(LUẬN văn THẠC sĩ) nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện củ chi, thành phố hồ chí minh

Thực tế này đặt ra nhu cầu nghiên cứu cơ bản và chuyên sâu đối với THTP nói chung và tình hình tội phạm về ma túy nói riêng trên địa bàn huyện Củ Chi, tức là việc nghiên cứu phải được th

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TUẤN NHƯ

NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY

TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ TỘI PHẠM HỌC VÀ PHÒNG NGỪA TỘI PHẠM

HÀ NỘI, 2020

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN TUẤN NHƯ

NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Ngành: Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

Mã số: 8.38.01.05

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS TS PHẠM VĂN TỈNH

HÀ NỘI, 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

NGUYỄN TUẤN NHƯ

MỤC LỤC

Mở đầu 1

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY 9

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của nhân thân người phạm tội về ma túy 9

1.2 Các đặc điểm của nhân thân người phạm tội về ma túy trong tội phạm học 121.3 Những yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy 21

Chương 2: THỰC TIỄN NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM VỀ MA TÚY VÀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 28

2.1 Thực tiễn nhận thức về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019 28

2.2 Thực tiễn các đặc điểm của nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019 35

2.3 Thực tiễn các yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019 49

Chương 3: NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA ĐỐI VỚI PHÒNG NGỪA TÌNH HÌNH TỘI PHẠM VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 59

3.1 Tăng cường nhận thức về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi vì mục đích phòng ngừa tình hình tội phạm 59

3.2 Hoàn thiện hệ thống các giải pháp phòng ngừa các tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi từ khía cạnh nhân thân người phạm tội 62

KẾT LUẬN 7776

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 7978

PHỤ LỤC 84

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BLHS : Bộ luật hình sự CAND : Công an nhân dân TAND : Tòa án nhân dân THTP : Tình hình tội phạm UBND : Ủy ban nhân dân

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Là một huyện ngoại thành, nằm về phía tây bắc của thành phố Hồ Chí Minh,

Củ Chi có tổng diện tích khoảng 435 km2 và số dân trên 461.840 người, với mật độ dân số trung bình là 1.061 người/km2 ; có 20 xã và 01 thị trấn [10] Phía đông và phía bắc giáp 4 huyện, thị của tỉnh Bình Dương là thị xã Thuận An, thành phố Thủ Dầu Một, huyện Bến Cát và huyện Dầu Tiếng; phía tây bắc giáp thị xã Trảng Bàng của tỉnh Tây Ninh; phía tây nam giáp huyện Đức Hòa, tỉnh Long An; phía nam giáp huyện Hóc Môn Củ Chi có lịch sử lâu đời, với nhiều lần nhập, tách Sau ngày 30/4/1975, Củ Chi được hợp nhất giữa quận Củ Chi của tỉnh Hậu Nghĩa với quận Phú Hòa thuộc tỉnh Bình Dương thành huyện Củ Chi thuộc thành phố Hồ Chí Minh Huyện Củ Chi nằm trong khu vực kinh tế năng động là Đông Nam Bộ Những năm gần đây, không nằm ngoài sự phát triển chung của thành phố Hồ Chí Minh và

cả nước, nhiều khu công nghiệp lớn, khu đô thị được thành lập và xây dựng, tốc độ

đô thị hóa cao, kinh tế tăng trưởng mạnh, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển của kinh tế, xã hội, tình hình an ninh, trật tự, tình hình tội phạm trên địa bàn huyện cũng có những diễn biến hết sức phức tạp, với nhiều loại tội khác nhau như giết người, cướp tài sản, cướp giật tài sản, trộm cắp tài sản, cố ý gây thương tích, gây rối trật tự công cộng Đặc biệt là tình hình các tội phạm về ma túy

Theo báo cáo của Tòa án nhân dân huyện Củ Chi, từ năm 2015 đến năm 2019, toàn huyện đã phát hiện và xử lý 1.328 vụ án với 1.656 bị cáo, trong đó có 478 vụ

án với 624 bị cáo phạm tội về ma túy Điều đáng lo ngại hơn là, tình hình tội phạm

về ma túy trên địa bàn huyện những năm gần đây không chỉ chiếm tỷ lệ ngày càng cao mà còn có những diễn biến hết sức phức tạp cả về tính chất, mức độ nguy hiểm

và cả về quy mô hoạt động phạm tội Các đối tượng phạm tội về ma túy hoạt động với thủ đoạn ngày càng tinh vi, tỷ lệ tái phạm tội cao, ngày càng trẻ hóa, và đặc biệt

là hình thành nên một số băng nhóm với hoạt động có sự cấu kết chặt chẽ

Trước tình hình nêu trên, huyện ủy, UBND huyện Củ Chi đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo các cấp ủy Đảng triển khai quyết liệt đồng bộ các Chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, của địa phương về công tác phòng, chống tội phạm, như Nghị quyết 09/1998/NQ-CP ngày 31/7/1998 về “Tăng cường công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới”; Chỉ thị số 48-CT/TW ngày 22/10/2010 của Bộ Chính trị

về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới”; Chỉ thị số 46-CT/TW ngày 22/6/2015 của Bộ Chính trị về

“Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác đảm bảo an ninh, trật tự trong tình hình mới”… đồng thời, huyện ủy đã cụ thể hóa bằng các văn bản như chương trình hành động số 09-Ctr/HU về tăng thực hiện chỉ thị số 48, trong đó xác định rõ nhiệm vụ của cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương trong công tác phòng, chống tội phạm trong tình hình mới; Nghị quyết số 01-NQ/HU về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội và kéo giảm tai nạn giao thông trên địa bàn huyện năm 2016” Bên cạnh đó, ngày 07/3/2017, UBND huyện Củ Chi đã có Kế hoạch số 2367/KH-UBND về “Công tác phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội” Tuy vậy, tình hình tội phạm (THTP), đặc biệt là các tội phạm về ma túy vẫn diễn ra phức tạp và nghiêm trọng

Thực tế này đặt ra nhu cầu nghiên cứu cơ bản và chuyên sâu đối với THTP nói chung và tình hình tội phạm về ma túy nói riêng trên địa bàn huyện Củ Chi, tức là việc nghiên cứu phải được thực hiện trên cơ sở hướng dẫn của khoa học pháp lý

hình sự chuyên ngành, được gọi là tội phạm học.Theo đó, việc phòng ngừa tội phạm

phải được thiết lập trên cơ sở xác định được quy luật vận động của tội phạm, tức là làm rõ được nguyên nhân và điều kiện của tội phạm mà trong đó, nghiên cứu chuyên sâu về nhân thân người phạm tội là một vấn đề thiết yếu Bởi vì nhân thân người phạm tội trong tội phạm học là cái bộc lộ (biểu hiện, cho biết) bản chất xã hội của chủ thể hành vi phạm tội, là căn cứ xác định vấn đề nguyên nhân và điều kiện phạm tội [44]

Chính các lý do như vậy, đề tài: “Nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, Thành phố Hồ Chí Minh” được chọn để nghiên cứu trong phạm

vi chuyên ngành Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm

2 Tình hình nghiên cứu

Để có cơ sở lý luận cho việc thực hiện đề tài, các công trình khoa học sau đây

đã được nghiên cứu:

- GS.TS Đào Trí Úc (chủ biên) (1994), Tội phạm học, Luật Hình sự và Luật

tố tụng hình sự Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia;

