Có thể đánh giá tổng quát chất lượng GDCTTT trong quân đội thời gian qua là: đã có sự phát triển mới trên nhiều mặt và về cơ bản đã đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội. nhưng chưa đều và chưa ổn định. Hiện nay, GDCTTT trong quân đội đang đứng trước một mâu thuẫn chủ yếu phải giải quyết, Đó là: Mâu thuẫn giữa sự phát triển của chức năng nhiệm vụ quân đội, nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao của bộ đội, yêu cầu củng cố vững chắc trận địa tư tưởng của Đảng trong quân đội trong tình hình mới với thực trạng không ít mặt của GDCTTT trong quân đội chưa ngang tầm nhiệm vụ. Vì vậy, giải quyết mâu thuẫn trên là đòi hỏi khách quan để nâng cao chất lượng GDCTTT, đáp ứng những yêu cầu của cuộc đấu tranh tư tưởng ở nước ta hiện nay, yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội trong tình hình mới. Mặt khác, GDCTTT bao giờ cũng phải đi trước một bước, do đó cho nên cần phải đưa ra một số dự báo góp phần bảo đảm cho quá trình GDCTTT luôn luôn ở thế chủ động tiến công, không bị bất ngờ trước những diễn biến mới của tình hình trong nước và quốc tế cũng như sự phát triển mới về nhiệm vụ của quân đội, góp phần chuẩn bị tốt về mặt tư tưởng cho bộ đội, sẵn sàng nhận và hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ trong mọi tình huống. Như vậy, từ những luận giải trên, rõ ràng việc nâng cao chất lượng GDCTTT trong quân đội là một tất yếu khách quan, một đòi hỏi vừa cơ bản, vừa cấp bách hiện nay. Từ đó đòi hỏi chủ thể GDCTTT phải đề ra được một hệ thống các giải pháp đồng bộ, có tính khả thi, thiết thực để nâng chất lượng GDCTTT trong quân đội lên một trình độ mới.
Trang 1LUẬN VĂN THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ -TƯ TƯỞNG TRONG QUÂN ĐỘI HIỆN NAY VÀ DỰ BÁO TÌNH HÌNH LIÊN QUAN TRỰC TIẾP ĐẾN YÊU CẦU NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TUỞNG
2.1 Thực trạng chất lượng giáo dục chính trị - tư tưởng trong quân đội ta hiện nay
2.1.1 Chất lượng các lĩnh vực hoạt động cơ bản của GDCTTT hiện nay
Về huấn luyện chính trị.
Thời gian qua hoạt động huấn luyện chính trị đã được cáccấp ủy đảng, người chỉ huy quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo mộtcách chặt chẽ, nghiêm túc, thường xuyên và có hiệu quả.Chúng ta một mặt kiên quyết tập trung vào những nội dung
cơ bản, cốt lõi nhất, mặt khác từng bước mở rộng, bổ sungnhững nội dung mới; đồng thời nỗ lực tìm tòi các quy trình,phương pháp giáo dục phù hợp để nâng cao chất lượng, hiệuquả của huấn luyện chính trị
Cần thấy rằng, những năm qua trên lĩnh vực đấu tranhchính trị tư tưởng ở nước ta đã xuất hiện những luồng tưtưởng thù địch, phủ nhận các giá trị của CNM-LN, TTHCMhòng “hạ bệ" Đảng ta từ nền tảng hệ tư tưởng của Đảng Một
số cán bộ, đảng viên do không ý thức được ý đồ thâm độc
Trang 2của kẻ thù, nhiễm phải luồng tư tưởng độc hại đó, đã ít nhiềuphụ họa với chúng Trước tình hình đó, công tác giáo dụctrong quân đội đã tích cực, chủ động tăng cường giáo dụcCNM-LN, TTHCM, tập trung làm sáng tỏ những quan điểmđổi mới của Đảng phù hợp với các dối tượng ở các cấp độnội dung khác nhau Từ chiến sĩ đến tướng lĩnh, từ côngnhân viên, quân nhân chuyên nghiệp đến sĩ quan, tại các đơn
vị và trong các học viện, nhà trường đều có chương trình họctập về CNM-LN, TTHCM ở những mức độ khác nhau Vì vậyCNM-LN, TTHCM được củng cố và tăng cường vững chắctrong quân đội, giữ vai trò thống trị tuyệt đối trong đời sốngtinh thần của CB, CS ta
Huấn luyện chính trị, nhất là ở các nhà trường, học việnquân sự, được mở rộng và bổ sung nhiều nội dung mới về
khoa học xã hội và nhân văn, như các bộ môn: lịch sử dân
tộc Việt Nam, lịch sử văn hóa Việt Nam, đạo đức học, tâm lýhọc, pháp luật, tôn giáo, dân tộc, mỹ học, văn học, nghệthuật Đồng thời, chúng ta đã kịp thời sử dụng những kếtquả nghiên cứu của các đề tài khoa học cấp bộ, cấp Nhà
nước đưa vào nội dung huấn luyện chính trị, làm cho nội
dung có hàm lượng khoa học ngày càng cao và thườngxuyên cập nhật những vấn đề lý luận và thực tiễn mới Quátrình giáo dục chúng ta đã coi trọng giáo dục những vấn đề
cơ bản nhất trong đường lối, quan điểm của Đảng, pháp luật
Trang 3của Nhà nước, trong đó lấy giáo dục nhiệm vụ quốc phòng anninh, nhiệm vụ của từng đơn vị là một nội dung lớn tronghuấn luyện chính trị Huấn luyện chính trị được tổ chức thốngnhất, có kế hoạch hợp lý, quản lý chặt chẽ, được gắn kết vớicác cuộc vận động chính trị lớn của Đảng, với phong trào thiđua quyết thắng, phong trào hành động cách mạng của từngđơn vị.
