lối sống có văn hóa của học viên ở một trường

đào tạo sĩ quan cụ thể, nhằm đáp ứng các yêu cầu về đổi mới, nâng cao chất

lượng toàn diện công tác GD & ĐT của mỗi nhà trường hiện nay

Tuy nhiên, Nghị quyết Hội nghị lần thứ tám BCH Trung ương khóa XI

của Đảng về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu

công nghiệp hóa, hiện đạo hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa” đã đặt ra những yêu cầu, đòi hỏi mới đối với việc nâng cao chất

lượng toàn diện công tác GD & ĐT ở các trường đào tạo SQQĐ, nhằm xây

dựng đội ngũ sĩ quan quân đội có đầy đủ “đức” và “tài” Do vậy, việc nghiên

cứu, đề xuất yêu cầu và những giải pháp xây dựng lối sống có văn hóa của học

viên ở các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN hiện nay sẽ góp phần thực hiện tốt

những vấn đề này, đáp ứng các yêu cầu của nhiệm vụ xây dựng Quân đội nhân

dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại và sự nghiệp bảo vệ

Tổ quốc Việt Nam XHCN

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG LỐI SỐNG CÓ VĂN HÓA

CỦA HỌC VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG ĐÀO TẠO SĨ QUAN

QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM 1.1 Lối sống có văn hóa và lối sống có văn hóa của học viên ở các

trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

1.1.1 Quan niệm lối sống có văn hóa

Lối sống là khái niệm đã được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu ở

các phương diện khác nhau Trước đây, các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác - Lênin

đã nghiên cứu lối sống từ việc tiếp cận hoạt động sản xuất vật chất để chỉ rõ

mối quan hệ giữa lối sống với phương thức sản xuất của một hình thái KT -

XH Trong tác phẩm “Hệ tư tưởng Đức”, C.Mác và Ph.Ăngghen đã viết:

“Không nên nghiên cứu phương thức sản xuất ấy đơn thuần theo khía cạnh nó

là sự tái sản xuất ra sự tồn tại thể xác của các cá nhân Mà hơn thế, nó là một

phương thức hoạt động nhất định của những cá nhân ấy, một hình thức nhất

định của hoạt động sống của họ, một phương thức sinh sống nhất định của họ

Hoạt động sống của họ như thế nào thì họ là như thế ấy Do đó, họ là như thế

nào, điều đó ăn khớp với sản xuất của họ, với cái mà họ sản xuất ra cũng như

với cách họ sản xuất Do đó, những cá nhân là như thế nào, điều đó phụ thuộc

vào những điều kiện vật chất của sự sản xuất của họ” [79, tr 30]

Mặc dù chưa đưa ra khái niệm lối sống nhưng theo C.Mác và Ph.Ăngghen

phương thức sinh sống của con người luôn có mối quan hệ chặt chẽ với một

phương thức sản xuất và những điều kiện vật chất của xã hội Điều đó cho

thấy, các hoạt động sống của con người một mặt sẽ chịu sự quy định của trình

độ của lực lượng sản xuất; mặt khác nó còn chịu sự chi phối bởi tính chất của

các quan hệ xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất định Do đó, khi nghiên

cứu về lối sống cần phải tiếp cận nó trong mối quan hệ với một phương thức

sản xuất và những điều kiện khách quan của một hình thái KT - XH

Chủ tịch Hồ Chí Minh khi nghiên cứu về lối sống đã đề cập đến các

phương diện “tư cách”, “lề lối”, “tác phong” làm việc, sinh hoạt, hay “phương

thức ứng xử” của con người, hoặc trong nội hàm khái niệm “đời sống mới”

Trong tác phẩm “Đường cách mệnh”, được viết trong điều kiện đấu tranh giành

chính quyền, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đến tư cách của người cách mạng,