- Phạm Văn Tỉnh, Cơ chế hành vi phạm tội - cơ sở để xác định nguyên nhân

và biện pháp phòng ngừa tội phạm, Tạp chí kiểm sát Số 1 và số 3/1996

- PGS.TS Trần Văn Luyện (2000), Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự và nhân phẩm của con người, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội;

- TS Phạm Văn Tỉnh (2007), “Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam”, Nxb Tư pháp;

- Đại học Luật Hà Nội (2012), Giáo trình “Tội phạm học”, Nxb CAND, Hà Nội;

- GS.TS Võ Khánh Vinh (2013), Giáo trình “Tội phạm học”, Nxb CAND, Hà Nội;

- Trần Đại Quang (2013), Tội phạm học Việt Nam, Tập1, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

- Nguyễn Văn Cảnh và Phạm Văn Tỉnh (2013), Một số vấn đề tội phạm học Việt Nam, Bộ Công An, Học viện Cảnh sát nhân dân;

- Phạm Văn Tỉnh (2019), Tích hợp mô hình tương tác xuyên thời gian với đồng thời gian của cơ chế hành vi phạm tội- phương pháp phát triển lý luận

và nghiên cứu tội phạm học về nguyên nhân, điều kiện và phòng ngừa tội phạm Tạp chí “Nhân lực Khoa học xã hội“ số 10, tr.3-13)

Các công trình nghiên cứu nêu trên giúp người đọc có được nhận thức khái quát

về các khoa học pháp lý hình sự nói chung và tội phạm học nói riêng, thấy được những vấn đề cơ bản của tội phạm học và đặc biệt là mối quan hệ giữ các vấn đề cơ

bản đó với nhau, trong đó có vấn đề nhân thân người phạm tội Đây là cơ sở lý luận cần thiết cho việc nghiên cứu và giải quyết những vấn đề mà đề tài luận văn đặt ra Ngoài ra, trong những năm qua ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu

chuyên sâu về vấn đề nhân thân người phạm tội thuộc chuyên ngành tội phạm học

và phòng ngừa tội phạm mà Luận văn này không thể không tham khảo Trong số

này phải kể đến các công trình sau:

Lê Ngô Phương Thanh (2017), Nhân thân người phạm tội cướp giật tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội; Phan Thị Phương Thảo (2017), Nhân thân người phạm tội cướp giật tài sản trên địa bàn quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ luật học,

Học viện khoa học xã hội;

Nguyễn Xuân Bá (2017), Nhân thân người phạm tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh,

Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội;

Lê Đình Toàn (2017), Nhân thân người phạm tội cướp tài sản trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội; Phan Ái nhi (2016), Nhân thân người phạm tội giết người trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội;

Nguyễn Chí Công (2013), Phòng ngừa tội phạm cướp tài sản trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long từ góc độ nhân thân người phạm tội, Luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học

Luật thành phố Hồ Chí Minh;

Phạm Uyên Thy (2015), Nhân thân người phạm tội trên địa bàn Quận 7, thành phố Hồ Chí Minh, Luận văn Thạc sĩ luật học, Học viện khoa học xã hội; Bài viết: “Một số đặc điểm chú ý về nhân thân của người phạm tội về ma tuý ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Tuyết Mai, Tạp chí Luật học số 11/2006, tr32-37; Bài viết: “Một số vấn đề nhân thân người phạm tội” của tác giả Nguyễn

Quang Hạnh, Tạp chí Nghề luật Tạp chí Nghề luật, số 1/2013, tr 52-57

Tóm lại, đề tài mà tác giả đã chọn để nghiên cứu là có cơ sở lý luận, cơ sở thực tế và hoàn toàn khả thi, lại không bị trùng lặp

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Về mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, đặc biệt là những đặc điểm đặc thù của môi trường sống Củ Chi, những đặc điểm cho phép nhìn nhận được mối liên hệ dẫn tới tình hình phạm tội về ma túy ở đây những năm qua, luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường phòng ngừa loại tội phạm này trên địa bàn huyện

Về nhiệm vụ nghiên cứu

Một là, nghiên cứu lý luận và pháp luật bằng cách: tìm hiểu, phân tích, thu thập và nghiên cứu những tài liệu về tội phạm học, pháp luật hình sự và tài liệu khác liên quan đến đề tài luận văn làm cơ sở cho việc nhận thức những vấn đề lý luận về nhân thân người phạm tội về ma túy

Hai là, nghiên cứu thực tế, bằng cách: tìm hiểu, thu thập, xử lý, phân tích, so

sánh những số liệu thống kê hàng năm qua các báo cáo tổng kết của một số cơ quan

tư pháp trên địa bàn huyện Củ Chi (Cơ quan điều tra, Viện Kiểm Sát, Tòa Án), đặc biệt là số liệu thống kê xét xử sơ thẩm hình sự về các tội phạm về ma túy từ năm 2015-2019 của TAND huyện Củ Chi từ đó làm rõ những đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy và các yếu tố tác động đến nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện

Ba là, nghiên cứu triển khai, bằng cách: kết hợp cả nghiên cứu lý luận và pháp

luật kết hợp với nghiên cứu thực tế để khái quát hóa những vấn đề lý luận chung về nhân thân người phạm tội về ma túy để áp dụng lý luận đó vào việc làm rõ thực trạng các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy và các yếu tố tác động đến

sự hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi để rút

ra những hạn chế, thiếu sót để kiến nghị hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi từ khía cạnh nhân thân người phạm tội

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Về đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là bản chất xã hội của người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, được xác định thông qua việc làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội này cũng như mối liên hệ của nó với các hiện tượng và các quá trình kinh tế-xã hội khác trên địa bàn huyện

Về không gian, đề tài luận văn giới hạn phạm vi nghiên cứu là các vụ án về

ma túy đã được xét xử thực tế tại Tòa án nhân dân huyện Củ Chi;

Về tội danh, đề tài chỉ nghiên cứu các tội về ma túy được quy định tại chương

XX BLHS năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu đề tài

Luận văn nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lê nin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về phòng, chống tội phạm nói chung và phòng, chống các tội về ma túy nói riêng

Trong quá trình thực hiện đề tài, Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chung của lĩnh vực khoa học xã hội và các phương pháp nghiên cứu đặc thù của Tội phạm học, như: Phương pháp nghiên cứu lí luận, nghiên cứu tài liệu, hệ thống hóa, khái quát hóa và cụ thể hóa được sử dụng để làm rõ những vấn đề lý luận chung về nhân thân người phạm tội về ma túy

Phương pháp nghiên cứu lý luận, thống kê, phân tích, tổng hợp, so sánh, quy nạp, hệ thống, biểu đồ, diễn dịch, đối chiếu, suy luận, phương pháp lịch sử logic, phương pháp nghiên cứu tổng hợp bản án, nghiên cứu hồ sơ vụ án được sử dụng

để làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh và các yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2015- 2019

Phương pháp tổng kết kinh nghiệm, phân tích, suy luận logic, quy nạp, diễn dịch được sử dụng nhằm đưa ra kiến nghị việc hoàn thiện các giải pháp phòng ngừa tình hình các tội về ma túy từ góc độ nhân thân người phạm tội

Để nghiên cứu sâu các đặc điểm nhân thân người phạm tội, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu toàn bộ 478 bản án, hồ sơ vụ án về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019 cũng như các số liệu thống kê của các cơ quan tiến hành tố tụng huyện Củ Chi để phân tích, tổng hợp số liệu thể hiện các đặc trưng về nhân thân người phạm tội về ma túy