Nhân những ngày kỷ niệm trọng đại của đất nước, củaĐảng và quân đội, chúng ta đã triển khai nhiều đợt giáo dụcsâu rộng trong toàn quân về những truyền thống dân tộc,truyền thống cách mạng, truyền thống quân đội Mặt khác,chúng ta đã nỗ lực tìm tòi các quy trình, phương pháp giáodục phù hợp trong đó việc sử dụng phương pháp giáo dụctổng hợp, đa dạng hóa các hoạt động giáo dục là một giảipháp hữu hiệu nhất để nâng cao chất lượng hiệu quả giáodục lý luận chính trị trong quân đội Chúng ta cũng đã thực
sự đổi mới một bước quan trọng việc xây dựng nội dung,chương trình giáo dục theo hướng vừa coi trọng kiến thức cơbản, vừa nâng cao trình độ vận dụng lý luận vào thực tiễnnhằm giải quyết tư tưởng, hướng dẫn hành động, nâng caonăng lực xử lý những tình huống, những vấn đề nảy sinhtrong cuộc sống của mỗi CB, CS đúng với quan điểm, đườnglối cua Đảng, pháp luật của Nhà nước
Trang 4Những hoạt động phong phú trên đã đem lại kết quả to lớn
và sâu sắc củng cố, bồi dưỡng, phát huy tinh thần yêu nước,niềm tự hào dân tộc, ý chí tự lực tự cường, nâng cao bảnlĩnh chính trị, phát huy bản chất truyền thống tốt đẹp của anh
"Bộ đội Cụ Hồ" Đồng thời, kết quả đó còn góp phần tạo nênbầu không khí tốt đẹp, lành mạnh trong xã hội, đẩy lùi cáckhuynh hướng tư tưởng thù địch, những nhận thức mơ hồ,lệch lạc muốn phủ định quá khứ, phủ định thành quả cáchmạng, xác lập được thế trận chính trị tư tưởng khá vữngchắc, từng bước tạo lập thế chủ động tiến công trên mặt trậnđấu tranh tư tưởng - lý luận Kết quả đó góp phần xây dựngquân đội ta vừa thiện chiến về quân sự, vừa tinh nhuệ vềchính trị, đủ sức vô hiệu hóa những âm mưu, thủ đoạn củacác thế lực thù địch hòng “phi hệ tư tưởng hóa", "phi chính từhóa" quân đội; vừa có sức đề kháng tốt trước sự xâm nhậplây lan của những hiện tượng tiêu cực trong đời sống xã hội,đồng thời vừa nâng cao năng lực của CB, CS vận động,thuyết phục quần chúng nhân dân quán triệt đường lối chủtrương chính sách của Đảng Qua kiểm tra, huấn luyện chính
từ năm 1998, số đơn vị được kiểm tra 100% đạt khá trở lên:
số chiến sĩ được kiểm tra có từ 65 - 75% đạt khá [6, 11]
Tuy nhiên, hoạt động huấn luyện chính trị trong quân độinhững năm qua còn có mặt chưa đáp ứng kịp với đòi hỏi củathực tiễn đổi mới, CNH, HĐH đất nước, thực tiễn của sự
Trang 5nghiệp củng cố quốc phòng, xây dựng quân đội và yêu cầucủa cuộc đấu tranh chính trị tư tưởng hiện nay, dẫn tới nhữngbăn khoăn, ngập ngừng trong nhận thức tư tưởng của bộ đội.Trong các nội dung giáo dục thì hiệu quả của việc giáo dụcđạo đức, pháp luật, lối sống, nếp sống còn nhiều hạn chế,chưa đủ sức để góp phần chấm dứt một số hiện tượng viphạm kỷ luật quân đội, pháp luật Nhà nước; chưa tạo nênsức mạnh của dư luận tập thể đấu tranh phê phán thực sự cóhiệu quả những biểu hiện của lối sống ích kỷ, cá nhân chủnghĩa, thực dụng, cơ hội, thiếu tình đồng chí, đồng đội Hiệuquả trực tiếp và sức thuyết phục trong đấu tranh phê phánnhững quan điểm, khuynh hướng tư tưởng sai lầm, lệch lạc,trong đấu tranh chống những thói hư tật xấu, thị hiếu thấphèn, văn hóa xấu độc còn thấp.
Đội ngũ giáo viên kiêm chức ở các đơn vị mặc dù đã cónhững bước phát triển mới, nhưng vẫn là một khâu yếu, 30 -40% trình độ năng lực hạn chế [6.11] Điểm yếu nhất của độingũ giáo viên kiêm chức là hiểu chưa sâu, chưa thuần thụcnội dung từng chủ đề trong chương trình, gắn kết nội dungtrong từng chủ đề với thực tiễn sinh động trên thế giới, trongnước, địa bàn nơi đóng quân, tình hình đơn vị chưa đượcnhuần nhuyễn, chưa biết vận dụng nội dung vào thực tiễnđơn vị để giải quyết tư tưởng, bồi dưỡng phẩm chất chính trị
và hướng dẫn hành động cho bộ đội Do đó, nhìn chung các
Trang 6bài giảng còn nặng về sao chép sách vở, truyền thụ khôkhan, kém hấp dẫn, không tạo được bầu không khí dân chủ,cởi mở, phấn khởi trong học tập.
