Công trình nghiên cứu của tác giả LÊ QUANG TỐ Luận văn thạc sỹ kinh tế : Ngành chính sách công CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT Tóm tắt nội dung: Hơn mười năm hình thành và phát triển, Khu kinh tế Dung Quất đã có nhiều thay đổi lớn về kinh tế xã hội với nhiều dự án lớn được triển khai, đặc biệt là nhà máy Lọc dầu Dung Quất và các dự án công nghiệp nặng. Tuy nhiên, bên cạnh những phát triển về kinh tế chung của vùng, cuộc sống của đại đa số người dân đã từng sống ở khu vực này giờ đây trở nên tệ hơn do phải nhường đất cho các dự án phát triển và di chuyển về các khu TĐC mới. Hầu hết những hộ dân di dời đều hoạt động sản xuất nông và ngư nghiệp trước đó. Khi chuyển về các khu TĐC mới, họ không còn đất đai để canh tác và chỗ ở xa ngư trường khiến họ không còn những sinh kế cũ nữa. Đồng thời, trong qui trình TĐC, các chính sách hỗ trợ về đào tạo và chuyển đổi nghề nghiệp hầu như không có hiệu quả trong việc tạo công ăn việc làm cho chính người dân trong các khu TĐC. Vì vậy, các hộ dân này có nguy cơ rơi vào ngưỡng nghèo rất cao. Những cải tiến nhằm rút ngắn qui trình đền bù là giải pháp cần thiết và cấp bách giúp cho người dân bị di dời nhanh chóng ổn định cuộc sống. Ngoài ra, cần đưa thêm qui trình hỗ trợ sau Tái định cư vào kế hoạch hành động giúp hỗ trợ phục hồi sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp và tạo công ăn việc làm cho người dân. Những cải thiện với qui trình TĐC hiện tại sẽ được tăng cường nếu có thể tăng trách nhiệm giải trình và thiết lập cơ chế giám sát đối với việc thực hiện.
Trang 1qu n th dân c n i c Các DA l n thông th ng nh h ng sâu s c đ n ng i dân do
m t đ t s n xu t (SX) nông nghi p (NN), nhà c a, v n và các sinh k khác (Zaman, 1996)
Sau n m 1986, Vi t Nam đã có nh ng chuy n đ i đáng k v kinh t xã h i Quá trình phát tri n kéo theo đô th hóa ngày càng m nh khi n nhu c u đ t đai t ng nhanh đ đáp ng t c
đ phát tri n và nhu c u nhà c a dân c thành th Tuy nhiên, do qu đ t dành cho phát tri n có h n, quá trình thu h i đ t ch y u là chuy n đ i t đ t NN sang đ t s d ng cho
m c đích phát tri n công nghi p và d ch v , đ c bi t trong nh ng n m g n đây
Vi c thu h i đ t và T C nói chung th ng ph i đ c th c hi n trong m t khung pháp lý, chính sách và hành chính nh t đ nh Tuy nhiên, h u h t nh ng ng i trong di n di d i đã
b b l i trong quá trình phát tri n do nhi u nguyên nhân, đ c bi t là do qui trình b i
th ng, h tr và T C không th c t và phù h p v i nhu c u c a ng i dân đ i v i khu
T C m i; m t khác, các qui trình T C thi u c ch giám sát đ c l p trong và sau quá trình
th c hi n ây là tình tr ng chung c a các n c đang phát tri n nh Trung Qu c, n , Thái Lan…
d ng các công trình nhà , đô th và KCN T c đ m t đ t NN do quá trình đô th hóa và
canh (thu c Liên hi p các H i KH-KT Vi t Nam) cho th y, t n m 2000 đ n h t 2006, v i
vi c m r ng c a các khu công nghi p (KCN) và khu đô th m i, di n tích đ t tr ng lúa
c a c n c đã m t đi 318.400 ha (Tr n L u, V n Phúc, 2008) Nhi u nông dân b m t
vi c làm và cu c s ng c a h sau các DA không khá h n, n u nh không nói là t h n
còn nh ng công c ki m s ng và k sinh nhai khi n cu c s ng c a h không th n đ nh
Trang 2sau khi DA đã hoàn t t Các kinh nghi m cho th y, khi ti n hành các DA c n thu h i đ t,
m t qui trình b i th ng và T C t t là m t trong nh ng bi n pháp giúp cho nh ng ng i dân BAH có cu c s ng t t h n khi có DA