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của Luận văn

Về lý luận, trên cơ sở nghiên cứu lý luận chung về nhân thân người phạm tội

về ma túy, kết quả nghiên cứu của Luận văn góp phần bổ sung lý luận về nhân thân người phạm tội về ma túy dưới góc độ Tội phạm học

Về thực tiễn, kết quả nghiên cứu của Luận văn là những tài liệu quan trọng

giúp các cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh đề ra các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa tình hình các tội về ma túy, góp phần tăng cường hiệu quả hoạt động phòng, chống tội phạm nói chung trong phạm vi huyện Củ Chi nói riêng và thành phố Hồ Chí Minh nói chung Kết quả nghiên cứu của Luận văn cũng là những tài liệu tham khảo hữu ích cho các cán bộ, giảng viên, sinh viên trong các cơ sở đào tạo

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục bảng biểu, luận văn gồm ba chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận chung về nhân thân người phạm tội về ma túy

Chương 2 Thực tiễn nhân thân người phạm về ma túy và những yếu tố tác động đến sự hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Nhân thân người phạm tội về ma túy và những vấn đề đặt ra đối với phòng ngừa tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố

Hồ Chí Minh

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHÂN THÂN

NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của nhân thân người phạm tội về ma túy

1.1.1 Khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy trong tội phạm học

Khái niệm “Nhân thân người phạm tội” được dùng làm thuật ngữ cho nhiều chuyên ngành khoa học pháp lý hình sự khác nhau, bao gồm khoa học chống tội phạm (khoa học luật hình sự, khoa học luật tố tụng hình sự, khoa học luật thi hành

án hình sự, khoa học điều tra tội phạm) và khoa học phòng ngừa tội phạm (Tội phạm học) Vì mục đích của các khoa học là khác nhau do đó về nội dung biểu đạt của cùng khái niệm (thuật ngữ) “ nhân thân người phạm tội” cũng không đồng nhất Dưới góc độ của chuyên ngành, mục đích của khoa học luật hình sự là chống tội phạm, vì vậy khoa học Luật hình sự khai thác nhân thân người phạm tội để tìm kiếm những đặc điểm, những yếu tố có ý nghĩa, có giá trị thiết thực cho việc thực hiện chính sách hình sự của Nhà nước ta, đặc biệt là để giải quyết đúng đắn vấn đề trách nhiệm hình sự Còn mục đích của tội phạm học là phòng ngừa tội phạm, do đó, tội phạm học cũng khai thác những đặc điểm, những yếu tố nhân thân người phạm tội nhưng để trả lời câu hỏi tại sao con người đó lại phạm tội, đặc điểm nào, yếu tố nào

đã dẫn dắt đến sự phạm tội của người đó, tức là tìm nguyên nhân của tội phạm để phòng ngừa Do đó, hệ thống các đặc điểm, các yếu tố thuộc nhân thân người phạm tội ở lĩnh vực tội phạm học phải bao trùm hơn, rộng hơn những gì mà khoa học Luật hình sự đã khai thác và những đặc điểm, những yếu tố này không bắt buộc phải có hình thức pháp lý, tức là phải có sẵn trong Luật hình sự, nhưng phải có mối liên hệ dẫn dắt tới sự phạm tội của chủ thể hành vi Bên cạnh đó, cái khác căn bản nhất là khác về đối tượng nghiên cứu Tội phạm học không đi tìm “sự phù hợp giữa Luật và bản chất pháp lý của sự vật” (C.Mác), mà đi tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao người

đó lại phạm tội dựa trên cơ sở các đặc điểm nhân thân của người đó [44]

Trong thực tế nghiên cứu tội phạm học, nhân thân người phạm tội được xem là một bộ phận không thể tách rời của tình hình tội phạm, tức là nó thuộc về khách thể nghiên cứu của tội phạm học, cái chứa đựng thông tin cho biết về đối tượng nghiên

cứu của khoa học này – nguyên nhân và điều kiện của tội phạm Vì thế, nhân thân người phạm tội trong tội phạm học cũng có đặc tính (biểu hiện) giống như khái niệm THTP, tức là có nhân thân người phạm tội với tính cách là cá nhân (cái riêng)

và nhân thân người phạm tội với tính cách là hiện tượng (cái chung) Ở đây có sự thống nhất biện chứng giữa cái riêng và cái chung, cái đặc thù trong sự hình thành

và vận động của các khái niệm đã nêu Có thể khẳng định, nhân thân người phạm

tội với tính cách là hiện tượng cần được gọi là tình hình nhân thân người phạm tội, tức là số lớn Đặc thù tội phạm học về khách thể nghiên cứu là số lớn, cho dù

đề tài chỉ đề cập đến một loại hành vi như nhân thân người phạm tội mua bán trái phép chất ma túy, thì khách thể nghiên cứu vẫn là số lớn Nó được khái quát từ những đặc điểm của tổng thể những người phạm tội trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định [41, tr 216]

Như vậy, áp dụng vào trường hợp của đề tài thì thấy rằng, nhân thân người phạm tội về ma túy luôn là hiện tượng, cái phản ánh cả bản chất tâm-sinh lý-xã hội,

cả bản chất pháp lý của người phạm tội về ma túy ở mức độ cá nhân người phạm tội

về ma túy được hệ thống hóa và khái quát thành mức độ tổng thể tình hình các tội

về ma túy trên một địa bàn nhất định Khái niệm này bao hàm những đặc điểm, dấu hiệu đặc trưng nhất phản ánh bản chất về nhiều mặt của người phạm tội Người có những đặc điểm, dấu hiệu như vậy, khi gặp tình huống và hòan cảnh khách quan bất lợi rất dễ thực hiện hành vi phạm tội

Từ lý luận trên có thể rút ra khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy như sau:

Dưới góc độ tội phạm học, nhân thân người phạm tội về ma túy được hiểu là tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy và là cơ sở để xác định vấn đề nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy thông qua tổng thể các đặc điểm tự nhiên, xã hội và pháp lý hình sự của các chủ thể đã thực hiện hành vi

phạm tội về ma túy trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định

1.1.2 Ý nghĩa của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy

Nhân thân người phạm tội là một khách thể nghiên cứu của tội phạm học Bởi

vì, bản thân cá nhân người phạm tội, các đặc điểm về nhân chủng học, dân tộc học,

về tâm lý, sinh lý, về xã hội và về tư pháp hình sự của người đó đều tồn tại khách quan và chúng chứa đựng những thông tin cho phép nhìn nhận ra mối liên hệ nhân-quả hay quy luật của sự phạm tội, tức là cho phép thấy được đối tượng nghiên cứu của tội phạm học để dựa vào đó mà xác định biện pháp phòng ngừa tội phạm cho hiệu quả, do đó việc nghiên cứu một cách toàn diện nhân thân người phạm tội nói chung và nhân thân người phạm tội về ma túy nói riêng có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận và thực tiễn

