ABSTRACT Today, innovation in teaching methods is still a topical question, which lecturers/teachers in various education levels have taken into consideration, especially those in pedag
Trang 1I M I PH NG PHÁP D Y H C TRONG D Y H C TOÁN
INNOVATION IN METHODS OF TEACHING MATHEMATICS
AT QUANG TRI TEACHER TRAINING COLLEGE
Tr ng C SP Qu ng Tr
TÓM T T
Hi n nay, vi c đ i m i PPDH v n đang là v n đ quan tr ng có tính th i s
đ c nhi u c p h c, b c h c quan tâm đ c bi t là đ i v i các tr ng S ph m
Tr c h t trong bài vi t này chúng tôi đánh giá v vi c đ i m i PPDH tr ng
C SP Qu ng Tr nói chung và các phân môn Toán nói riêng ng th i t nh ng
v n đ đó đ a ra nh ng gi i pháp đ th c hi n t t h n vi c đ i m i PPDH môn Toán tr ng C SP Qu ng Tr trong th i gian t i góp ph n đáp ng yêu c u ngày càng cao c a s nghi p giáo d c - đào t o n c nhà
ABSTRACT
Today, innovation in teaching methods is still a topical question, which lecturers/teachers in various education levels have taken into consideration, especially those in pedagogical institutions This article focuses on evaluating innovation in teaching methods in general and in methods of teaching
sub-branches of Mathematics at Quang Tri Teacher Training College in particular Simultaneously, based on these matters a number of solutions will be suggested
so as to better implement the innovation in teaching Mathematics in the coming time, contributing to meeting the need of the cause of education and training
I T V N
Ch tr ng c a B Giáo d c & ào t o c ng nh th c ti n đào t o hi n nay
v n đang đ t ra yêu c u c n thi t ph i ti p t c th c hi n đ i m i PPDH nói chung và đ i m i PPDH trong các tr ng H - C nói riêng i u đó đ c th
hi n trong nhi u v n b n quan tr ng Ngh quy t TW2 Khoá VIII đã ch rõ " i
m i m nh m ph ng pháp giáo d c và đào t o, kh c ph c l i truy n th m t chi u, rèn luy n thói quen, n p t duy sáng t o c a ng i h c T ng b c áp
d ng các ph ng pháp d y h c tiên ti n và ph ng ti n hi n đ i vào quá trình
d y h c đ m b o đi u ki n và th i gian t h c, t nghiên c u cho h c sinh nh t
là sinh viên "; Ch th 15/1999/CT-BGV và T c a B tr ng B Giáo d c &
ào t o v vi c đ y m nh ho t đ ng đ i m i PPGD và h c t p trong các
tr ng S ph m nh m tích c c hoá ho t đ ng h c t p phát huy tính tích c c ch
đ ng sáng t o và n ng l c t h c t nghiên c u c a HS SV "; Chi n l c phát tri n Giáo d c 2001 - 2010 c ng đã v ch ra:"Cùng hoà nh p v i xu th đ i m i PPDH đang di n ra sôi n i kh p n i trên toàn th gi i, vi c đ i m i PPDH đ i
h c, cao đ ng n c ta c n đ c xúc ti n m nh m h n n a trên c s quan
Trang 2ni m đ y đ và th ng nh t v đ i m i PPDH c ng nh nh ng gi i pháp phù h p,
kh thi "
Nh v y, có th nói r ng vi c đ i m i PPDH v n đang là v n đ th i s các c p h c, b c h c đ c bi t là đ i v i các tr ng s ph m M c tiêu đào t o
ng i giáo viên lao đ ng, sáng t o, đáp ng yêu c u đ i m i hi n nay c a ngành giáo d c đang đ c đ t ra h t s c c p thi t Chính vì th tìm tòi các PPDH, các
gi i pháp nh m v n d ng các PPDH đó theo quan đi m m i trên đ nâng cao
ch t l ng d y h c đang đ c đ t ra cho t ng môn h c, t ng bài h c và là yêu
c u quan tr ng đòi h i các gi ng viên ph i luôn quan tâm
II TH C TR NG C A VI C I M I PPDH MÔN TOÁN TR NG
