Lý luận về tiền công của C. Mác và liên hệ với tiền công trong các doanh tư nhân ở Việt Nam hiện nay. Việc nâng cao tiền công thực tế của người lao động ở Việt Nam là một nhiệm vụ cấp bách, cần được thực hiện triệt để. Muốn đưa ra giải pháp cho các doanh nghiệp tư nhân thật hợp lí cần phải đảm bảo không rời xa lý luận về tiền công mà điểm mấu chốt là tiền công phải đảm bảo đầy đủ giá trị sức lao động.
Trang 1MỞ ĐẦU
Tiền công là một vấn đề rất quan trọng, được rất nhiều người quan tâm, đặc biệt là người lao động Tiền công là nguồn thu nhập chủ yếu của người lao động, có ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống của đại đa số người lao động, tiền công
là mục đích chính, là động lực để người lao động phát triển trình độ và khả năng lao động Do đó, tiền công là một trong những yếu tố quan trọng nhất để tăng năng suất lao động Bất kì một cá nhân hay tập thể lao động trước và trong khi làm việc cũng đều suy nghĩ: Mình được gì và có quyền gì khi tham gia lao động? Đó luôn là vấn đề nhức nhối của hầu hết các doanh nghiệp Bởi tiền công cũng là một phần chi phí sản xuất – kinh doanh cho nên tiền công luôn được tính toán và quản lí chặt chẽ Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu được thể hiện tập trung ở lợi ích trực tiếp, thúc đẩy người lao động làm việc và làm việc có năng suất, chất lượng, hiệu quả Tuy nhiên tiền công mà người lao động được hưởng trong nhiều doanh nghiệp
ở Việt Nam vẫn còn ở mức thấp, chưa đáp ứng được mức sống tối thiểu của người lao động Việc nâng cao tiền công thực tế của người lao động ở Việt Nam là một nhiệm vụ cấp bách, cần được thực hiện triệt để Muốn đưa ra giải pháp cho các doanh nghiệp tư nhân thật hợp lí cần phải đảm bảo không rời xa lý luận về tiền công mà điểm mấu chốt là tiền công phải đảm bảo đầy đủ giá trị sức lao động Vì
vậy trong bài tập lớn học kì, em xin trình bày về đề số 1: “Lý luận về tiền công của
C Mác và liên hệ với tiền công trong các doanh tư nhân ở Việt Nam hiện nay”
nhằm hiểu rõ hơn về lý thuyết tiền công và đưa ra nhận xét khách quan về tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay
NỘI DUNG
I Lí luận về tiền công của C Mác
1 Khái niệm, bản chất của tiền công
Trang 2a) Khái niệm tiền công
Tiền công là khoản tiền mà người lao động được hưởng sau khi đã đóng góp lao động và chuyên môn để nỗ lực tạo ra sản phẩm cho người chủ (người sử dụng lao động) và thường được thuê với hợp đồng làm việc (giao kèo) để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể được đóng gói vào một công việc hay chức năng
b) Bản chất của tiền công
Bản chất của tiền công là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động, hay giá cả sức lao động, nhưng lại biểu hiện ra bề ngoài thành giá cả của lao động
Nhưng trong xã hội tư bản, tiền công thể hiện ra như là giá cả của lao động
Đó là do:
- Hàng hóa sức lao động có đặc điểm không bao giờ tách khỏi người bán, nó chỉ nhận được giá cả khi đã cung cấp giá trị sử dụng cho người mua, tức là sau khi đã cung cấp giá trị sử dụng cho người mua, tức là lao động cho nhà
tư bản, do đó bề ngoài chỉ thấy nhà tư bản trả giá trị cho lao động
- Nhà tư bản bỏ tiền ra là để có sức lao động Các nhà tư bản tìm cách mua được sức lao động càng rẻ càng tốt, và giải thích rằng lợi nhuận là do mua được hàng hóa dưới giá trị và bán hàng hóa trên giá trị Số lượng tiền công nhiều hay ít là tùy theo ngày lao động dài hay ngắn hoặc tùy theo kết quả lao động ít hay nhiều
