TIỂU LUẬN phân tích quy định của bộ luật dân sự 2015 về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự và cho ví dụ minh họa

Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều giao dịch bị vô hiệu docác chủ thể chưa hiểu rõ các quy định cũng như điều kiện để tạo lập mộtgiao dịch cũng như là các điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu

Bìa 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA/TRUNG TÂM………

TÊN ĐỀ TÀI : Phân tích quy định của Bộ luật dân sự 2015 về điều kiện có hiệu lực của giao

dịch dân sự và cho ví dụ minh họa

Mã phách

Họ và tên sinh viên: ……… Ngày sinh:……… …….;Mã sinh viên:…………

Lớp :………Ngành đào tạo:….……….

Tên Tiểu luận/Bài tập lớn :……… ……… …… ……

… ………… ……….

Học phần :………

Giảng viên phụ trách: ……….

Sinh viên kí tên

Phiếu này bằng 1/2 tờ giấy A4 để rời và đặt sau bìa 1 – trên trang đầu tiên của tiểu luận; hoặc giữa giấy bóng kính (nếu có) với bìa 1

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do lựa chọn đề tài 1

2 Mục đích, và nhiệm vụ nghiên cứu 1

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài 2

B NỘI DUNG 3

1 Khái niệm và phân loại giao dịch dân sự 3

1.1 Khái niệm và dấu hiệu của giao dịch dân sự 3

1.2 Phân loại giao dịch dân sự 4

2 Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự 5

2.1 Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập 6

2.2 Mục đích và nội dung của giao dịch không trái pháp luật, đạo đức xã hội

… 9

2.3 Người tham gia giao dịch hoàn toàn tự nguyện 10

2.4 Hình thức của giao dịch phải phù hợp với quy định của pháp luật.……11

3 Thực trạng pháp luật và một số giải pháp hoàn thiện quy định về điều kiện cóhiệu lực của giao dịch dân sự 133.1 Thực trạng pháp luật hiện hành về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dânsự…… 133.2 Một số kiến nghị, hoàn thiện pháp luật về điều kiện có hiệu lực của giaodịch dân sự 16

C KẾT LUẬN 18 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 20

A MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài

“Trong nền sản xuất hàng hóa theo cơ chế thị trường, khi lực lượng laođộng càng phát triển và sự phân công lao động mang tính chuyên nghiệp,chuyên môn hoá, lao động có kỹ thuật, khoa học và công nghệ ngày càngđược coi trọng trong kinh doanh, sản xuất, làm dịch vụ thì của cải xã hộingày càng được tạo ra nhiều hơn, phong phú hơn và hàm lượng trí tuệtrong sản phẩm ngày càng được coi trọng hơn Khi nền sản xuất phát triểnthì quan hệ tài sản trong xã hội cũng phát triển theo về quy mô cũng nhưgiá trị tài sản và giao dịch dân sự giúp các chủ thể đáp ứng nhu cầu sảnxuất kinh doanh và các nhu cầu khác trong đời sống hàng ngày của mìnhđồng thời giao dịch dân sự còn là phương tiện pháp lý để các chủ thể ậpcác quan hệ về tài sản và nhân thân Do đó, việc làm rõ những vấn đề liênquan đến hiệu lực của giao dịch dân sự luôn là nội dung then chốt, gópphần đảm bảo hiệu quả thực thi của luật, quyền và lợi ích hợp pháp củacác bên có liên quan Tuy nhiên vẫn còn rất nhiều giao dịch bị vô hiệu docác chủ thể chưa hiểu rõ các quy định cũng như điều kiện để tạo lập mộtgiao dịch cũng như là các điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực.” Bằngcác kiến thức đã học và tìm đọc tài liệu, em xin được chọn đề bài chủ đề

số 03: “Phân tích quy định của Bộ luật dân sự 2015 về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự và cho ví dụ minh họa” làm đề tài cho bài

tập lớn môn Luật dân sự của mình

2 Mục đích, và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu: bài viết nhằm mục đích hệ thống hóa và phântích những vấn đề lý luận cơ bản nhất về điều kiện có hiệu lực củagiao dịch dân sự, làm sơ sở cho việc nghiên cứu các vấn đề có liênquan, Đồng thời, bài viết còn nhằm mục đích phân tích, đánh giá vàcho ví dụ cụ thể ở từng điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