Qua điều tra ở một đơn vị cơ sở cho thấy có 66,3% ý kiếnchiến sĩ trả lời không hứng thú với các buổi học chính trị ởđơn vị; đánh giá về phương pháp truyền đạt, số ý kiến đánhgiá tốt chỉ chiếm 18%, số ý kiến đánh giá ở mức độ trungbình là 30%, 52% ý kiến cho rằng phương pháp truyền đạtkhông đạt yêu cầu [72, l07]
Về công tác tuyên truyền cổ động
Hoạt động tuyên truyền, cổ động những năm qua đã đượctriển khai toàn diện và khá phong phú, trên tất cả các loạihình báo chí (nói, viết, hình) kể cả các tờ tin của các đơn vị
và hoạt động của hệ thống báo cáo viên, tuyên truyền viêntrong toàn quân
Nét nổi bật trong hoạt động của các phương tiện thông tinđại chúng trong quân đội thời gian qua là kiên trì bảo đảm sựđịnh hướng chính trị của Đảng, tập trung có trọng điểm vàonhững thời điểm và nhiệm vụ trọng tâm để tạo nên những
"vệt" tuyên truyền sâu rộng, hướng dẫn dư luận, định hướng
tư tưởng cho bộ đội, thông tin đa dạng, phong phú, nhiềuchiều, nhạy bén, kịp thời, bám sát thực tiễn cách mạng vàthực tiễn quân đội Đồng thời nỗ lực tìm tòi đa dạng hóa cáchoạt động, tạo được sự phong phú, hấp dẫn của thông tin và
Trang 7các hình thức biểu hiện phù hợp với nguyện vọng, nhu cầu,thị hiếu lành mạnh của người tiếp nhận.
Các nội dung tuyên truyền đã cố gắng gắn chặt nhiệm vụchung của toàn Đảng, toàn dân với nhiệm vụ của quân đội,gắn chặt những giá trị truyền thống với giá trị hiện đại củacách mạng nước ta, coi trọng biểu dương và khẳng địnhnhững nhân tố mới, từ đó đã góp phần bồi dưỡng lòng tự hào
và niềm tin cho bộ đội đối với cả quá khứ và cuộc sống hômnay
Chúng ta cũng đã tăng cường tuyên truyền giáo dục chínhdiện, kịp thời định hướng tư tưởng trước những sự kiện phứctạp, trước những chính sách, chủ trương mới của Đảng, Nhànước hoặc khi cách mạng có bước chuyển giai đoạn Mặtkhác, tổ chức đấu tranh phê phán dưới nhiều hình thức nhằmuốn nắn những nhận thức mơ hồ, lệch lạc, sai lầm, khuynhhướng phủ định truyền thống, phủ định những nhân tố mớihiện nay; kiên quyết phản bác những quan điểm tư tưởng cơhội, xét lại dưới mọi màu sắc, chống lại các thủ đoạn pháhoại chính trị tư tưởng trong chiến lược “DBHB" của các thếlực thù địch đối với nước ta, quân đội ta
Việc tham gia phát hiện, tuyên truyền các mô hình tốt,những kinh nghiệm hay, tôn vinh những người có công vớicách mạng, biểu dương người tốt, việc tốt đã tác động tíchcực đến tư tưởng, tình cám, ý chí quyết tâm phấn đấu vươn
Trang 8lên và khơi dậy, phát huy truyền thống tương thân tương ái,uống nước nhớ nguồn của mỗi CB, CS Thực tế những nămqua cho thấy, công tác tuyên truyền giáo dục bằng điển hình,tiên tiến, thông qua gương người tốt, việc tốt là một phươngthức tuyên truyền có hiệu quả thiết thực Bởi vì như Chủ tịch
Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Nói chung thì các dân tộc phươngĐông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sốngcòn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền [51,263]
Hoạt động tuyên truyền nội bộ (kể cả tuyên truyền miệng vàthông báo nội bộ) trong toàn quân đã đi vào nề nếp Nội dungtuyên truyền được chỉ đạo cụ thể, kịp thời, đáp ứng được nhucầu bộ đội, không để xảy ra sai sót về quan điểm tư tưởng.Công tác tuyên truyền miệng đã từng bước thực hiện có nềnnếp ở các đơn vị cơ sở Hoạt động báo cáo viên đã trở thànhmột kênh thông tin tuyên truyền giáo dục quan trọng khôngthể thiếu được trong sinh hoạt chính trị tư tưởng của bộ đội,chuyển tải một khối lượng lớn thông tin bao quát các lĩnh vựcđời sống xã hội, góp phần tích cực bồi dưỡng cho bộ đội vềquan điểm tư tưởng, đường lối, chính sách, tăng cường sựthống nhất tư tưởng trong Đảng, trong quân nhân và tập thểquân nhân
Hoạt động xuất bản , in và phát hành sách trong quân độiluôn giữ đúng mục đích tôn chỉ, chặt chẽ về định hướng
Trang 9chính trị, thường xuyên bám sát mục tiêu, nhiệm vụ xây dựngquân đội, tập trung phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị, huấnluyện sẵn sàng chiến đấu, xây dựng chính quy Số lượng các
ấn phẩm ổn định ở mức độ cao, thể loại đa dạng, đề tài vànội dung phong phú chất lượng nội dung và hình thức từngbước được nâng lên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của đơn vị
và của toàn quân, góp phần quan trọng vào việc giáo dục tư
tưởng, tình cảm, lối sống trong sạch lành mạnh cho CB, CS.
Tuy nhiên, công tác tuyên truyền cổ động trong quân độithời gian qua còn những hạn chế và thiếu sót Có lúc, có sựviệc và đối với một số đối tượng, công tác tuyên truyền giáodục chất lượng thấp Tính chiến đấu trong đấu tranh chống
các quan điểm sai trái, thù địch chưa trở thành ý thức thường
trực trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, kể cảkhông ít cán bộ lãnh đạo; trong quá trình đấu tranh ở mộtchừng mực nào đó còn biểu hiện lúng túng, bị động, thiếuchiều sâu, không nhanh nhạy, sắc bén, hiệu quả chưa cao.Hình thức và phương pháp tuyên truyền cổ động tuy có nhiềutiến bộ, nhưng nhìn chung còn chậm đổi mới, trong nhiềutrường hợp còn khô cứng, gượng ép, chưa đủ sức hấp dẫntạo ấn tượng mạnh, thiếu tính thuyết phục cao, chưa thôi thúc
bộ đội hành động một cách tự giác, tích cực, sáng tạo Sựphối hợp giữa các binh chủng và lực lượng tiến hành tuyên
Trang 10truyền giáo dục đôi khi chưa thống nhất, thiếu chặt chẽ, khoahọc.
