Hiện trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh xuất khẩu sức lao động tại Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực

Trong chiến lược phát triển kinh tế – xã hội và kinh tế đối ngoại thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, Đảng và Nhà nước ta đã xác định xuất khẩu sức lao động là m

Lời mở đầu

*********************

Nh chúng ta đều biết, với sự phát triển của thế giới ngày nay, khôngmột quốc gia nào dù lớn hay nhỏ, phát triển hay đang phát triển lại có thểsống trong sự biệt lập với thế giới bên ngoài Ngợc lại, sự tuỳ thuộc lẫn nhaungày càng gia tăng và tác động trực tiếp đến từng quốc gia, từng khu vực vàtoàn thế giới Xu thế toàn cầu hoá và khu vực hoá trên tất cả các lĩnh vực,theo các cung bậc khác nhau và trên những ngả đờng khác nhau là tất yếu

Với nớc ta, trong giai đoạn đổi mới hiện nay khi mà Việt Nam đangthực hiện chính sách đối ngoại với phơng châm là bạn của tất cả các nớc” và

mở cửa” nền kinh tế Thực hiện Nghị quyết Đại hội VI của Đảng, sự giao lu

về chính trị – kinh tế – văn hoá - xã hội giữa nớc ta với các nớc trong khuvực nói riêng và các nớc trên thế giới nói chung Đất nớc đang thực sự hoànhập vào cộng đồng quốc tế bằng cách tham gia ngày càng sâu sắc vào quytrình phân công lao động quốc tế và quốc tế hoá đời sống xã hội

Trong chiến lợc phát triển kinh tế – xã hội và kinh tế đối ngoại thời kỳ

đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nớc, Đảng và Nhà nớc ta đã xác

định xuất khẩu sức lao động là một trong những hớng trọng tâm và đợc u tiên,tại Nghị quyết Đại hội VIII và Nghị quyết Hội nghị Trung ơng lần thứ 4 của

Đảng, trong đó có chủ trơng Đẩy mạnh xuất khẩu lao động”, phù hợp với sựphát triển trong nớc và quốc tế Công tác xuất khẩu lao động đã đợc thể chếhoá bằng Chỉ thị 41-CT/TW của Bộ Chính trị, Đề án xuất khẩu lao động trongthời kỳ 1998 – 2010 và Nghị định số 152/1999/NĐ-CP của Chính phủ

Tăng cờng xuất khẩu sức lao động không chỉ góp phần giải quyếtnhững mục tiêu kinh tế – xã hội nh giải quyết việc làm, nâng cao trình độtay nghề và mức sống cho một bộ phận ngời lao động, đem lại nguồn thungoại tệ cho đất nớc, mà còn góp phần quan trọng vào việc tăng cờng quan

hệ hợp tác quốc tế giữa Việt nam với các nớc, củng cố và phát triển cộng

đồng ngời Việt ở nớc ngoài hớng về Tổ quốc

Trong điều kiện nớc ta hiện nay, vấn đề việc làm đã và đang là một vấn

đề nóng bỏng, tạo ra sức ép gay gắt, để lại những hậu quả kinh tế không nhỏ,

từ năm 1980 đến nay, chúng ta đã tiến hành hoạt động xuất khẩu lao động, đangời lao động Việt nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài Đây là một hoạt

động quan trọng trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại của nớc ta

Trong giai đoạn 1980-1990, Việt Nam đã đa khoảng 300 ngìn lao động

và chuyên gia đi làm việc ở nớc ngoài Số lao động này chủ yếu đến làm việc

ở Liên Xô (cũ) và các nớc XHCN Đông Âu trớc đây Lao động ta cung ứnghoàn toàn do phía bạn bố trí sử dụng, tổ chức và chịu chi phí đào tạo

Bớc sang giai đoạn từ 1991 đến nay, việc xuất khẩu lao động đã cónhững thay đổi mới Cơ chế đa lao động Việt Nam đi làm việc có thời hạn ởNớc ngoài theo quan hệ cung cầu và khả năng khai thác, mở rộng thị trờngcủa các doanh nghiệp cung ứng lao động theo định hớng và quản lý của Nhànớc Hiện nay đã có 40 nớc và vùng lãnh thổ tiếp nhận lao động và chuyêngia Việt nam Song để cạnh tranh đợc với thị trờng xuất khẩu lao động trênthế giới hiện nay đòi hỏi chúng ta phải có nhận thức đúng đắn về thực trạngthị trờng xuất khẩu lao động của nớc ta hiện nay, đặc điểm của các thị trờngnhập khẩu lao động cùng những giải pháp hữu hiệu và đồng bộ không những

về phía nhà nớc mà còn về phía các doanh nghiệp chuyên doanh xuất khẩulao động

Xuất phát từ những nhận thức trên, cộng với những kiến thức tôi đã họctập tại trờng và là một cán bộ quản lý làm việc trong lĩnh vực xuất khẩu lao

động tại Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực, tôi đãlựa chọn đềtài Hiện trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh xuất khẩu sức lao động tại Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực.”

* Mục đích của đề tài:

Nhìn nhận hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam trong thời gianqua nói chung và tại Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứngnhân lực nói riêng, đánh giá các kết quả đạt đợc cũng nh những khó khăn hạnchế cần khắc phục tại Công ty, nhận định đặc điểm của công tác xuất khẩulao động tại Công ty hiện nay, trên có sở đó đề xuất một số giải pháp nhằmnâng cao hiệu quả hoạt động này tại Công ty

* Phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu của khoá luận chỉ giới hạn ở những vấn đề cơ bảnnhất có liên quan đến hoạt động xuất khẩu lao động của Công ty Phát triểnCông nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực hiện nay, những tồn tại và giảipháp khắc phục

* Ph ơng pháp nghiên cứu:

Khoá luận áp dụng nhiều phơng pháp nghiên cứu nh phơng pháp phântích và tổng hợp, phơng pháp liệt kê và thống kê, phơng pháp kết hợp giữa lýluận với thực tiễn

* Nội dung nghiên cứu:

Trong phạm vi đề tài tôi không có đủ khả năng giải quyết mọi vấn đềthực tiễn đặt ra, ở đây tôi chỉ đề cập đến những vấn đề cơ bản trong lĩnh vựcxuất khẩu lao động tại Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứngnhân lực ở khía cạnh Quan hệ kinh tế quốc tế Kết cấu của đề tài ngoài lời nói

đầu và kết luận gồm 3 chơng:

Chơng I: Khái quát chung về tình hình xuất khẩu lao động của Việt Nam

trong thời gian gần đây

Chơng II: Hoạt động xuất khẩu lao động của Công ty Phát triển Công nghệ,

tin học và Cung ứng nhân lực

Chơng III: Phơng hớng và giải pháp nâng cao hiệu quả trong hoạt động xuất

khẩu lao động của Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhânlực

Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhng vì điều kiện và khả năng có hạn nênkhoá luận sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết nhất định Em mong có

sự lợng thứ của các Thầy cô và mong muốn đợc sự đóng góp những ý kiếncủa Thầy cô giáo và các bạn để sửa chữa khiếm khuyết của mình

Cuối cùng cho tôi đợc bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới những thầy côgiáo Trờng ĐH Ngoại Thơng đã chỉ bảo giúp đỡ tôi trong quá trình nghiêncứu, đặc biệt là Thầy giáo – Thạc sĩ Nguyễn Văn Hồng, ngời đã trực tiếp h-ớng dẫn tôi hoàn thành khoá luận Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tới Bộ lao

động – Thơng binh và Xã hội; Phòng Chính sách – quản lý lao động, PhòngThị trờng, Trung tâm Thông tin t vấn về XKLĐ Cục quản lý lao động với nớcngoài, Ban quản lý lao động tại Malaysia, Văn phòng KTVH tại Đài Bắc, Đại

sứ quán Malaysia tại Việt Nam và Ban lãnh đạo Công ty Phát triển Côngnghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực và đồng nghiệp đã giúp tôi hoàn thànhbản khoá luận tốt nghiệp này

Chơng I Khái quát chung về tình hình xuất khẩu lao động

của việt nam trong thời gian gần đây

I Khái quát về tình hình xuất khẩu lao động tại Việt Nam

1 Lý luận chung về Xuất khẩu lao động

1.1 Sức lao động là một loại hàng hoá đặc biệt:

 Sức lao động:

Là tổng hợp thể lực và trí lực của con ngời trong quá trình tạo ra củacải xã hội, phản ánh khả năng lao động của con ngời, là điều kiện đầu tiêncần thiết trong qúa trình xã hội

 Lao động:

Là hoạt động có mục đích, có ý thức của con ngời nhằm thay đổi cácvật thể tự nhiên, để phù hợp với lợi ích của mình Lao động là sự vận độngcủa sức lao động, là quá trình kết hợp giữa sức lao động và t liệu sản xuất tạo

ra của cải vật chất xã hội

Trong điều kiện của nền kinh tế thị trờng, sức lao động cũng là một loạihàng hoá và cũng đợc trao đổi trên thị trờng trong và ngoài nớc Sức lao động

là hàng hoá đặc biệt không chỉ vì sự khác biệt với hàng hoá thông thờng làkhi sử dụng nó sẽ tạo ra một giá trị lớn hơn giá trị bản thân nó, mà còn thểhiện ở chỗ chất lợng hàng hoá này phụ thuộc chặt chẽ vào một loại các nhân

tố có tính đặc thù Chất lợng của hàng hoá sức lao động đợc phản ánh ở khảnăng dẻo dai, bền bỉ trong lao động của ngời lao động, khả năng thành thạo

và sáng tạo trong công việc và khối lợng công việc hoặc sản phẩm đợc hoànthành bởi ngời lao động trong một đơn vị thời gian

1.2 Hoạt động Xuất khẩu sức lao động cũng là một hoạt động đặc biệt:

 Xuất khẩu sức lao động:

Dới góc độ dân số học, việc di chuyển lao động giữa các quốc gia đã

đ-ợc nhiều chuyên gia dân số học trên thế giới nghiên cứu và đa ra khái niệm

di dân quốc tế” Có thể nói trong vài thập kỷ gần đây hoạt động nàu diễn ra

khá sôi nổi và thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, ngày nay xuấtkhẩu lao động đã rất phổ biến và trở thành xu thế chung của thế giới.

Từ năm 1980, ở nớc ta xuất hiện thuật ngữ hợp tác quốc tế về lao động” đợchiểu là sự trao đổi lao động giữa các quốc gia trên cơ sở các hiệp định đã đợcthoả thuận và ký kết giữa các quốc gia đó là sự di chuyển lao động có thờihạn giữa các quốc gia một cách hợp pháp và có tổ chức Nớc đa lao động đi đ-

ợc coi là nớc xuất khẩu lao động còn nớc tiếp nhận lao động và sử dụng lao

động đợc coi là nớc nhập khẩu lao động

Xuất khẩu sức lao động cũng có một cách hiểu khác: đó là sự hợp tác

sử dụng lao động giữa nớc thừa lao động và nớc thiếu lao động, là sự dichuyển lao động có thời hạn và kế hoạch từ nớc thừa lao động sang nớc thiếulao động

Từ các khái niệm trên chúng ta có thể hiểu hoạt động xuất khẩu lao

động là hoạt động trao đổi, mua bán, hay thuê mớn hàng hoá sức lao động

đ-ợc tiến hành giữa một bên là tổ chức của Chính phủ, doanh nghiệp hay cánhân của một nớc với t cách là ngời cung ứng với một bên cũng là tổ chức củaChính phủ, doanh nghiệp hay cá nhân của nớc khác với t cách là ngời sử dụngtrên cơ sở những hiệp định hoặc hợp đồng cung ứng lao đông

ở Việt Nam, hoạt động xuất khẩu sức lao động đợc sử dụng với cácthuật ngữ nh đa ngời lao động và chuyên gia Việt nam đi làm việc có thờihạn ở nớc ngoài” hoặc là xuất khẩu lao động” Thuật ngữ đa ngời lao động

và chuyên gia Việt nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài” đợc sử dụngchính thức trong các văn bản pháp lý, còn thuật ngữ xuất khẩu lao động” làthuật ngữ giản lợc để đề cập đến vấn đề đa ngời lao động và chuyên gia Việtnam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài

Hoạt động xuất khẩu lao động là một hoạt động kinh tế đặc biệt, là cảmột quá trình đa ngời lao động đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài, do vậycác bên có liên quan đến hoạt động này có quyền lợi và nghĩa vụ phát sinhtrong suốt thời hạn có hiệu lực của hợp đồng Trong trờng hợp chủ thể củahợp đồng là các doanh nghiệp thì thời hạn thực hiện nghĩa vụ đối với cácdoanh nghiệp còn dài hơn cả thời hạn hiệu lực của hợp đồng bởi họ phải thựchiện các công việc chuẩn bị trớc khi đa ngời lao động ra nớc ngoài làm việc

và giải quyết những công việc sau khi ngời lao động kết thúc thời hạn hợp

đồng làm việc ở nớc ngoài

Hoạt động xuất khẩu lao động không chỉ bị ràng buộc bởi các văn bảnpháp luật mà còn bị chi phối bởi các chính sách kinh tế, văn hoá, xã hội kể cảphong tục tập quán ở trong nớc cũng nh ở nớc ngoài.

2 Sự cần thiết phải xuất khẩu lao động:

Sự gia tăng của dân số, lao động, việc làm ở nớc ta trong những năm tới

là yêu cầu cấp bách phải phát triển xuất khẩu lao động

Đối với Việt Nam, sự phát triển dân số và lao động là một những vấn

đề kinh tế – xã hội phức tạp và gay gắt chẳng những trong giai đoạn hiệnnay mà còn trong nhiều năm tới Dân số Việt Nam theo cuộc điều tra dân sốngày 01/4/1089 là 64,4 triệu ngời, năm 1993 là 70,9 triệu ngời, năm 1999 là76,3 triệu ngời và khoảng 78,8 triệu ngời vào tháng 7/2001, tính ra mỗi nămdân số tăng khoảng 1,2 triệu ngời

Dân số và kinh tế – xã hội là những yếu tố vận động theo những quyluật khác nhau Trong dân số có lực lợng lao động – yếu tố quyết định củasản xuất Đồng thời dân số lại là lực lợng tiêu dùng chủ yếu mọi của cải vàtinh thần của xã hội Mối quan hệ này ngày nay đã đợc cụ thể hoá thành cácquan hệ dân số và phát triển, là một nội dung quan trọng trong công tác hoạch

định chiến lợc kinh tế xã hội của nhiều nớc

Nguồn lao động của nớc ta tăng nhanh, trong bối cảnh nền kinh tế gặpkhông ít khó khăn, gay gắt do công nghệ lạc hậu, ảnh hởng trực tiếp của cuộckhủng hoàng tài chính tiền tệ khu vực (1997) và khủng hoảng kinh tế thế giới(2000), thiên tai đã sinh ra mâu thuẫn tạo giữa khả năng tạo việc làm còn hạnchế với nhu cầu giải quyết việc làm ngày càng gia tăng, tất yếu sẽ dẫn tới tìnhhình một bộ phận lao động cha có việc làm Theo số liệu thống kê, hàng nămnớc ta có khoảng 2 triệu ngời không có việc làm Đó là kết quả của việc giảiquyết việc làm hàng năm còn hạn chế cùng với số ngời bớc vào độ tuổi lao

động hàng năm tăng nhanh do bùng nổ dân số vào những năm 1950

Với tốc độ phát triển dân số và lao động nh hiện nay, hàng năm chúng

ta phải tạo ra hơn 1 triệu chỗ làm việc mới cho số lao động bớc vào độ tuổilao động, khoảng hơn 1,7 triệu ngời cha có việc làm, hàng vạn ngời bộ độiphục viên, xuất ngũ, học sinh trung học thôi học, lao động hợp tác ở nớcngoài về nớc, có nhu cầu làm việc để đảm bảo cuộc sống Trớc tình hình vềviệc làm đó Đảng và Nhà nớc đã xác định chiến lợc phát triển kinh tế xã hộicủa nớc ta đến năm 2010 theo định hớng đặt con ngời vào vị trí trung tâm Tr-

ớc tình hình đó, cùng với các phơng châm giải quyết việc làm trong nớc là

chính , xuất khẩu lao động có một vai trò quan trọng trớc mắt và lâu dài nhằmgiải quyết một phần tình trạng thất nghiệp ở trong nớc.

Xuất khẩu lao động giúp cho ngời lao động có thu nhập cao hơn khi đilàm việc ở nớc ngoài, bên cạnh đó khi đi ra nớc ngoài họ còn học hỏi đợc rấtnhiều kinh nghiệm, những tiến bộ khoa học kỹ thuật ở các nớc tiên tiến hơn,giúp nâng cao trình độ tay nghề, tiếp thu lối sống và tác phong công nghiệp

Xuất khẩu lao động làm tăng nguồn thu ngoại tệ cho đất nớc dới dạngngời lao động làm việc ở nớc ngoài gửi tiền về cho gia đình họ ở trong nớc

Xuất khẩu lao động làm tăng thu nhập ngân sách bằng cách ngời đi lao

động nớc ngoài phải trích một phần lơng của mình để nộp cho Nhà nớc (ViệtNam quy định là 10%) Ngoài ra, tăng thu nhập ngân sách từ phí làm hộ chiếu

và thủ tục xuất cảnh, các loại thuế khác…

Xuất khẩu lao động còn giúp cho nớc xuất khẩu đẩy mạnh xuất khẩuhàng hoá qua việc ngời lao động Việt Nam ở nớc ngoài sẽ đa ra nớc ngoàinhững mặt hàng cần thiết cho nhu cầu của họ và có thể ngời lao động sẽ làtrung gian tìm đợc các hợp đồng mua bán hàng hoá của Việt Nam với nớc sởtại hoặc nớc khác