- Lượng của tiền công phụ thuộc vào thời gian lao động hoặc số lượng sản phẩm sản xuất ra, điều đó làm cho người ta lầm tưởng rằng tiền công là giá
cả lao động
Hình thức bên ngoài của tiền công đã ngụy trang rất kín đáo sự bóc lột của chủ nghĩa tư bản Nó đã biểu hiện quan hệ bóc lột thành mối quan hệ “thuận mua vừa bán”, “tự do”, “bình đẳng” giữa công nhân và tư bản Nó đã xóa mờ mọi dấu
Trang 3vết của sự phân chia ngày lao động thành lao động tất yếu và lao động thặng dư, thành lao động có công và lao động không được trả công
2 Những hình thức cơ bản của tiền công
Tiền công có hai hình thức cơ bản là tiền công tính theo thời gian và tiền công tính theo sản phẩm
Tiền công tính theo thời gian là hình thức tiền công mà số lượng của nó dù
ít hay nhiều tùy theo thời gian lao động của công nhân (ngày, giờ, tháng) dài hay ngắn
Cần phân biệt tiền công giờ, tiền công ngày và tiền công tuần, tiền công tháng Tiền công ngày và tiền công tuần chưa nói rõ được mức tiền công đó cao hay thấp, vì nó còn tùy theo ngày lao động dài hay ngắn Do đó để đánh giá chính xác mức tiền công không chỉ căn cứ vào tiền công ngày mà phải căn cứ vào độ dài của ngày lao động và cường độ lao động Gía cả của một giờ lao động là thước đo chính xác mức tiền công tính theo thời gian
Tiền công tính theo sản phẩm là hình thức tiền công mà số lượng của nó
phụ thuộc vào số lượng sản phẩm hay số lượng những bộ phận của sản phẩm mà công nhân đã sản xuất ra hoặc là số lượng công việc đã hoàn thành Mỗi sản phẩm được trả công theo một đơn giá nhất định Đơn giá tiền công được xác định bằng thương số giữa tiền công trung bình của công nhân trong một ngày với số lượng sản phẩm trung bình mà một công nhân sản xuất ra trong một ngày
Về thực chất, đơn giá tiền công là tiền công trả cho thời gian cần thiết sản xuất ra một sản phẩm Vì thế tiền công tính theo sản phẩm là hình thức chuyển hóa tiền công tính theo thời gian Chính vì vậy, thực hiện tiền công tính theo sản phẩm, một mặt giúp cho nhà tư bản trong việc quản lý, giám sát quá trình lao động của
Trang 4công nhân dễ dàng hơn; mặt khác kích thích công nhâm lao động tích cực, khẩn trương tạo ra nhiều sản phẩm hơn để nhận được tiền công cao hơn
3 Tiền công danh nghĩa và tiền công thực tế
Tiền công danh nghĩa là số tiền mà người công nhân nhận được khi bán sức
lao động cho nhà tư bản Mọi khoản tiền mà người sử dụng lao động trả cho người lao động (gồm tiền lương, phụ cấp, phúc lợi, …) đều là tiền công danh nghĩa Tuy nhiên bản thân tiền công danh nghĩa chưa phản ánh đầy đủ mức trả công thực tế cho người lao động
Tiền công thực tế là tiền công được biểu hiện bằng số lượng hàng hóa tiêu
dùng và dịch vụ mà công nhân mua được bằng tiền công danh nghĩa của mình
Tiền công được sử dụng để tái sản xuất sức lao động, nên tiền công danh nghĩa phải chuyển hóa thành tiền công thực tế
Mối quan hệ giữa tiền công thực tế và tiền công danh nghĩa
Tiền công danh nghĩa là giá cả hàng hóa sức lao động, nó có thể tăng lên hay giảm xuống tùy theo sự biến động của quan hệ cung cầu về hàng hóa sức lao động Trong một thời gian nào đó, nếu tiền công danh nghĩa không thay đổi, nhưng giá cả tư liệu tiêu dùng và dịch vụ tăng lên hoặc giảm xuống, thì tiền công thực tế sẽ giảm xuống hoặc tăng lên
Tiền công là giá cả sức lao động nên sự vận động của nó gắn liền với sự biến đổi giá trị của sức lao động Lượng giá trị sức lao động chịu ảnh hưởng các nhân tố tác động ngược chiều nhau: trình độ chuyên môn người lao động, cường độ lao động,…