và đ c xem là m t ph n c a DA Hi n t i, trên th gi i c ng nh Vi t Nam, r t ít các
nói đ n đ m b o sinh k b n v ng cho c ng đ ng BAH (CODE, 2011) Do đó, vi c ph c
đ i m t v i nh ng h l y do th t nghi p nh các t n n xã h i và t i ph m S li u đi u tra
T C còn có nhi u b t c p, thi u n đ nh và ch a sát th c t xét trên góc đ ng i th c thi
và khi n cho đ i s ng c a ph n l n ng i dân khu này r i vào tình tr ng khó kh n h n
so v i tr c khi có DA
1.2 M c tiêu c a nghiên c u
Vi c m r ng KKT Dung Qu t lên 45.332 ha trong khi cu c s ng c a ng i dân trong các khu T C v n ch a n đ nh s t o s c ép l n đ i v i vi c gi i t a m r ng KKT Dung
thu nh p s d n tr nên b n cùng hóa và s là gánh n ng cho xã h i v lâu dài V m c tiêu chung, s th t b i c a các DA T C gây ra nh ng t n th t v kinh t và thi u tính công
b ng trong phát tri n Vi c đ xu t m t qui trình T C hoàn ch nh nh m t o tính công b ng
h n trong T C là r t c n thi t trong giai đo n s p t i
M c tiêu c a đ tài nh m hoàn thi n qui trình b i th ng, h tr và T C KKT Dung
Qu t, Qu ng Ngãi, giúp ng i dân b di d i các khu T C nhanh chóng n đ nh và t n
d ng c h i c i thi n cu c s ng m i khu T C Qui trình m i ph i đ t đ c các tiêu chí: rút ng n th i gian gi i t a và T C; gia t ng s tham gia c a ng i dân và tính công b ng
Trang 3trong qui trình gi i t a, b i th ng và h tr T C; ph c h i, c i thi n thu nh p và cu c
s ng c a ng i dân trong các khu T C
C th h n, nghiên c u s đi vào các m c tiêu sau:
- D a trên th c ti n T C KKT Dung Qu t, kinh nghi m c a các DA T C trong và ngoài n c, xem xét tính đ y đ c a quy trình đ n bù, h tr và T C hi n nay c a KKT Dung Qu t Qu ng Ngãi
- Xác đ nh nh ng thi u sót và h n ch trong qui trình hi n t i đ i v i vi c T C, thông qua các mô t v đ i s ng kinh t - xã h i c a ng i dân các khu T C
- Thông qua các phân tích, đ xu t nh ng c i ti n có th đ i v i qui trình đ n bù, h tr
và T C KKT Dung Qu t, giúp gi m đ n m c t i thi u nh ng tác đ ng c a quá trình thu
h i sinh k cho ng i dân b m t đ t
1.3 Câu h i nghiên c u nghiên c u
Câu h i nghiên c u 1: Qui trình đ n bù và T C hi n t i Dung Qu t (Qu ng Ngãi) đã
th c s góp ph n ph c h i cu c s ng c a nh ng ng i BAH do b thu h i đ t hay ch a?
Câu h i nghiên c u 2: Nh ng c i ti n nào có th ti n hành trong qui trình T C t i KKT
Dung Qu t (Qu ng Ngãi) hi n t i giúp ng i BAH ph c h i thu nh p và đ i s ng, đ t
đ c cu c s ng t t h n trong dài h n?
1.4 Ý ngh a th c ti n c a nghiên c u
Vi c thu h i đ t đ xây d ng KKT Dung Qu t đã di n ra h n 10 n m qua, tuy nhiên, đ i
đa s ng i dân BAH, đ c bi t là nh ng ng i s ng trong các khu T C đ u có cu c s ng
t đi H ph i đ i m t v i các nguy c th t nghi p, r i vào ng ng nghèo c ng nh các t
n n xã h i xu t hi n kèm theo v i th t nghi p và đô th hóa c a khu v c này Nghiên c u
ch ra tính c p thi t c a m t qui trình T C t t, c ng nh xem xét nh ng nh c đi m và b t
c p trong qui trình gi i t a, h tr di d i và T C hi n t i KKT Dung Qu t, đ a ra nh ng
gi i pháp c i thi n cho qui trình, giúp cho ng i dân có th ph c h i thu nh p và c i thi n
s giúp đ t đ c c hai m c tiêu: xây d ng qu đ t giúp phát tri n kinh t , đ ng th i giúp
Trang 4nh ng ng i dân bu c ph i di d i trong quá trình phát tri n đ c chia s nh ng l i ích v kinh t - xã h i chung c a vùng
1.5 Ph ng pháp vƠ c u trúc c a nghiên c u
Nghiên c u này đ c hoàn thành d a trên ph ng pháp th ng kê mô t , ph ng v n các h dân và các cán b có chuyên môn trong T C KKT Dung Qu t, tham kh o các kinh
