NÔNG DÂN - CHỦ THỂ QUAN TRỌNG NHẤT TRONG QUÁ TRÌNH XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

Tinh thần lao động cần cù, sáng tạo, giai cấp nông dân cùng nhân dân cả nước tạo nên những thành tựu to lớn trên mặt trận sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, góp phần quan tr

NÔNG DÂN - CHỦ THỂ QUAN TRỌNG NHẤT TRONG QUÁ TRÌNH

XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

TS Đỗ Văn Quân Viện Xã hội học - Học viện CTQG Hồ Chí Minh ThS Nguyễn Tiến Toàn

Huyện ủy Đan Phượng - Hà Nội

1 Dẫn nhập

Xét đến cùng, Việt Nam vẫn đang là một nước nông nghiệp, nông thôn, nông dân Chính vì vậy, đây là vấn đề quan trọng hàng đầu của cả nước trên các phương diện chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa Đây chính là nền tảng của xã hội truyền thống,

là cơ sở trong quá trình chuyển đổi của đất nước Bên cạnh đó, trong xã hội hiện đại,

“tam nông” vẫn giữ vai trò quan trọng và vấn đề đặt ra là phải lựa chọn mô hình nào

để phát triển hợp lý trong điều kiện hiện nay Mặc dù, có truyền thống yêu nước và cách mạng, luôn trung thành với Đảng, có đóng góp to lớn trong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tinh thần lao động cần cù, sáng tạo, giai cấp nông dân cùng nhân dân cả nước tạo nên những thành tựu to lớn trên mặt trận sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới, góp phần quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội, xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống của nhân dân (Hạnh Nhi, 2014) Tuy nhiên, theo tác giả Tô Duy Hợp (2012) khu vực “tam nông” ở Việt Nam đang đứng trước những nghịch sau: (1) Khoảng cách giàu-nghèo và bất bình đẳng xã hội gia tăng; (2) Tình trạng thiếu việc làm gia tăng; (3) Tình trạng di dân tự phát gia tăng mạnh; (4) Tình trạng dân trí và quan trí thấp kém; (5) Tình trạng dịch vụ y tế, chăm sóc sức khỏe yếu kém; (6) Đời sống văn hoá có nhiều biểu hiện tiêu cực, xuống cấp; (7) Tình trạng xung đột xã hội có chiều hướng gia tăng; (8) Năng lực quản lý xã hội thấp kém; (9) Kết cấu hạ tầng thấp kém; (10) Môi trường bị ô nhiễm và suy thoái đến mức báo động Chính vì vậy Nghị quyết 26 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa 7 (2008) là Nghị quyết về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, nhằm hướng đến góp phần giải quyết những nan giải như vừa nêu trên

Để triển khai Nghị quyết này Thủ tướng Chính phủ Việt Nam đã ban hành Quyết định

số 491/QĐ-TTg về việc ban hành bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Có thể nói, xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm làm thay đổi bộ mặt của nông thôn cho phù hợp với thời kỳ công nghiệp hóa theo hướng hiện đại ở nông nghiệp, nông thôn Mục tiêu của bài viết là phác họa vai trò của người nông dân - chủ thể quan trọng nhất của quá trình xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

2 Sự tham gia của người dân trong quá trình xây dựng nông thôn mới

Trong quá trình xây dựng nông thôn mới đã đặt ra một cách tất yếu khách quan

để người nông dân Việt Nam trở thành chủ thể quan trọng nhất - lực lượng đông đảo, nòng cốt nhất và có nhiều đóng góp Thực tế cho thấy nông dân chính là những người tích cực tham gia vào quá trình xây dựng nông thôn, chủ động, sáng tạo trong xây

dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; trong quá trình tổ chức sản xuất công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; trong gìn giữ nếp sống văn hóa, thuần phong mỹ tục và là nhân tố góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm an ninh trật tự tại cơ sở Điều này được thể hiện cụ thể ở những nội dung như sau

- Nông dân là nguồn nhân lực quan trọng, quyết định sự thành công trong xây dựng nông thôn mới Do áp dụng những thành tựu khoa học - kỹ thuật, nông dân đã sản xuất ra nông sản ngày càng nhiều, chất lượng cao đáp ứng tốt hơn nhu cầu tiêu dùng của thị trường trong nước và xuất khẩu Qua đó, nông dân có điều kiện nâng cao thu nhập, tích lũy vật chất, ổn định cuộc sống và góp phần làm cho bộ mặt nông thôn

có nhiều khởi sắc, tạo cơ sở cho việc chuyển đổi cơ cấu nông nghiệp Người nông dân còn là nguồn lực to lớn trong việc tiến hành chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, tiến tới xây dựng một cơ cấu kinh tế hợp lý theo hướng: Tiếp tục phát triển mạnh nông nghiệp, đồng thời phát triển mạnh công nghiệp và các hoạt động dịch vụ