1

- Nhiệm vụ nghiên cứu: do giới hạn của bài viết nằm trong chươngtrình học nên sinh viên không có tham vọng chỉ ra các vất đề bất cập

cụ thể và đưa ra các kiến nghị hoàn hiện có thể giải quyết được mọivấn đề trong quy định pháp luật về giao dịch dân sự theo quy định củapháp luật dân sự Việt Nam Để thực hiện được các mục đích nêu trên,bài viết sẽ tập trung làm rõ các vấn đề: Chỉ ra và phân tích các quyđịnh của Bộ luật dân sự 2015 về điều kiện có hiệu lực của giao dịchdân sự, đồng thời chỉ ra các ví dụ cụ thể

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định pháp luật trong Bộluật dân sự 2015 về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

Phạm vi nghiên cứu:

- Về không gian, bài viết chỉ tập trung nghiên cứu quy định về điều kiện

có hiệu lực của giao dịch dân sự trong Bộ luật dân sự 2015

- Về thời gian: Bài viết nghiên cứu các quy định pháp luật về điều kiện

có hiệu lực của giao dịch dân sự theo Bộ luật dân sự 2015, sửa đổi bổsung 2017

4 Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lenin, trong quátrình nghiên cứu và làm bài, sinh viên có sử dụng các phương phápnghiên cứu như sau:

- Phương pháp phân tích và bình luận để làm rõ những vấn đề lý luận

và quy định pháp luật hiện hành về điều kiện có hiệu lực của giao dịchdân sự

- Phương pháp tổng hợp nhằm khái quát các quy định cảu pháp luật vềđiều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

5 Ý nghĩa của việc nghiên cứu đề tài.

2

Việc nghiên cứu chủ đề bài tập lớn này sẽ làm rõ những vấn đề cư bảnliên quan đến điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự, làm rõ một sốvấn đề lý luận về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự như kháiniệm, đặc điểm, cơ sở ghi nhận các điều kiện có hiệu lwujc của giao dịchdân sự Từ đó phân tích và đưa ra các ví dụ cụ thể.

B NỘI DUNG

1 Khái niệm và phân loại giao dịch dân sự

1.1 Khái niệm và dấu hiệu của giao dịch dân sự

1.1.1 Khái niệm

Theo quy định tại Điều 116 BLDS năm 2015: “Giao dịch dân sự là

hợp đồng hoặc hành vi pháp lí đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.”

“Từ quy định này ta thấy giao dịch dân sự được xác định là kết quảcủa việc làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sựcủa chủ thể trong quan hệ pháp luật dân sự Giao dịch dân sự là một sựkiện pháp lý (hành vi pháp lý đơn phương hoặc đa phương - một bên hoặcnhiều bên) làm phát sinh hậu quả pháp lý Tuỳ từng giao dịch cụ thể màlàm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quan hệ pháp luật dân sự Giao dịch làhành vi có ý thức của chủ thể nhằm đạt được mục đích nhất định, cho nêngiao dịch dân sự là hành vi mang tính ý chí của chủ thể tham gia giaodịch, với những mục đích và động cơ nhất định.”

1.1.2 Dấu hiệu

Được hình thành từ hành vi của con người:” Nếu các quan hệ phápluật dân sự nói chung có thể hình thành từ nhiều căn cứ khác nhau thì giaodịch dân sự chỉ có thể hình thành từ hành vi của con người Vì vậy, nếugiao dịch dân sự hình thành từ hành vi hợp pháp thì giao dịch đó có hiệulực (khi đã đáp ứng đủ các điều kiện) nhằm làm phát sinh một hậu quả

3

pháp lý nhất định: Hậu quả pháp lý mà người xác lập và tham gia giaodịch dân sự nhằm làm phát sinh có thể là xác lập các quyền, nghĩa vụ dân

sự với nhau, có thể chấm dứt các quyền, nghĩa vụ dân sự đối với nhau, cóthể là thay đổi quyền, nghĩa vụ1.”