và WB Tr c khi ti n hành nghiên c u, tôi b t đ u tham kh o các tài li u chuyên môn
Trung Qu c, n ,…) đ có m t cái nhìn v b n ch t và nh ng ti n tri n trong vi c T C nói chung ng th i các thông tin khác v T C Vi t Nam đ c thu nh t t các bài báo
có uy tín d a vào m c đ ph bi n đ i v i ng i đ c M t s t khóa đ c s d ng trong
vi c tìm ki m tài li u g m “T C, v n đ , involuntary resettlement, land acquisition, compensation” T các tài li u có đ c, tác gi t ng h p th c tr ng, các v n đ và kinh
công tác c a BQL KKT Dung Qu t và m t s h dân các khu T C Các câu h i m xoay quanh các v n đ trong quá trình thu h i đ t, gi i quy t b i th ng và h tr T C KKT Dung Qu t Do th i gian có h n và tính nh y c m c a vi c ph ng v n, tôi ch có th
tr c ti p ph ng v n m t vài h khu T C Tuy nhiên, các k t lu n đ u d a trên s li u
ph ng v n tr c đó, ý ki n c a ng i th c hi n và các kinh nghi m có tr c, c ng ph n
Nghiên c u đ c chia làm n m ph n Ph n 1 c a nghiên c u gi i thi u chung v b i c nh
c a nghiên c u, xác đ nh t m nhìn, m c tiêu và ý ngh a th c ti n c a nghiên c u Ph n 2
t ng quan v c s lý thuy t c a T C Theo hi u bi t cá nhân, h u nh ch a có m t lý thuy t hay m t nghiên c u sâu nào v các DA T C Vi t Nam; vì v y, c s lý thuy t v
T C trong nghiên c u này đ c xây d ng d a trên kinh nghi m t các DA T C Vi t Nam và các n c khác, k t h p v i khung pháp lý hi n t i đ i v i đ n bù, h tr và T C
Vi t Nam Ph n 3 cho th y t ng quan v T C c KKT Dung Qu t trong 10 n m qua, s
l c v nh ng thành t u và thi u sót trong gi i t a, đ n bù và h tr , T C Ph n 4 d a trên
c s lý thuy t đã đ c xây d ng ph n 2 và các DA T C đã đ c th c hi n Vi t Nam
Trang 5và các n c khác đ đánh giá, đ ng th i đ a ra các phát hi n đ i v i qui trình T C hi n
t i d a trên các s li u thu th p t các đi u tra c a H ND t nh Qu ng Ngãi và BQL KKT Dung Qu t Ph n 5 đ a ra các đ xu t và g i ý chính sách có th giúp c i thi n qui trình đ
bù, h tr và T C; đ ng th i đ a ra các bi n pháp góp ph n ph c h i sinh k cho ng i dân trong các khu T C KKT Dung Qu t, t nh Qu ng Ngãi
Trang 62 C S LÝ THUY T V B I TH NG, H TR VÀ TÁI NH C
2.1 Nh ng r i ro trong chính sách tái đ nh c
Vi t Nam, theo hi u bi t ch quan, các nghiên c u v T C và chính sách liên quan còn
r t h n ch Ng i dân sau khi T C ph i đ i m t v i nhi u r i ro v KT-XH khi n h có nguy c r i vào ng ng nghèo r t cao Các chính sách qui đ nh v tiêu chu n xây d ng
tâm i n hình là hàng ch c ngôi nhà T C dành cho đ ng bào ph i di d i kh i lòng h
ng i dân ph i làm nhà t m đ , SX, đ i s ng r t b p bênh
Nhi u b ng ch ng th c nghi m đã cho th y nh ng r i ro mà ng i dân các khu T C
nguy c đó bao g m nguy c m t đ t, th t nghi p, vô gia c , r i vào ng ng nghèo, t ng tình tr ng b nh t t và t vong, thi u an ninh l ng th c, không ti p c n đ c các tài s n chung, và s chia tách các m ng l i xã h i (H p 2.1) Ngoài ra, m t s thi t h i v t ch t
đ c ADB (1998) t ng h p đ i v i ng i dân khi có thu h i đ t đ c trình bày B ng 2.1
Bên c nh nh ng nguy c trên, các b ng ch ng cho th y tùy theo l nh v c và đi u ki n c
th đ a ph ng mà nh ng ng i b di d i còn ch u nh ng r i ro khác ngoài các r i ro nêu trên Tr em th ng ch u nh ng h u qu l n trong quá trình T C Ch ng c n (L K Mahapatra; A B Ota; A Agnihotri, 1996) cho th y nguy c nghèo s t ng 8 l n n u nh tr
em BAH do d ng vi c h c Trong th c t , vi c di d i th ng c t ngang vi c h c c a tr