được thể hiện ở cách ứng xử đối với bản thân mình, đối với người khác và đối

với công việc Năm 1947, Người đã viết tác phẩm “Đời sống mới”, “Sửa đổi lối

làm việc” để chỉ rõ những vấn đề cơ bản về xây dựng lối sống mới ở nước ta,

nhất là trong đội ngũ cán bộ, đảng viên Vì theo Người, đây là lực lượng luôn đi

tiên phong trong xã hội nên các vấn đề về tư cách, lề lối, tác phong làm việc sẽ

có tác động, ảnh hưởng lớn đến những người khác và sự phát triển của xã hội

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng ta cũng rất coi

trọng đến việc xây dựng lối sống của con người Ngay từ Đại hội IV (1976),

Đại hội V (1982), khái niệm “lối sống”, “nếp sống mới” đã được Đảng ta sử

dụng và việc xây dựng lối sống, nếp sống mới đã được xác định là một trong

những nhiệm vụ trọng tâm của văn hóa XHCN Khái niệm “lối sống có văn

hóa” lần đầu được Đảng sử dụng trong văn kiện Đại hội VI (1986) để chỉ rõ

những yêu cầu cơ bản trong chiến lược xây dựng con người mới ở nước ta

trong giai đoạn này Vấn đề lối sống có văn hóa được Đảng ta tiếp tục đề cập

rõ hơn trong Hội nghị lần thứ năm BCH Trung ương khóa VIII (1998) và các

Đại hội IX (2001), Đại hội X (2006) và Đại hội XI (2011) của Đảng

Vấn đề lối sống cũng đã được nhiều nhà khoa học ở nước ta quan tâm

nghiên cứu Theo Từ điển Bách khoa Văn hóa học: “Lối sống - tính chất tổng

thể của hoạt động sinh sống của cá nhân, nhóm xã hội hoặc xã hội nói chung

vào một thời điểm nhất định nào đó trong sự phát triển lịch sử, trong một

hoàn cảnh xã hội nhất định.” [94, tr 283] Tác giả Phạm Minh Hạc và Nguyễn

Khoa Điềm trong công trình “Về phát triển văn hóa và xây dựng con người

thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa” đã định nghĩa: “Lối sống là những dạng

hoạt động xã hội đã ổn định, đã trở thành nếp cảm, nếp nghĩ, nếp lao động,

công tác và sinh hoạt theo một bảng giá trị xã hội nhất định và có tính người

của những cá nhân - thành viên tích cực của xã hội, biết đau khổ, cảm giác, suy

nghĩ và hành động như những con người trong sự thống nhất với những điều

kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định.” [56, tr 245]

Tác giả Võ Văn Thắng trong công trình “Xây dựng lối sống ở Việt Nam

hiện nay từ góc độ văn hoá truyền thống dân tộc” đã nhận xét: “Điểm giống

nhau cơ bản của các tác giả khi định nghĩa về lối sống là ở chỗ, các tác giả cho

rằng, lối sống bao gồm tất cả các lĩnh vực hoạt động sống cơ bản của con người,

từ lao động, sinh hoạt, hoạt động xã hội - chính trị và giải trí” [99, tr 36 - 37]

Tác giả Thanh Lê, trong công trình “Văn hóa và lối sống” cũng cho rằng: “Phần

lớn các định nghĩa đều giống nhau ở chỗ cho rằng khái niệm ấy bao gồm tất cả

các lĩnh vực hoạt động sống cơ bản của con người - lao động, sinh hoạt, hoạt

động xã hội - chính trị và phát triển cá nhân toàn diện” [76, tr 168]