- Nông dân là lực lượng trực tiếp đóng góp và đưa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nông thôn mới đi vào cuộc sống Chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước rất quan trọng đối với việc hoạch định nội dung, bước đi và thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở nước ta Song, nông dân là lực lượng có vai trò quan trọng trong việc biến những đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nông thôn mới thành hiện thực

- Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, nông dân là lực lượng trực tiếp xây dựng, giữ gìn và bảo vệ kết cấu hạ tầng nông thôn Xây dựng kết cấu hạ tầng giao thông bê tông, nhựa hóa nông thôn nối liền thôn, xóm, ấp liên xã là một nội dung trong xây dựng nông thôn mới Điều đó đạt được nhanh chóng khi người nông dân nhận thức được tầm quan trọng của xây dựng đường giao thông trong phát triển kinh tế - xã hội, tự giác đóng góp xây dựng cùng với sự giúp đỡ của Nhà nước, của địa phương Việc xây dựng đường làng, đường liên thôn, liên xã phải chủ yếu do nhân dân đóng góp cùng với sự hỗ trợ của Nhà nước Không những vậy, nhiệm vụ bảo quản, giữ gìn

hệ thống đường sá nông thôn chính là công việc của chính bà con nông dân Người nông dân cần cập nhật những kiến thức, hiểu biết và ý thức bảo vệ hệ thống đường nông thôn để phục vụ cho chính mình Nông thôn mới không thể thiếu hệ thống điện, đường, trường, trạm, thủy nông… Những cơ sở vật chất đó phải do chính những người nông dân ở các vùng nông thôn cùng với Nhà nước xây dựng; đồng thời bảo quản, tăng cường công tác quản lý của chính quyền địa phương đối với những công trình

- Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, nông dân là những người trực tiếp tham gia đóng góp xây dựng Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội Người nông dân phải tích cực tham gia đóng góp ý kiến cho đảng bộ, chính quyền

và các đoàn thể chính trị xã hội - nơi mình cư trú; tích cực tham gia cuộc đấu tranh

chống tham nhũng, tiêu cực làm cho hệ thống chính trị cấp cơ sở ngày càng trong sạch, vững mạnh Nông dân phải tích cực tham gia xây dựng hệ thống chính trị thật sự vững mạnh, luôn luôn giữ nghiêm kỷ cương phép nước, thực hiện dân chủ rộng rãi trong nhân dân Nông dân không chỉ là những người trực tiếp tham gia xây dựng mà còn là người bảo vệ hệ thống chính trị cấp cơ sở

- Trong quá trình xây dựng nôn thôn mới, nông dân là chủ thể chủ yếu tham gia giữ gìn an ninh, trật tự ở các vùng nông thôn Giữ gìn an ninh, trật tự các vùng nông thôn, đảm bảo cuộc sống thanh bình cho bà con nông dân là một nội dung quan trọng trong xây dựng nông thôn mới Việt Nam Muốn giữ gìn không khí thanh bình trong các vùng nông thôn và phát huy những mặt tích cực, hạn chế những mặt tiêu cực, từng gia đình phải quan tâm chăm lo giáo dục con cái, giáo dục những đạo lý, những truyền thống tốt đẹp của quê hương; đấu tranh với lối sống lai căng, thực dụng không phù hợp với thuần phong mỹ tục ở địa phương

- Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, nông dân là chủ thể chủ yếu xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở các vùng nông thôn Hướng đến quan hệ giữa những người nông dân là quan hệ tình nghĩa thân thiện, giúp đỡ lẫn nhau, tôn trọng nhau Đồng thời, giữ gìn những giá trị văn hóa là một nội dung trong xây dựng nông thôn mới, nhằm xây dựng một đời sống văn hóa tinh thần tốt đẹp ở các vùng nông thôn

3 Một số kết luận và giải pháp nhằm phát huy vai trò chủ thể của người nông dân tham gia xây dựng nông thôn mới

- Xây dựng nông thôn mới là một trong những nội dung quan trọng của quá trình công nghiệp hóa hiện đại nông nghiệp, nông thôn Nông dân là chủ thể tích cực trong xây đựng đời sống văn hóa mới, xây dựng kết cấu hạ tầng; phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường sinh thái, làm cho mỗi người được thụ hưởng một cách tốt nhất những giá trị vật chất và tinh thần Công cuộc xây dựng nông thôn mới khó khăn, lâu dài đòi hỏi sự đóng góp rất lớn của bà con nông dân Nông dân phải nâng cao hơn nữa vai trò, trách nhiệm của mình mới có thể kế thừa, phát huy những truyền thống tốt đẹp

và khắc phục những yếu tố lạc hậu, tiêu cực ảnh hưởng tới quá trình phát triển để có thể xây dựng nông thôn Việt Nam hiện đại, văn minh Trong quá trình xây dựng nông thôn mới hiện nay, nông dân giữ vị trí là chủ thể Đây là sự khẳng định đúng đắn, cần thiết, nhằm phát huy nhân tố con người, khơi dậy và phát huy mọi tiềm năng của nông dân vào công cuộc xây dựng nông thôn cả về kinh tế - văn hóa và xã hội, đồng thời bảo đảm những quyền lợi chính đáng của họ

- Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy những hạn chế của chủ thể nông dân trong xây dựng nông thôn mới cũng đang là một trong các tác nhân quyết định tới chất lượng tham gia Trình độ văn hóa thấp là trở ngại lớn cho tham gia của người dân, đặc biệt của các dân cư ở vùng lạc hậu, xa trung tâm đô thị, thiếu phương tiện thông tin

Họ gặp khó khăn trong việc bày tỏ ý kiến, nguyện vọng của mình, e ngại tiếp xúc với các cơ quan nhà nước Trình độ nhận thức hạn chế nên họ khó có thể hiểu được nhiều

nội dung chính sách lớn hay những yêu cầu kỹ thuật dự án Tất yếu, họ không thể tích cực hay trực tiếp tham gia đóng góp hữu ích cho các chính sách đó Bên cạnh những lý

do chủ quan trên, sự hạn chế tham gia còn đó một số nguyên nhân khách quan Trước hết, hạn chế thông tin sẽ là cản trở lớn cho việc tham gia hiệu quả; hay làm cho việc tham gia trở nên hình thức; hay làm cho việc tham gia lệch sang hướng cực đoan (Vũ Thanh Sơn, 2007)

- Do vậy, để phát huy tốt vai trò của nông dân trong xây dựng nông thôn mới cần quan tâm, chú trọng tới sự hợp tác phát triển với giai cấp công nhân, đội ngũ trí thức trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc nhằm mục đích tập hợp lực lượng, chăm lo bảo vệ và nâng cao trình độ mọi mặt cho giai cấp nông dân để tiến nhanh, tiến mạnh vào công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân

chủ, công bằng, văn minh (Lê Quang Toản, 2015) Bên cạnh đó, tiếp tục xây dựng,

hoàn thiện các chính sách bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của nông dân Chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho nhân dân ở nông thôn, đầu tư phát triển hạ tầng kinh tế

- xã hội; thực hiện có hiệu quả các chính sách phát triển kinh tế, gắn kết với chính sách

xã hội, an ninh - quốc phòng, bảo đảm lợi ích, đẩy mạnh thực hành và phát huy dân chủ Đồng thời, đẩy mạnh công tác tuyên truyền để nhân dân nhận thức đúng đắn, đầy

đủ về vai trò chủ thể trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, chủ thể của chương trình xây dựng nông thôn mới Cụ thể là tuyên truyền để người nông dân nhận thức đầy đủ về các vai trò: Chủ thể tích cực tham gia vào quá trình xây dựng quy hoạch và thực hiện quy hoạch xây dựng nông thôn mới; chủ thể tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn; chủ thể trực tiếp trong phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; chủ thể tích cực, sáng tạo trong xây dựng và gìn giữ đời sống văn hoá - xã hội, môi trường ở nông thôn; nhân tố góp phần quan trọng vào xây dựng hệ thống chính trị - xã hội vững mạnh, bảo đảm an ninh, trật tự xã hội ở cơ sở Địa phương cần có các hình thức tôn vinh tấm gương nông dân điển hình, tiên tiến trong các phong trào nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, phong trào xây dựng nông

thôn mới và xây dựng gia đình văn hóa Không những vậy, cần, tăng cường công tác

kiểm tra, giám sát của người dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng” Phát huy vai trò của nông dân trong khối đại đoàn kết dân tộc, nâng cao hiệu quả trong thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh, xây dựng nông thôn an toàn, phát triển Cuối

cùng, cần, khơi dậy và sử dụng có hiệu quả mọi tiềm năng của nông dân Khuyến

khích, động viên các lực lượng tham gia; tích cực xây dựng môi trường văn hóa, phát huy truyền thống yêu nước, tính cần cù, sáng tạo, tinh thần đoàn kết, tương thân tương

ái trong lao động, sản xuất; thực hiện dân chủ hóa đời sống tinh thần ở nông thôn, xây dựng hợp tác xã nông nghiệp vững mạnh

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Hạnh Nhi (2013) Phát huy vai trò chủ thể của Hội Nông dân Việt Nam trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Tạp chí Cộng sản

http://www.tapchicongsan.org.vn

Lê Quang Toản (2014) Phát huy vai trò của giai cấp nông dân trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay Tạp chí Cộng sản http://www.tapchicongsan.org.vn

Tô Duy Hợp (2012) Mở rộng dân chủ đồng thời phải tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền dân chủ trong xây dựng nông thôn mới Tạp chí Văn hóa Nghệ An

http://vanhoanghean.com.vn

Vũ Thanh Sơn (2007) Tham gia của người dân vào quy trình chính sách công Tạp

chí Nghiên cứu Kinh tế Số 348, 10-19