em và m t ph n tr em không đi h c tr l i (Cernea, 1997) Sau khi T C, do thu nh p c a
h gi m xu ng, nhi u tr em đã ph i đi làm s m h n bình th ng, do đó làm t ng nguy c
m t h c c a tr em các vùng T C Chính nh ng r i ro nh trên s đ a các h T C và con cái c a h r i vào ng ng nghèo trong m t t ng lai không xa
2.2 Nh ng nghiên c u tr c và kinh nghi m
Theo tìm hi u c a tác gi , hi n Vi t Nam v n ch a có nh ng th ng kê và nghiên c u c
th v cu c s ng c a ng i dân b m t đ t và t li u SX do thu h i, c ng nh tìm hi u các nhu c u c a h , đ c bi t là các DA phát tri n kinh t nh KKT Dung Qu t, Qu ng Ngãi
Trang 7Vì v y, vi c nghiên c u các kinh nghi m c a các DA tr c là đi u c n thi t đ có m t cái nhìn t ng quan v T C, đ ng th i h c h i các bài h c thành công c ng nh th t b i t các
DA đó
T C trong các DA phát tri n đang b t đ u đ c quan tâm ngày càng nhi u i n hình là
(2011), các b c l a ch n ph ng án T C, t ch c quy ho ch và xây d ng khu T C,
ph c h i sinh k b n v ng và b o v tài nguyên môi tr ng trong các DA th y đi n b t
đ u đ c chú ý và đ a vào th o lu n M c dù T C đ c coi là m t ph n c a DA, ng i dân các DA v n có cu c s ng kém h n so v i tr c khi T C Theo CODE (Nguy n, 2011), tình tr ng ph bi n nh t c a các khu T C là nông dân không có đ t canh tác, n u
có thì không th canh tác đ c S li u B ng 2.2 cho th y m c đ không hài lòng c a
ng i dân các khu T C c a các DA th y đi n Vi t Nam là r t cao, nh t là th y đi n Tuyên Quang v i 98,8% không hài lòng Các b t c p trong T C các DA th y đi n n c
ta h u h t là do vi c thi t k m t k ho ch T C không đ c chú tr ng nhi u, các k ho ch hành đ ng (RAP) đ n gi n, khi n lúc th c hi n lúng túng và đ t ng i dân vào tình tr ng
đã r i Qui ho ch các khu T C th ng đ c tri n khai r t ch m và không đi tr c m t
b c, khi n ng i dân r t ch m n đ nh cu c s ng C s h t ng các khu T C v n ch a
đ m b o nhu c u cu c s ng và ph c v SX, đ c bi t là h th ng cung c p n c sinh ho t
và SX Công tác chuy n đ i ngh nghi p và đào t o ngh cho đ n nay v n t ra không hi u
qu Vi c h tr th ng ch th c hi n trong vài n m đ u, thông qua hình th c ti n m t, không mang tính ch t lâu dài; ngoài ra th c t cho th y có r t ít lao đ ng tham gia đào t o
Trong vòng b n th p niên qua, h u h t các qu c gia đang phát tri n đã ti n hành r t nhi u
DA, di d i m t s l ng l n ng i dân Trung Qu c là m t trong nh ng n c có hình th c
s h u đ t đai gi ng Vi t Nam và quan tâm đ n vi c ph c h i cu c s ng c a ng i dân
vào di n “th c thi t t” là DA đ p th y đi n Shuikou (Trung Qu c) i m quan tr ng c a
tài s n và nhà c a, đ t o đi u ki n cho ph c h i n n t ng SX và m c thu nh p; đ th c
Trang 8hi n các m c tiêu này, vi c s p x p lao đ ng d a trên đ t đ c u tiên hàng đ u, vi c di
d i trong kho ng cách ng n nh t và duy trì các c u trúc xã h i làng xã và hành chính đã
t n t i s n Vi c đ n bù có th b ng ti n m t, nh ng h u h t là đ c đ a vào các gói h tr phát tri n làng xã cho cùng các h Nh ng h b m t đ t NN đ c giúp đ đ khai thác đ t
m i, ho c ph c h i SX nông tr i khác hay các vi c làm phi NN H th ng đ n bù này
d n đ n vi c tr ti n m t tr c ti p cho ng i dân là r t h n ch Quá trình đ n bù nhà c a các khu T C đ c phân b d a trên vi c ch n ng u nhiên (b ng cách quay x s ) Nh ng
ng i già, ng i tàn t t đ u đ c chính ph cam k t xây d ng nhà mi n phí K t qu cho
h c (XHH), đ ng th i, t ng c ng s tham gia c a ng i dân đ i v i vi c thi t l p DA