Cũng cần chỉ ra rằng, việc tuyên truyền vận động nhân dânthực hiện đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật Nhànước đã được Điều lệ Đảng xác định là nhiệm vụ của đảngviên, nhưng trên thực tế đội ngũ đảng viên ở cơ sở thực hiệnnhiệm vụ này còn nhiều hạn chế Vì vậy, trong thực tế đãkhông phát huy được tác dụng của cơ chế lan truyền tâm lý.Tình trạng tác động của hoạt động tuyên truyền như nhữnglàn sóng âm thanh được phát ra một lần rồi yếu dần vì thiếunhững trạm tiếp sóng cần thiết, thông tin không được thâmnhập sâu rộng và không được lan tỏa trực tiếp bởi chínhquần chúng Trong khi đó, những lực lượng thù địch vànhững người hành "nghề" mê tín dị đoan lại chú ý lợi dụngtriệt để cơ chế lan truyền tâm lý để tiến hành hoạt động phảntuyên truyền, gieo rắc tâm lý bi quan, tư tưởng thất bại chủnghĩa và tâm lý tin cậy vào các lực lượng thần bí siêu nhiêntrong một số CB, CS
Về công tác văn hóa văn nghệ.
Trong lúc ngoài xã hội tác động của những luồng tư tưởnglệch lạc, có nơi, có lúc rơi vào khuynh hướng thương mại hóahoặc coi hoạt động văn hóa - văn nghệ chỉ như là phươngtiện, công cụ sinh hoạt giải trí, hạ thấp, coi nhẹ chức năng cơbản của nó là giáo dục con người, hướng vào con người,
Trang 11giúp họ vươn tới những giá trị cao đẹp của cuộc sống, thìtrong quân đội với định hướng đúng, sự chỉ đạo chặt chẽ, sátsao phù hợp, nên công tác vàn hóa - văn nghệ đã có nhữngbước phát triển đáng kể trên tất cả các mặt Công tác vănhóa - văn nghệ trong quân đội đã vượt qua nhiều khó khăn,đáp ứng khá tốt các nhu cầu văn hóa tinh thần phong phú vàngày càng cao của CB, CS, khẳng định vai trò không thểthiếu được của nó trong xây dựng tư tưởng, tình cảm tốt đẹp,phát triển toàn diện nhân cách "Anh bộ đội Cụ Hồ" trong thời
Các hệ thống mạng lưới thiết chế văn hóa trong toàn quânđược củng cố, tổ chức lại và đang đi vào hoạt động có hiệuquả Trong các hệ thống đó, có những hệ thống được xácđịnh là thành tố chính thức của hệ thống thiết chế văn hóa doNhà nước quản lý: Các đoàn nghệ thuật, bảo tàng các nhà
Trang 12văn hóa, các cơ sở in, đã thực sự là lực lượng nòng cốt,chiếm lĩnh những đỉnh cao khống chế về văn hóa trong quânđội Các hệ thống mang đặc điểm riêng của quân đội cũngđược củng cố và đổi mới về chức năng, nhiệm vụ để pháthuy tác đụng của nó trong giáo dục bộ đội như phòng Hồ ChíMinh, đội điện ảnh, câu lạc bộ, phòng đọc sách, nhà truyềnthống trong toàn quân.
Một điểm nổi bật nữa của hoạt động văn hóa - văn nghệthời gian qua là toàn quân đã tổ chức tốt các phong trào, cáchội thi, hội diễn, liên hoan phim, triển lãm, các cuộc vận độngsáng tác văn học, nghệ thuật Các hoạt động đó được triểnkhai liên tục, đều khắp, có chiều sâu, chất lượng chuyên môntốt có tính tư tưởng và giá trị nghệ thuật cao Hàng nghìn tácphẩm văn học, nghệ thuật có chất lượng về đề tài bảo vệ Tổquốc, chiến tranh cách mạng và người chiến sĩ, hàng nghìnbuổi biểu diễn và hoạt động nghệ thuật với sự tham gia củahàng vạn diễn viên (chuyên nghiệp và quần chúng, trong đó
có hàng nghìn diễn viên là sinh viên các trường đại học) vàhàng triệu lượt người xem kể cả bộ đội và nhân dân ở mọimiền đất nước là biểu hiện sinh động của các hoạt độngphong phú trên Sự phối hợp chặt chẽ mọi hoạt động văn hóa
- văn nghệ trong quân đội với nhân dân ở địa bàn đóng quân,đặc biệt với lực lượng thanh niên, sinh viên, học sinh, với cáchoạt động của Nhà nước và các tổ chức xã hội, nghề nghiệp
Trang 13nhân những ngày kỷ niệm lớn đã góp phần củng cố, xâydựng và phát triển quan hệ máu thịt đoàn kết quân dân tronggiai đoạn mới.