C SP QU NG TR
1 M t s k t qu đ t đ c
Trong nh ng n m qua, vi c đ i m i PPDH tr ng C SP Qu ng Tr nói chung và đ i v i các phân môn toán nói riêng đã đ c chú tr ng và có s đ u t đúng m c t công tác ch đ o, xây d ng k ho ch đ n vi c t ch c th c hi n và
đã đ t đ c nh ng k t qu nh t đ nh
- Nhi u gi ng viên đ c tham gia các l p t p hu n, h i th o c a B v vi c
đ i m i PPDH
- T ch c đ c các h i th o khoa h c báo cáo chuyên đ đ i m i PPDH, tri n khai áp d ng các PPDH hi n đ i, s d ng các thi t b , ph n m m h tr d y
h c toán
- Xây d ng và th c hi n ch ng trình chi ti t các h c ph n theo h ng đ i
m i PPDH T ch c nhi u ti t thao gi ng th các chuyên đ đ i m i PPDH Toán Nhi u ti t d y đã đ c các gi ng viên chu n b đ u t công phu t vi c thi t k bài gi ng, l a ch n ph i h p các PPDH phù h p đ n vi c t ch c hi u
qu các ho t đ ng h c t p c a sinh viên c ng nh vi c h ng d n sinh viên t
h c, t nghiên c u
- T ch c h i th o báo cáo th c hi n, rút kinh nghi m vi c đ i m i ch ng trình, giáo trình, PPDH theo ch ng trình Cao đ ng s ph m m i
- Ch đ o th c hi n các đ tài NCKH theo h ng đ i m i PPDH tr ng s
ph m và ph thông Nhi u đ tài mang tính th c ti n cao, có kh n ng ng d ng
hi u qu
T t c nh ng ho t đ ng th c hi n đ i m i PPDH đó v c b n đã t o ra m t
b c chuy n bi n tích c c trong quá trình d y h c khoa T nhiên c ng nh
tr ng góp ph n thúc đ y ch t l ng d y và h c ngày càng phát tri n
2 M t s t n t i c n kh c ph c
Bên c nh các k t qu đ t đ c, vi c th c hi n đ i m i PPDH các phân môn toán c ng còn g p m t s h n ch sau:
- Vi c th c hi n đ i m i PPDH ch a th c hi n th ng xuyên, đôi lúc ch a
đ c đ ng b
Trang 3- Vi c áp d ng các ph ng ti n, thi t b d y h c hi n đ i, vi c khai thác các
ph n m m ng d ng d y h c toán đ t hi u qu ch a cao M t s ti t thao gi ng
d gi còn mang tính hình th c
- Vi c h ng d n sinh viên t h c t nghiên c u, các ho t đ ng th o lu n xemina trong m t s h c ph n ch a đ c đ u t đúng m c
- Ch a coi tr ng vi c b i d ng các chuyên đ đ i m i PPDH toán b c THCS cho sinh viên
3 Nguyên nhân
- Quy mô l p h c còn đông, không gian l p ch a đ r ng đ th c hi n các
ho t đ ng hi u qu h n
- C s v t ch t ph c v d y và h c ch a đ y đ ; thi t b d y h c, sách giáo trình m t s h c ph n v n còn thi u
- Nh n th c v v n đ đ i m i PPDH c a m t s ít giáo viên c ng nh sinh viên còn h n ch
- V n còn nhi u sinh viên quen v i l i h c t p th đ ng, thi u n ng đ ng trong vi c tham gia các ho t đ ng h c t p trên l p, đi u đó cùng gây khhó kh n cho vi c áp d ng các PPDH tích c c
- D y h c theo đ nh h ng đ i m i đòi h i m t nhi u th i gian, chu n b m t
ti t d y r t công phu đòi h i nhi u công s c trí tu nên m t s giáo viên còn ng i
III CÁC GI I PHÁP TH C HI N I M I PPDH TOÁN TR NG
C SP QU NG TR
Gi i pháp 1: Ti p t c làm chuy n bi n, nâng cao h n n a nh n th c c a đ i
ng gi ng viên v v n đ đ i m i PPDH đ t đó t t c các gi ng viên th y đ c
s c n thi t là ph i ti p t c th c hi n đ i m i PPDH
Gi i pháp 2: Xây d ng k ho ch đ i m i PPDH trong t ng n m h c T
ch c các bu i h i th o v các chuyên đ đ i m i PPDH
• Các chuyên đ t p trung gi i quy t các v n đ c th v n i dung, ch ng trình, giáo trình C SP c ng nh nh ng b t c p, khó kh n h n ch khi th c hi n