“Hướng tới một quan hệ dân sự với các chủ thể khác: Người xác lập

giao dịch dân sự bao giờ cũng hướng tới việc hình thành một quan hệ dân

sự giữa mình với một hoặc nhiều chủ thể khác và thông qua quan hệ dân

sự đó để xác lập quyền, nghĩa vụ của các chủ thể

Là sự thể hiện ý chí của người xác lập giao dịch: Ý chí của con người

bao giờ cũng được thể hiện thông qua hành vi, mặt khác, giao dịch dân sựbao giờ cũng hình thành từ hành vi của con người nên giao dịch dân sựbao giờ cũng là sự thể hiện ý chí của người xác lập giao dịch Trong giaodịch dân sự ý chí và sự thể hiện ý chí của chủ thể tham gia giao dịch là vôcùng quan trọng Ý chí là nguyện vọng, mong muốn chủ quan bên trongcủa con người mà nội dung của nó được xác định bởi các nhu cầu về sảnxuất, tiêu dùng của bản thân họ.” Ý chí phải được thể hiện ra bên ngoàidưới một hình thức nhất định để các chủ thể khác có thể biết được ý chícủa chủ thể muốn tham gia đã tham gia vào một giao dịch dân sự cụ thể.Bởi vậy, giao dịch dân sự phải là sự thống nhất giữa ý chí và bày tỏ ý chí.Thiếu sự thống nhất này, giao dịch dân sự có thể bị tuyên bố là vô hiệuhoặc sẽ vô hiệu Điều này không chỉ đúng với cá nhân mà đúng với cảpháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác Bởi khi xác lập giao dịch dân sự cácchủ thể này đều thông qua người đại diện Người đại diện thể hiện ý chícủa pháp nhân, hộ gia đình, tổ hợp tác trong phạm vi thẩm quyền đại diện

1.2 Phân loại giao dịch dân sự

“Căn cứ vào các bên tham gia vào giao dịch có thể phân biệt giao dịchdân sự thành hai loại là hợp đồng và hành vi pháp lý đơn phương

Hợp đồng dân sự:

4

Hợp đồng dân sự là giao dịch trong đó thể hiện ý chí của hai haynhiều bên nhằm làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.Hợp đồng dân sự là loại giao dịch dân sự phổ biến nhất trong đời sốnghàng ngày Thông thường hợp đồng có hai bên tham gia trong đó thể hiện

sự thống nhất ý chí của các chủ thể trong một quan hệ cụ thể như muabán, cho thuê nhưng cũng tồn tại hợp đồng có nhiều bên tham gia như tổhợp tác, hộ gia đình Mỗi bên trong hợp đồng có thể có một hoặc nhiềuchủ thể tham gia Trong hợp đồng ý chí của một bên đòi hỏi sự đáp lại củabên kia, tạo thành sự thống nhất ý chi của các bên, từ đó mới hình thànhđược hợp đồng.”

Hành vi pháp lý đơn phương

Hành vi pháp lý đơn phương là giao dịch trong đó thể hiện ý chí của mộtbên nhằm làm phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự Không phảihành vi pháp lý đơn phương nào cũng là giao dịch dân sự Thông thường, hành

vi pháp lí đơn phương được xác lập theo ý chí của một bên chủ thể duy nhất (lập

di chúc, từ chối hưởng thừa kế) “Có thể có nhiều chủ thể cùng tham gia vào mộtbên của giao dịch (hai cá nhân, tổ chức cùng tuyên bố hứa thưởng ) Trongnhiều trường hợp hành vi pháp lí đơn phương chi phát sinh hậu quả pháp lí khi

có những người khác đáp ứng được những điều kiện nhất định do người xác lậpgiao dịch đưa ra

Giao dịch dân sự có điều kiện

Giao dịch có điều kiện là giao dịch mà hiệu lực của nó phát sinh hoặchủy bỏ phụ thuộc vào sự kiện nhất định Khi sự kiện đó xảy ra thì giaodịch phát sinh hoặc hủy bỏ.Giao dịch có thể xác lập với điều kiện phátsinh hoặc điều kiện huỷ bỏ Giao dịch có điều kiện phát sinh là giao dịch

đã được xác lập nhưng chỉ phát sinh hiệu lực khi có sự kiện được coi làđiều kiện xảy ra Giao dịch có điều kiện huỷ bỏ là giao dịch được xác lập

5

và phát sinh hiệu lực nhưng khi có sự kiện là điều kiện xảy ra thì giaodịch bị huỷ bỏ2.”