Công tác phát hành phim, băng hình, chiếu bóng luôn giữvững định hướng chính trị tư tưởng, nỗ lực khắc phục khókhăn, đổi mới phương thức hoạt động, chủ động sáng tạotrên nguồn phim, lên kế hoạch chương trình hợp lý, đã bảođảm bình quân mỗi điểm chiếu được xem 12 tối phim nhựatrong một năm Tăng cường đưa phim ảnh phục vụ vùng sâu,vùng xa góp phần nâng cao đời sống văn hóa - tinh thần cho
bó đội và nhân dân, đưa ánh sáng văn hóa và tiếng nói củaĐảng đến với đông đảo công chúng
Như vậy, có thể khái quát công tác văn hóa - văn nghệtrong quân đội thời gian qua đã đi đúng hướng, bám sátđường lối văn hóa văn nghệ của Đảng, bám sát yêu cầunhiệm vụ chính trị của quân đội, góp phần giáo dục tinh thầnyêu nước - yêu CNXH, quyết tâm bảo vệ Tổ quốc, bảo vệ chế
độ, tích cực xây dựng con người mới trong lực lượng vũtrang nhân dân
Tuy nhiên, công tác văn hóa - văn nghệ trong quân độicũng còn những thiếu sót và yếu kém Cuộc vận động xâydựng môi trường văn hóa ở không ít đơn vị còn lúng túngtrong việc lồng ghép với các cuộc vận động, các phong tràokhác; nhận thức về xây dựng môi trường văn hóa ở một số
Trang 14đơn vị chưa thật đầy đủ, mới chỉ dừng lại ở chỗ xây dựngdoanh trại xanh sạch đẹp và chống văn hóa xấu độc Khuynhhướng chạy theo chủ nghĩa hình thức, phô trương, sính bềnổi trong hoạt động văn hóa - văn nghệ chưa được khắcphục triệt để Vận hành các thiết chế văn hóa ở nhiều đơn vị
cơ sở còn yếu, hình thức hoạt động chưa phong phú, đadạng Sự phối hợp chỉ đạo và thực hiện các hoạt động vănhóa - văn nghệ của các cơ quan chức năng nhiều lúc cònthiếu đồng bộ, chồng chéo, kém hiệu quả
2.1.2 Thực trạng nhận thức, tư tưởng chính trị và hành
vi chính trị thực tiễn của CB, CS
+ Thế giới quan - niềm tin của CB, CS.
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tácGDCTTT trong quân đội là hình thành ở CB, CS thế giới quankhoa học - niềm tin cộng sản Đó là một cấu thành tâm lýphức hợp, trong đó sự lĩnh hội tri thức chính trị - xã hội và xâydựng niềm tin cộng sản là hai thành tố hết sức quan trọng Vìvậy, đánh giá thực trạng thế giới quan - mềm tin của CB, CScần phải hướng vào những yếu tố trên
Sự lĩnh hội tri thức về chính trị - xã hội : Đội ngũ CB, CS
quân đội tuy ở những mức độ nông sâu khác nhau, nhưngđều có những hiểu biết cơ bản về CNM-LN, TTHCM, cươnglĩnh, đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, tình hìnhchính trị - xã hội trong nước và quốc tế
Trang 15Cố nhiên, việc tiếp nhận thông tin mới, tri thức mới chỉ làbước khởi đầu quan trọng, điều có ý nghĩa quyết định đối vớiviệc hoàn thiện thế giới quan của mỗi người là quá trình xử
lý, biến đổi, cấu tạo lại thông tin, tri thức đó thành hệ thốngquan điểm của cá nhân thông qua kỹ năng phân tích, luậngiải của bản thân người đó
Do đó một thực tế trong đội ngũ sĩ quan trẻ và hạ sĩ quanchiến sĩ là: mặc dù họ có khả năng nhận thức nhanh, ghi nhớtốt, nhưng do những hạn chế nhất định về tư duy lý luận, biểuhiện ở khả năng khái quát hóa, trừu tượng hóa để tìm ra bảnchất của những sự kiện chưa cao; hơn nữa do vốn sống còn
ít, kinh nghiệm hoạt động, đấu tranh chính trị - xã hội còn hạnchế, họ chưa đủ trình độ phân tích, luận giải các vấn đề mộtcách sâu sắc có tính phê phán cao Mặt khác họ lại chịu sựchi phối mạnh của yếu tố cảm xúc tâm trạng của cá nhântrong quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin nên hiểu các sựhiện chính trị xã hội thường giản đơn, sơ lược, một chiều.Tình hình đó ảnh hưởng không nhỏ đến bản lĩnh chính trị,niềm tin cộng sản của không ít sĩ quan trẻ, hạ sĩ quan, chiếnsĩ
Trải qua quá trình học tập, bồi dưỡng, rèn luyện, đại đa số
CB, CS đã quán triệt sâu sắc hơn tư duy mới của Đảng vềquốc phòng và bảo vệ Tổ quốc, về nhiệm vụ quốc phòng anninh, về chức năng, nhiệm vụ của quân đội trong tình hình
Trang 16mới; nhận thức về âm mưu, thủ đoạn "ĐBHB" của các thế lựcthù địch sâu sắc hơn, tinh thẩn cảnh giác cách mạng đượcnâng cao hơn.