Từ nghiên cứu trên cho thấy, lối sống là khái niệm phản ánh hoạt động

sống của các chủ thể (cộng đồng, nhóm xã hội, hoặc cá nhân) trong quá trình

thích nghi và biến đổi hoàn cảnh, mà con người vừa là sản phẩm, vừa là chủ

thể sáng tạo ra hoàn cảnh sống của mình Những hoạt động ấy luôn được xem

xét trong mối quan hệ với các điều kiện khách quan của một hình thái KT - XH

và thể hiện ra ở các hành vi, thói quen hoạt động, ứng xử của con người trên

các lĩnh vực của đời sống xã hội Theo đó, có thể quan niệm: Lối sống là tổng

hòa các hoạt động sống cơ bản của con người (cộng đồng, nhóm xã hội, cá

nhân) được vận hành theo một hệ thống các chuẩn mực, giá trị xã hội trong

mối quan hệ với những điều kiện của một hình thái kinh tế - xã hội nhất định

Như vậy, khi nói đến lối sống là nói đến các hoạt động sống cơ bản của

con người Điều đó cho thấy, lối sống không phải là sự cộng lại của tất cả các

hoạt động, mà nó chỉ bao hàm những hoạt động sống có ý nghĩa nền tảng,

quyết định đến sự tồn tại, phát triển của con người Các hoạt động này được

vận hành theo một hệ thống chuẩn mực, giá trị xã hội, trong những điều kiện

của một hình thái KT - XH nhất định Do đó, quan niệm lối sống bao hàm cả

mặt chủ quan và mặt khách quan Mặt chủ quan của lối sống bao gồm: nhận

thức, tình cảm, động cơ, hành động xã hội (hoặc ứng xử xã hội) và cách tổ

chức đời sống sinh hoạt xã hội Nó phản ánh ý thức tự giác của con người

trong việc lựa chọn và hành động theo các chuẩn mực, giá trị xã hội, đồng

thời có sự khác nhau cho dù trong cùng một phương thức sản xuất hay hoàn

cảnh sống Mặt khách quan của lối sống bao gồm các điều kiện sống, cốt lõi là

phương thức sản xuất và điều kiện tự nhiên, dân số, thể chế kinh tế, thể chế

chính trị, cơ cấu xã hội, truyền thống văn hóa… có mối quan hệ và thường

xuyên tác động đến các hoạt động sống của chủ thể Do vậy, khi tiếp cận vấn

đề lối sống không chỉ nghiên cứu mặt chủ quan của nó mà còn phải xem xét

cả những điều kiện khách quan có tác động, ảnh hưởng đến các nhân tố đó

Lối sống luôn mang bản chất xã hội và được thể hiện thông qua hành vi

sống của mỗi cá nhân Trong xã hội có giai cấp, lối sống cũng mang tính giai

cấp sâu sắc Thực tế cho thấy, giai cấp thống trị thường tìm mọi cách tuyên

truyền để gây ảnh hưởng những giá trị trong lối sống đối với các giai tầng

khác Tuy nhiên, cùng với sự tồn tại lối sống của giai cấp thống trị, trong xã

hội sẽ còn có lối sống của các giai tầng khác Bên cạnh đó, lối sống còn mang

tính dân tộc và nhân loại Mỗi dân tộc đều có những đặc điểm, điều kiện lịch

sử, tự nhiên, văn hóa riêng, nên trong lối sống bao giờ cũng mang những giá

trị văn hóa đặc trưng của dân tộc và có sự vận động, phát triển cùng với sự

phát triển của các điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội Lối sống còn