Tuy nhiên, C.Mác đã vạch ra rằng xu hướng chung của sản xuất tư bản không phải là nâng cao mức tiền công trung bình mà là hạ thấp mức tiền công ấy
Do, trong quá trình phát triển chủ nghĩa tư bản, tiền công danh nghĩa có xu hướng tăng lên nhưng mức tăng của nó không theo kịp mức tăng giá cả tiêu dùng và dịch
Trang 5vụ, cùng hiện tượng thất nghiệp thường xuyên và các đợt khủng hoảng kinh tế Khi
đó tiền công thực tế có xu hướng hạ thấp và các cuộc đấu tranh giai cấp công nhân
là yếu tố cản trở xu hướng đó
II Liên hệ tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay
1 Thực trạng tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân
Lương bổng là một trong những động lực kích thích con người làm việc hăng hái, nhưng đồng thời cũng là một trong những nguyên nhân gây trì trệ, bất mãn hoặc từ bỏ công ty mà ra đi Tất cả đều tùy thuộc vào trình độ và năng lực của các cấp quản trị Và luôn luôn là vấn đề "nhức nhối" của hầu hết các công ty ở Việt Nam
Hiện nay, cách tính tiền lương cho người lao động trong doanh nghiệp tư nhân như sau:
- Tiền lương theo thỏa thuận trong hợp đồng:
Theo quy định tại Điều 4 và Điều 21 Nghị định số 05/2015/NĐ-CP ngày 12/01/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số nội dung của Bộ luật Lao động thì tiền lương ghi trong hợp đồng lao động do người lao động thỏa thuận với người sử dụng lao động để thực hiện công việc nhất định Tiền lương bao gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác và được ghi trong hợp đồng lao động Tiền lương trả cho người lao động căn cứ theo tiền lương ghi trong hợp đồng lao động, năng suất lao động, khối lượng và chất lượng công việc mà người lao động đã thực hiện Căn cứ vào quy định nêu trên, người lao động vào người sử dụng lao động thỏa thuận tiền lương ghi trong hợp đồng lao động và trả lương cho người lao động
- Tiền làm thêm giờ tính theo đơn giá tiền lương hoặc lương thực trả:
Trang 6Theo quy định tại Điều 25 Nghị định số 05/2015/NĐ-CP ngày 12/01/2015 của Chính phủ thì tiền lương làm thêm giờ được tính theo đơn giá tiền lương hoặc tiền lương trả thực theo công việc đang làm Cụ thể, vào ngày thường, ít nhất bằng 150%; vào ngày nghỉ hằng tuần, ít nhất 200%; vào ngày nghỉ lễ, tết, nghỉ có hưởng lương ít nhất bằng 300%, chưa kể tiền lương ngày lễ, tết, ngày nghỉ có hưởng lương theo quy định của Bộ luật Lao động đối với lao động hưởng lương ngày
Người lao động làm việc vào ban đêm theo khoản 2 Điều 97 của Bộ luật Lao động thì đợc trả thêm ít nhất bằng 30% tiền lương tính theo đơn giá lương hoặc tiền lương trả theo công việc của ngày làm việc bình thường
Trong thời gian từ năm 2006 - 2008, tiền lương và thu nhập của lao động trong các loại hình doanh nghiệp rất thấp, trong các doanh nghiệp tư nhân còn thấp hơn, mà doanh nghiệp tư nhân lại là nơi tạo ra đại bộ phận làm việc trong các loại hình doanh nghiệp Trong các doanh nghiệp tư nhân, thu nhập bình quân tháng của người lao động năm 2006 là 2,633 triệu đồng, năm 2007 là 2,950 triệu đồng, năm
2008 là 3,150 triệu đồng
Đến khoảng thời gian 2015, theo số liệu của Bộ Lao động trong năm 2015, mức lương bình quân của người lao động ước đạt 5,53 triệu đồng/người/tháng Trong đó, vị trí quán quân vẫn thuộc về khối doanh nghiệp nhà nước với mức lương trung bình đạt 7,04 triệu đồng/người/tháng, tăng 8%; doanh nghiệp tư nhân đứng thứ hai với mức lương trung bình đạt 4,99 triệu đồng/người/tháng, tăng 6%;