Tuy nhiên "nhận thức về nhiệm vụ quốc phòng, về sự gắn
bó giữa hai nhiệm vụ chiến lược và các quan điểm chỉ đạonhiệm vụ quốc phòng - an ninh trong tình hình mới, trong một
số cán bộ, đảng viên, kể cả cán bộ chủ trì một số cơ quanchưa thật sâu sắc Còn nhiều biểu hiện thiếu cảnh giác trước
âm mưu thủ đoạn phi vũ trang của kẻ thù Còn một số hiệntượng mơ hồ, lộ liễu làm lộ bí mật quốc gia, bí mật quốcphòng” [83]
Việc xây dựng niềm tin cộng sản của CB, CS: tuyệt đại bộ
phận bộ đội ta có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên địnhCNM-LN, TTHCM, mục tiêu lý tưởng độc lập dân tộc vàCNXH, nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng, kiênquyết đấu tranh với các quan điểm sai trái, thù địch, nhất làđối với các quan điểm đa nguyên chính trị, đa đảng đối lập,phủ định con đường XHCN, phủ định vai trò lãnh đạo củaĐảng đối với cách mạng và quân đội; tin tưởng sâu sắc vàothắng lợi của sự nghiệp đổi mới, CNH, HĐH đất nước, thựchiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ vănminh dưới sự lãnh đạo của Đảng; có ý thức trách nhiệm cao,
có tinh thần khắc phục khó khăn để hoàn thành mọi nhiệm
vụ, kể cả ở những nơi khó khăn, gian khổ, phức tạp
Trang 17Tuy nhiên "Trong tình hình chuyển biến phức tạp, bối cảnh
và môi trường xã hội thay đổi, một bộ phận cán bộ đảng viên
ở mức độ khác nhan có biểu hiện giảm sút ý chí chiến đấu,tinh thần trách nhiệm, kém cảnh giác với âm mưu thủ đoạncủa địch, thiếu tích cực rèn luyện vươn lên; một số ít có biểuhiện thực dụng, tham nhũng, tự do vô kỷ luật, ham muốnquyền lực cá nhân, phai nhạt lý tưởng một bộ phận đảng viênkhông phát huy được vai trò tiền phong gương mẫu, mặc dùđược bồi dưỡng và năng cao thêm nhưng đang còn khoảngcách khá xa so với yêu cầu nhiệm vụ cách mạng, nhiệm vụquân đội trong giai đoạn mới, [5, l0] "Đặc biệt còn để xảy ranhiều vụ việc nghiêm trọng, vi phạm bản chất truyền thốngquân đội, làm tổn hại đến hình ảnh, phẩm chất cao đẹp của
"Bộ đội Cụ Hồ", gây dư luận xấu trong xã hội, ảnh hưởng trựctiếp đến nhiệm vụ xây dựng, huấn luyện sẵn sàng chiến đấucủa quân đội ta Nguyên nhân là do công tác quản lý bộ độicủa chỉ huy còn lơi lỏng, công tác giáo dục thiếu tập trung,dấu điếm báo cáo không trung thực, xử lý không nghiêm vàchưa thông báo kịp thời cho CB, CS để rút ra bài học" [11].Theo số liệu thống kê 6 tháng đầu năm 1998, số cán bộ,đảng viên vi phạm kỷ luật nghiêm trọng giảm chậm và có mặttăng: giảm sút ý chí tăng 0,9%, buôn bán vũ khí tăng 0,21%,tham nhũng tăng l,6%; đặc biệt là cấp ủy viên vi phạm kỷ luậtchiếm tỷ lệ cao (30% so với tổng số đảng viên vi phạm kỷluật), tỷ lệ cán bộ cao cấp vi phạm kỷ luật có chiều hướng
Trang 18tăng [7, 10-11] Thậm chí, một giám đốc công ty trong quân
đội khi làm ăn với đối tác Nhật Bản đã tự phong cho họ cấphàm đại tá, trung tá "danh dự" QĐNDVN, may quân phục,
mũ, cầu vai, in danh thiếp cho họ, v.v để họ đi giao dịch với
mọi người, đã có những trường hợp người của các doanhnghiệp quân đội được cử đi công tác nước ngoài quá hạnkhông trở về, hoặc chạy sang nước thứ ba một cách bất hợppháp, hoặc cá biệt một số khác đã tham gia vào các đảngphái chính trị ở nước ngoài [l04, 84]
độ kiên quyết trong đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu
và những tiêu cực trong xã hội, được Đảng Nhà nước vànhân dân tin yêu Đảng ủy Quân sự Trung ương khẳng định:
"Trước những diễn biến phức tạp của tình hình và tác độngcủa tiêu cực xã hội, tuyệt đại bộ phận cán bộ đảng viên vẫnkiên định chủ nghĩa Mác - Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Mình,mục tiêu lý tưởng XHCN, nhất trí cao với đường lối quan
Trang 19điểm của Đảng, có thái độ rõ ràng trong đấu tranh phản báccác quan điểm sai trái thù địch, kiên quyết khắc phục khókhăn, chấp hành thắng lợi mọi nhiệm vui [5, 4].
Tuy nhiên, khi bước vào cơ chế thị trường, mở cửa giaolưu quốc tế, trước sự cám dỗ của tiền tài vật chất, trướcnhững đòn tiến công phá hoại tinh vi xảo quyệt của các thếlực thù địch, một số CB, CS lơi lỏng trong tu dưỡng rèn luyện
đã để cho lối sống thực dụng thâm nhập mức độ nhiều ítkhác nhau ở từng đối tượng cụ thể trong quân đội, đáng lưu ýlà: "một số cán bộ giảm sút ý chí niềm tin vào CNXH và sựlãnh đạo của Đảng; có hiện tượng cơ hội thực dụng thoái hóabiến chất về đạo đức, lối sống, mơ hồ, mê tín dị doanh [60.2] Sự phát triển của lối sống đó đe đoạ gây một tác dụng pháhoại ghê gớm đối với bản chất, truyền thống cách mạng, đốivới chính trị, tư tưởng, tổ chức của Đảng trong quân đội ta,dọn đường cho chính trị, tư tưởng, tổ chức tư sản vào chiếmlĩnh, thay thế khi có điều kiện Tình hình đó không chỉ làm tổnhại đến uy tín, thanh danh, sức chiến đấu của quân đội màcòn là môi trường thuận lợi cho CNĐQ và các thế lực thù địchthực hiện âm mưu "DBHB" hòng làm cho quân đội ta từ bỏmục tiêu lý tưởng XHCN, chấp nhận con đường TBCN Bởi lẽ
có một sự thật xưa kia cũng thế và ngày nay cũng vậy, là sựsuy thoái về đạo đức của người cán bộ, đảng viên và sự
Trang 20chuyển hóa về lập trường chính trị của người đó gắn bó
khăng khít với nhau, cái này làm điều kiện cho cái kia.
+ Về định hướng giá trị nhân cách.