T C cho h áng l u ý, chính sách này còn có c ch qu n lý đ c ti n đ n bù đ tránh các tr ng h p ng i dân nh n đ c ti n b i th ng và s d ng vào r u và các m c đích tiêu dùng khác Ng i dân b m t đ t s đ c cung c p m t l ng ti n b i th ng đ đ duy trì cu c s ng bình th ng c a h , ph n còn l i s đ c đ u t vào nh ng l nh v c khác
nh đ u t vào v n con ng i, đ c bi t là tr em thu c vùng T C Ngoài ra, m t tiêu đi m
n a là ph i gi m thi u các mâu thu n di n ra trong quá trình thu h i đ t và T C, d n đ n
nh ng m t mát vô ích cho xã h i và ng i dân do làm ch m tr ti n đ và ti n trình n
đ nh cu c s ng K t h p thúc đ y v n con ng i các vùng T C nh cung c p các đ t
hu n luy n và chuy n đ i ngh nghi p, t o đi u ki n cho ng i dân tham gia vào DA Vi c
thu t và có đ c vi c làm ngay khi vi c di d i đ c ti n hành Trong nghiên c u này, vi c
c i thi n các đi u ki n s ng t i thi u nh nhà v sinh, h th ng d n n c, đ ng sá, tr ng
h c b nh vi n,… là các b c b t bu c trong m t qui trình T C
Trang 9M t nghiên c u khác (Goyal, 1996) c a n cho th y các gi i pháp T C không d a vào các nghiên c u k ho ch chi ti t th ng t o ra m t s l ng l n ng i dân b nghèo đói sau các DA phát tri n, trong khi đó h đáng đ c h ng các l i ích t s phát tri n Thông
th ng, nhà ch c n ng đánh giá th p s l ng ng i BAH và đ nh giá sai chi phí T C, là nguyên nhân làm nghèo hóa b phân ng i dân b di d i Vì v y, tiêu chí hàng đ u trong
đ c đ m b o n u nh s ti n đ n bù t đ t đai và tài s n đ c đ u t đúng đ n M t nghiên c u n cho th y trong m t DA làm c ng (Jawaharlal Nehru Port c ng Bombay), 83% s ti n đ n bù đ c các h s d ng đ s a nhà, mua s m v t d ng và tr
n , ch có 15% s ti n này đ c dùng đ đ u t sinh l i Trong khi đó, m t DA d n n c khác cho th y h u h t các h đ u đ u t s ti n c a mình vào các m c đích sinh l i và tr nên khá h n Nh ng kinh nghi m này cho th y vi c đ n bù b ng ti n m t cho đ t đai nhà
c a ch đúng v nguyên t c đ n bù, tuy nhiên c n ph i có các quá trình h tr đ chuy n
nh ng kho n ti n này thành nh ng c h i giúp ng i dân ki m s ng
2.3 C s pháp lý c a b i th ng, h tr vƠ tái đ nh c Vi t Nam
Vi c b i th ng, h tr , T C khi Nhà n c thu h i đ t đ c th c hi n trên c s nh ng
v n b n pháp lu t đ c tóm t t trong (Ph ng, 2010, tr 37-48), (CODE, 2010, tr 38) g m
t 116/2004/TT-BTC và 69/2006/TT-BTC c th hóa các qui đ nh trong ngh đ nh 197/2004/N -CP; Ngh đ nh 84/2007/N -CP; Ngh đ nh 123/2007/N -CP; Ngh đ nh 69/2009/N -CP; Quy t đ nh s 66/2009/Q -UBND ngày 31/12/2009 N i dung các v n
b n pháp lý đ c tóm t t H p 2.2
Qua các c s pháp lý v T C nói trên, có th nói các qui đ nh hi n nay đã r t c th trong
vi c b i th ng và h tr các chi phí và thi t h i do thu h i đ t gây nên Tuy nhiên, các chính sách v h tr vi c làm và chuy n đ i ngh nghi p v n không c th , th c s giúp
đ ng i dân ph c h i sinh k sau khi b m t đi t li u SX, trong khi đó, đây là v n đ m u
Trang 10ch t trong T C ng th i, v n ch a có c ch xác đ nh nh ng thi t h i phi v t ch t và cách th c b i th ng t ng ng, c ng nh vi c b i th ng cho nh ng đ i t ng d b t n
th ng BAH do DA Kho ng cách gi a c s pháp lý cho T C Vi t Nam so v i WB
đ c tóm t t B ng 2.3
2.4 C s đ hình thành m t qui trình tái đ nh c t t
Theo ngh a r ng, m c tiêu c a các DA phát tri n là ph i thúc đ y l i ích và gi m nh các
h u qu tiêu c c đ i v i các c ng đ ng liên quan và BAH b i các DA đó (Todd M, 1999)