và cuối cùng là doanh nghiệp FDI đạt 5,47 triệu đồng/người/ tháng
Đến năm 2018, theo Nghị định 141/2017/NĐ-CP, từ ngày 01/01/2018, mức lương tối thiểu vùng áp dụng đối với người lao động làm việc ở các doanh nghiệp
sẽ được điều chỉnh lại như sau:
Trang 7- Mức 3,98 triệu đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I
- Mức 3,53 triệu đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II
- Mức 3,09 triệu đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III
- Mức 2,76 triệu đồng/tháng, áp dụng đối với doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV
2 Ưu điểm và hạn chế về tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân
Ưu điểm: Tiền lương của người lao động cho doanh nghiệp tư nhân tăng
theo hàng năm, giúp người lao động cải thiện đời sống Ngoài ra, các doanh nghiệp
tư nhân hiện nay cũng có các chế độ đãi ngộ quan tâm đến gia đình của người lao động
Hạn chế: Trong các năm gần đây, tiền lương của người lao động chưa thực
sự gắn với năng suất lao động, hiệu quả kinh doanh và đóng góp của người lao động, chưa phát huy được vai trò, tác dụng của cơ chế thương thương, định đoạt tiền lương giữa người sử dụng lao động và người lao động Mức lương tối thiểu có
độ bao phủ còn hẹp Nhiều doanh nghiệp trả lương kín, khiến cho người lao động không tính được tiền lương của mình
Nguyên nhân là do mức lương của người lao động hiện chưa theo kịp sự gia tăng của giá trị các loại hàng hóa có nhu cầu của người lao động, mức sống từ tiền lương của người lao động còn thấp, nhiều vùng có chi phí sinh hoạt đắt đỏ tiền lương chỉ đáp ứng cơ bản cho cuộc sống của người lao động hưởng lương Tiền lương còn mang tính bình quân chưa trả lương được cho những giá trị khác biệt như lao động có giá trị cao, lao động có nhiệm vụ quan trọng có trình độ chuyên môn cao hoặc lao động có đóng góp lớn cho một lĩnh vực ngành nghề nào đó Các
Trang 8can thiệp hành chính không hợp lý đã hạn chế cơ chế đối thoại, thương lượng, thỏa thuận giữa doanh nghiệp và người lao động là cơ chế phổ biến trong nền kinh tế thị trường
3 Giải pháp khắc phục về vấn đề tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân
Đối với người lao động, tiền lương là bộ phận thu nhập từ quá trình lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến mức sống, khả năng tái sản xuất sức lao động của
họ Phấn đấu nâng cao tiền lương trên cơ sở nâng cao năng suất lao động là mục đích của cả doanh nghiệp và người lao động Mục đích này tạo động lực để phát triển doanh nghiệp và nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ thuật và khả năng lao động của người lao động, góp phần phát triển kinh tế, xã hội, quốc gia Đây cũng chính là điểm hội tụ của những lợi ích (trực tiếp và gián tiếp, trước mắt và lâu dài) của người lao động, doanh nghiệp và nhà nước Do vậy, muốn khắc phục những hạn chế trong tiền công thì phải phối hợp hành động từ nhà nước, doanh nghiệp và người lao động
Đối với nhà nước:
- Có chính sách tiền lương phù hợp, đảm bảo cân bằng, điều tiết được các hình thức phân phối, trong đó trọng nhất là hình thức phân phối theo kết quả
và hiệu quả kinh tế Đổi mới chính sách tiền lương đáp ứng theo yêu cầu hội nhập quốc tế và phải có trình độ phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội
- Tạo môi trường, điều kiện thuật lợi cho các doanh nghiệp tư nhân phát triển, phát huy được những tiềm năng Tăng cường tạo lập môi trường công bằng, thân thiện, thông thoáng, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong hoạt động sản xuất kinh doanh Từ đó, thu được mức lợi nhuận cao, người công nhân cũng sẽ nhận được tiền lương cao hơn