1.1.2.1 Ý nghĩa lý luận của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy Thứ nhất, “Việc phân tích các nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm đã chỉ ra rằng không thể nhận thức, hiểu biết được các nguyên nhân và điều kiện đó nếu thiếu việc cân nhắc nhân thân người phạm tội, bản chất, các đặc điểm

và quá trình hình thành nó” [43] Do đó, khi nghiên cứu chính xác nhân thân người

phạm tội về ma túy (tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý) sẽ là cơ sở để nhận thức một cách đầy đủ và rõ ràng nhất về nguyên nhân

và điều kiện làm phát sinh tội phạm về ma túy

Thứ hai, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp nhận thức sâu

sắc và rõ nét hơn về THTP ma túy, cụ thể: nghiên cứu nhân thân người phạm tội về

ma túy (tâm-sinh lý-xã hội, nhân khẩu-nhân chủng học, dân tộc học và pháp lý) để xem xét, nhìn nhận những yếu tố này trong sự tác động qua lại với các yếu tố khác thuộc môi trường sống và hoàn cảnh làm phát sinh THTP về ma túy

Thứ ba, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp cho việc đề ra

các biện pháp phòng ngừa phù hợp từ khía cạnh nhân thân nhằm loại bỏ các đặc điểm nhân thân xấu, góp phần hình thành các đặc điểm nhân thân tốt giúp họ trở thành người có ích cho xã hội

Thứ tư, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy góp phần cung cấp

thông tin cho các ngành khoa học pháp lý khác

1.1.2.2 Ý nghĩa thực tiễn của việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về

ma túy

Thứ nhất, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy giúp các cơ quan

điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án trên địa bàn Huyện Củ Chi nắm bắt chính xác vấn đề nhân thân người phạm tội về ma túy trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử đạt hiệu quả cao Cụ thể: Nghiên cứu kỹ đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trong giai đoạn điều tra để có cơ sở xác định phương thức, phương hướng điều tra giả sử (nghiên cứu các mối quan hệ của bị can, thói quen, sở thích, trích lục tiền án, tiền sự ), từ đó tạo cơ sở cho việc ra bản án của Tòa án là có căn cứ và hợp pháp

Thứ hai, giúp các cơ quan thi hành án và các cơ quan khác trên địa bàn huyện

Củ Chi có cơ sở cho việc xây dựng các biện pháp, hình thức quản lý - giáo dục, cải tạo người phạm tội một cách hiệu quả vì mục đích chính của hình phạt là giáo dục, cải tạo người phạm tội để họ trở thành công dân tốt, có ích cho xã hội và không tái phạm, mà ở điểm này thì trên địa bàn huyện Củ Chi còn khá là hạn chế, do đó cần thiết nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy để có biện pháp giáo dục, cải tạo đúng đắn tạo điều kiện cho người phạm tội sửa chữa lỗi lầm, tái hòa nhập cộng

đó mỗi đặc điểm, dấu hiệu lại có hình thức thể hiện khác nhau, có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động qua lại với nhau và có vai trò quan trọng để nhận thức về

cơ chế tâm lý xã hội của hành vi phạm tội Các đặc điểm này, ở đây xin được áp dụng mô hình ba nhóm là Tự nhiên, Xã hội và Pháp lý hình sự

1.2.1 Các đặc điểm tự nhiên

1.2.1.1 Về giới tính

Nghiên cứu đặc điểm giới tính trong nhân thân người phạm tội về ma túy nhằm mục đích làm rõ 02 vấn đề, cụ thể: Một là, tỷ lệ của nam giới so với nữ giới khi phạm tội; Hai là, đặc trưng của giới tính có ảnh hưởng như thế nào đến cơ chế hành vi phạm tội về ma túy

Trên thực tế thì tỉ lệ nam giới phạm tội về ma túy cao hơn nữ giới, bởi lẽ nam giới có ưu thế về thể chất và thường là người lao động chính trong gia đình chịu áp lực về kinh tế Bên cạnh đó, những tư tưởng quan niệm xã hội về nam giới cũng ảnh hưởng không nhỏ đến nếp suy nghĩ, tư duy và hành động của nam giới dẫn đến tác động tiêu cực đến hành vi vi phạm pháp luật, phá vỡ các quy tắc và chuẩn mực xã hội và đương nhiên phải đặt đặc điểm giới tính trong một tổng thể các yếu tố như các điều kiện giáo dục, với các đặc điểm về chuẩn mực hành vi và hoạt động sống, với tính chất của các quan hệ lao động, gia đình, lối sống và những mối quan hệ khác so với nữ giới

1.2.1.2 Về độ tuổi

Nghiên cứu đặc điểm lứa tuổi trong nhân thân người phạm tội về ma túy nhằm mục đích làm rõ 02 vấn đề, cụ thể: lứa tuổi nào phạm tội nhiều nhất và lứa tuổi có vai trò như thế nào trong cơ chế hành vi phạm tội về ma túy

Đặc điểm về độ tuổi của những người phạm tội về ma túy cho biết về “mức độ tích cực phạm tội” và các đặc điểm về hành vi chống đối xã hội của những người thuộc lứa tuổi khác nhau Bởi độ tuổi người phạm tội về ma túy có ảnh hưởng trực tiếp tới việc thực hiện hành vi phạm tội vì độ tuổi liên quan đến nhận thức của con người (lý trí và ý chí), có thể chia thành 04 nhóm: nhóm người từ đủ 14 đến 18 tuổi; nhóm người từ đủ 18 tuổi đến 30 tuổi; nhóm người từ đủ 30 đến 45 tuổi và nhóm người trên 45 tuổi

Việc nghiên cứu đặc điểm về độ tuổi, là một trong những đặc điểm nhân thân người phạm tội cho phép làm sáng tỏ phần nào nguyên nhân và điều kiện của tình hình tội phạm về ma túy, để xây dựng các giải pháp phòng ngừa có hiệu quả đối với từng nhóm tuổi

1.2.1.3 Nơi sinh và nơi cư trú

Khi nghiên cứu địa lý học dưới góc độ tội phạm học cho thấy sự tương tác giữa nơi con người sinh trú với các đặc điểm tự nhiên - xã hội tác động đến hành vi phạm tội của con người Yếu tố địa lý học không phải là yếu tố quyết định đến việc định hình nhân cách, nhưng nó lại là yếu tố hình thành thói quen, tập quán của cá nhân Do vậy, trong công tác đấu tranh với tội phạm về ma túy cần vận dụng những đặc điểm của khoa học về địa lý học, tập trung khai thác triệt để yếu tố này để có những biện pháp tác động tích cực mang lại hiệu quả

1.2.1.4 Về dân tộc

Dân tộc là cộng đồng những người cùng chung một lịch sử (lịch sử hình thành

và phát triển của dân tộc), nói chung một ngôn ngữ, sống chung trên một lãnh thổ,

có chung một nền văn hoá Do văn hoá của mỗi dân tộc có những nét đặc thù gọi

là tính cách dân tộc hay bản sắc dân tộc (các phong tục, tập quán sinh hoạt và ứng

xử, các nếp tâm lý và tư duy, các ưu thế phát triển về mặt này hay mặt khác) tạo ra tính đa dạng, do đó có ảnh hưởng trực tiếp đến sự hình thành những đặc điểm của nhân thân người phạm tội nói chung và người phạm tội về ma túy nói riêng Từ những đặc thù riêng của từng dân tộc, đó là sự nhận thức về pháp luật còn hạn chế

và không đồng đều trong cộng đồng người dân tộc thiểu số, cũng như sự tồn tại song song giữa pháp luật của Nhà nước và các luật tục của đồng bào dân tộc thiểu

số Hiện nay tại các vùng có nhiều người dân tộc thiểu số sinh sống thì luât tục vẫn tồn tại và có một vị trí quan trọng trong việc điều chỉnh các mối quan hệ trong đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số, luật tục được các thành viên trong cộng đồng nghiêm chỉnh tuân theo một cách tự giác Vì vậy, nghiên cứu về mặt dân tộc học của người phạm tội đóng vai trò quan trọng trong việc điều tra, phát hiện, xử lý tội phạm và có những giải pháp phòng ngừa và giáo dục hiệu quả