V nguyên t c, khi ti n hành gi i t a đ t cho các DA, c n ph i l a ch n các ph ng án sao cho vi c thu h i đ t, T C có nh h ng t i thi u lên đ i s ng c a các h dân Vi c b i
th ng, h tr T C ph i giúp cho ng i dân có đ i s ng t t h n tr c, các sinh k ph i
đ c n đ nh lâu dài
C các nghiên c u trong n c (CODE, 2011) (H p 2.3), c s pháp lý cho vi c thu h i đ t
và T C, các ph ng châm hành đ ng c a ADB (ADB, 1995), WB (WB, 2001) và h u h t các nghiên c u khác đ u th ng nh t các nguyên t c chính trong b i th ng, h tr và T C theo các đi m chính nh sau i v i các DA phát tri n, vi c thu h i đ t và T C c n đ m
b o nguyên t c: (i) s công b ng và hài hòa v l i ích gi a nhà n c, nhà đ u t và ng i
dân BAH (ii) nh ng ng i BAH là ng i có đóng góp trong các DA phát tri n, vì v y ph i xem T C là m t ph n c a DA khi xem xét tính kh thi V nguyên t c, chính sách b i
th ng, h tr và T C ph i th hi n các v n đ c b n sau: (i) th c hi n m i n l c nh m
gi m thi u tác đ ng t vi c thu h i đ t và nh ng tác đ ng b t l i v m t xã h i lên nh ng
ng i BAH; (ii) n u vi c di d i T C là không th tránh kh i, nh ng ng i BAH s đ c
so v i tr ng h p không có DA; (iii) DA T C c n đ c th hi n đ y đ c chi phí b i
th ng/đ n bù, chi phí đ u t xây d ng khu T C, chi phí ph c h i sinh k (giai đo n
chuy n ti p) và h tr đ u t phát tri n b n v ng sau T C t o đi u ki n cho ng i BAH
và ng i dân đ a ph ng có c h i đ c h ng l i và phát tri n; (iv) ng i dân ph i tham gia đ y đ vào quá trình l p và th c hi n DA
Ngoài ra, các khuy n cáo c a c Worldbank và ADB đ c bi t chú ý đ n các nhóm ng i
d b t n th ng nh nh già, tr em, ph n , dân t c thi u s , là nh ng ng i b ph thu c khá nhi u và đ t NN đã b thu h i
Trang 113 TÁI NH C KHU KINH T DUNG QU T, QU NG NGÃI
3.1 Khái quát v tái đ nh c khu kinh t Dung Qu t
ngành – đa l nh v c, v i tr ng tâm là công nghi p l c d u, hóa d u, công nghi p n ng quy
mô l n (luy n cán thép, đóng tàu, c khí, SX xi m ng, ch t o ), các ngành công nghi p
nh , các d ch v tài chính, ngân hàng, du l ch, b t đ ng s n
H n 140 DA đã đ c c p phép ho c ch p thu n đ u t t i KKT Dung Qu t, v i t ng v n
đ ng ký kho ng 10,3 t USD, v n th c hi n h n 4 t USD M t s nhà máy quy mô l n đã
đ c hoàn thành và đang ho t đ ng: Nhà máy l c d u Dung Qu t v i công su t 6,5 tri u
t n d u thô/n m và s đ c m r ng lên công su t 10 tri u t n d u thô/n m; Nhà máy công nghi p n ng Doosan-Vina; Nhà máy đóng tàu Dung Qu t; Nhà máy Polypropylene… D
ki n đ n n m 2012, KKT Dung Qu t s thu hút 12 t USD v n đ u t , trong đó s v n
th c hi n chi m kho ng 60-70%.1
KTT Dung Qu t sau 14 n m xây d ng, c s h t ng k thu t và ti n ích xã h i đ c đ u
t v i kho ng 5.000 t đ ng (trong đó v n doanh nghi p 60%, v n ngân sách 40%) T
n m 1997 đ n nay, KKT Dung Qu t đã th c hi n trên 200 DA b i th ng h tr và T C, thu h i trên 3.050 ha đ t, trong đó 2.820 ha là đ t NN do ng i dân canh tác Có h n 11.000 h b thu h i đ t, g n 2.000 h dân c a 9 xã thu c huy n Bình S n ph i di d i đ n các khu T C do không còn đ t ho c thi u đ t SX (Thu, 2009) Th ng kê B ng 3.1 cho
th y s h b thu h i t ng đ i l n nh ng đ n nay vi c bàn giao đ a đi m T C cho m t s
h v n ch a hoàn t t M t khác, di n tích thu h i đ t NN chi m t tr ng khá cao (kho ng 60% di n tích đ t thu h i), tuy nhiên di n tích T C đ i v i các h dân t ng đ i th p, khi n các h dân T C không có đ t SX, ph c h i thu nh p Cho đ n nay, v n ch a có m t nghiên c u c th nào v tình hình T C KKT Dung Qu t