3 Các doanh nghiệp chuyên doanh xuất khẩu lao động ở Việt Nam hiện nay:

Thực hiện Chỉ thị 41- CT/TW ngày 22/9/1998 của Bộ Chính trị, Chínhphủ đã ban hành Nghị định số 152/1999/NĐ-CP của Chính phủ thể hiện sự

mở cửa và thông thoáng trong cơ chế xuất khẩu lao động và chuyên gia

Thực hiện Nghị định 152/1999/NĐ-CP, đến thời điểm hiện nay, cả nớc

có 159 doanh nghiệp có giấy phép chuyên doanh về xuất khẩu lao động, trong

đó 151 doanh nghiệp có chức năng xuất khẩu là chính, 141 doanh nghiệp cònlại có nhiều ngành nghề khác nhau trong đó xuất khẩu lao động là 1 ngànhnghề của doanh nghiệp

Trong số 151 doanh nghiệp làm xuất khẩu lao động, có 85 doanhnghiệp Nhà nớc thuộc các Bộ, ngành, cơ quan thuộc Chính phủ, UBND Tỉnh,Thành phố trực thuộc Trung ơng, 11 doanh nghiệp thuộc các tổ chức đoàn thể

ở Trung ơng và 3 doanh nghiệp ngoài quốc doanh đợc làm thí điểm Trong đó

có khoảng 40 doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả trong lĩnh vực xuất khẩulao động, số lợng lao động của các doanh nghiệp này đa đi làm việc tại nớcngoài chiếm 90% tổng số lao động xuất khẩu trong 2 năm qua Đa số cácdoanh nghiệp thuộc các Bộ, ngành Trung ơng là những doanh nghiệp thể hiện

các u thế và hoạt động có hiệu quả hơn so với các doanh nghiệp thuộc địa

ph-ơng và các đoàn thể Các doanh nghiệp Trung ph-ơng có trụ sở đóng tại Hà Nội

và TP Hồ Chí Minh có nhiều lợi thế về quan hệ với các đối tác nớc ngoài hơn

so với các doanh nghiệp địa phơng

Mục tiêu của nớc ta đến 2005 là xuất khẩu 30.000 lao động và sau

2005 là 100.000 lao động Hiện nay chỉ có khoảng 17 doanh nghiệp mạnhnên cần thiết phải chú trọng trớc hết vào đội ngũ các doanh nghiệp mạnh,kinh doanh có hiệu quả chứ không phải dựa vào số lợng các doanh nghiệpnhiều hay ít Hiện nay Nhà nớc đang chấn chỉnh và sắp xếp lại doanh nghiệpxuất khẩu lao động cho phù hợp với tình hình thực tế

Tính từ khi Nghị định 152/1999/NĐ-CP có hiệu lực đến nay, đã có 120doanh nghiệp ký đợc hợp đồng cung ứng lao động và đã đa đợc hơn 60.000lao động đi làm việc ở nớc ngoài Nghị định 152/1999/NĐ-CP đã và đang đivào cuộc sống, có tác dụng hết sức thiết thực nhằm thúc đẩy phát triển xuấtkhẩu lao động, số lợng thị trờng và số lợng lao động đi làm việc ở nớc ngoàităng lên lên đáng kể, chúng ta có 159 doanh nghiệp xuất khẩu lao động vàbình quân mỗi năm doanh nghiệp đa đi là 260 lao động ra nớc ngoài làm việc

Bảng 1: Số lao động và Chuyên gia đi làm việc ở nớc ngoài

theo các doanh nghiệp Xuất khẩu lao động từ 1999 đến 07/2002

(Theo Phòng Chính sách – Cục QLLĐ Nớc ngoài tháng 12/2002)

4 Các thị trờng chính nhập khẩu lao động của Việt Nam hiện nay:

4.1 Thị tr ờng Hàn Quốc:

Hàn Quốc là một quốc gia nằm ở vùng Đông Bắc Châu á, với số dân là46.789 ngời trên diện tích 93.394 Km2 Kinh tế của Hàn Quốc tăng trởngnhanh trong những thập kỷ vừa qua Chính phủ Hàn quốc có chiến lợc kinh tếhớng về xuất khẩu, coi trọng công nghệ trong chính sách công nghiệp và độingũ lao động lành nghề

Hàn Quốc trớc đây đã từng là một trong những nớc xuất khẩu lao độnghàng đầu thế giới (những năm 70 và 80) Nhng đến cuối những năm 80, đầunăm 90 do sự tăng trởng nhanh chóng của nền kinh tế, nguồn nhân lực trongnớc không đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng lao động của các ngành công nghiệp

đang phát triển nhất là trong lĩnh vực may mặc, xây dựng

Đầu những năm 90, Hàn quốc đã chuyển từ một nớc xuất khẩu lao

động thành nớc nhập khẩu lao động với số lợng lớn lao động nớc ngoài trong

đó có Việt Nam

Đến năm 1994, khi chơng trình tiếp nhận Tu nghiệp sinh nớc ngoài doKFSB thực hiện, Hàn Quốc đã tiếp nhận gần 4000 Tu nghiệp sinh Việt Nam

và tăng lên 5000 ngời vào năm 1995 Những năm tiếp theo tăng từ 3000 đến

4000 ngời và số lợng này giảm xuống vào năm 1997, 1998 do khủng hoảngkinh tế và những năm gần đây số lợng cũng đã giảm dần

Mức lơng cơ bản với lao động Việt Nam đi lao động tại Hàn Quốc đếnnay trung bình khoảng 450 USD/1 tháng Các điều kiện về ăn ở, làm việc vàbảo hiểm cũng đợc cải thiện

Nh vậy hiện nay cũng nh trong tơng lai thì Hàn Quốc vẫn là thị trờngtiềm nhập khẩu lao động Việt Nam, với 2,6 doanh nghiệp vừa và nhỏ, tỷ lệthất nghiệp ở mức gần 4% Theo báo cáo của Viện nghiên cứu lao động HànQuốc cho thấy sự thiếu hụt lao động sẽ ở mức 5,53% tổng số việc làm

Bảng 2: Số lao động Việt Nam tại Hàn Quốc tính đến 2001:

Số hiện

có

Số đã nhập cảnh

Số DN tiếp nhận

Số trong hợp đồng

Tỷ lệ Số bỏ

trốn

Tỷ lệ

(Theo: Báo cáo tổng kết 2001 của Cục QLLĐ Nớc ngoài tháng 12/2001)

4.2 Thị tr ờng lao động Đài Loan:

Đài Loan là một nớc quần đảo với 23 triệu dân trên diện tích hơn35.960 Km2 Từ năm 1989 để giảm bớt tình trạng thiếu nhân lực Đài loan đãchính thức nhận lao động nớc ngoài vào làm việc Thị trờng lao động ĐàiLoan trớc mắt cũng nh các năm tới nhu cầu lao động nớc ngoài vẫn gia tăngtrong nhiều lĩnh vực, trong 5 năm gần đây, quy mô lao động nớc ngoài làmviệc tại Đài Loan luôn dao động trong khoảng từ 240.000 – 300.000 ng-ời/năm Hiện nay có hơn 100 Công ty cung ứng lao động của Việt Nam đã đ alao động sang Đài Loan chủ yếu ở các ngành nghề nh dệt, may, xây dựng,

điện tử, khán hộ công với thời hạn hợp đồng thờng là 2 năm và có thể giahạn thêm 01 năm, mức lơng cơ bản tuỳ từng ngành nghề nhng trung bìnhkhoảng 300 – 400 USD/1 tháng (riêng lơng khán hộ công và thuyền viên cóthấp hơn)

Xu hớng chuyển dịch cơ cấu sử dụng lao động Việt Nam thay thế lao

động một số nớc và một số lĩnh vực đang dần đợc khẳng định tại thị trờng lao

động Đài Loan Hiện nay có khoảng 15.000 lao động Việt Nam đợc đa sang

Đài Loan, riêng năm 2000, bình quân mỗi tháng có trên 500 lao động ViệtNam sang Đài Loan, trong năm 2001 số lao động đa sang là trên 6.500 lao

động vợt mức chỉ tiêu kế hoạch năm Đây là kết quả đáng khích lệ, trong khiThái Lan và Philipines mỗi tháng bình quân giảm từ 2000 đến 3000 lao động

Bảng 3: Số lao động nớc ngoài làm việc tại Đài Loan:

Năm Indonesia Malaysia Philipin Thái

Lan

Việt Nam

Tổng cộng

Nhật Bản là rất khó khăn, tính từ khoảng 8 năm trở lại đây Nhật Bản đã tiếpnhận gần 1 vạn Tu nghiệp sinh Việt Nam