Trang 9- Ban hành các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, cần có quan điểm xóa bỏ các giấy phép con, cắt bỏ thủ tục không cần thiết nhằm nâng cao vai trò tự chịu trách nhiệm trước pháp luật của doanh nghiệp
Đối với doanh nghiệp:
- Đổi mới máy móc, thiết bị, nhà xưởng bằng cách áp dụng công nghệ khoa học kỹ thuật hiện đại nhằm tăng năng suất lao động, giảm bớt sự hao phí sức lao động cho người lao động
- Xác định mức tiền lương bình quân của các lao động trong cùng ngành và trong cùng khu vực địa lý Điều này giúp doanh nghiệp đưa ra được mức tiền lương cạnh tranh, thu hút và lưu giữ nhân viên, bằng cách: Lưu ý đến mức tiền lương tối thiểu mà nhà nước đã quy định; trưng cầu ý kiến của người lao động, để biết được ưu, nhược điểm trong cơ chế trả lương và những vấn đề cần khắc phục
- Tính toán tỷ lệ tiền lương hợp lý dựa trên doanh thu kế hoạch, vừa đảm bảo trả lương đầy đủ và khuyến khích được người lao động, vừa đảm bảo hiệu quả kinh doanh
- Ban hành quy chế lương thưởng trong doanh nghiệp thành văn bản và phổ biến đến tất cả nhân viên Quy chế lương thưởng càng rõ ràng, minh bạch thì tinh thần động lực của nhân viên càng cao Mức lương của mỗi người là bí mật nhưng cách tính lương phải rõ ràng và dễ hiểu
Đối với người lao động:
- Nâng cao trình độ chuyên môn công việc, kĩ năng của mình để đạt được mức lương thỏa mãn
- Làm việc ý thức, không vi phạm quy định của doanh nghiệp
- Phát biểu ý kiến về tiền lương của mình nếu chưa hợp lý
Trang 10- Có ý chí thăng tiến trong công việc, tiền lương sẽ tăng theo cấp bậc, mức độ phức tạp, chuyên môn hóa của công việc
KẾT LUẬN
Thông qua những vấn đề em vừa đưa ra, chúng ta đã hiểu rõ hơn về lý thuyết tiền công và tiền công trong các doanh nghiệp tư nhân ở Việt Nam hiện nay
Lý thuyết tiền về tiền công của C Mác là sự tiếp tục phát triển lý thuyết về tiền công của các nhà kinh tế cổ điển trước đó Nhưng nó đã vạch rõ bản chất của tiền công đã bị chê đậy bởi chủ nghĩa tư bản Những luận điểm của C Mác về tiền công vẫn còn giá trị đến hiện nay Và hiểu và vận dụng đúng những nguyên lý về tiền công của Mác trong điều kiện nền kinh tế thị trường ở các doanh nghiệp tư nhân hiện nay có ý nghĩa rất lớn Tiền lương có ảnh hưởng lớn đến lợi ích của người lao động, cũng như lợi nhuận của doanh nghiệp vì tiền lương trả cho người lao động cũng là một phần chi phí sản xuất Nó còn ảnh hưởng đến sự phát triển của doanh nghiệp và cả của nhà nước Một cơ cấu tiền lương hợp lí sẽ giúp doanh nghiệp tư nhân tạo một nền móng vững chắc, phát triển và chiếm ưu thế hơn nữa trong nền kinh tế thi trường mở Tiền lương còn yếu tố tạo động lực cho người lao động, khuyến khích người lao động làm việc, đảm bảo tiền lương gắn với năng lực của người lao động, giá trị sức lao động được trả một cách đầy đủ nhất Thực tế rằng, tiền lương của người lao động vẫn còn thấp, chưa phản ánh đúng giá trị sức lao động, cũng như không phù hợp với sự biến đổi giá cả thị trường Muốn đưa nền kinh tế phát triển thì cần nâng cao khả năng cạnh tranh cũng như năng suất lao động của doanh nghiệp, điều đó chỉ thực hiện được khi tiền công của người lao động được cải thiện, thu nhập lâu dài của họ được nâng cao thì nền kinh tế kinh tế mới phát triên, đất nước trở nên giàu mạnh, bắt kịp xu hướng của thế giới