Bước chuyển từ cơ chế tập trung bao cấp sang nền kinh tếhàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường,
có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng XHCN đanglàm "rung chuyển" các mặt của hình thái kinh tế - xã hội mới,làm biến đổi sâu sắc mọi thành tố và mọi tế bào của nó, từlực lượng sản xuất đến quan hệ sản xuất, từ cơ sở hạ tầngđến kiến trúc thượng tầng, từ cấp vi mô đến vĩ mô, do đónhân cách con người và định hướng giá trị xã hội cũng đang
có sự biến đổi với nhịp độ nhanh chóng và sâu sắc
Nếu như trước đây con người chịu đựng gian khổ, ít đòihỏi, ít biết tính toán hiệu quả kinh tế, sống nặng về tình nghĩa,kém năng động tháo vát trong sản xuất kinh doanh, ứng xửhướng vào những giá trị tập thể, xã hội là chính, thích bìnhquân cào bằng, trung thành tin tưởng vào Đảng và Nhànước; thì hiện nay họ lại đòi hỏi mức tiêu dùng ngày càngcao, biết tính toán hiệu quả kinh tế, chấp nhận ganh đua,cạnh tranh, hướng vào những lợi ích cá nhân là chính, chấpnhận sự phân hóa giàu nghèo, quan hệ giữa người với ngườidựa trên quan hệ kinh tế là chính, dám chấp nhận phiêu lưumạo hiểm
Trang 21Như vậy, sự chuyển đổi về định hướng giá trị nhân cách,bên cạnh mặt tích cực, có cả xu hướng biến đổi cực đoan,đối lập với những giá trị truyền thống của dân tộc và truyềnthống cách mạng.
Mặt tích cực trong sự chuyển đổi định hướng giá trị nhâncách là từ chỗ con người thụ động chấp hành, ỷ lại, chờ đợivào sự bao cấp của Nhà nước, của tập thể, kém năng động,tháo vát trong sản xuất, ít biết tính toán hiệu quả kinh tế, thíchbình quân cào bằng, đã chuyển sang con người năng động.chủ động, sáng tạo hơn trong sản xuất, kinh doanh, công tác,biết tính toán hiệu quả kính tế, dám chấp nhận cạnh tranh,ham mê và biết làm giàu một cách chính đáng, biết thườngxuyên nâng cao trình độ, năng lực để thích ứng, tồn tại và
phát triển trong cơ chế thị trường, mở cửa, hội nhập và yêu
cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước
Đồng thời cũng xuất hiện những xu hướng biến đổi khônglành mạnh, trái với những giá trị bền vững, những tinh hoacủa dân tộc được vun đắp nên qua lịch sử hàng nghìn nămđấu tranh dựng nước, giữ nước và giá trị truyền thống cáchmạng mà Đảng và nhân dân ta đã dày công xây dựng, vunđắp trong suốt 7 thập kỷ qua Từ chỗ con người hướng vàonhững giá trị tập thể, giá trị xã hội là chính, chuyển sang conngười đơn thuần hướng vào những giá trị cá nhân, gia đình;
từ chỗ con người sống nặng về tình nghĩa chuyển sang con
Trang 22người trong quan hệ ứng xử chỉ coi trọng tiền tài vật chất; từchỗ trong nhân cách biết coi trọng cả đức và tài, lấy đức làmgốc, chuyển sang coi nhẹ đạo đức: từ chỗ sống vì lý tưởngcao đẹp, đến chỗ quá thực dụng, sùng bái đồng tiền, sống xahoa, lãng phí; từ chỗ lấy con người xã hội tập thể làm mẫumực, chuyển sang chỗ quá nặng về con người cá nhân thậmchí cá nhân chủ nghĩa; từ chỗ đề cao các giá trị chính trị - xãhội chuyển sang đơn thuần coi trọng các lợi ích kinh tế vậtchất, coi nhẹ giá trị chính trị, tinh thần, v.v
Những biến đổi định hướng giá trị nhân cách trong xã hội
đã tác động mạnh mẽ đến CB, CS quân đội ta
Nhìn chung hiện nay định hướng giá trị nhân cách của CB,
CS ta mang tính tích cực Trong thang giá trị của đại đa số
CB, CS lựa chọn thì những giá trị chiếm vị trí cao là: niềm tinvào Đảng và Nhà nước; có ý thức và hành vi sẵn sàng bảo
vệ Tổ quốc; quan tâm đến năng lực và trình độ học vấn; tíchcực sáng tạo trong học tập, lao động, công tác; sống có tìnhnghĩa Các giá trị: hòa bình, tự do, an ninh, công lý, sứckhỏe, học vấn, việc làm, niềm tin, gia đình, sống có mục đíchđược CB, CS lựa chọn với tỷ lệ cao Định hướng giá trị nghề
nghiệp của CB, CS về cơ bản là tích cực, phù hợp với sự đòi
hỏi của quá trình phát triển mới của đất nước - đẩy mạnh sựnghiệp CNH, HĐH, trong đó các giá trị được lựa chọn cao là:nghề bảo đảm yên tâm suốt đời, nghề có thể giúp ích cho
Trang 23nhiều người, nghề có điều kiện để tiếp tục được học lên,nghề có điều kiện phát triển năng lực, nghề phù hợp với sứckhỏe, trình độ, nghề được xã hội coi trọng, nghề có thu nhậpcao [19, 169-175].