1.2.2 Các đặc điểm xã hội

1.2.2.1 Trình độ học vấn

Trình độ học vấn và sự phát triển của trí tuệ có ảnh hưởng đến nhu cầu, cách

sử dụng thời gian và cách xử sự của con người nói chung và hành vi phạm tội nói

riêng Nghiên cứu dấu hiệu này cho thấy trình độ học vấn của người phạm tội nhìn chung thấp hơn so với những người không phạm tội ở cùng độ tuổi Tuy nhiên, những người phạm tội ở các loại tội phạm khác nhau thì có trình độ học vấn cũng khác nhau Chẳng hạn những người phạm tội tham nhũng, kinh tế, chức vụ, công nghệ cao, có trình độ học vấn cao hơn những người phạm tội khác, còn đối với các loại tội phạm về ma túy thì không nhất thiết phải có trình độ cao mới thực hiện được tội phạm, thực tiễn cho thấy hầu hết người phạm tội về ma túy có trình độ học vấn thấp Dựa vào trình độ học vấn có thể chia thành các nhóm: Nhóm 1:Người không biết chữ và có trình độ tiểu học; nhóm 2: trung học cơ sở; nhóm 3: trung học phổ thông; nhóm 4: cao đẳng, đại học

1.2.2.2 Nghề nghiệp

Thống kê chỉ tiêu nghề nghiệp từ thực tiễn xét xử cho thấy những người thực hiện tội phạm nói chung, tội phạm về ma túy nói riêng số người không có việc làm chiếm tỷ lệ khá cao, đối với những người có nghề nghiệp thì người phạm tội phần lớn là người lao động chân tay nặng nhọc và lao động giản đơn như nông dân còn nhóm người có nghề nghiệp ổn định thì phạm tội ít hơn Sở dĩ có hiện tượng này là

do những người có trình độ văn hóa thấp, không có tay nghề, chuyên môn cụ thể thì rất khó khăn để tìm được một công việc ổn định trong xã hội ngày càng phát triển như hiện nay, khi không có việc làm, thu nhập không ổn định họ sinh ra tâm lý tiêu cực chán nản, lười lao động, lười suy nghĩ, muốn làm giàu, kiếm ra tiền nhanh do

đó có nguy cơ cao trở thành các đối tượng thực hiện các tệ nạn xã hội, thực hiện các hành động tội phạm Từ đó có thể phân thành các nhóm: nhóm 1: không có nghề nghiệp; nhóm 2: có nghề nghiệp không ổn định; nhóm 3: nghề nghiệp ổn định

1.2.2.3 Hoạt động xã hội (Hội, đoàn, đảng viên)

Tìm hiểu nhân thân người phạm tội về ma túy theo hoạt động xã hội sẽ xác định được vai trò xã hội cũng như địa vị xã hội của người phạm tội Thực tiễn xét

xử cho thấy số người là đảng viên phạm tội về ma túy chiếm tỷ lệ thấp so với người phạm tội về ma túy, có thể thấy rằng nếu muốn trở thành đảng viên và tham gia hoạt động đảng thì một người cần có đầy đủ những điều kiện theo yêu cầu của đảng,

những nguyên tắc của đảng rất nghiêm khắc với đảng viên giả sử Quy định QĐ/TW năm 2017 về xử lý kỷ luật đảng viên vi phạm do Ban Chấp hành Trung ương ban hành thì Đảng viên sẽ bị xử lý kỷ luật nếu vi phạm về tệ nạn xã hội hoặc

102-kỷ luật do trách nhiệm liên đới nếu biết mà không có biện pháp ngăn chặn đối với người trong gia đình vi phạm pháp luật hình sự

Nhiều đơn vị đã tổ chức cho cán bộ, đảng viên kí cam kết, giao ước bản thân và gia đình thực hiện nghiêm Luật Phòng, chống ma tuý cũng như các văn bản, chỉ thị, Nghị quyết của Đảng, pháp luật về phòng, chống ma tuý Vì lẽ trên có thể khẳng định việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội dưới góc độ hoạt động xã hội là cần thiết

1.2.2.4 Tôn giáo, tín ngưỡng

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy ở khía cạnh tôn giáo, tín ngưỡng tạo cơ sở cho việc tuyên truyền, giáo dục, cải tạo, phòng ngừa tội phạm về

ma túy Ơ nước ta tôn giáo, tín ngưỡng chủ yếu là Phật giáo và Thiên chúa giáo Đối với Phật giáo thì các cấp chính quyền địa phương thực hiện phối hợp chặt chẽ với Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo trong công tác vận động toàn dân tham gia phòng chống tội phạm nói chung tội phạm về ma túy nói riêng, cảm hoá, giáo dục người lầm lỗi tại cộng đồng dân cư Đối với Thiên chúa giáo thì các cấp chính quyền địa phương chủ động phối hợp với các vị linh mục, các vị Hội đồng mục vụ tổ chức giảng dạy nhắc nhở bà con giáo dân ở các xứ đạo, họ đạo nghiêm chỉnh chấp hành

và hưởng ứng tích cực các hoạt động, sinh hoạt tôn giáo với phương châm: “Kính Chúa yêu nước, tốt đời đẹp đạo”, “Người Công giáo tốt phải là người công dân tốt”

1.2.2.5 Sở thích (nghiện rượu, ma túy, games…)

Số người sử dụng trái phép chất ma túy có xu hướng gia tăng, nhất là từ khi

Bộ luật Hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) có hiệu lực, hành vi sử dụng trái phép chất ma túy không bị xử lý hình sự dẫn tới nhiều trường hợp sử dụng

ma túy, nhất là ma túy tổng hợp dẫn tới “ngáo đá”, dù mới chỉ sử dụng lần đầu nhưng đã gây ra nguy hiểm cho chính bản thân và xã hội Cũng vì lý do nghiện chất

ma túy nên người sử dụng ma túy thường có hành vi vi phạm pháp luật về ma túy như vận chuyển, tàng trữ, mua bán trái phép chất ma túy … Nghiên cứu nhân thân

nữ phạm tội về ma túy thường có sở thích ăn chơi, mua quần áo, trang sức, sống ảo, chụp hình những nơi sang chảnh nên chấp nhận lời giao ma túy kiếm tiền để phục

vụ các sở thích trên Như vậy, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy qua

sở thích (nghiện rượu, ma túy, games…) góp phần đề ra những giải pháp phòng ngừa hiệu quả

1.2.2.6 Khuynh hướng giá trị (lối sống)

Việc nghiên cứu khuynh hướng giá trị (lối sống) của người phạm tội về ma túy cần nhìn nhận đa chiều, bởi phụ thuộc rất lớn từ yếu tố bên ngoài, con người khi thực hiện hành vi phải chịu sự điều tiết xã hội bao gồm hệ thống luật pháp, phong tục và các chuẩn mực về đạo đức, văn hóa nhưng không phải ai cũng tôn trọng và làm theo các quy tắc của xã hội và đó là lý do tạo ra hiện tượng lệch chuẩn xã hội Như vậy, hành vi lệch chuẩn khi thực hiện hành vi phạm tội về ma túy là hành vi đi chệch khỏi những quy tắc, chuẩn mực của xã hội Khi phân tích về các yếu tố tiêu cực thuộc về chủ thể của tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi cần lưu ý thêm rằng tình hình tội phạm nói trên có tính chất xã hội và bị quyết định về mặt xã hội Tính quyết định xã hội đó được thực hiện thông qua con người (cá nhân) và những đặc điểm cá nhân cũng được hình thành dưới sự tác động của xã hội