Ngày 20/01/2011, Th t ng Chính ph phê duy t i u ch nh quy ho ch chung xây d ng KKT Dung Qu t đ n n m 2025 v i t ng di n tích nghiên c u quy ho ch là 45.332 ha (Hình 3.2), ph n di n tích m r ng kho ng 24.280ha và kho ng 10.752ha di n tích m t
1
http://dungquat.com.vn/index.php?option= com_content&view= article&id= 51&Itemid= 93
2 http://khudothimoi.com/khucongnghiep/kcn-mien-bac/3384-phe-duyet-mo-rong-dien-tich-khu-kinh-te-dung-quat-quang-ngai.html
Trang 12đ n 225.000 h , vi c phát tri n m t qui trình T C hoàn ch nh đ giúp cho ng i dân trong vùng có th h i nh p đ c v i c h i phát tri n s p t i là r t c n thi t
Theo quan sát cá nhân, 17 khu T C Dung Qu t hi n nay n m r i r c các xã, khi n vi c xây d ng tr ng h c, b nh vi n và các d ch v công c ng c n thi t cho khu T C Các khu
T C này ch y u là d ng t p trung ng i dân v vùng m i, ch ch a đ đi u ki n đ hình thành m t c ng đ ng m i th c s cho ng i dân m t đ t Chính vì th , r t khó kh n đ hình thành các đi m vui ch i sinh ho t cho c ng đ ng, t o n n t ng giúp ng i dân n
đ nh cu c s ng S li u kh o sát c a Th ng tr c H ND t nh Qu ng Ngãi (2010) cho th y
s h dân có cu c s ng kém h n n i c chi m t l cao h n nhi u so v i s h có đ i
s ng khá h n so v i n i c
3.2 C s h t ng các khu tái đ nh c khu kinh t Dung Qu t
Sau 14 n m xây d ng phát tri n, KKT Dung Qu t ngày nay l n m nh trên nhi u ph ng
di n Công tác T C c ng đ t đ c m t s thành t u nh t đ nh 17 khu T C t p trung và 4
đi m T C k t h p v i T C dân t i ch , đã và đang đáp ng nh ng yêu c u b c thi t cho
di chuy n dân, gi i phóng m t b ng (GPMB) xây d ng các DA (Tuân, 2010) Tuy nhiên,
c s h t ng c a h u h t các khu T C ngày càng xu ng c p, m t ph n do thiên tai, l l t,
m t ph n do ch t l ng đ u t kém các khu T C M t khác, các khu này n m g n nh ng khu có công trình xây d ng, l ng xe t i v n chuy n đi qua các khu v c này t ng đ i
khó kh n, đ c bi t là v mùa m a
Theo Trung tâm Phát tri n qu đ t Dung Qu t3, th i gian qua, các h thu c di n di d i,
T C KKT Dung Qu t đã có nhà và h t ng k thu t trong các khu T C t t h n h n so
Trang 13Qua kh o sát các khu T C và ý ki n nhân dân cho th y4trong 17 khu T C ch có 3 khu là
có c s h t ng nh đ ng giao thông, đi n, n c sinh ho t, tr ng h c t ng đ i đ ng
b ; còn các khu T C khác có c s h t ng ch a đ ng b , thi u đi n, n c sinh ho t, ch a
có h th ng c p thoát n c, ch a có tr ng h c, xa tr m xá, ch , đ ng giao thông không
đ m b o, đ c bi t các khu T C làm t tr c n m 2000 đã đ n lúc xu ng c p nghiêm tr ng
đ ng c ng nh các c s d ch v th ng m i ph c v cho khu T C Do tính phân tán c a các khu T C, vi c qui ho ch khu dân c và phát tri n khu đô th m i giúp ng i dân chuy n đ i c c u ngh nghi p, phát tri n SX kinh doanh, d ch v , n đ nh cu c s ng Theo ph n ánh c a ng i dân khu T C Su i Tê, S n Bao (huy n Bình S n, Qu ng Ngãi), m t b ng phía sau nhà dân, nhà v sinh g n và cao h n nhà gây m t v sinh cho
nhi u h không đ n s ng các khu đ t đ c c p khi n tình tr ng đ t b b hoang M t khác, các h dân đ c phân m t di n tích đ t t ng đ i nh khu T C, h ch có th phát
l ng r t th p (Hình 3.4)
3.3 Tình hình kinh t - xã h i vƠ dơn c các khu tái đ nh c Dung Qu t
ti n hành cùng v i các đi u tra c a H ND t nh ho c c a BQL KKT Dung Qu t Hi n t i,
ng i dân các khu T C đã đi vào n đ nh đ c ch m i, nhà c a và c s v t ch t
t ng đ i đ y đ nh nh n đ c s ti n đ n bù di d i và m t đ t Tuy nhiên, đ i đa s các