Số lợng Tu nghiệp sinh Việt Nam sang Nhật Bản hàng năm có tăngdần, trung bình mỗi năm khoảng 1800 đến 1900 ngời và hầu hết chủ doanhnghiệp Nhật Bản tiếp nhận lao động bằng hình thức sang tuyển trực tiếp, việctuyển rất gắt gao Theo dự báo thì từ nay đến năm 2005, Nhật Bản cầnkhoảng 1.000.000 lao động, trong đó khoảng 600.000 lao động giản đơn,300.000 chăm sóc ngời già, 100.000 kỹ thuật viên công nghệ thông tin

Trong thời gian qua, hàng năm Nhật Bản nhập khoảng 45.000 Tunghiệp sinh nớc ngoài vào tu nghiệp tại các Xí nghiệp vừa và nhỏ theo chơngtrình phái cử và tiếp nhận Tu nghiệp sinh nớc ngoài vào tu nghiệp tại NhậtBản”, quy định của Nhật Bản về nhập c chỉ cho phép ngời nớc ngoài có trình

độ học vấn cao hoặc có một số nghề đặc thù đến việc làm trong khuôn khổchơng trình tiếp nhận Tu nghiệp sinh nớc ngoài và Tu nghiệp sinh Nhật Bản,các doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhật Bản trong một số ngành sản xuất đợcnhận Tu nghiệp sinh lao động nớc ngoài vào doanh nghiệp để vừa học và làmtheo tỷ lệ nhỏ đợc quy định căn cứ vào tổng số nhân viên của doanh nghiệp,tham gia vào chơng trình này chủ yếu là các nớc Trung Quốc, Thái Lan,Philipin, Indonesia, Việt Nam và một số nớc khác

Từ năm 1992 đến cuối năm 2000, các doanh nghiệp Việt Nam đã đakhoảng 10.200 ngời sang tu nghiệp tại các Xí nghiệp vừa và nhỏ ở Nhật Bản

và số lợng này đợc tăng dần hàng năm và từ 1997 – 2002 thì trung bình mỗinăm Việt Nam đa sang Nhật Bản khoảng 2000 Tu nghiệp sinh

Bảng 4: Lực lợng lao động Nhật Bản và lao động nớc ngoài

ở Nhật Bản ( từ 1990 – 1998) - Đơn vị tính: 10.000 ngời Nội dung 1990 1002 1993 1994 1995 1996 1997 1998

Lực lợng

lao động

6.384 6.578 6.615 6.645 6.666 6.711 6.787 6.793Lao động

Malaysia là nớc ở Trung tâm Đông Nam á, với diện tích khoảng330,417 Km2 gồm 13 bang, thủ đô là Kuala Lumpur và dân số khoảng 23,7triệu ngời.

Malaysia là nớc vừa nhập khẩu vừa xuất khẩu lao động Nớc này xuấtkhẩu lao động có trình độ, tay nghề và kỹ thuật sang các nớc phát triển nhSingapore, Nhật Bản, Mỹ và các nớc Châu Âu, đồng thời nhập khẩu lao động

từ các nớc đang phát triển trong khu vực nh Indonesia, Việt Nam

Năm 1997 Việt Nam trở thành thành viên chính thức của ASEAN, vấn

đề này góp phần đẩy mạnh quan hệ hợp tác toàn diện giữa nớc ta với các nớctrong khu vực nói chung và với Malaysia nói riêng

Trong những năm gần đây thông qua các hội nghị, các đoàn đi thămcủa Chính Phủ chúng ta đã đặt vấn đề đa lao động Việt Nam vào làm việc tạithị trờng Malaysia Đại sứ quán Việt Nam tại Malaysia cũng đang tiếp cận,tìm kiếm và xúc tiến các cơ hội việc làm cho lao động tại Malaysia Đồngthời nhiều doanh nghiệp Việt Nam cũng tích cực tiếp xúc, khảo sát thị trờngMalaysia

Năm 1995 thực hiện thoả thuận giữa Bộ Y Tế của hai nớc, chúng ta đã

có 24 nữ y tá Việt Nam sang làm việc tại Bệnh viện ở Malaysia, năm 1999Việt Nam cũng đã cung cấp 300 lợt ngời sang làm việc trên các tàu du lịchcủa Tập đoàn Star hoạt động chủ yếu ở khu vực Thái Bình Dơng

Nhu cầu lao động nớc ngoài của Malaysia rất lớn, có lĩnh vực phụthuộc hoàn toàn vào lao động nớc ngoài, nhng Malaysia chỉ cho một số nớc

đợc phép đa lao động vào Malaysia, vừa qua do lao động của một số nớckhông đáp ứng đợc yêu cầu về chất lợng, một số vụ lộn xộn gây thiệt hại vềkinh tế và ảnh hởng đến an toàn xã hội nên Malaysia đã quyết định tạm đóngcửa đối với lao động Indonesia, Campuchia, Myamar, Bangladesh

Sự hợp tác giữa Việt Nam và Malaysia trong mọi lĩnh vực đang ngàycàng phát triển, tính đến tháng 6/2001 Malaysia là một trong 10 nớc đầu t nớcngoài lớn nhất vào Việt Nam Mặt khác với sự hoạt động tích cực của các cơquan nhà nớc ta trong việc thúc đẩy đa lao động Việt Nam sang làm việc tạiMalaysia và sự thúc ép của các doanh nghiệp Malaysia, phía Malaysia đã cónhững tín hiệu tích cực

Cuối tháng 2/2002, Chính phủ Malaysia đã quyết định cho phép nhậnthêm lao động của một số nớc trong đó có Việt Nam, chủ trơng của Malaysia

là nhận lao động Việt Nam thông qua sự thoả thuận giữa hai Chính Phủ Haibên nhất trí đánh giá việc hợp tác lao động là phù hợp với lợi ích hai bên,

đánh dấu một mốc mới quan trọng trong quan hệ hợp tác giữa hai nớc, gópphần tăng cờng tình hữu nghị giữa hai dân tộc Hai bên cũng thống nhất đồng

ý cho phép lao động Việt Nam sang lao động để đáp ứng nhu cầu cấp bách vềlao động của các doanh nghiệp Malaysia trong thời gian chuẩn bị ký kết vănbản chính thức Phía Malaysia đánh giá rằng thị trờng này có thể nhận tới200.000 lao động Việt Nam Mới đầu theo chỉ đạo của Bộ Lao động – Th-

ơng binh và Xã hội thì việc tổ chức đa lao động sang Malaysia phải chặt chẽ,không làm ồ ạt Trong thời gian đầu chọn lựa một số doanh nghiệp làm thí

điểm dới sự hớng dẫn, kiểm tra chặt chẽ của Bộ Lao động – Thơng binh vàXã hội Cho đến nay đã qua hai bớc chọn các doanh nghiệp thí điểm và có 44doanh nghiệp đợc phép trực tiếp đa lao động sang Malaysia

Bảng 5 : Số lợng lao động Việt Nam đi làm việc tại Malaysia

4.5.1 Thị trờng lao động các Tiểu Vơng quốc ả Rập Thống Nhất:

Các Tiểu Vơng quốc ả Rập Thống Nhất (UAE) là quốc gia ở phía

Đông Nam đảo ả rập thuộc Vịnh Ba T bao gồm 7 Tiểu vơng quốc, Thủ đô làDubai Dỗu hoả là nguồn tài nguyên mang lại nguồn thu lợi nhuận lớn nhất vàchiếm tỷ trọng cao trong GDP Cơ cấu ngành xây dựng là cao nhất trong tỷtrọng lao động UAE là một trong những thị trờng lao động có nhu cầu lao

động Việt Nam làm việc ở khu vực này còn rất hạn chế

4.5.2 Thị trờng lao động Saipan (Mỹ):

Saipan là một hòn đảo lớn nhất trong quần đào tự trị Bắc Mariana thuộc

Mỹ Du lịch và may mặc là hai ngành phát triển nhất thu hút nhiều lao độngtại Saipan Lao động Việt Nam đã làm việc ở Saipan từ năm 1998 với nghềmay với số lợng chỉ có 41 ngời và có hai Công ty SOVILACO vàVIERTTAMEX đợc cung ứng thí điểm lao động nữ làm nghề cắt may tại đây

Do nhiều nguyên nhân khác nhau nh tình trạng gia tăng lao động nhập

c trái phép, vấn đề tăng giờ làm, …điều này đã gây khó khăn không nhỏ đếnviệc thực hiện các hợp đồng cung ứng lao động

4.5.3 Thị trờng lao động American Samoa (Mỹ):

American Samoa là quần đào nằm ở nam Thái Bình Dơng, tại đây côngviệc đánh bắt cá và chế biến cá ngừ để chế biến xuất khẩu đợc quan tâm vàphát triển Lao động Việt Nam có mặt tại Samoa vào đầu những năm 1999,IMS là Công ty đầu tiên cung ứng lao động Việt Nam sang Samoa với nghềmay