Hành vi lệch chuẩn của người phạm tội về ma túy có liên quan nhiều đến môi trường tiêu cực hoặc các hiện tượng, quá trình tiêu cực tồn tại khách quan Các nguyên nhân đó bao gồm: sự trống rỗng và thiếu hụt về chuẩn mực giá trị, mức độ tác động thấp của các chuẩn mực xã hội lên cá nhân, tính không kiên định, sự tản mạn và mâu thuẫn giữa các chuẩn mực, sự suy giảm về chức năng giáo dục của các môi trường xã hội hóa, trạng thái dồn nén và căng kéo của xã hội công nghiệp – đô thị hóa, sự mâu thuẫn quyền lợi giữa các giai cấp, sự mâu thuẫn giữa nhu cầu đòi hỏi quá cao trong đời sống so với khả năng thỏa mãn có giới hạn trong thực tế, sự ràng buộc cộng đồng yếu…

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy cho thấy các đối tượng thường dấn thân vào con đường mua bán “cái chết trắng” xuất phát từ việc lêu lổng,

bỏ học, sớm đua đòi, muốn hưởng thụ nhưng lại thích nhàn thân Một phần đối

tượng khác có quan điểm về nhận thức pháp luật về ma túy hiểu biết rất ít về pháp luật về ma túy bên cạnh đó còn có thái độ coi thường, bất chấp và thách thức pháp luật với tâm lý nếu phạm tội cũng khó mà bị phát hiện và xử lý

1.2.1.7 Hoàn cảnh gia đình

Hoàn cảnh gia đình và sự thay đổi của nó có tác động lên sự hình thành nhân cách của con người và ảnh hưởng đến khuynh hướng và sự kiên định của việc thực hiện tội phạm “Hoàn cảnh gia đình và sự thay đổi của hoàn cảnh đó ở người phạm tội cũng ảnh hưởng đến sự hình thành các đặc điểm cá nhân, và ở một mức độ nhất định chúng cũng ảnh hưởng đến tính định hướng và tính vững chắc của hành vi phạm tội” [48, tr 145]

Kết quả của việc nghiên cứu cho thấy đa số người phạm tội về ma túy thường xuất phát từ những gia đình có kinh tế khó khăn, gia đình có cơ cấu không hoàn thiện (bố hoặc mẹ chết, bố mẹ ly hôn), gia đình sống không hòa thuận hoặc một trong những thành viên đó sống không có trách nhiệm với gia đình, thậm chí có quan điểm, xử sự trái đạo đức xã hội, trái pháp luật, do đó việc nghiên cứu hoàn cảnh gia đình là cần thiết để xác định nguyên nhân hình thành các đặc điểm nhân thân tiêu cực của người phạm tội về ma túy

1.2.1.8 Tình trạng hôn nhân

Khi nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy thì không thể không xét đến tình trạng hôn nhân của người phạm tội, bởi lẽ tình trạng hôn nhân cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy người phạm tội về ma túy thực hiện hành vi phạm tội Thực tiễn cho thấy tỷ lệ những người có gia đình phạm tội về ma túy thấp hơn những người chưa có gia đình, có hiện tượng như vậy bởi những người có gia đình

có suy nghĩ tích cực hơn và có trách nhiệm hơn đối với gia đình của mình nên họ có

ý thức hơn trong việc kiểm soát hành vi

1.2.3 Các đặc điểm pháp lý hình sự

1.2.3.1.Tiền sự (Vi phạm hành chính chưa được xóa)

Việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy ở khía cạnh tiên sự (Vi phạm hành chính chưa được xóa) là cơ sở để cơ quan tư pháp xác định tội danh

(Điều 247, 249, 250, 252, 253, 254 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017), cũng như cân nhắc trong việc quyết định hình phạt đối với người phạm tội về ma túy là đúng người, đúng tội, đúng pháp luật với mục đích giáo dục, răn đe và có biện pháp ngăn chặn không cho tội phạm xảy ra

1.2.3.2.Tái phạm, tái phạm nguy hiểm

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy ở khía cạnh tái phạm, tái phạm nguy hiểm có ý nghĩa quan trọng trong việc quyết định hình phạt Có thể khẳng định rằng người phạm tội về ma túy đã tái phạm, tái phạm nguy hiểm có thái

độ thách thức, coi thường pháp luật, phạm tội bất chấp pháp luật Nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy ở khía cạnh tái phạm, tái phạm nguy hiểm, không chỉ đánh giá được khả năng giáo dục cải tạo của người phạm tội mà còn giúp đánh giá được tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội để áp dụng tình tiết định khung tăng nặng TNHS để quyết định hình phạt nghiêm khắc nhất đủ sức răn đe

1.2.3.3 Động cơ phạm tội

Động cơ của hành vi phạm tội là nguyên nhân tâm lý bên trong thúc đẩy cá nhân thực hiện hành vi phạm tội Động cơ được hình thành trên cơ sở nhu cầu, được chủ thể nhận thức và đánh giá có khả năng thực hiện được Qua tìm hiểu từ các công trình nghiên cứu về phạm nhân phạm tội về ma túy cho thấy hầu hết người phạm tội về ma túy thường xuất phát từ các động cơ như: “muốn giàu nhanh không phải lao động”, “có tiền tiêu xài hàng ngày” và “thoát khỏi cảnh túng quẫn”

Như vậy, nghiên cứu động cơ của người phạm tội về ma túy không chỉ giúp chúng ta nhìn nhận và lí giải một cách chính xác hơn tình hình phạm tội ma túy ở Việt Nam mà còn góp phần đưa ra định hướng đấu tranh, phòng ngừa loại tội phạm này

1.2.3.4.Mục đích phạm tội

Xuất phát từ đặc điểm siêu lợi nhuận của nhóm tội phạm về ma túy và thực tiễn cho thấy khó có tội phạm nào, thậm chí ngành kinh tế nào mang lại lợi nhuận nhanh và nhiều như tội phạm về ma túy Xuất phát từ luận điểm trên, có thể khẳng định số đông người phạm tội về ma túy họ đều muốn làm giàu nhanh, do đó mục

đích chủ yếu của người phạm tội về tội về ma túy là để kiếm tiền, một tỷ lệ khác người phạm tội có mục đích sử dụng ma túy (người nghiện ma túy) Việc nghiên cứu nhân thân người phạm tội với tiêu chí mục đích phạm tội sẽ đề ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả

1.2.3.5 Phương thức thực hiện tội phạm

Người phạm tội về ma túy có các phương thức, thủ đoạn phạm tội tinh vi cũng như khả năng ứng phó với cơ quan chức năng Qua quá trình tìm hiểu các vụ án về

ma túy có thể nhận thấy phần lớn người phạm tội về ma túy giả sử như mua bán trái phép chất ma túy đều sử dụng phương thức, thủ đoạn phân nhỏ ma túy ra từng

“liều” để bán dễ và dễ dàng tẩu tán, phi tang khi bị bắt Họ thường liên lạc bằng điện thoại và giao nhân trực tiếp ở những địa điểm khác nhau bằng nhiều hình thức