phản ánh đặc điểm của thời đại trong những giai đoạn lịch sử nhất định

Lối sống là khái niệm gần gũi và có mối quan hệ mật thiết với các khái

niệm “lẽ sống”, “mức sống” và “nếp sống Do vậy, cần phải có sự phân biệt về

nội hàm và mối quan hệ của lối sống với các khái niệm này Trong đó, lẽ sống là

khái niệm phản ánh sự lựa chọn chủ quan của con người theo một mục tiêu, lý

tưởng nhất định nên có vai trò rất quan trọng trong định hướng, dẫn dắt các hoạt

động sống của con người Lẽ sống được coi là cái hoa tiêu chỉ đường cho người

ta tiến tới nên chứa đựng cả mục đích, động cơ, nhu cầu hoạt động của mỗi cá

nhân, nhóm xã hội và cộng đồng trong những giai đoạn lịch sử nhất định Do

vậy, trong xây dựng lối sống cần phải quan tâm đến việc xây dựng lẽ sống

Nếp sống là khái niệm dùng để chỉ những mặt ổn định của lối sống, bao

gồm những cách thức, quy ước, quy tắc đã trở thành thói quen trong sản xuất,

trong sinh hoạt và trong tổ chức đời sống xã hội Trong một lối sống có thể sẽ

có nhiều nếp sống Nếp sống tồn tại lâu đời sẽ trở thành phong tục, tập quán

xã hội Nếp sống được duy trì lâu dài nếu nó tiến bộ, nhưng cũng có thể bị

đẩy lùi nếu không phù hợp với thực tiễn Nếp sống là những mặt cơ bản, ổn

định của lối sống nên nhiều người đã đồng nhất giữa lối sống với nếp sống

Do vậy, trong nghiên cứu và xây dựng lối sống một mặt cần phải phân biệt rõ

hai khái niệm này, mặt khác cần phải quan tâm đến việc xây dựng nếp sống

Mức sống là khái niệm dùng để đánh giá các nhu cầu vật chất, tinh thần

của con người được thoả mãn trong những điều kiện lịch sử nhất định Mức sống

có mối liên hệ và tác động mạnh mẽ đến lối sống nhưng không hoàn toàn quyết

định lối sống Cùng một mức sống giống nhau nhưng lối sống có thể khác nhau,

thậm chí đối lập nhau Đây chính là cơ sở để đấu tranh chống lại những quan

điểm của các học giả tư sản khi tuyệt đối hóa các yếu tố vật chất, kinh tế (mức

sống), mà không thấy được vai trò định hướng của lẽ sống và những mặt khác

của lối sống Mức sống là điều kiện quan trọng cho các hoạt động sống của con

người nên trong xây dựng lối sống cần phải quan tâm đến mức sống

Trước khi tiến hành công cuộc đổi mới, việc nghiên cứu vấn đề lối

sống ở nước ta đã kế thừa có chọn lọc những kết quả của các nhà khoa học

Liên Xô - nghiên cứu lối sống ở phương diện chính trị - xã hội (giai cấp) để

làm rõ các vấn đề về lối sống XHCN và vận dụng vào thực tiễn xây dựng

CNXH ở nước ta Nghiên cứu lối sống ở phương diện này, các hoạt động

sống cơ bản của con người được xem xét trong mối quan hệ với các yếu tố

kinh tế, chính trị, văn hóa trong giai đoạn đầu của hình thái KT - XH CSCN

Do được xây dựng trên nền tảng chế độ công hữu về tư liệu sản xuất, một nền

dân chủ tiến bộ và nền văn hóa mới, tiến bộ nên lối sống XHCN có đặc trưng:

chủ nghĩa tập thể, chủ nghĩa nhân đạo, chủ nghĩa dân chủ, chủ nghĩa quốc tế

và chủ nghĩa lạc quan xã hội Những giá trị đó được thể hiện trong các hoạt

động lao động sản xuất, hoạt động chính trị - xã hội, các hoạt động sinh hoạt

tinh thần và văn hóa Nó không những phản ánh bản chất tốt đẹp của chế độ

xã hội mới mà còn là cơ sở để phân biệt với lối sống của giai cấp tư sản và

đấu tranh chống lại các quan điểm, tư tưởng phản động, sai trái

Tuy nhiên, việc tiếp cận lối sống ở phương diện chính trị - xã hội cũng

bộc lộ hạn chế đó là chưa chú ý đúng mức đến những đặc điểm của thời kỳ

quá độ lên CNXH nên đã làm cho việc tiến hành xây dựng lối sống XHCN

trên thực tế không tránh khỏi lúng túng, vướng mắc, nhất là khi xuất hiện

những nhận thức chủ quan, sơ cứng về CNXH Hiện nay, mặc dù chế độ

XHCN ở Liên Xô và Đông Âu không còn tồn tại nhưng bản chất nhân văn,

tiến bộ, tốt đẹp của lối sống XHCN đã tạo dựng được trong lịch sử vẫn còn ý

nghĩa chính trị - xã hội sâu sắc; đồng thời vẫn là mục tiêu hướng tới của nhân

dân lao động và lực lượng yêu chuộng hòa bình, dân chủ, tiến bộ trên thế giới

Sau khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện đến nay, việc

nghiên cứu vấn đề lối sống đã được các nhà khoa học tiến hành theo xu

hướng ngày càng đa góc cạnh hơn Nghiên cứu các văn kiện đại hội của Đảng

cho thấy, tùy theo đặc điểm tình hình, nhiệm vụ của đất nước mà Đảng ta có

những cách tiếp cận và diễn đạt khác nhau về lối sống Tuy nhiên, Đảng ta

thường không sử dụng khái niệm “lối sống XHCN” mà là các khái niệm “lối

sống mới”, “lối sống lành mạnh” hay “lối sống có văn hóa” Trong đó, khái

niệm “lối sống mới” được Đảng ta sử dụng trong Văn kiện Đại hội Đảng IV

(1976) để xác định nhiệm vụ của nền văn học, nghệ thuật XHCN nước ta là:

“Phải khẳng định mạnh mẽ chế độ mới, lối sống mới và đạo đức mới, phát

huy những truyền thống dân tộc tốt đẹp và những truyền thống cách mạng của

nhân dân ta” [14, tr 569] Như vậy, việc sử dụng khái niệm “lối sống mới”

