ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN cứu GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC của DI TÍCH CHÙA một cột hà nội

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP ---o0o---ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CỦA DI TÍCH CHÙA MỘT CỘT HÀ NỘI SINH VIÊN THỰC HIỆN: VŨ THỊ MINH NGỌC MÃ SINH VIÊN:

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

-o0o -ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU

GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CỦA DI TÍCH CHÙA MỘT CỘT HÀ NỘI

SINH VIÊN THỰC HIỆN: VŨ THỊ MINH NGỌC

MÃ SINH VIÊN: DH20A1 CHUYÊN NGÀNH: THIẾT KẾ NỘI THẤT

HÀ NỘI – 2020

BỘ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỸ THUẬT CÔNG NGHIỆP

-o0o -ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU

GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC CỦA DI TÍCH CHÙA MỘT CỘT HÀ NỘI

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: Phan Hồng Giang

SINH VIÊN THỰC HIỆN: VŨ THỊ MINH NGỌC

MÃ SINH VIÊN: DH20A1 CHUYÊN NGÀNH: THIẾT KẾ NỘI THẤT

HÀ NỘI – 2020

MỤC LỤC

Trang

PHẦN 1: KHÁI QUÁT VỀ ĐỀ TÀI

tài……… 5

……….5

……… 6

cứu……….6

cứu……… 6

6 Mẫu khảo sát……… ……… ……

……… 6

cứu……… 6

học……… 6

học……… 7

cứ……… 7

thuyết……… 7

tiễn……… 9

PHẦN 2: DỰ KIẾN BÀI BÁO CÁO

TÀI LIỆU THAM KHẢO………… 17.

DANH MỤC HÌNH VẼ

Trang Hình 1.1……… 8

Hình 1.2………8 Hình 1.3………9 Hình

1.4……… 12 Hình

1.5……… 13

PHẦN 1: KHÁI QUÁT VỀ ĐỀ TÀI

1 Tên đề tài:

Giá trị kiến trúc của di tích chùa một cột Hà Nội

2 Lý do chọn đề tài:

Hà Nội nổi tiếng với rất nhiều công trình kiến trúc độc đáo trong

đó phải kể đến chùa Một Cột – ngôi chùa thiêng đã hàng ngàn năm tuổi Chùa xưa được vua Lý xây dựng trên đất thôn Thanh Bảo, huyện Quảng Đức, phía Tây hoàng thành Thǎng Long xưa Ngày nay chùa nằm ở phố Chùa Một Cột, ngay cạnh quần thể di tích Quảng trường Ba Đình – Lăng Chủ Tịch ở trung tâm quận Ba Đình, Hà Nội Chùa Một Cột còn được gọi với những cái tên khác là chùa Mật, chùa Diên Hựu hay Liên Hoa Đài

Chùa được vua Lý Thái Tông cho xây dựng vào mùa đông năm

1049 Tích xưa còn lưu lại câu chuyện vua Lý Thái Tông nằm chiêm bao thấy Phật Quan Âm tọa thiền trên tòa hoa sen sáng rực, đưa tay dắt vua lên đài.Tỉnh mộng vua đã cho dựng chùa Một Cột Từ đó người ta thấy một ngôi chùa với kết cấu một cột độc đáo, dáng tựa đài sen vươn lên giữa mặt hồ Linh Chiểu ở kinh thành Thăng Long Trải qua nhiều triều đại, nhiều biến cố lịch sử chùa có nhiều sự thay đổi Từ thời Lý, Trần, Lê và sau này là nhà Nguyễn chùa được trùng

tu, sửa chữa nhiều lần Bởi vậy mà những đặc trưng văn hóa - kiến trúc trong từng thời kì cũng có sự đổi thay Đặc biệt vào năm 1954, thực dân Pháp đã phá hủy chùa Một Cột Toàn bộ kiến trúc cũ chùa đều bị mất đi, duy chỉ còn cột trụ dưới lòng hồ Linh Chiểu và mấy xà

gỗ Ngay sau đó chùa đã được Chính phủ tu sửa lại Cho đến nay, dù trải qua thêm vài lần tu bổ nhưng chùa vẫn mang những nét điển hình của kiến trúc cũ

Nhắc đến những công trình có kiến trúc ấn tượng khó có công trình nào vượt qua được chùa Một Cột Tổ chức Kỉ lục Châu Á đã xác nhận chùa Một Cột là “Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất châu Á” năm 2012 Kỉ lục Guiness Việt Nam cũng ghi nhận chùa Một Cột là

“Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Việt Nam”

Chùa Một Cột là một công trình kiến trúc xuất sắc thể hiện tính dân tộc đậm nét, biểu tượng của trí tuệ và tính sáng tạo trong kiến trúc kết hợp nghệ thuật điêu khắc đá, hội họa, chạm khắc gỗ…

Tôi chọn đề tài cho đề cương nghiên cứu lần này là: Giá trị kiến trúc của di tích chùa Một Cột Hà Nội

3 Lịch sử nghiên cứu:

Một số tài liệu nghiên cứu về kiến trúc chùa Một Cột có thể tìm được:

Nghiên cứu của Trần Hàm Tấn, đăng trên Tạp Chí Dân Việt Nam, bản tiếng Pháp

Phương Anh ( 4/ 7/ 2015) “Chùa Một Cột - Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Việt Nam” Cổng thông tin thành phố Hà Nội Tài

liệu có đề cập đến kiến trúc độc đáo riêng biệt của chùa Một Cột, cách xây dựng và bố trí khá đầy đủ

Trần Trọng Dương, "Kiến trúc Một Cột thời Lý", nhà xuất bản Hồng Đức Thành phố Hồ Chí Minh 2013

Giang Quân, Giang Tất Liêm (2004) Dấu tích kinh thành Nhà xuất bản Hà Nội trang 106 Nói lên vẻ đẹp kiến trúc có một không hai của chùa Một Cột, kiến trúc thay đổi qua các thời kì, biểu tượng dân tộc

Hà Nội-di tích lịch sử và danh thắng của Doãn Đoan Trinh, chùa Một Cột (Diên Hựu tự), trang 420-426 Tài liệu có mô tả sơ qua về kiến trúc chùa thông qua các năm như: 1028-1049-1840-1850-1922

Các tài liệu nghiên cứu chưa đề cập sâu tới giá trị kiến trúc của chùa Một Cột

4.Mục tiêu nghiên cứu:

Nghiên cứu, tìm hiểu về giá trị kiến trúc của chùa Một Cột

5 Phạm vi nghiên cứu:

Kiến trúc chùa Một Cột tại Hà Nội

6 Mẫu khảo sát:

Di tích chùa Một Cột -Hà Nội (Từ năm 1049-đến nay)

7 Vấn đề nghiên cứu:

Di tích chùa Một Cột Hà Nội có những giá trị kiến trúc gì?

8 Giả thuyết khoa học:

Giá trị kiến trúc của di tích chùa Một Cột như sau

Đánh giá giá trị kiến trúc của chùa:

- giá trị lịch sử

- giá trị kiến trúc

- giá trị văn hoá, tâm linh

- giá trị nghệ thuật, tạo hình

-giá trị sử dụng (tín ngưỡng, tham quan, du lịch…)

9 Phương pháp chứng giả thuyết khoa học:

Để làm rõ luận điểm, luận cứ trong đề cương nghiên cứu, tôi đã

sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: thu thập và tổng hợp các tài

liệu, dữ kiện liên quan đến đề tài và các đối tượng nghiên cứu: các công trình nghiên cứu, các bài viết trên tạp chí, báo điện

tử, các loại sách, tư liệu tham khảo… để có những thông tin đầy

đủ, toàn diện làm cơ sở nghiên cứu

- Phương pháp quan sát: điều tra, khảo sát hiện trạng làm cơ sở

tổng hợp, hệ thống hoá để xác định các giá trị kiến trúc của đối tượng nghiên cứu

- Nghiên cứu, đưa ra những vấn đề tồn tại, ảnh hưởng đến giá trị kiến trúc

10 Dự kiến luận cứ

10.1 Luận cứ lý thuyết

Theo như lý giải của các chuyên gia: Kiến trúc là một ngành liên quan đến khoa học và nghệ thuật trong lĩnh vực sắp xếp, bố trí không gian, đưa ra hồ sơ thiết kế những công trình kiến trúc phục vụ nhu cầu đời sống

Quá trình phát triển nền kiến trúc cổ Việt Nam gắn liền với môi trường thiên nhiên và hoàn cảnh kinh tế - xã hội Những công trình kiến trúc cổ hầu hết được xây dựng trong thời kỳ phong kiến - chủ yếu là trước thế kỷ 19 Tuy nhiên các công trình còn sót lại chủ yếu được xây dựng từ sau thế kỷ 17-18