2 Điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự

Giao dịch dân sự được xác lập thoả mãn các điều kiện pháp luật quyđịnh nhằm tuân theo các quy định của pháp luật về giao dịch, đồng thờibảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể không bị xâm phạm

Điều 117 BLDS năm 2015 quy định về điều kiện có hiệu lực của giaodịch dân sự theo 2 khoản:

“1 Giao dịch dân sự có hiệu lực khi có đủ các điều kiện sau đây:

a) Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập;

b) Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện;

c) Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.

2 Hình thức của giao dịch dân sự là điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự trong trường hợp luật có quy định.”

Dựa vào căn cứ pháp lý ở trên, có thể hiểu các điều kiện có hiệu lựccủa giao dịch dân sự theo quy định tại Điều 117 BLDS 2015 gồm:

2.1 Chủ thể có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự

phù hợp với giao dịch dân sự được xác lập.

Chủ thể của giao dịch là những người tham gia giao dịch là cá nhân,pháp nhân

*Cá nhân:

Cá nhân tham gia giao dịch dân sự phải là người đã thành niên, ngườikhông bị mất năng lực hành vi dân sự, không phải là người có khó khăntrong việc nhận thức, làm chủ hành vi, không phải là người bị hạn chếnăng lực hành vi thì có quyền xác lập và thực hiện các quyền và nghĩa vụphát sinh từ quan hệ do mình xác lập “Những giao dịch dân sự do những

6

người này xác lập có hiệu lực pháp luật Những cá nhân chưa thành niên,

cá nhân bị mất năng lực hành vi dân sự, cá nhân có khó khăn trong nhậnthức, làm chủ hành vi hoặc cá nhân bị hạn chế năng lực hành vi dân sựxác lập, thực hiện thì theo yêu cầu của người đại diện của người đó, Tòa

án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu nếu theo quy định của pháp luật giaodịch này phải do người đại diện của họ xác lập, thực hiện hoặc đồng ý(khoản 1 Điều 125 BLDS 2015) “

Tuy nhiên có những trường hợp cá biệt ngay tại khoản 2 của Điều 125thì giao dịch do những người nói trên vẫn được xác lập trong một sốtrường hợp cụ thể, được hiểu là: Những người chưa đủ 6 tuổi, người mấtnăng lực hành vi không được phép xác lập giao dịch dân sự Mọi giaodịch dân sự của những người này đều do người đại diện theo pháp luậtxác lập, thực hiện3 Việc xác định nhu cầu cần thiết của cá nhân dưới 6tuổi và người mất năng lực hành vi dân sự tham gia vào các giao dịch đó

là cần thiết Những nhu cầu phù hợp với nhận thức của những cá nhân này

là vui chơi, rèn luyện sức khỏe, thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt tinh thầntrong lĩnh vực văn hóa, văn nghệ, biểu diễn; nhu cầu về thực phẩm, nướcgiải khát… thì những giao dịch này vẫn có hiệu lực và người đại diện cho

họ phải thực hiện các quyền và nghĩa vụ dân sự phát sinh từ những giaodịch đó Quy định này là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn cuộc sống giaodịch dân sự chỉ làm phát sinh quyền hoặc chỉ miễn trừ nghĩa vụ cho ngườichưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăntrong nhận thức, làm chủ hành vi, người bị hạn chế năng lực hành vi dân

sự với người đã xác lập, thực hiện giao dịch với họ Quy định này nhằmbảo vệ quyền của những đối tượng nói trên và là một quy định mang tínhcải cách tư duy và quan điểm lập pháp ở Việt Nam4