của Đảng ta trong giai đoạn này thực chất là để chỉ khái niệm lối sống XHCN

Bởi tính chất XHCN chính là hệ giá trị chính trị, văn hóa chủ đạo, chi phối

mọi lĩnh vực hoạt động của xã hội, đạo đức và lối sống của con người

Vấn đề lối sống ở nước ta còn được nghiên cứu dưới góc độ văn hóa

Song văn hóa cũng là khái niệm có nội hàm rộng lớn và phức tạp Ngay từ

thời cổ đại, văn hoá đã được hiểu với ý nghĩa “văn trị, giáo hoá”, nghĩa là lấy

cái hay, cái đẹp để đi giáo dục, cảm hóa thiên hạ Hiện nay, khái niệm văn

hoá thường được tiếp cận theo hai phương diện chủ yếu Ở phương diện lý

luận, văn hóa hiểu theo nghĩa rộng bao gồm toàn bộ các giá trị vật chất và tinh

thần do con người sáng tạo ra Chủ tịch Hồ Chí Minh đã định nghĩa: “Vì lẽ

sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát

minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học,

nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các

phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá

Văn hoá là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của

nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi

hỏi của sự sinh tồn” [82, tr 458] Theo định nghĩa trên, văn hoá không những

phản ánh trình độ phát triển của con người và cộng đồng người trong những

giai đoạn lịch sử nhất định mà nó còn thể hiện chủ yếu ở các giá trị chân,

thiện, mỹ trong tổng thể các giá trị vật chất và tinh thần được con người sáng

tạo ra; đồng thời văn hoá còn được hàm chứa trong mọi lĩnh vực hoạt động và

các hình thức sinh hoạt vật chất, tinh thần của con người

Ở phương diện thực tiễn, văn hóa được thể hiện trong các hoạt động

sống của con người, từ hoạt động lao động sản xuất vật chất, hoạt động

chính trị - xã hội, văn hóa - tinh thần đến các hành vi trong giao tiếp, ứng xử

xã hội và với môi trường tự nhiên Đối với cá nhân, văn hóa được thể hiện ra

ở các giá trị trong các hành vi hoạt động, giao tiếp, ứng xử xã hội Do vậy,

một lối sống mà các hành vi của con người luôn tuân theo một hệ thống các

giá trị giá trị đúng đắn, nhân văn, tiến bộ, có sự hài hòa trong các quan hệ

ứng xử là thể hiện của trình độ văn hóa cao Sự lành mạnh trong các hoạt

động sống của cộng đồng cũng phản ánh một đời sống văn hóa tốt đẹp Trên

thực tế, văn hoá đã trở thành nội dung, tính chất của nhiều hoạt động, lĩnh

vực xã hội, như xây dựng đời sống văn hoá, khu phố văn hoá, làng, bản văn

hoá, gia đình văn hóa, lối sống và nếp sống văn hóa Đảng ta đã khẳng định

phải: "làm cho các giá trị văn hoá thấm sâu vào mọi mặt đời sống, được thể

hiện cụ thể trong sinh hoạt, công tác, quan hệ hàng ngày của cộng đồng và

từng con người, tạo sức đề kháng với các sản phẩm độc hại" [25, tr 223]

Điều đó cho thấy, trong quan hệ với văn hóa thì lối sống vừa là nội

dung cốt lõi, vừa là hình thức thể hiện của văn hóa Văn hoá không những

phản ánh trình độ phát triển của con người, được thể hiện ở các phẩm chất

bên trong, như phẩm chất chính trị, trình độ trí tuệ, trình độ chuyên môn,

nghiệp vụ… mà còn được biểu hiện ra bên ngoài, thông qua những hành vi,

thói quen hoạt động, giao tiếp, ứng xử của con người trong các hoạt động thực

tiễn Đảng ta cũng đã chỉ rõ: “Phát triển văn hóa vì sự hoàn thiện nhân cách

con người và xây dựng con người để phát triển văn hóa Trong xây dựng văn

hóa, trọng tâm là chăm lo xây dựng con người có nhân cách, lối sống tốt đẹp,

với các đặc tính cơ bản: yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết,