đa dạng nhằm đối phó với cơ quan chức năng Như vậy nghiên cứu phương thức thực hiện tội phạm về ma túy giúp cơ quan chức năng phát hiện, điều tra, xử lý các đối tượng phạm tội đạt hiệu quả cao

1.2.3.6 Địa bàn gây án

Nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy ở khía cạnh địa bàn gây án là

cơ sở để xác định mức độ, diễn biến của tội phạm được thực hiện ở những địa điểm nào, phát hiện các “tụ điểm nóng” về ma túy để lên phương án phòng ngừa, ngăn chặn không cho tội phạm xảy ra và nâng cao trách nhiệm quản lý của cơ quan chức năng trên địa bàn

1.2.3.7 Chế tài đã áp dụng

Chế tài đối với người phạm tội về ma túy có nhiều mức hình phạt khác nhau tùy từng trường hợp căn cứ vào trọng lượng, hàm lượng chất ma túy và mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi phạm tội để đưa ra mức án phù hợp Thực tiễn xét xử cho thấy, hầu hết người phạm tội về ma túy đều có mức hình phạt rất nặng,

số lượng bị cáo bị áp dụng mức chế tài cao nhất (tử hình) chiếm tỷ lệ nhiều nhất so với các tội danh khác mà BLHS quy định Như vậy, mục đích áp dụng chế tài đối với tội phạm về ma túy là phải nghiêm khắc trừng trị thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật, ngoài ra còn thể hiện tính răn đe, giáo dục, làm gương cho những người khác

1.3 Những yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy

Đơn giản hóa hành trình dẫn đến hành vi phạm tội thành hai quá trình, gồm quá trình tương tác nhập tâm và quá trình tương tác xuất tâm Mô hình này được áp dụng ở đây để nghiên cứu các yếu tố tác động

1.3.1 Những yếu tố tác động trong quá trình tương tác nhập tâm

1.3.1.1 Những yếu tố khách quan

a) Môi trường gia đình

Gia đình là yếu tố có hảnh hưởng lớn nhất đến việc hình thành nhân cách của mỗi cá nhân trong thời kì thơ ấu Bởi, kể từ khi mới sinh ra, gia đình là môi trường đầu tiên mà những đứa trẻ sinh sống, nhận thức của chúng bước đầu hình thành từ những hành vi của những người xung quanh, bao gồm cả những hành vi tốt hay không tốt Như vậy, có nếu gia đình có sự quan tâm, dạy dỗ tốt thì sẽ tác động tích cực đến tâm lý và phát triển nhân cách của trẻ sau này và ngược lại nếu không nhận được sự quan tâm, chia sẻ, dạy dỗ từ gia đình thì trẻ sẽ dần hình thành nhân cách xấu thậm chí là vi phạm pháp luật Có thể thấy những tác động tiêu cực từ phía gia đình dẫn tới hình thành nhân thân người phạm tội về ma túy như:

Một là, gia đình có người vi phạm pháp luật: Qua nghiên cứu nhân thân người

phạm tội ma túy có thể rút ra một số đặc điểm về hoàn cảnh gia đình của người phạm tội mà phần đa là họ có gia đình có người nghiện rượu, cờ bạc, vi phạm pháp luật khác, và đặc biệt là có bố hoặc mẹ hoặc cả bố và mẹ là đối tượng phạm tội về

ma túy như: vận chuyển, buôn bán ma túy, gieo rắc “cái chết trắng” cho nhiều người, nhưng đã lôi kéo chính con mình vào đường dây phạm tội để vướng vào

vòng lao lý…

Hai là, gia đình khuyết thiếu/ gia đình không hạnh phúc: Cha hoặc mẹ chết

hoặc cha mẹ ly hôn, ly thân, hoặc trong gia đình thường xảy ra bạo lực khiến tâm lý của con cái bị ảnh hưởng nghiêm trọng, với tâm lý buồn chán không muốn ở nhà vì thế con cái thường xuyên ra ngoài nhiều hơn ở nhà, do đó dễ bị những cám dỗ từ đó

trượt dài trong nhiều thói hư tật xấu, trong đó có việc sử dụng ma túy

Ba là, gia đình có kinh tế khó khăn: Quá chú trọng đến vấn đề làm ăn do cuộc

sống mưu sinh, gia đình ít quan tâm đến con cái, thiếu sự giám sát, dạy bảo của bố mẹ

do đó con cái bị bạn bè xấu rủ rê, nghiện ma túy từ khi nào gia đình không hay biết Bốn là, gia đình có điều kiện kinh tế khá giả: Các bậc cha mẹ thường nuông

chiều thái quá để con em có điều kiện giao du, lêu lổng, chơi bời quá trớn tụ tập đi bar, vũ trường…, xao lãng trách nhiệm giáo dục, hướng dẫn con em, ỷ lại, giao khoán việc giáo dục con em cho nhà trường và xã hội

b) Môi trường nhà trường

Trường học chính là nơi rèn luyện tri thức, nền tảng đạo đức, giúp uốn nắn nhân cách của mỗi con người Do đó, nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục trẻ em, tuy nhiên công tác giáo dục đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật và quản lý học sinh trong nhà trường còn nhiều hạn chế là nguyên nhân chính dẫn tới học sinh, sinh viên vi phạm pháp luật, cụ thể:

Một là, Sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội chưa chặt chẽ, thường

xuyên trong việc quản lý, giáo dục, phát hiện, ngăn chặn, xử lý các em có biểu hiện

vị phạm pháp lut trong đó có các tội phạm về ma túy

Hai là, Phần lớn kiến thức mà các thầy cô hiểu về ma túy mới chỉ dừng lại ở

việc ma túy là chất gây nghiện, có tác động tiêu cực đến người sử dụng chứ để nhận diện đó là loại ma túy nào và tác động ra sao, gây hậu quả thế nào với người sử dụng thì hầu như các thầy cô giáo đều không nắm được từ đó không thể truyền đạt cho học sinh, sinh viên của trường

Ba là, Đối với học sinh ở nội trú, nhà trường chưa chú trọng đến lịch phân

công các giáo viên trực khu ký túc hằng ngày, chưa thực hiện nhiệm vụ quản lý giờ giấc sinh hoạt và học tập của học sinh ngoài giờ lên lớp, do đó các em có điều kiện

để ra ngoài ăn chơi, tụ tập và sử dụng ma túy

c) Môi trường nhóm (bạn bè; nơi làm việc; nơi cư trú)

Bạn bè có tác động mạnh mẽ đến sự hình thành nhân cách của người phạm tội,

là bạn bè thân thiết thì gần gũi, dễ chia sẻ, tâm sự, có suy nghĩ, quan điểm, thái độ sống tương tự nhau, bị ảnh hưởng lẫn nhau Nếu có những người bạn tốt thì sẽ tác

động làm hình thành nhân thân tốt, ngược lại nếu giao du với bạn bè xấu thì dần hình thành nhân thân xấu, dễ bị rủ rê, lôi kéo, sa ngã và vi phạm pháp luật Giả sử một số người sử dụng chất ma túy đi cai nghiện tập trung tại trung tâm cai nghiện rồi quen biết nhau, đến khi rời khỏi trung tâm lại tụ tập, rũ rê nhau lại sử dụng chất

ma túy…

d) Những yếu tố thuộc môi trường xã hội vĩ mô với nhà nước là chủ thể quản lý

Ở một số cấp ủy đảng, chính quyền địa phương chưa quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, chưa huy động được sức mạnh tổng hợp của các lực lượng tham gia vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm về ma túy Công tác quản lý Nhà nước, quản lý xã hội của các cơ quan Nhà nước, các cấp chính quyền trên một số lĩnh vực còn lỏng lẻo và có nhiều sơ hở tạo điều kiện cho tội phạm gia tăng như các cơ sở kinh doanh có điều kiện như khách sạn, nhà nghỉ, quán karaoke, vũ trường, quán bar mọc lên ngày càng nhiều nhưng thiếu sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan chức năng dẫn đến nguy cơ gia tăng tội phạm về ma túy Việc tổ chức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về ma túy