Nói tóm lại trên đây chỉ là những thị trờng chính mà hiện nay ViệtNam đang đa nhiều lao động sang làm việc tại các thị trờng này Hiện naychúng ta có rất nhiều thị trờng tiềm năng thu hút lao động, tuy nhiên để có thểthực hiện tốt việc đa lao động ra nớc ngoài làm việc, giải quyết công ăn việclàm cho lao động d thừa hàng năm đòi hỏi các doanh nghiệp làm xuất khẩulao động của ta phải có các biện pháp và chiến lợc cụ thể, lâu dài trong việcnghiên cứu thị trờng lao động nớc bạn, từ đó có đối sách cụ thể cho từng thịtrờng

II Tình hình xuất khẩu lao động của Việt nam trong thời gian qua

1 Giai đoạn 1980 – 1990:

Trong giai đoạn này các hoạt động xuất khẩu lao động và chuyên giadựa trên quan hệ hợp tác sử dụng lao động giữa Việt Nam với các nớc nàythông qua các Hiệp định Chính Phủ, thoả thuận ngành với ngành cơ chế xuấtkhẩu lao động và chuyên gia thực hiện theo mô hình Nhà nớc trực tiếp ký kết

và tổ chức thực hiện đa ngời lao động và chuyên gia đi làm việc ở nớc ngoài

Số lợng lao động và chuyên gia đợc đa đi làm việc ở nớc ngoài tronggiai đoạn này gần 300.000 ngời trong đó: đi lao động ở 4 nớc xã hội chủnghĩa (Liên Xô cũ, Tiệp Khắc cũ, CHDC Đức cũ, Bungary) là 244.186 ngời,

đi làm việc ở các nớc Châu Phi (Libi, Angeria, Angola, Modămbich, Cônggô,Mandagaxcan) là 7.200 ngời, đi làm xây dựng ở Trung Đông (Irắc) khoảng18.000 ngời, ngoài ra còn có 23.713 thực tập sinh và học sinh học nghề tạicác nớc Đông Âu đã chuyển sang lao động trong những năm 80 (số liệu CụcQLLĐ Nớc ngoài http://www.dafel.gov.vn)

Bảng 6: Số liệu lao động Việt Nam đi làm việc ở 4 nớc:

Liên Xô, CHDC Đức, Tiệp Khắc, Bungary từ năm 1980 – 1990:

Giai đoạn này có nhiều biến động lớn về chính trị ở các nớc Đông Âu.

ở các nớc Châu Phi – nơi có chuyên gia Việt Nam làm việc cũng có khủnghoảng kinh tế, chính trị Tại Irắc xẩy ra chiến tranh Tất cả tình hình trên dẫncác nớc này không còn nhu cầu tiếp tục nhận lao động và chuyên gia của ViệtNam nữa Cũng trong giai đoạn này, cơ chế quản lý kinh tế của Việt Namchuyển đổi dần sang nền kinh tế thị trờng có sự điều tiết của Nhà nớc Để phùhợp với tình hình trên, cơ chế hoạt động xuất khẩu lao động và chuyên gia từnăm 1991 cũng đợc đổi mới, trong đó phân định rõ chức năng quản lý củaNhà nớc và chức năng kinh doanh dịch vụ xuất khẩu lao động với việc banhành Nghị định 370/HĐBT ngày 9/11/1991 và Nghị định số 07/CP ngày10/11/1995 của Chính Phủ Nhà nớc thống nhất quản lý xuất khẩu lao độngbằng các chính sách và quy định pháp lý Các tổ chức kinh tế đợc Nhà nớccấp giấy phép thực hiện hoạt động kinh doanh xuất khẩu lao động thông quacác hợp đồng ký với bên nớc ngoài

Cho đến thời điểm hết năm 1999, số lợng lao động và chuyên gia ViệtNam đợc đa đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài là 89.752 ngời Thị trờngxuất khẩu lao động đã mở rộng thêm nh các nớc Đông Bắc á, Đông Nam á,Trung Đông và Bắc Phi, một số đảo Nam Thái Bình Dơng và khu vực trênbiển (số liệu Cục QLLĐ Nớc ngoài http://www.dafel.gov.vn)

Bảng 7: Số lợng lao động đi làm việc ở nớc ngoài từ 1991 – 1999

(Theo VACC Orient)

3 Giai đoạn từ 2000 tới nay:

Trong giai đoạn này, thực hiện chủ trơng của Đảng và Nhà nớc về đẩymạnh xuất khẩu lao động và chuyên gia, Chính phủ đã ban hành Nghị định152/ NĐ-CP ngày 20/9/1999 quy định ngời lao động và chuyên gia Việt nam

đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài Nghị định này đã quy định rõ các điềukiện của các tổ chức, doanh nghiệp đợc tham gia chuyên doanh xuất khẩu lao

động, chuyên gia cũng nh các điều kiện của ngời lao động khi tham gia Nghị

định cũng làm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của các bên khi tham gia hợp đồngxuất khẩu lao động Cùng với Nghị định này, một loạt các bộ ngành có liênquan cũng ban hành các văn bản pháp quy để hớng dẫn thi hành cũng nh cụthể hoá các nội dung của Nghị định theo hớng quản lý chặt chẽ các doanhnghiệp cũng nh tạo điều kiện thuận lợi cho ngời lao động

Kết quả là năm 2000, 2001 đã đa đợc 68.468 ngời đi lao động ở nớcngoài, góp phần đa tổng số lao động và chuyên gia đi làm việc ở nớc ngoàigần 300.000 ngời, tại trên 40 quốc gia và vùng lãnh thổ, với hơn 30 nhómngành nghề thuộc các lĩnh vực nh xây dựng, cơ khí, điện tử, dệt may, chế biếnthuỷ sản, chuyên gia y tế, giáo dục, nông nghiệp, tin học và đến năm 2002thì số lao động đa đa đi trong năm 2002 là 46.100 ngời

Bảng 8: Số lợng lao động đi làm việc ở nớc ngoài từ 2000 – 2002

(Theo Phòng Chính sách Lao động – Cục QLLĐ Nớc ngoài tháng 12/2002)

Bảng 9: Số lao động và chuyên gia đi làm việc ở nớc ngoài

(Theo Phòng Chính sách – Quản lý lao động – Cục QLLĐ Nớc ngoài )

III Thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động của Việt Nam hiện nay:

1 Những quy định pháp lý:

Cho đến nay chúng ta đã ban hành một hệ thống các chính sách, quychế, nghị định tơng đối hoàn chỉnh trong hoạt động xuất khẩu lao động củaViệt Nam Tuy nhiên bên cạnh đó còn tồn tại nhiều thiếu sót, cha cụ thể, chasát với thực tế và sự vận động của thị trờng, cụ thể:

Cha cụ thể hoá đợc một số nội dung trong chủ trơng, đờng lối của

Đảng và Nhà nớc về xuất khẩu lao động

Cha đánh giá đúng vị trí, vai trò của sự nghiệp xuất khẩu lao độngtrong chiến lợc phát triển kinh tế xã hội của đất nớc

Quy định cha rõ trách nhiệm cụ thể cho các cơ quan chức năng Nhà

n-ớc trong việc đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu lao động, sự phối hợp giữa cáccơ quan hữu quan, các tổ chức kinh tế – xã hội nhiều khi thiếu thống nhất

Cha xây dựng đợc một hệ thống pháp luật đồng bộ, phù hợp với cácdoanh nghiệp chủ động triển khai xuất khẩu lao động

Cha có chính sách đầu t thích đáng cho việc khai thác và mở rộng thịtrờng trong và ngoài nớc, việc đào tạo nguồn lao động cha có sức cạnh tranhtrên thị trờng quốc tê

Cơ chế tài chính trong hoạt động xuất khẩu lao động cha tạo điều kiệnthuận lợi và quyền chủ động đầy đủ cho các doanh nghiệp, cha có quỹ hỗ trợ

về xuất khẩu lao động để phát triển thị trờng và giải quyết các vấn đề phátsinh trong trờng hợp bất khả kháng

Nh vậy, trong tơng lai để đẩy mạnh xuất khẩu lao động trớc hết Nhà

n-ớc ta cần phải chú trọng cải thiện và đơn giản hoá môi trờng pháp lý, tạo điềukiện cho các doanh nghiệp và ngời lao động tham gia vào các hoạt động này

đợc thuận lợi hơn

2 Hoạt động nghiên cứu thị trờng:

Hiện nay thị trờng lao động nớc ngoài đang biến động theo nhữngchiều hớng bất lợi, các thị trờng trọng điểm nhập nhiều lao động đã bị các n-

ớc xuất khẩu chiếm lĩnh từ nhiều năm trớc Mặt khác do yêu cầu về ngoại

ngữ, chất lợng nghề, sức khoẻ, kỷ luật lao động ngày một yêu cầu cao, chi phíthâm nhập và mở rộng thị trờng ngày càng lớn, trong khi đó mạng lớimaketing của ta cha đủ mạnh để tìm kiếm thị trờng, chúng ta còn thiếu cơchế, kinh nghiệm phát triển thị trờng Một số thị trờng có nhu cầu lao độnglớn nhng do thu nhập thấp, điều kiện lao động khắt khe, chi phí lớn (nh Trung