cần cù, sáng tạo” [28, tr 48 - 49] Từ đó, có thể quan niệm: Lối sống có văn

hóa là tổng hòa các hoạt động sống và hình thức sinh hoạt, ứng xử của con

người (cộng đồng, nhóm xã hội, cá nhân) được vận hành theo một hệ thống

các chuẩn mực, giá trị văn hóa dân tộc và yêu cầu phát triển của xã hội, thời

đại trong những giai đoạn lịch sử nhất định

Quan niệm lối sống có văn hoá được dùng để nhấn mạnh những yêu

cầu có tính định hướng về nhận thức và các hành vi, thói quen trong hoạt

động, sinh hoạt, ứng xử của con người theo một hệ thống chuẩn mực, giá trị

văn hóa và các yêu cầu của xã hội, thời đại Thực chất, đó là cách con người

tổ chức các hoạt động sống và các hình thức sinh hoạt, quan hệ ứng xử xã hội

theo một hệ thống các khuôn mẫu, chuẩn mực, giá trị văn hóa của dân tộc,

nhân loại Tuy nhiên, trong các hoạt động sống không phải hành vi, thói quen

nào của con người cũng “có văn hóa” mà chỉ những hành vi, thói quen được

vận hành theo một hệ thống các chuẩn mực, giá trị văn hóa mới nằm trong

quan niệm “lối sống có văn hóa” Bên cạnh đó, các chuẩn mực, giá trị văn hóa

được con người sáng tạo ra lại vô cùng phong phú và đa dạng Có những

chuẩn mực, giá trị được chấp nhận ở cộng đồng người này nhưng lại không

được thừa nhận ở cộng đồng người khác, hoặc có giá trị trong thời điểm lịch

sử này nhưng lại không còn ý nghĩa trong thời điểm lịch sử khác Do vậy, lối

sống có văn hóa sẽ được thể hiện ở việc con người nhận thức và thực hiện các

hành vi, thói quen trong hoạt động, sinh hoạt, ứng xử theo hệ thống các chuẩn

mực, giá trị trong mối quan hệ với họ ở những giai đoạn lịch sử nhất định

Xét về bản chất, lối sống có văn hóa luôn có sự khẳng định, tôn vinh

các giá trị về cái đúng, cái tốt đẹp, tích cực, cao thượng và nhân văn Điều đó

cho thấy, cơ sở để xem xét lối sống có văn hóa hay không có văn hóa là các

giá trị văn hóa, cốt lõi là giá trị chân, thiện, mỹ được thể hiện trong các hành

vi, thói quen hoạt động, sinh hoạt và ứng xử của con người Một lối sống mà

các hành vi, thói quen trong hoạt động, sinh hoạt, ứng xử của họ luôn đi

ngược lại với các giá trị này thì không thể gọi là lối sống có văn hóa Song hệ

giá trị văn hóa cũng là một phạm trù lịch sử, vừa mang tính dân tộc vừa phản

ánh đặc trưng của thời đại trong những giai đoạn nhất định Thực tế cho thấy,

ở Liên Xô và các nước Đông Âu trước đây, tính chất XHCN chính là nội

dung văn hóa của lối sống mà các quốc gia này xây dựng Hiện nay, văn hóa

được Đảng ta xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu vừa là

động lực thúc đẩy sự phát triển bền vững đất nước thì bản sắc văn hóa dân

tộc, cùng với những giá trị tiến bộ của chế độ XHCN và nhân loại sẽ là hệ giá

trị cốt lõi mà lối sống mà con người Việt Nam cần phải đạt được

Đối lập với khái niệm lối sống có văn hóa là các khái niệm lối sống phi văn

hóa (lối sống phản văn hóa, lối sống không có văn hóa, hay lối sống thiếu văn

hóa) Thực chất, đó là những khái niệm chỉ lối sống theo các xu hướng phản nhân

văn, tiến bộ, đi ngược lại với các chuẩn mực, giá trị văn hóa, mà biểu hiện cụ thể

của nó là sự lệch lạc về lý tưởng, hoài bão; sống tự do, tùy tiện, đề cao chủ nghĩa

cá nhân; phản dân chủ, vô nhân đạo; bạo lực, phi nhân tính; chạy theo các giá trị

thấp hèn bên ngoài, coi thường, phủ nhận các giá trị nhân văn, tốt đẹp của dân tộc

Trong lối sống có văn hóa truyền thống của người Việt Nam, các hoạt

động sống cơ bản của con người thường không thiên về các giá trị vật chất,

tiền bạc mà chủ yếu được thực hiện trên cơ sở những giá trị văn hóa tinh thần

nhân văn, tiến bộ, tốt đẹp của dân tộc và sự mẫu mực về nhân cách cá nhân

Hội nghị lần thứ năm BCH Trung ương khóa VIII của Đảng chỉ rõ những giá

trị đặc trưng trong bản sắc văn hóa dân tộc: "Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý

chí tự cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân - gia

đình - làng xã - Tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý;

đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động; sự tinh tế trong ứng xử, tính giản dị

trong lối sống." [20, tr 56] Trên nền tảng các giá trị đó, lối sống có văn hóa

của người Việt Nam được hình thành, phát triển, trở thành sợi dây bền chặt

củng cố mối đoàn kết cộng đồng và tạo nên sức mạnh vượt trội để dân tộc ta

vượt qua mọi khó khăn, thử thách, đánh thắng mọi kẻ thù xâm lược Hiện nay,

lối sống có văn hóa vẫn là nội dung quan trọng trong chiến lược con người

nhằm phát huy sức mạnh của cộng đồng đưa đất nước phát triển vững chắc

theo con đường XHCN; đồng thời giúp chúng ta chủ động và tích cực hội

nhập sâu rộng quốc tế mà không sợ bị hòa tan, không sợ bị đánh mất mình

Lối sống có văn hóa của người Việt Nam hiện nay được thể hiện ở các

giá trị: tinh thần yêu nước, yêu CNXH; ý thức tự trọng, tự chủ, sống và làm

việc theo Hiến pháp, pháp luật; cần cù, sáng tạo trong lao động; tinh thần đoàn

kết, gắn bó cộng đồng cao; giàu lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình,

đạo lý; chân thành, giản dị, tinh tế trong giao tiếp, ứng xử; nhạy bén, sáng tạo

tiếp thu các giá trị văn hóa bên ngoài; có ý thức bảo vệ và cải thiện môi trường

sinh thái Đó cũng là kết tinh những giá trị văn hoá dân tộc và giá trị mới của

thời đại trong xây dựng con người Việt Nam, đáp ứng các yêu cầu của công

cuộc đổi mới đất nước theo con đường XHCN, mở cửa và hội nhập quốc tế

Quân đội ta là lực lượng chính trị trung thành, công cụ bạo lực sắc bén

của Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Quân

đội ta trung với Đảng, hiếu với dân, sẵn sàng chiến đấu, hy sinh vì độc lập, tự

do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó

khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng Cán bộ và chiến sĩ

thương yêu nhau như ruột thịt, chia ngọt sẻ bùi Quân và dân như cá với nước,

đoàn kết một lòng, học hỏi, giúp đỡ lẫn nhau.” [89, tr 435] Luận điểm trên

của Chủ tịch Hồ Chí Minh không những đã khái quát bản chất cách mạng và

truyền thống tốt đẹp của quân đội mà còn chỉ rõ phẩm chất của “Bộ đội Cụ

Hồ” và những giá trị văn hóa cơ bản trong lối sống của người quân nhân

Do vậy, lối sống có văn hóa của người quân nhân trong quân đội ta

được thể hiện ở các giá trị: lý tưởng, hoài bão sống cao đẹp, tuyệt đối trung

thành với Đảng, Tổ quốc và nhân dân, sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập,

tự do của dân tộc, vì CNXH; ý chí quyết tâm cao vượt qua mọi khó khăn, gian

khổ, hy sinh để hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao; sự mưu trí, dũng