ch ng trình
• Các chuyên đ đ i m i PPDH c n t p trung gi i quy t c hai v n đ đ i
m i tr ng S ph m và đ i m i tr ng THCS
• Trong các h i th o đó c n ph i xây d ng nh ng ti t d y minh ho đ giáo viên cùng th o lu n, trao đ i và đúc rút đ c nhi u kinh nghi m
Gi i pháp 3: Th c hi n biên so n các tài li u d y h c, các chuyên đ b i
d ng th c hi n đ i m i PPDH
• kh c ph c tình tr ng v n còn thi u m t s giáo trình và ph c v t t h n cho vi c d y h c, các gi ng viên c n đ u t vào vi c biên so n các tài li u d y
Trang 4h c, đ c h i đ ng khoa h c th m đ nh k t qu và l u hành cho sinh viên s
d ng
• c bi t là đ i v i các h c ph n PPDH toán, gi ng viên c n ph i biên so n
b sung thêm các chuyên đ b i d ng vi c đ i m i PPDH ph thông, t đó
giúp sinh viên nh n th c rõ h n vai trò quan tr ng c a vi c đ i m i PPDH ph
thông và sau này có kh n ng v n d ng t t h n Ch ng h n nh các chuyên đ áp
d ng PPDH tích c c, các chuyên đ t ch n, các chuyên đ áp d ng các ph n
m m trong d y h c toán, h ng d n s d ng máy tính b túi
Gi i pháp 4: V n d ng linh ho t các PPDH thích h p cho t ng phân môn,
t ng đ i t ng sinh viên
Ph i h p có hi u qu các PPDH truy n th ng và PPDH hi n đ i đ m t m t
k th a t n d ng u th , nh ng m t tích c c c a PPDH truy n th ng đ ng th i
ti p c n đ c nh ng tính n ng u vi t c a PPDH hi n đ i phù h p v i xu th đ i
m i Hình thành phát huy t duy tích c c, đ c l p và sáng t o c a sinh viên trong
quá trình h c t p đó là m c tiêu quan tr ng trong đ nh h ng đ i m i PPDH toán
hi n nay
• M t s HS ch m ch nghe T duy tích c c
th y gi ng cách ch ng minh đ nh lí, T duy đ c l p
c g ng đ hi u đ c tài li u, T duy sáng t o
đây m i có th nói đ n t duy tích c c
• N u giáo viên đáng l ra gi i thích nh ng l i yêu c u c a h c sinh t
phân tích đ nh lí d a vào sách, giáo trình, t tìm hi u cách ch ng minh thì trong
tr ng h p này có th nói đ n t duy đ c l p (và t t nhiên đó c ng là t duy
tích c c)
• Có th nói đ n t duy sáng t o khi h c sinh t khám phá, t tìm ra cách
ch ng minh mà h c sinh đó ch a bi t
Ch có th nói đ n t duy sáng t o khi h c sinh đã có t duy tích c c và đ c l p
M t trong nh ng xu h ng đ c v n d ng khá ph bi n r ng rãi và t ra có
hi u qu thích h p v i đ nh h ng đ i m i PPDH, đó là d y h c nêu và gi i
quy t v n đ
Trong quá trình v n d ng ph ng pháp d y h c nêu và gi i quy t v n đ
theo đ nh h ng đ i m i, gi ng viên c n chú ý t khâu thi t k bài gi ng (xây
d ng h th ng các câu h i, các ho t đ ng nh n th c, đ a ra các tình hu ng có
v n đ ) đ n vi c t ch c cho sinh viên ho t đ ng nh th nào (h ng d n th o
lu n, gi i quy t các v n đ đ t ra ) đ ng th i c n ph i coi tr ng vi c h ng d n
sinh viên t h c t nghiên c u
i v i b c h c cao đ ng, đ i h c, c ng c n chú tr ng h n n a trong vi c t
ch c ho t đ ng th o lu n nhóm, nâng cao ch t l ng xemina, t ng c ng các
bài t p tình hu ng d i nhi u hình th c khác nhau t o cho sinh viên đ c l p
gi i quy t các v n đ h c t p T đó giúp sinh viên l nh h i đ c nh ng n i dung
Trang 5h c t p m i theo tinh th n t khám phá, t phát hi n Vì v y theo tinh th n đ i
m i, d y h c c n ph i đ sinh viên suy ngh nhi u h n, làm vi c nhi u h n, th o
lu n nhi u h n Có nh th m i đáp ng đ c m c tiêu đào t o tr ng cao