Các công trình nhỏ như kiến trúc dân gian hay phức tạp như kiến trúc cung đình, vật liệu xây dựng sẵn có ở địa phương đã được khai thác và sử dụng phổ biến và rộng rãi: tranh, tre, nứa, lá, đá,… sau này còn có các vật liệu khác như gạch, ngói, sành, sứ Hệ thống kết cấu khung cột, vì kèo và các loại xà đều có quy định thống nhất

về kích thước, tương quan về tỷ lệ, qua đó những nghệ nhân trước đây đã sáng tạo ra một thức kiến trúc riêng biệt trong nền kiến trúc Việt Nam

Chùa Một Cột là một trong những kiến trúc cổ lâu đời mang nét độc đáo khác lạ Trải qua nhiều triều đại, nhiều thế kỷ với bao thăng trầm lịch sử, đến ngày nay công trình đã trải qua nhiều lần trùng tu

sửa chữa để tồn tại, một số còn giữ được cốt cách nguyên sơ song cũng có những giá trị bị pha tạp do nguyên nhân chủ quan hoặc

khách quan Tuy nhiên, giá trị kiến trúc của công trình này vẫn là dấu tích cụ thể ghi lại chặng đường sáng tạo và lao động nghệ thuật, mang dấu ấn lịch sử dân tộc rất rõ nét

Hình 1.1 Chùa Một Cột năm 1896

http://baotanglichsu.vn/vi/Articles/3096/9374/chua-mot-cot-djoi-net-ve-qua-trinh-trung-tu-ton-tao-trong-lich-su.html

Hình 1.2 Chùa Một Cột năm 1939 Ảnh tư liệu

http://www.daophatngaynay.com/vn/phatgiao-vn/su-kien-van-de/

11054-Co-nen-thay-ten-chua-Mot-Cot-.html

Hình 1.3 Chùa Một Cột ngày nay

https://giabaogroup.vn/chua-mot-cot-mang-thiet-ke-kien-truc-doc-dao-nhat-chau-a/

- Các giá trị kiến trúc mà chùa Một Cột mang lại:

Giúp chúng ta có cái nhìn tổng quát về kiến trúc của chùa Một Cột, giá trị văn hoá, tâm linh, lịch sử mà kiến trúc chùa đem lại Thể hiện sự sáng tạo, thành quả nghiên cứu lao động nghệ thuật của ông cha ta đi trước

10.2 Luận cứ thực tiễn:

* Giá trị về lịch sử:

Theo sử xưa, chùa được vua Lý Thái Tông cho xây dựng vào mùa đông năm 1049 khi vua nằm mơ thấy Phật Quan Âm, ngôi chùa được xây dựng theo lối kiến trúc như trong giấc mơ – lí do kiến trúc ngôi chùa mang một vẻ độc đáo, khác lạ Trong năm 1106, vua Lý

Nhân Tông cải tạo và mở rộng chùa để trở thành một quần thể kiến trúc rộng lớn ứng với hồ Linh Chiểu và thêm vào một toà sen mạ vàng trên đỉnh cột Bên trong toà sen là ngôi đền màu tím với hình ảnh chim thần ở mái nhà Có một bức tượng mạ vàng củ Đức Phật Quan Thế Âm bên trong

Trải qua hàng nghìn năm với bao thăng trầm lịch sử nhưng chùa Một Cột vẫn giữ được cái hồn cốt của Thăng Long xưa Kể lại những sự kiện liên quan đến con người, các truyền thuyết tôn giáo, phong cách kiến trúc cổ, ảnh hưởng đến lối kiến trúc sau này mà đến ngày nay người người vẫn ca ngợi và thán phục

* Giá trị kiến trúc:

Nói đến chùa Một Cột người ta sẽ biết ngay đến lối kiến trúc độc lạ duy nhất này

So với quy mô và hình thức thời Lý – Trần chùa Một Cột hiện nay đã thay đổi khá nhiều, tuy nhiên, lối kiến trúc nhất trụ vẫn là kiến trúc

cơ bản Chùa có kết cấu hình vuông mỗi chiều 3m, làm bằng gỗ, mặt tiền để ngỏ, 3 phía còn lại làm bằng ván gỗ bưng kín, phía trên có mái gói, bốn góc uốn cong tạc hình lưỡng long chầu nguyệt Toàn bộ kiến trúc chùa được xây dựng trên một cột đá hình trụ có đường kính 1,2m cao 4m chưa kể phần chìm dưới nước Trụ đá gồm 2 khối gắn liền với nhau, thoạt nhìn tưởng như là một khối Phần trên thân trụ mang 8 cánh gỗ trông tựa bông sen nở, gắn liền với mộng 8 cột của chùa (4 cột lớn và 4 cột phụ) Các cột này đỡ lấy các đòn ngang của mái chùa Nóc chùa có mặt nguyệt bốc lửa, 2 đầu rồng chầu về mặt nguyệt Trong chùa tượng đức Phật Quan Thế Âm ngồi trên một bông sen bằng gỗ sơn son thiếp vàng đặt ở vị trí cao nhất Phía trên bức tượng Phật là Hoành Phi “Liên hoa đài” (đài hoa sen) Trên chùa

có độc nhất một lối nhỏ dẫn vào chính điện bằng 1 cầu thang 10 bậc, nát gạch chỉ, hai bên có thành tường xây gạch Nhìn tổng thể ngôi chùa như một bông sen lớn vươn thẳng lên giữa hồ nước chính là sự thanh cao thoát tục của nhà phật

Nét độc đáo của kiến trúc chùa Một Cột là toàn bộ ngôi chùa được đặt trên một cột đá Ở đây là sự kết hợp táo bạo của ý tưởng tượng, lãng mạn đầy thi vị qua hình tượng bông sen và những giải pháp hoàn hảo về kết cấu kiến trúc gỗ, đá được phù trợ bởi cảnh quan, có ao, có cây cối đã tạo nên sự gần gũi, tinh khiết mà vẫn thanh bạch Ao hình vuông ở phía dưới biểu tượng cho đất (trời tròn đất vuông) ngôi chùa vươn lên như một ý nghĩa cao cả lòng nhân ái soi tỏ thế gian Hình ảnh hoa sen tượng trưng cho trí tuệ miên mãn Chùa Một cột là biểu tượng độc lập, Diên Hựu chỉ sự tồn tại hiện hữu lâu dài

Chùa Một Cột được coi là dấu ấn kiến trúc độc đáo không riêng Việt Nam mà còn trên thế giới Không giống như bất kỳ ngôi tháp Phật giáo, chùa Một Cột mang triết lý nhân văn sâu sắc với các hình vuông bên ngoài đại diện cho âm, và các cột hình tròn đại diện cho dương Vẻ đẹp của Chùa Một Cột vừa có vẻ uy nghi cổ kính, lại vừa mang phong thái nhẹ nhàng thanh thoát của cõi Phật Nó quy tụ được những sáng tạo nghệ thuật riêng, bố cục, kết cấu rất hài hoà nhưng cũng không kém tinh tế, mang hơi hướng thời đại

* Giá trị văn hoá- tâm linh:

Được hình thành dựa trên cõi mộng của nhà vua, khi tỉnh dậy, vua nói với triều thần, bàn bạc và cho xây dựng nên và theo phong thủy nó gắn liền với sự duy trì mạch khí quốc gia Trong ngôi lầu ngọc này thờ tụng Tượng Phật bà Quan Âm Nhà vua Lý Thái Tông đặt tên chùa là Diên Hựu Tự với hàm nghĩa "phước bền dài lâu" và thường lui đến chùa để cầu nguyện và tụng kinh niệm phật

Chùa Một Cột có bốn mái cong đầu đao vút lên trời hay còn gọi là

“tàu đao” Mái chùa được đỡ bằng hệ thống thanh bẩy vươn ra sát phía dưới Trên đỉnh mái chùa đắp hình “lưỡng long chầu mặt nguyệt”, đây là nét kiến trúc đặc trưng trong các chùa, chiền, đình, miếu Hình lưỡng long uốn mình quay đuôi về phía nhau nhưng đầu đều hồi hướng về mặt nguyệt Nét kiến trúc này biểu tượng cho sự sinh sôi, âm dương hài hòa

Đôi long tượng trưng cho khí dương, hình mặt nguyệt tượng trưng cho khí âm Tổng lại thành con số ba của sự sinh sôi nảy nở, cũng vì lẽ đó khi đi chùa người ta hay thắp 3 nén nhang là biểu trưng cho 3 vật thể trong “lưỡng long chầu mặt nguyệt” Đây là một hình ảnh mang đậm chất nhân văn trong kiến trúc nghệ thuật tâm linh của dân tộc