đông, châu phi ) nên các doanh nghiệp của ta cha thật sự khai thác

Hiện nay và trong thời gian tới thì thị trờng Đông Bắc á vẫn là thị ờng chủ đạo của Việt Nam, do đó chúng ta cần chú trọng việc nghiên cứu nhucầu lao động tại thị trờng này

tr-3 Trong tổ chức thực hiện:

Cha chủ động và mạnh dạn đa lao động sang mọi thị trờng có nhu cầu

sử dụng lao động và chuyên gia Việt Nam và đảm bảo đợc an ninh và quyềnlợi kinh tế của ngời lao động Do đó đã bỏ lỡ nhiều cơ hội vào những thị trờng

có nhu cầu sử dụng một lực lợng lao động khá lớn

Cha giao nhiệm vụ cụ thể cho các ngành, các cấp theo thẩm quyền ớng dẫn, tổ chức thực hiện các nhiệm vụ có liên quan đến xuất khẩu lao

h-động

Chủ trơng khuyến khích xuất khẩu lao động theo hớng nhận thầu côngtrình, khuyến khích xuất khẩu lao động theo dự án, lao động kỹ thuật taynghề cao theo đúng xét về lâu dài, nhng chỉ đạo không đa lao động khôngnghề và tay nghề thấp đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoaì là cha phù hợp vớitình hình nớc ta và nhu cầu sử dụng lao động của các nớc

Hiện nay một số doanh nghiệp khi tiến hành hoạt động tạo nguồn lao

động còn tồn tại nhiều hạn chế cần khắc phục nh: Cha thông báo rõ cho ngờilao động về các điều kiện làm việc, tiền lơng thu nhập trớc khi vào học ngoạingữ và giáo dục định hớng Có doanh nghiệp cha đi khảo sát tình hình thực tếtại thị trờng lao động nớc ngoài đã tiến hành ký kết hợp đồng với đối tác nớcngoài, trong khi thiếu các khâu cần thiết để làm tốt khâu tuyển chọn lao động.Một số doanh nghiệp phối hợp với đơn vị tuyển lao động thu phí tuyển chọnlao động và tuyển qua sự giới thiệu của nhiều khâu trung gian

Do đó để khắc phục các tồn tại và làm tốt công tác tạo nguồn lao động

đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài theo đúng tinh thần chỉ đạo của chínhphủ, các doanh nghiệp chuyên doanh xuất khẩu lao động cần tổ chức tuyểnchọn lao động trực tiếp gắn trách nhiệm của chính quyền địa phơng và cáclãnh đạo để đảm bảo tuyển lao động đáp ứng đợc khả năng yêu cầu của công

việc Hiện nay chất lợng lao động của ta cha đợc chú trọng, lao động yếu kém

về tay nghề, sức khoẻ, ngoại ngữ, sự thích ứng với công việc và tinh thầntrách nhiệm cha cao Việc đào tạo nghề, ngoại ngữ, giáo dục định hớng chongời lao động trớc khi đi làm việc ở nớc ngoài cha đợc chú trọng, quản lýthiếu chặt chẽ và chất lợng đào tạo kém

Trong quá trình thực hiện hợp đồng cung ứng lao động còn xảy ranhiều sự cố gây thiệt hại đến quyền lợi của những ngời tham gia và có ảnh h-ởng xấu đến mối quan hệ giữa các quốc gia: Điều đáng nói trong đa phần cáctrờng hợp thiệt hại lại rơi về phía ngời lao động hoạc doanh nghiệp Việt Nam

Có thể kể đến các trờng hợp nh ngời lao động không đợc trả lơng, bị cắt hợp

đồng lao động sớm không có lý do, ngời lao động vi phạm về thân thể hoặccác quyền lợi khác, doanh nghiêp Việt Nam bị phạt vì lý do ngời lao độngbiểu tình, đình công hoặc tự ý bỏ hợp đồng nguyên nhân của các tình trạngtrên dây một phần do ngời lao động và doanh nghiệp Việt Nam cha tính hết đ-

ợc các yếu tố, các tình huống khi ký kết hợp động và thực hiện hợp đồng.Song nguyên nhân quan trọng hơn là do các doanh nghiệp Việt Nam và cácdoanh nghiệp, tổ chức nớc ngoài sao nhãng một cách cố ý hoạch không cố ý

đến trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ của mình trong suốt quá trình có hiệulực của hợp đồng

Hoạt động kinh doanh xuất khẩu lao động còn cha ổn định, tính chuyênnghiệp cha cao, còn hoạt động bất hợp pháp gây thất thoát nguồn thu chongân sách nhà nớc và thiệt hại vật chất, tinh thần và cả thân thể cho ngời lao

có khoảng 30% trong số này hoạt động có hiệu quả 25% số doanh nghiệpthực sự yếu kém Một biểu hiện khác là có quá nhiều doanh nghiệp và tổ chứckhông có chức năng đã hoạt động trái phép trong lĩnh vực này Nguyên nhâncủa sự hạn chế này là sự thiếu đồng bộ và chặt chẽ trong pháp luật, sự lỏnglẻo trong quản lý Nhà nớc về lĩnh vực này, sự thiếu trách nhiệm và phối hợpkhông đồng đều giữa các cơ quan quản lý Nhà nớc, các cấp chính quyền, toà

án, công an và cuối cùng là trục lợi cá nhân của một bộ phận những ngời cóchức có quyền và làm ăn phi pháp của một số cá nhân trong xã hội

4 Công tác quản lý lao động đang làm việc ở nớc ngoài:

Những tranh chấp giữa ngời lao động và ngời sử dụng lao động đợc cáccơ quan quản lý, các doanh nghiệp biết đến và xử lý quá chậm chạp nhiều khi

là nguyên nhân làm trầm trọng thêm vấn đề Hoặc nh hiện tợng tự ý bỏ hợp

đồng không có lý do ngày càng gia tăng, trốn ở lại khi hợp đồng hết hạn từphía ngời lao động, huỷ bỏ hợp đồng đa ngời lao động về nớc không có sựthông báo trớc của phía ngời sử dụng lao động những tình trạng trên đâyxảy ra xuất phát từ sự yếu kém về chuyên môn của các doanh nghiệp Việtnam, sự thiếu chủ động và thiếu trách nhiệm của các cơ quan quản lý và cácdoanh nghiệp

Ngoài ra trong nhiều trờng hợp có thể tìm thấy nguyên nhân việc chạytheo lợi nhuận đơn thuần của các doanh nghiệp mà không coi trọng những lợiích xã hội và lợi ích vô hình của hoạt động xuất khẩu lao động

Chơng II

Thực trạng hoạt động xuất khẩu lao động của công ty phát triển công nghệ, tin học và cung ứng nhân lực

ứng nhân lực thuộc Tổng công ty ứng dụng công nghệ mới và du lịch.

1- Giới thiệu về Tổng Công ty ứng dụng Công nghệ mới và Du lịch:

Tổng Công ty Phát triển Công nghệ và Du lịch là một doanh nghiệpnhà nớc đợc thành lập vào năm 1990 theo quyết định 90/QĐ - TT của Thủ t-ớng chính Phủ và trực thuộc Trung tâm khoa học tự nhiên và công nghệ Quốc

gia và đợc đổi tên thành Tổng công ty ứng dụng Công nghệ mới và Du lịch– NEWTATCO theo Quyết định số 669/ QĐ-KHCNQG ngày 21/5/2002

* Ngành nghề kinh doanh chủ yếu của Tổng công ty bao gồm:

- Nghiên cứu ứng dụng công nghệ và sản xuất trong các lĩnh vực: Điện

tử, điện lạnh, công nghệ thực phẩm và các phơng tiện giao thông vậntải

- Trực tiếp xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất hàng hoá

- Tổ chức t vấn đầu t du lịch trong và ngoài nớc, kinh doanh khách sạn

- T vấn xây dựng các công trình điệncó cấp điện áp tới 35 KV, kinhdoanh triển khai công nghệ, sửa chữa điện tủ tin học

2 - Giới thiệu về Công ty Phát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực - DETILPORT:

Để đáp ứng nhu cầu thị trờng lao động trong và ngoài nớc cũng nh thựchiện mục tiêu mở rộng ngành nghề hoạt động kinh doanh của Tổng công ty,

đợc phép của Trung tâm khoa hoạ Tự nhiên và Công nghệ Quốc gia, Công tyPhát triển Công nghệ, Tin học và Cung ứng nhân lực đợc thành lập theo quyết

định số: 155/QĐ -TCT ngày 19 tháng 11 năm 2001 của Tổng Công ty ứngdụng Công nghệ mới và Du lịch – NEWTATCO

Trụ sở tại : Số 30 - Châu Long - Ba Đình - Hà Nội

Điện thoại: 04 - 8293.196 - Fax: 04- 7182.501

2.1 Chức năng và nhiệm vụ của Công ty DETILPORT:

Công ty DETILPORT là một doanh nghiệp có t cách pháp nhân theoquy định của Nhà nớc Việt nam, tên giao dịch quốc tế là: DETILPORT, Công

ty có con dấu riêng, có tài khoản giao dịch tại ngân hàng, vốn và tài sản doTổng công ty giao Công ty là một đơn vị hạch toán độc lập, chịu sự quản lýtrực tiếp của Tổng công ty NEWTATCO

* Ngành nghề kinh doanh của Công ty:

- Kinh doanh thơng mại, trực tiếp xuất nhập khẩu, tạm nhập tái xuấthàng hoá.