đ ng - đ i h c là bi n quá trình đào t o thành quá trình t đào t o
Gi i pháp 5: Chú tr ng h n n a công tác NCKH đ c bi t là quan tâm đ n
v n đ đ i m i PPDH b c cao đ ng c ng nh ph thông T ng c ng ph i
h p v i các tr ng th c hành, tr ng THCS đ th c hi n t t h n vi c đ i m i PPDH Xây d ng môi tr ng cho sinh viên t p d t NCKH, đ i v i các sinh viên khá gi i có th t o đi u ki n cho các em làm bài t p l n, làm các đ tài NCKH và đ c mi n thi h c ph n đó
Gi i pháp 6: T ng c ng c s v t ch t - thi t b d y h c, huy đ ng các ngu n l c h tr t i đa cho vi c th c hi n đ i m i PPDH Khai thác có hi u qu
vi c áp d ng công ngh thông tin, s d ng các ph n m m h tr trong d y h c toán c bi t các h c ph n toán cao c p, th c hành gi i toán s c p, hình h c
s c p c n s d ng và khai thác hi u qu s h tr c a các ph n m m Maple, The Geometer's Sketchpad
Minh ho :
BÀI D Y: SUY LU N - SUY LU N SUY DI N
H c ph n : Logíc h c
* M c tiêu bài d y:
1- Ki n th c: N m đ c khái ni m suy lu n, c u trúc logíc c a suy
lu n và phân lo i suy lu n N m v ng các hình th c suy lu n tr c ti p
2- K n ng: Rèn luy n k n ng th c hi n các hình th c suy lu n 3- Thái đ : Rèn luy n t duy logíc trong l p lu n
* th c hi n bài gi ng bày theo đ nh h ng đ i m i c n chú ý m t s
v n đ sau:
1- M t s yêu c u đ i v i sinh viên
- Chu n b bài nhà
- Ho t đ ng lên l p
2- Thi t k bài gi ng
2.1 Xây d ng các ho t đ ng ti p nh n ki n th c
Ho t đ ng 1: N m đ c nh ng đ c tr ng chung c a suy lu n
a) Hình thành khái ni m suy lu n - C u trúc logíc c a suy lu n
b) N m đ c các đi u ki n đ đ t đ n tri th c chân th c trong l p lu n c) Hình thành các lo i suy lu n
Ho t đ ng 2: N m và v n d ng đ c các hình th c suy lu n suy di n tr c
ti p
Trang 6a) Xây d ng phép chuy n hoá
b) Xây d ng phép đ o ng c
c) Xây d ng phép đ i l p v ng
2.2 Xây d ng h th ng các câu h i, các tình hu ng có v n đ trong t ng
ho t đ ng nh n th c đó T ch c h ng d n sinh viên th o lu n gi i quy t các
v n đ đ t ra
• Thông qua các ví d c th -> t ra v n đ suy lu n là gì?
-> T đó hình thành khái ni m
• Phân tích các ví d -> t ra v n đ suy lu n có nh ng y u t nào ->
a ra c u trúc
• Trong quá trình nh n th c, suy lu n đ đ t đ c t th c chân th c c n
đ a ra nh ng đi u ki n nào? (thông qua xem xét các ví d c th có th tho
và không tho các đi u ki n)
• Phân tích s gi ng nhau khác nhau c a các ví d đ a ra -> suy lu n có
nh ng loài nào -> Phân lo i suy lu n
• a ra các ví d , các ví d hình thành các phép suy lu n suy di n tr c
ti p (Ví d -> Khái ni m -> Cách th c th c hi n -> Ví d )
2.3 K t h p vi c d y h c nêu và gi i quy t các v n đ v i vi c s đ hoá
các mô hình trong bài gi ng.
C U TRÚC SUY LU N
L P LU N
SUY LU N
SL SUY DI N
SL QUY N P
SD TR C TI P
QN HOÀN TOÀN
QN.K HOÀN TOÀN
SD GIÁN TI P
Chung
riêng 1 riêng 2 riêng
riêng 1 riêng 2 riêng
Chung
QN KHOA H C
Trang 7Trên đây là m t s ý ki n trao đ i c a b n thân tôi v v n đ đ i m i PPDH môn toán tr ng C SP Ch c ch n không tránh kh i nh ng h n ch thi u sót
R t mong đ c các đ ng chí góp ý thêm
TÀI LI U THAM KH O
[1] Tr n Ki u: i m i PPDH tr ng THCS NXB Khoa h c Giáo d c, 1997.
[2] K yêú h i th o đ i m i Giáo d c Vi t Nam B GD& T, 2004
[3] i m i PPDH trong các tr ng S ph m C SP Ngh An, 2002