Có thể nói ngôi chùa mang một nét tâm linh rất đặc biệt Là một trong những biểu tượng của thủ đô Hà Nội, chùa Một Cột mang trong mình một ý nghĩa tôn giáo và văn hóa to lớn Là cái ý nghĩa tâm linh mà những người đi trước gửi gắm cho con cháu đời sau Hình ảnh ngôi chùa vẫn đứng vững cho đến ngày nay như đang nói rằng những người có tâm hồn thanh cao, bất khuất của người quân

tử là những bông sen cao quý, không hề bị ô uế trước vòng cám dỗ danh lợi, luôn giữ cho mình sự trong sạch giữa chốn bùn nhơ như loài hoa sen thuần khiết

Chúng ta không thể tách giữa văn hoá và tâm linh, đến nay vào ngày rằm, mùng Một hàng tháng ban quan lý tổ chức của chùa vẫn

tổ chức khánh tiết lau dọn và thực hành lễ cúng trong chùa Người dân cũng hay đến tham quan và chiêm bái từ xa, đến với chùa Một Cột người ta thường cầu cho trí tuệ viên mãn, sinh khí tràn đầy- ngôi chùa trở thành một biểu tượng văn hoá- tâm linh ngàn đời

* Giá trị nghệ thuật- tạo hình:

Chùa Một Cột đã được chọn làm một trong những biểu tượng của thủ

đô Hà Nội Chùa Một Cột Hà Nội còn là công trình kiến trúc có tính thẩm mỹ cao, thể hiện qua nghệ thuật tạo hình trên mặt nước, điêu khắc đá, hội họa, chạm vẽ hành lang Chùa Một Cột là di tích lịch sử

có giá trị nghệ thuật và được đánh giá cao không chỉ trong nước mà còn trên

thế giới Vào năm 1962 chùa đã được công nhận là Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật Quốc gia và đến năm 2012 chùa Một Cột đã xác lập kỷ lục là "Ngôi chùa có kiến trúc độc đáo nhất Châu Á" bởi tổ chức Kỷ lục châu Á Chùa là niềm tự hào to lớn của người dân Hà Nội

với nét đẹp độc đáo trong kiến trúc dựa trên hình tượng bông sen để xây dựng ngôi chùa - đó là điểm ấn tượng mà không một nơi nào có được, một phong cách mới chưa từng có trong lịch sử kiến trúc Phật giáo Việt Nam

Hình 1.4 Chùa Một Cột lấy hình tượng đài sen làm ý tưởng thiết kế

https://www.vietfuntravel.com.vn/blog/kien-truc-doc-dao-cua-chua-mot-cot.html

Dù chỉ là một bản tạo lại dựa trên kiến trúc của Diên Hưu Tự xưa, thế nhưng chùa Một Cột vẫn mang trong mình hình bóng của một ngôi chùa rộng lớn từng là nơi vua tắm Phật, phóng sinh

Chùa vẫn giữ lại hình dáng của đài sen, gồm kết cấu hình vuông làm bằng gỗ, mỗi cạnh dài 3m, có 4 mái, 4 đầu đao cong được đắp hình rồng, mái phủ ngói ta Dưới chùa là hệ đà đỡ bằng gỗ 1 cột chống

Hình 1.5 Kết cấu đà chéo đối xứng trên cột đỡ ngôi chùa

https://www.vietfuntravel.com.vn/blog/kien-truc-doc-dao-cua-chua-mot-cot.html

Chùa ngày nay tuy không được tạo hình giống những cánh hoa sen trên cột đá như chùa Một Cột xưa, thế nhưng trong mắt du khách

du lịch và người dân thủ đô, hình bóng một ngôi chùa nằm giữa mặt nước như bông sen cao quý và xinh đẹp vẫn tồn tại và nằm ngay giữa hồ nước này

Tạo hình đài sen chính là nét độc đáo trong kiến trúc của chùa Một Cột Thiết kế chùa đứng trên một cột tưởng chừng như không thể thực hiện được này lại được các kiến trúc sư thời xưa dựng nên nhờ những giải pháp kết cấu vô cùng hoàn mĩ

* Giá trị sử dụng (tín ngưỡng, tham quan, du lịch,…)

- Tín ngưỡng