cảm, sáng tạo trong chiến đấu, lao động và công tác; các hành vi sống có tổ

chức, kỷ luật và nếp sống chính quy; tinh thần đoàn kết, gắn bó chặt chẽ; sự

giản dị, chân thành, khiêm tốn, trung thực trong cuộc sống; sự nghiêm túc,

đúng mực, hài hòa trong các quan hệ ứng xử xã hội và với môi trường sống

Lối sống đó đã góp phần quan trọng vào việc tạo dựng cơ sở chính trị -

tinh thần để xây dựng, củng cố mối quan hệ đoàn kết, gắn bó chặt chẽ giữa các

quân nhân, giữa quân đội với nhân dân nhằm tạo nên sức mạnh to lớn để mỗi

cán bộ, chiến sĩ vượt qua những khó khăn, thử thách, đánh thắng mọi kẻ thù và

đã trở thành biểu tượng cao đẹp, có sức hấp dẫn mạnh mẽ đối với thanh niên

Việt Nam, nhất là chiến sĩ trẻ trong quân đội ta Hiện nay, những giá trị trong

lối sống có văn hóa đó vẫn được thể hiện trong các hoạt huấn luyện, sẵn sàng

chiến đấu, lao động, học tập, rèn luyện, công tác, sinh hoạt và trong các quan

hệ ứng xử của mỗi quân nhân và đang đòi hỏi cần phải tiếp tục được giữ gìn và

phát huy cao độ trong những điều kiện lịch sử mới, đáp ứng tốt những yêu cầu

của nhiệm vụ xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam XHCN

1.1.2 Quan niệm và đặc trưng lối sống có văn hóa của học viên ở các

trường đào tạo sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam

* Quan niệm lối sống có văn hóa của học viên ở các trường đào tạo sĩ

quan Quân đội nhân dân Việt Nam

Các trường đào tạo sĩ quan QĐNDVN (gọi tắt là các trường đào tạo sĩ

quan quân đội) là những học viện, trường sĩ quan được Bộ Quốc phòng giao

nhiệm vụ đào tạo các đối tượng học viên để trở thành sĩ quan cấp phân đội, đáp

ứng các yêu cầu, đòi hỏi của nhiệm vụ xây dựng quân đội và bảo vệ Tổ quốc

Việt Nam XHCN Hiện nay, các trường đào tạo sĩ quan quân đội bao gồm: Học

viện Kỹ thuật Quân sự, Học viện Quân y, Học viện Hậu cần, Học viện Hải quân,

Học viện Khoa học Quân sự, Học viện Phòng không - Không quân, Học viện

Biên phòng, Học viện Kỹ thuật - Mật mã, Trường Đại học Chính trị (Trường Sĩ

quan Chính trị), Trường Đại học Trần Quốc Tuấn (Trường Sĩ quan Lục quân 1),

Trường Đại học Nguyễn Huệ (Trường Sĩ quan Lục quân 2), Trường Đại học

Trần Đại Nghĩa (Trường Sĩ quan Kỹ thuật quân sự Vinhempich), Trường Đại

học Thông tin (Trường sĩ quan Chỉ huy - kỹ thuật Thông tin), Trường Sĩ quan

Tăng - Thiết giáp, Trường Sĩ quan Đặc công, Trường sĩ quan Công binh, Trường

sĩ quan Phòng hóa, Trường Sĩ quan Pháo Binh và Trường sĩ quan Không quân

Trong các trường đào tạo sĩ quan quân đội, người học được gọi là học

viên Tuy nhiên, ở mỗi trường lại có nhiều đối tượng học viên đào tạo khác nhau

Trong đó, có đối tượng học viên là học sinh đã tốt nghiệp trung học phổ thông và

chiến sĩ được đào tạo trở thành sĩ quan cấp phân đội (đối tượng nghiên cứu của

luận án) Nhưng có một số đối tượng học viên đã là sĩ quan nay được đào tạo ở

các bậc học cao hơn, hoặc hoàn thiện, chuyển loại theo chức danh [Phụ lục 2]

Từ đó cho thấy, học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội là những học

sinh đã tốt nghiệp trung học phổ thông và quân nhân đã trúng tuyển trong các

kỳ thi tuyển sinh quân sự và đang được đào tạo theo những mục tiêu, yêu cầu,

nội dung, chương trình xác định, sau khi tốt nghiệp ra trường được phong quân

hàm sĩ quan và điều động về công tác ở các cơ quan, đơn vị, nhà trường trong

QĐNDVN Với điểm xuất phát ban đầu và việc được học tập, rèn luyện trong

môi trường GD & ĐT quân đội nên họ có những đặc điểm nổi bật sau:

Một là, học viên là những người trẻ tuổi, có trình độ nhận thức nhanh, nhân

cách đang trong giai đoạn phát triển để trở thành người sĩ quan quân đội; tuy

nhiên ở họ còn một số hạn chế về kinh nghiệm sống và thói quen của lối sống cũ

Học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội cơ bản đều là những

học sinh và chỉ có một số ít là quân nhân đã tốt nghiệp phổ thông trung học,

có đủ các điều kiện, tiêu chuẩn về lai lịch, phẩm chất chính trị, đạo đức, học

lực, sức khoẻ, đã trải qua sơ tuyển ở cơ quan quân sự huyện, quận, thị xã và

trúng tuyển trong kỳ thi tuyển sinh quân sự Qua số liệu khảo sát cho thấy,

học viên ở các trường đào tạo sĩ quan quân đội về cơ bản đều là người Kinh

và được sinh trưởng trong gia đình nông dân, chiếm từ 80% - 90% Số học

viên có bố, mẹ là thương, bệnh binh và đồng bào các dân tộc ít người chiếm tỉ

lệ dưới 10% [Phụ lục 3] Như vậy, các vấn đề về trình độ nhận thức, sức khỏe

và động cơ nghề nghiệp của học viên là tương đối đồng đều và rõ ràng Cũng

giống như sinh viên ở các trường đại học khác, họ là những người trẻ tuổi, có

nhiều khát vọng, hoài bão, ước mơ phấn đấu để lập thân, lập nghiệp

Trong những năm gần đây, công tác tuyển sinh vào các trường đào tạo

sĩ quan quân đội được Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Quốc phòng quan tâm, đổi

mới và tiến hành chặt chẽ nên chất lượng đầu vào của học viên ngày càng được