- Sản xuất phân bón, gia công đóng gói thuốc bảo vệ thực vật phục vụnông nghiệp

- T vấn đầu t nớc ngoài trong các lĩnh vực xây dựng, tài chính và chuyểngiao công nghệ

- Thiết kế, thi công các công trình giao thông đờng, cầu cống, đào đắpsan lấp mặt bằng và lắp đặt hệ thống điện, nớc cho công trình, xử lý n-

ớc thải, bảo vệ môi trờng

- Nghiên cứu triển khai, ứng dụng và kinh doanh trong các lĩnh vực điện

tử, điện lạnh, tin học, đo lờng, điều khiển tự động vật t ngành in

- Đa ngời lao động Việt Nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài, đàotạo nhân lực

- Khai thác, chế biến tài nguyên khoáng sản

2.2 Lao động và kết cấu lao động của Công ty :

2.3 Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý của Công ty: 42 ng ời

Ban Giám Đốc (3 ngời)

Phạm Thi Lam – A2 CN9

Phòng Hành Trung Tâm Đào Trung tâm Điện tử - Tài chính P Kế toán

2.3.1 Giám đốc:

Là ngời đại diện pháp nhân của Công ty, chịu trách nhiệm quản lý, chỉ

đạo toàn diện mọi mặt hoạt động của Công ty, chịu trách nhiệm trớc TổngGiám Đốc và pháp luật về mọi hoạt động của Công ty

2.3.2 Phó Giám đốc:

Phó Giám đốc giúp Giám đốc và đợc Giám đốc uỷ nhiệm quản lý, điềuhành một số lĩnh vực cụ thể, chịu trách nhiệm trớc Giám đốc và trớc pháp luật

về phần việc đợc uỷ nhiệm

Phó Giám đốc 1: Chịu trách nhiệm quản lý điều hành các dự án củaCông ty tham gia

Phó Giám đốc 2: Chịu trách nhiệm quản lý điều hành công tác Xuấtkhẩu lao động và Đào tạo nhân lực của Công ty và công tác nội chính củaCông ty

Phối hợp với các phòng chức năng khác thực hiện chỉ đạo của Giám

đốc Công ty về bổ sung chức năng ngành nghề kinh doanh, tuyển dụng nhânlực Đề nghị bổ nhiệm, miễn nhiệm, thôi việc, khen thởng, kỷ luật đốiCBCNV trong Công ty theo sự phân cấp và quy định của Tổng công ty

Thực hiện các chế độ chính sách, quản lý lao động, công tác hànhchính trong Công ty

2.3.4 Phòng Kế toán – Tài chính: 5 ng ời

Bao gồm: 01 trởng phòng, 01 kế toán tổng hợp, 01 kế toán thanh toán,

01 kế toán theo dõi công trình, 01 thủ quỹ

Thực hiện toàn bộ công tác hạch toán kế toán theo chế độ nhà nớc, lập

kế hoạch tài chính cho hoạt động của Công ty Tổ chức hạch toán kế toán và

đánh giá hiệu quả kinh doanh của các bộ phận trong Công ty

Tham gia xây dựng các văn bản về dự án kinh doanh và các hợp đồngkinh tế, lập báo cáo tài chính theo quy định của Nhà nớc và Tổng công ty.

2.3.5 Trung tâm Đào tạo nhân lực và Xuất khẩu lao động: 14 ngời

Bao gồm 01 Giám đốc, 01 phó Giám đốc, 03 nhân viên thị trờng, 03

nhân viên đào tạo, 03 ngời làm ở văn phòng đại diện Thái Bình, 03 ngời làm ởvăn phòng đại diện Bắc Giang

Đào tạo nghề, đào tạo ngoại ngữ, giáo dục định hớng phục vụ cho xuấtkhẩu lao động

Đa ngời lao động Việt nam đi làm việc có thời hạn ở nớc ngoài

2.3.6 Trung tâm Điện tử – Tin học: 10 ng ời

Bao gồm: 01 Giám đốc, 03 bộ phận cửa hàng, 06 bộ phận chuyển giaocông nghệ

Trung tâm trực tiếp kinh doanh trong lĩnh vực điện tử, tin học vàchuyển giao công nghệ theo kế hoạch của Công ty

II Hoạt động kinh doanh xuất khẩu lao động của công ty:

1 Những yếu tố ảnh hởng đến công tác xuất khẩu lao động của Công ty.

1.1 Môi tr ờng bên trong:

1.1.1 Nguồn lực vật chất:

Năm 2001 khi mới thành lập Công ty đợc Tổng Công Ty cấp cho khunhà số 30 - Châu long - Ba đình - Hà nội với tổng diện tích sử dụng là 260 m2.Khu nhà đợc sử dụng làm văn phòng của Công ty với đầy đủ trang thiết bịphục vụ cho công tác nh bàn ghế làm việc, tủ tài liệu, máy tính, máy in, máyFax, điện thoại, máy Phôtocopy và khu đào tạo tại đờng Xuân diệu - Tây hồ

- Hà Nội (Trụ sở của Trung tâm Đào tạo nhân lực và Xuất khẩu lao động) với

8 phòng học sử dụng làm phòng học ngoại ngữ, học lý thuyết, một xởng thựchành nghề may công nghiệp

1.1.2 Nguồn lực về tinh thần:

Đội ngũ cán bộ nhân viên của Công ty đa số đã đợc đào tạo qua đạihọc, tuổi trung bình còn trẻ, có trình độ chuyên môn và năng lực đáp ứng đ ợcnhu cầu công tác, nhiệt tình, trách nhiệm trong công việc và tâm huyết vớiTrung tâm

1 2 - Môi tr ờng bên ngoài

1.2.1 Môi trờng vĩ mô

- Môi trờng kinh tế, chính trị, xã hội:

Từ khi thực hiện đờng lối đổi mới đến nay, nền kinh tế Việt nam đã cónhững bớc chuyển mình rõ rệt Trong kinh tế đối ngoại đã có những tiến bộ v-

ợt bậc, vị thế nớc ta trên đờng quốc tế đã đợc nâng cao Trong thập niên vừaqua, chúng ta cũng đã thu đợc những thành tựu quan trọng nh: phá đợc thếbao vây cô lập về chính trị, cấm vận kinh tế, khai thông đợc các quan hệ vớicác tổ chức tài chính, tiền tệ quốc tế nh IMF, WB, ADB thiết lập quan hệngoại giao với 167 nớc đợc giữ vững và ổn định, trật tự an toàn xã hội đợc

đảm bảo, thu nhập của ngời dân tăng lên Trong hoạt động xuất nhập khẩu cónhững chuyển biến tốt, tốc độ tăng trởng kim ngạch xuất khẩu sau 10 nămtăng gấp 6 lần, nhanh gấp 3 lần tốc độ tăng GDP Với cơ cấu kinh tế chính trị

ổn định xu hớng kinh doanh các ngành nghề nói chung và xuất khẩu lao độngcủa Việt Nam nói riêng cũng ngày một mở rộng hơn do tìm kiếm đợc các khuvực thị trờng mới và ngày các phát triển khu vực hiện tại

- Môi trờng Pháp luật:

Sự ổn định về chính trị đã tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển, tuynhiên hệ thống Pháp luật của ta cha thực sự hoàn chỉnh, luôn có sự thay đổi,trong khi lĩnh vực xuất khẩu lao động lại cần một hành lang Pháp lý ổn định

Đó cũng là một yếu tố ảnh hởng đến công tác xuất khẩu lao động của Côngty

- Môi Trờng tự nhiên:

Công ty đóng trên địa bàn Hà nội - là một Trung tâm kinh tế của cả

n-ớc, dân c đông đúc, trình độ nhận thức cao, giao thông đi lại thuận tiện Đó

là yếu tố thuận lợi cho công tác xuất khẩu lao động của Công ty

- Môi trờng vi mô:

Ngày 20/9/1999 Chính phủ đã ban hành Nghị định số

152/1999/NĐ-CP về việc đa ngời lao động và chuyên gia Việt Nam đi làm việc ở nớc ngoài.Theo Nghị định này, xuất khẩu lao động đợc thực hiện thông qua các hợp

đồng cung ứng và tiếp nhận lao động ký kết giữa tổ chức kinh tế Việt Nam

đ-ợc cấp giấy phép hoạt động đa ngời lao động Việt nam đi làm việc có thời hạn

ở nớc ngoài và bên sử dụng lao động

+ Khách hàng:

Hiện nay, số thị trờng tiếp nhận lao động Việt Nam đến làm việc hơn

38 nớc, ví dụ : Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan, Libya, Kuwet Lào,Malaysia Trong khi đó Công ty mới tham gia đợc vào các thị trờng ĐàiLoan, Malaysia

+ Nguồn cung ứng:

Là đơn vị kinh doanh loại hàng hoá đặc biệt, việc chuẩn bị nguồn lao

động thông thờng thông qua các nguồn cung ứng nh: Qua ngời nhà của lao

động đã đợc Công ty đa sang làm việc ở Nớc ngoài, ngời lao động tự tìm đếnCông ty do Quảng cáo trên thông tin đại chúng, qua sự giới thiệu của của cán

bộ, nhân viên làm việc tại Công ty, Tổng công ty, qua sự cung ứng của các tổchức giới thiệu việc làm đóng trên các địa bàn Qua hơn thời gian Công ty

đã lựa chọn đợc một số tổ chức là đơn vị cung ứng uy tín đối với Công ty, tạo

ra đợc một mạng lới cung ứng trên các địa bàn có lực lợng lao động có nhucầu xuất khẩu lao động nhiều nh: Địa bàn Hà Tây, Hải Dơng, Hng yên, Nghệ

An, Nam Định, Bắc Giang, Thái Bình

động trên thị trờng Các Công ty này luôn luôn phải nghe ngóng và nắm bắttình hình, tâm lý chung của ngời đi lao động trớc hết phải tìm đến Công ty có

uy tín, tên tuổi, thứ hai là giá cả phải hợp lý và thứ ba là mới là quyền lợi củachính họ Những đối thủ cạnh tranh có uy tín và thế mạnh lớn ở thị trờng xuấtkhẩu lao động Việt nam là những Công ty nh: Vinaconex, Sonavilaco,Tracimexco, Sona, Lod Đây là những doanh nghiệp xuất khẩu lao động cónguồn vốn lớn có nhiều kinh nghiệp trong việc đa ngời lao động Việt nam đilàm việc ở nớc ngoài Đó là những đối thủ lớn trong nớc của Công ty

Nói về điểm yếu của các đối thủ cạnh tranh (các doanh nghiệp xuấtkhẩu lao động khác) thì chúng ta phải thừa nhận rằng những điểm yếu của họnói chung là những điểm yếu của toàn bộ các doanh nghiệp xuất khẩu lao

động ở Việt nam đó là: cha có đối tác truyền thống để làm ăn lâu dài, nguồnvốn dành cho các hoạt động tiếp cận thị trờng và đối ngoại hạn chế, nắm bắt

và xử lý thông tin còn chậm

* Ngoài nớc:

Trong bối cảnh Việt nam hiện đang phải đối phó với sự cạnh tranh gaygắt từ các nớc có tiềm năng và truyền thống về xuất khẩu lao động ở các khuvực cũng nh trên thế giới, các chuyên gia coi trọng việc nghiên cứu kinh

nghiệm về xuất khẩu lao động, thế mạnh cũng nh điể yếu của lao động các

n-ớc để kiến nghị những biện pháp nhằm nâng cao khả năng cạnh tranh của lao

động ta, mở rộng thị trờng lao động

Lao động xuất khẩu hiện nay của ta còn ít về số lợng, cha tơng xứngvới yêu cầu và tiềm năng của ta So với các nớc xuất khẩu lao động khác, nhất

là các nớc Châu á nh Philipin, Trung quốc, ấn độ, Thái Lan xuất khẩu lao

động của ta không chỉ ít về số lợng mà còn hạn chế về khả năng cạnh tranh,nhất là ngoại ngữ và tay nghề, đến năm 1998 đa đợc 63.000 ngời lao động,riêng năm 1999 da đợc 21.809 ngời, trung bình mỗi năm gửi về nớc khoảngmột tỷ USD Trong khi đó, Philiphin hiện có khoảng 7,5 triệu lao động vớithu nhập đạt khoảng 5-6 tỷ USD/năm, Indonesia từ năm 1998 đến năm 1999

đa đợc 809.792 lao động, mỗi năm thu đợc 4,67 tỷ USD Ân Độ mỗi năm đa

đợc 50.000 lao động thu về cho đất nớc gần 11 tỷ USD với nhiều lao động taynghề cao (30% lực lợng lao động ở khu công nghệ cao - Thung lũng Silicon(Mỹ) là ngời mang quốc tịch ấn độ hoặc gốc ấn) Riêng thị trờng Đài Loan,trong tổng số 301.870 lao động nớc ngoài thì Thái Lan chiếm 47% (142.000),Philipin chiếm 37% (112.000), Indonsia 13,5% (40.670), còn Việt Nam hiệnnay đa đợc 7.200 lao động chiếm 2,38% (Số liệu trong báo cáo hội nghị toànquốc về xuất khẩu lao động)

Chính phủ các nớc đều coi xuất khẩu lao động là chiến lợc, quốc sáchlâu dài nên đều có chơng trình quốc gia về xuất khẩu lao động Thực hiện xãhội hoá triệt để, coi đây là công việc thờng xuyên của xã hội Bộ máy quản lýnhà nớc của họ hoàn chỉnh, bao gồm các cơ quan hữu trách, đại diện của cáccông ty chuyên doanh

+ Chính sách hỗ trợ của Nhà nớc:

Hiện nay hệ thống văn bản pháp luật còn thiếu những cơ chế cụ thể nh:chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phát triển thị trờng (nhất là những thị trờnglớn), chính sách tín dụng, chính sách đào tạo lao động, chính sách miễn giảmthuế… Một số các doanh nghiệp xuất khẩu lao động nói chung và Công tynói riêng còn thụ động, chờ đối tác và do Nhà nớc ch kiểm tra đợc hết mọihoạt động của các doanh nghiệp ví dụ nh sự phân bổ hạn ngạch không đều,không chính xác dẫn đến một số doanh nghiệp còn non nớt không tìm đợc đốitác hoặc đối tác cha tin tởng

+ Tay nghề và trình độ văn hoá của ngời đi xuất khẩu lao động:

Đây là vấn đề mà trên thực tế các doanh nghiệp xuất khẩu lao động nóichung và Công ty nói riêng gặp rất nhiều khó khăn, lao động Việt Nam phầnlớn là lao động phổ thông, họ đến từ miền quê hoặc là những ngời thành thịnhng trình độ văn hoá thấp Trong khi đó một số ngành nghề và một số thị tr -ờng đòi hỏi có trình độ ngoại ngữ và tay nghề cao Do đó trên thực tế là ngờilao động cha đáp ứng đợc yêu cầu của đối tác nớc ngoài, đây là nguyên nhânchính trong quá trình tuyển chọn và làm việc ở nớc ngoài không đạt đợc hiệuquả cao.

+ Các nhân tố khác:

Ngoài những nhân tố ảnh hởng đến công tác xuất khẩu lao động củaCông ty ở trên thì còn nhiều các nhân tố khác nh sức khoẻ, ý thức kỷ luật củangời lao động Việt Nam, phong tục tập quán của nớc sở tại…

Trên đây là một số nhân tố ảnh hởng đến việc xuất khẩu lao động đốivới các doanh nghiệp làm xuất khẩu lao động nói chung và Công ty nói riêng

Để đạt đợc hiệu quả kinh doanh xuất khẩu lao động tốt, Công ty cần cố gắngkhắc phục những nhân tố ảnh hởng tiêu cực và phát huy những nhân tố ảnh h-ởng tích cực đến hoạt động kinh doanh xuất khẩu lao động của Công ty

1 Các bớc chính trong công tác xuất khẩu lao động của Công ty:

2.1 Nghiên cứu và đánh giá nhu cầu thị tr ờng tiếp nhận lao động:

Bằng công tác nghiên cứu nhu cầu thị trờng thế giới Công ty đã rút ra

đợc những hớng vận động của thị trờng nhập khẩu lao động nớc ngoài nh sau:

Do vấn đề đổi mới công nghệ, ứng dụng các tiến bộ KHKT, nhiều quốcgia có nhu cầu sử dụng lao động có trình độ chuyên môn cao và giảm quy mô

sử dụng lao động giản đơn, trình độ chuyên môn thấp Xuất phát từ lợi nhuận,nhiều quốc gia đã chuyển đầu t t bản sang các nớc kém phát triển hơn để tậndụng nhân công tại chỗ với giá rẻ

Khu vực 3D tại nhiều nớc phát triển và nhiều nớc công nghiệp mới(NICS) luôn có nhu cầu về lao động nớc ngoài

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, nhu cầu lao động dịch vụ tăngcao so với khu vực sản xuất nên xu hớng sử dụng lao động nớc ngoài chủ yếu

là nữ tham gia ở các lĩnh vực dịch vụ gia đình, y tá, chăm sóc ngời già tại cácTrung tâm xã hội

Cùng với sự khan hiếm nhân lực trong khu vực 3D tại các nớc pháttriển thì nhu cầu thuyền viên cũng có chiều hớng tăng