Tuy nhiên, trong định hướng giá trị nhân cách của CB, CSbên cạnh mặt tích cực là chủ yếu, còn một số chiều hướngbiến đổi cần phải đặc biệt lưu tâm Đó là:
Từ con người chịu đựng gian khổ, khó khăn, ác liệt, ít đòihỏi đãi ngộ vặt chất, đến con người đòi hỏi nhiều hơn vềhưởng thụ và với mức tiêu dùng vật chất vượt quá khả năng
và điều kiện cho phép Từ con người ít tính toán thiệt hơntrong quá trình công tác, phục vụ quân đội, đến con ngườiquá quan tâm đến so sánh được mất, hơn thiệt trong quátrình phục vụ quân đội Từ con người chủ yếu sống vì lợi íchtập thể, hết lòng phục vụ Tổ quốc, phục vụ quân đội, đến conngười ngày càng chú ý thái quá đến lợi ích cá nhân và đờisống gia đình Từ con người an phận với đời sống vật chấtthiếu thốn có tính chất bình quân, thậm chí cào bằng, đếncon người không cam chịu nghèo khó, thiếu thốn, chấp nhận
sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội và chừng mực nào đóngay trong nội bộ quân đội Từ con người chấp nhận sự phâncông vô điều kiện của tổ chức, tập thể, đến con người có xuhướng lựa chọn, chạy chọt ở các vị trí và nơi công tác có thunhập cao, nhiều bổng lộc Từ chỗ con người mang nặng tình
Trang 24cảm đồng chí, đồng đội cùng "đồng cam cộng khổ", "chiangọt sẻ bùi", "sống chốt có nhau', đến con người cố kết vớinhau chủ yếu vì lợi ích cá nhân, thậm chí có tính chấtphường hội, cánh hẩu để làm ăn, sinh lợi Từ chỗ con người
sĩ quan là hiện thân của tình đoàn kết, gắn bó keo sơn cán bộ
và chiến sĩ, cấp trên và cấp dưới, chung sức chung lòng,đồng tâm hiệp lực vì nhiệm vụ chung, đến con người có xuhướng tuyệt đối hóa quyền lực cá nhân, độc đoán, chuyênquyền, thích quyền uy, lạm dụng quyền lực coi thường, lấn át
tập thể trong lãnh đạo, chỉ huy [80, 69],
Xu hướng biến đổi nói trên tuy chưa mang tính phổ biếntrong toàn bộ nhân cách CB, CS, song đó là một thực tế đặt
ra cho công tác GDCTTT trong quân đội cần tăng cường giáodục để CB, CS lĩnh hội được các giá trị xã hội tích cực lànhmạnh, hình thành nên hệ thống giá trị của cá nhân phù hợpvới yêu cầu nhiệm vụ xây dựng quân đội cách mạng, chínhquy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại trong thời kỳ mới - đẩymạnh CNH, HĐH đất nước theo định hướng XHCN
Đánh giá tổng quát chất lượng GDCTTT trong quân đội.
Qua những điều phân tích trên, chúng ta có thể đánh giátổng quát chất lượng của GDCTTT trong thực tiễn như sau:
GDCTTT đã góp phần trực tiếp củng cố xây dựng nền tảng chính trị vững chắc làm cơ sở nâng cao chất lượng tổng hợp
và sức mạnh chiến đấu của quân đội trong giai đoạn mới,
Trang 25nâng cao trình độ, bản lĩnh chính trị phẩm chất đạo đức của
CB, CS, giữ vững sự ổn định chính trị tư tưởng, củng cố vững chắc trận địa tư tửơng của Đảng trong quân đội, giữ vững dưới lòng tin yêu của nhân dân đối với quân đội Quân đội ta
đã hoàn thành tốt đẹp những nhiệm vụ nặng nề được Đảng
và Nhà nước giao phó Thắng lợi đó là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố, của mọi hoạt động của quân đội trong đó, hoạt động GDCTTT có vai trò to lớn và trực tiếp.
Thắng lợi của công tác GDCTTT biểu hiện trên các mặt chủyếu sau:
- Hầu hết CB, CS đều nhất trí cao với đường lối, quanđiểm, chủ trương của Đảng và Nhà nước, lòng tin dược củng
cố và phát triển; trình độ chính trị được nâng cao trong nhậnthức và trong hoạt động thực tiễn, bản lĩnh chính trị vữngvàng hơn, luôn nỗ lực khắc phục khó khăn hoàn thành nhiệm
vụ, kể cả ở những nơi gian khổ, phức tạp, khắc nghiệt Quathực tiễn hoạt động, CB, CS quân đội thực sự là lực lượngchính trị, lực lượng chiến đấu trung thành, tin cậy của Đảng,Nhà nước, nhân dân trong việc giữ vững ổn định chính trị gópphần tích cực vào công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổquốc
- Toàn quân quán triệt và nhận thức sâu sắc nhiệm vụ quân
sự, nhiệm vụ quốc phòng gắn với nhiệm vụ an ninh trong thời
kỳ mới, từ đó xác định đúng đắn và có chiều sâu trách nhiệm
Trang 26chính trị và thực hiện có kết quả ngày càng cao hơn, vữngchắc hơn những nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến dấu vàchiến đấu và các mặt hoạt động khác của quân đội Trongthực hiện nhiệm vụ, trách nhiệm chính trị của CB, CS được
đề cao nhất là ở cơ sở thể hiện rõ ở những nơi khó khăn giankhổ, biên giới, hải đảo, trước những nhiệm vụ nặng nề phứctạp Thông qua đó thể hiện rõ phẩm chất cao đẹp của "Bộ đội
Cụ Hồ" trong giai đoạn cách mạng mới Nổi bật là trongnhiệm vụ bảo vệ chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Tổquốc, trong phòng chống "ĐBHB", trong lao động sản xuấtxây dựng phát triển kinh tế đất nước trong cùng toàn dânphòng chống và khắc phục hậu quả thiên tai, trong việc thamgia xây dựng cơ sở chính trị địa phương, giải quyết các điểmnóng, trong xóa đói giảm nghèo Đặc biệt, trong hai trận lũlụt thế kỷ ở miền Trung cuối năm 1999 và ở đồng bằng sôngCửu Long năm 2000 vừa qua phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” lạimột lần nữa tỏa sáng: Dũng cảm xả thân ứng cứu nhân dân
và chủ động tích cực tham gia có hiệu quả vào việc khắcphục hậu quả lũ lụt ổn định cuộc sống của nhân dân, tô thắmthêm truyền thống "Vì nhân dân quên mình" của "Bộ đội CụHồ"
- Dân chủ, kỷ luật, đoàn kết được giữ vững và phát huy.Tuyệt đại bộ phận CB, CS vẫn giữ vững, phát huy bản chấttruyền thống tốt đẹp của quân đội; trong khi mặt trái của cơ