4 Trường Quân (2021), Điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực, bài viết đăng trên trang thông tin điện tử Đảng

cộng sản Việt Nam, 2021

7

“Ngoài ra, người từ đủ 6 tuổi đến chưa đủ 15 tuổi có năng lực hành vidân sự chưa đầy đủ, khi xác lập thực hiện giao dịch dân sự phải có sựđồng ý của người đại diện theo pháp luật trừ những giao dịch nhằm phục

vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi Người từ đủ 15 tuổiđến chưa đủ 18 tuổi được xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự, trừ giaodịch dân sự liên quan đến bất động sản, động sản phải đăng ký và giaodịch dân sự khác theo quy định của luật phải được người đại diện theopháp luật đồng ý Ví dụ: lập di chúc phải được cha, mẹ hoặc người giám

hộ đồng ý Người từ đủ 18 tuổi trở lên có năng lực hành vi dân sự đầy đủ,trừ trường hợp họ bị toà án tuyên bố mất năng lực hành vi, tuyên bố hạnchế năng lực hành vi Người có năng lực hành vi dân sự đầy đủ được toànquyền xác lập mọi giao dịch dân sự.”

Ví dụ về giao dịch dân sự có chủ thể làcá nhân:

Chị A (31 tuổi) bị tâm thần sau một vụ tai nạn xe hơi, đã được xácnhận mất năng lực hành vi vào tháng 8-2010 Bà B là hàng xóm của chị Akhi biết được điều này đã lợi dụng và dụ dỗ chị A ký vào hợp đồng bán lạicăn nhà 4 tầng 8m mặt đường mà chị A sở hữu với giá rất rẻ Biết được sựviệc, chồng và gia đình chị A đến nói chuyện với bà B nhưng bà B khônghủy hợp đồng mà còn cãi là đã ký rồi thì sẽ bắt buộc phải thực hiện theo.Trong trường hợp này, hợp đồng xác lập bởi bà B và chị A là vô hiệu mặc

dù có chữ ký của chủ sở hữu là chị A nhưng vì chị A mất năng lực hành

vi dân sự cho nên quyền sở hữu căn nhà đó vẫn thuộc về chị A

8

nghĩa vụ do người đại diện xác lập làm phát sinh quyền, nghĩa vụ củapháp nhân Người đại diện xác lập giao dịch dân sự làm phát sinh quyền,nghĩa vụ của pháp nhân trong phạm vi nhiệm vụ của chủ thể đó được điều

lệ hoặc pháp luật quy định

Ví dụ về giao dịch dân sự có chủ thể là pháp nhân:

Ông A và ông B lần lượt là giám đốc và phó giám đốc của công tyTNHH X Trong điều lệ của công ty có ghi rõ rằng, đối với những hợpđồng có giá trị dưới 5 tỷ vnđ thì ông B sẽ thay mặt công ty để ký còn đốivới các hợp đồng có giá trị từ đủ 5 tỷ vnđ trở lên thì ông A sẽ là người ký.Trong một vụ làm ăn với giá trị hợp đồng là 4 tỷ 950 triệu vnđ, ông B đã

là người ký kết hợp đồng này, thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình

là ký hợp đồng dưới 5 tỷ đồng nên hợp đồng này đã có hiệu lực

2.2 Mục đích và nội dung của giao dịch không trái pháp luật, đạo đức

xã hội.

“Theo điều kiện này thì để giao dịch dân sự được coi là có hiệu lực, cácbên không được thỏa thuận để thực hiện những hành vi bị pháp luật cấmhoặc trái với những chuẩn mực ứng xử chung giữa người với người trongđời sống xã hội, được cộng đồng thừa nhận và tôn trọng Điều cấm củapháp luật là những quy định của pháp luật không cho phép chủ thể thựchiện những hành vi nhất định Đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng

xử chung Chỉ những tài sản được phép giao dịch, những công việc đượcphép thực hiện không vi phạm điều cấm, đúng chuẩn mực đạo đức thì mớiđược phép thực hiện Những giao dịch nhằm trốn tránh pháp luật hoặc tráiđạo đức thì sẽ không làm phát sinh hiệu lực

Mục đích của giao dịch dân sự là yếu tố thuộc về bản chất chứ khôngphụ thuộc vào mục đích tham gia giao dịch của các chủ thể Điều đó cónghĩa là, mục đích của giao dịch dân sự - yếu tố thuộc về bản chất của vàmục đích của chủ thể xác lập giao dịch - mong muốn của chủ thể khi xác

9