h dân còn g p nhi u khó kh n do khu đ t T C m i không đ r ng đ canh tác và SX NN
nh c Khu T C l i khá xa nh ng vùng đ c qui ho ch cho phát tri n NN Nh ng h
tr c kia s ng b ng ngh cá c ng g p khó kh n do khu T C xa ng tr ng, vi c v n
không có thu nh p n đ nh khi n cho nhi u nhà ph i bán b t đ t đ c c p khu T C đ
Trang 14B n thân qui ho ch c a các khu T C hi n nay khá r i r c và không g n v i qui ho ch cho tái đ nh canh Trong khi đó, lao đ ng trong các khu T C trên 80% s ng b ng ngh nông
và đánh b t th y h i s n, có trình đ v n hóa h n ch nên kh n ng chuy n đ i ngh nghi p khá khó kh n Hi n nay, các chính sách h tr h u T C v n ch a có hi u qu
S li u c a BQL KKT Dung Qu t kh o sát 1.577 h trong 15 khu T C, có 3.243 ng i trong đ tu i lao đ ng5
cho th y ch t l ng ngu n lao đ ng hi n nay ch a phù h p v i nhu
c u th c t c a các doanh nghi p và nhà máy trong KKT Dung Qu t, khi n cho kh n ng
đ c tuy n d ng c a s lao đ ng này là r t th p (B ng 3.2a, 3.2b)
i v i vi c h tr T C và n đ nh cu c s ng và thu nh p cho ng i dân thu c di n di
d i, t n m 2009 đ n nay huy n Bình S n đã soát xét các tr ng h p l n chi m đ t, làm nhà, l u quán trái phép vv… trên c s đó t ch c h p dân, công khai cho dân bi t, sau đó chi tr 42,786 t đ ng ti n h tr an sinh xã h i cho 1.258 h theo đúng m c n đ nh c a
T nh BQL KKT Dung Qu t đã k t h p chuy n giao và h tr cho m t s h giúp h làm
n hi u qu h n6
Tuy nhiên, hi u qu c a h tr các khu T C v n ch a cao, do ph n
tr t o vi c làm t i ch c a doanh nghi p và chính quy n đ a ph ng còn th p Ph n l n
ng i dân khu T C v n có đ i s ng khó kh n, ph i tiêu xài d n s ti n nh n đ c t b i
th ng và h tr T C, trong t ng lai g n, h là nh ng ng i có nguy c b r i vào
ng ng nghèo cao do v n ch a có sinh k n đ nh
Trang 15619:cac-khu-tai-dinh-cu-va-khu-dan-cu-o-kkt-dung-quat-4 ÁNH GIÁ TÁI NH C KHU KINH T DUNG QU T
Có 17 khu T C cho ng i dân ph i di d i ra kh i các khu DA đ c thành l p trong th i gian v a qua Tuy nhiên, công tác T C v n g p r t nhi u khó kh n do thi u đ t, thi u
n c t i đ SX, c s y t , giao thông xu ng c p, n u so v i tiêu chu n "xây d ng nông thôn m i" thì không đ t yêu c u Bên c nh đó, h u h t bà con không còn qu đ t SX nên khó chuy n đ i t ngành ngh NN sang công nghi p d ch v (Phong, 2010)
4.1 Qui trình T C khu kinh t Dung Qu t
Qui trình T C KKT Dung Qu t đ c xây d ng ch y u d a trên các qui đ nh pháp lý
đ c trình bày ph n 2.4, đ c c th hóa b ng quy t đ nh 66/2009/Q -UBND ngày
tóm t t B ng 4.1 và Hình 4.1
DA và chuy n v ch m i Tuy nhiên, vi c trao ti n h tr và đ n bù, c p đ t T C cho
ng i dân b ch m tr ; trong m t s tr ng h p, vi c khi u ki n kéo dài trong nhi u n m
m i c a mình; qui trình còn thi u h n m t b c h u T C, giúp h tr ng i dân trong vi c
n đ nh cu c s ng sau T C
chi phí c a DA và r i ro đ i v i ng i dân b di d i u tiên, vi c l p k ho ch và qui
t ng b c c th Theo t ch c tài chính qu c t (IFC), m t RAP thích h p s giúp h n ch
đ c nh ng tác đ ng tiêu c c và thúc đ y lan t a các tác đ ng tiêu c c (IFC, 2002) Vì v y
c n ph i ti n hành chu n b cho T C tr c khi thu h i đ t và GPMB KKT Dung Qu t, công tác qui ho ch các khu T C còn mang tính ng phó, các khu T C n m r i r c và xa
tr ng h c, b nh xá và n i làm vi c c a ng i dân Theo báo cáo c a BQLKKT Dung
GPMB; v n t n t i các khu T C xây d ng thi u đ ng b v h t ng k thu t và h t ng xã
h i, ch a đáp ng các nhu c u t i thi u cho ng i dân đ n đ nh cu c s ng t i n i m i,