ở các địa phương chưa sâu rộng, hiệu quả chưa cao

Ngoài ra, vai trò trách nhiệm và hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm của các cơ quan pháp luật chưa cao, sức tấn công tội phạm của các lực lượng chức năng chưa đủ mạnh, chưa đủ sức răn đe tội phạm; một số vụ việc xảy ra chậm được phát hiện hoặc xử lý chưa kịp thời, nghiêm minh làm cho tác dụng đấu tranh, ngăn chặn, phòng ngừa tội phạm bị hạn chế

Phần lớn ma túy được bắt giữ trong thời gian gần đây đều được sản xuất ở nước ngoài Điều này nói lên rằng công tác quản lý, trấn áp tội phạm ma túy từ khu vực biên giới chưa mang lại hiệu quả cao Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến tội phạm ma túy diễn biến phức tạp

1.3.1.2 Những yếu tố chủ quan

Nguyên nhân làm phát sinh tội phạm về ma túy là sự tác động qua lại giữa yếu

tố khách quan của môi trường sống với các yếu tố chủ quan thuộc về cá nhân người phạm tội về ma túy trong đó yếu tố chủ quan có tính chất “nội lực” làm gia tăng các

tội phạm về ma túy ở Việt Nam, đó là tất cả những yếu tố thuộc về cá nhân người phạm tội bao gồm những tiêu cực trong suy nghĩ và những biểu hiện tiêu cực ra bên ngoài lối sống

Mỗi cá nhân đều có nhu cầu về vật chất và tinh thần, đồng thời cũng có ý thức về cách thức làm thỏa mãn các nhu cầu đó Do vậy, việc nhận thức sai về cách thức, con đường thỏa mãn nhu cầu chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hành vi phạm tội Quá trình hình thành động cơ hóa hành vi phạm tội diễn ra trong suy nghĩ người phạm tội, còn những động lực của hành vi như nhu cầu, sở thích, thói quen…

là những yếu tố không phải lúc nào cũng tồn tại trong con người, mà chúng thường

do môi trường sống bên ngoài quy định Điều đó có nghĩa là, động cơ hóa hành vi

đó là một quá trình tâm - sinh lý - xã hội, quá trình này có cơ sở khách quan do điều kiện xã hội, hoàn cảnh cảnh sống cụ thể của mỗi ngươi mang lại [41, tr.33]

Các đối tượng phạm tội về ma túy bao giờ cũng có ý thức chủ tâm, có thể thấy trước một cách hữu ích và một sự cân nhắc lợi hại trong đầu Nghiên cứu thực tiễn cho thấy, các đối tượng phạm tội về ma túy chủ yếu là do lợi nhuận từ việc mua bán quá lớn, mong muốn làm giàu bằng mọi giá, bất chấp đạo đức và pháp luật, tìm đủ mọi thủ đoạn để kiếm tiền và xuất phát từ nhu cầu cá nhân (nghiện ma túy)

1.3.2 Những yếu tố tác động trong quá trình tương tác xuất tâm

Quá trình tương tác xuất tâm bao gồm hai bộ phận cấu thành là khâu kế hoạch hóa hành vi (chủ thể xác định mục đích, đối tượng, phương tiện, địa điểm, thời gian, phương thức khi thực hiện hành vi và xác định phương thức giải quyết hậu quả sau khi thực hiện hành vi phạm tội) và khâu hiện thực hóa hành vi phạm tội (bằng hành động cụ thể ra bên ngoài) Như vậy quá trình tương tác xuất tâm biểu hiện cụ thể:

1.3.2.1 Những yếu tố khách quan

Thứ nhất, việc quản lý và tuần tra, kiểm soát của lực lượng an ninh, trật tự

công cộng trên địa bàn huyện hoạt động chưa thực sự hiệu quả, công tác tiếp nhận

xử lý chưa mang tính cấp bách để giải quyết kịp thời các vụ vận chuyển trái phép chất ma túy Bởi lẽ, tội phạm về ma túy cũng khó phát hiện bởi chất ma túy dễ dàng

phi tang, nếu không bắt trực tiếp quả tang (tang chứng, vật chứng) thì rất khó trong công tác điều tra, khởi tố

Thứ hai, đối với tội phạm về ma túy tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây thiệt hại đến

tính mạng, sức khỏe của người khác khi bị phát hiện để tẩu thoát, do đó sinh ra tâm

lý e ngại của một bộ phận người dân, sợ vạ lây, sợ bị trả thù nên những người chứng kiến cũng không dám tố cáo với cơ quan chức năng Một bộ phận người dân

có lối sống lệch lạc với chuẩn mực đạo đức xã hội, cũng cổ cũ cho những tệ nạn ma túy (thường thấy ở thanh thiếu niên, tụ tập rủ nhau mua ma túy và sử dụng như một trò chơi)

Thứ ba, nguyên nhân khách trong môi trường sống, thời gian và địa điểm là

hai yếu tố rất quan trọng trong đại đa số trường hợp phạm tội về ma túy ở những nơi công cộng như: vẫn còn những nơi là tụ điểm đen của ma túy, giả sử khi nhắc đến khu dân cư đó thì nổi cộm là các đối tượng nghiện hút, chích ma túy (giả sử quận 4, quận 8 của thành phố Hồ Chí Minh) trước kia là những nơi tụ tập của các đối tượng

ma túy cộm cán Vì vậy, trong môi trường sống phức tạp như này thì những người dân có thể bị ảnh hưởng trực tiếp từ những đối tượng phạm tội (chủ yếu ở những trẻ

vị thành niên chưa nhận thức rõ sự nguy hiểm của chất ma túy, thường bị dụ dỗ, lôi kéo thực hiện tội phạm)

1.3.2.2 Những yếu tố chủ quan

Xuất phát từ chính bản thân người phạm tội về ma túy do các nguyên nhân: Sai lệch về sở thích, nhu cầu và cách thức thỏa mãn nhu cầu: đối với người nghiện ma túy là mải chơi, đua đòi muốn chứng tỏ mình là người sành điệu, tò mò,

bị kích động, bạn bè rủ rê, lôi kéo thấy “hay hay” thì tham gia thử, thiếu tự tin, dễ dao động, dễ bị rơi vào các trạng thái quá khích, ức chế hoặc hưng phấn quá độ; còn đối với người phạm tội tàng trữ, vận chuyển, ma bán ma túy là do người phạm tội thường xuyên sử dụng ma túy hoặc chất kích thích khác dẫn đến thiếu kiểm soát hoặc không thể kiềm chế được “ ma lực của đồng tiền” do việc phạm tội về ma túy mang lại

Hạn chế về ý thức pháp luật cá nhân và khả năng kiểm soát hành vi: Những sai lệch trong ý thức pháp luật cũng là một trong những yếu tố tác động trong cơ chế làm phát sinh tội phạm khi gặp những hoàn cảnh, tình huống cụ thể họ sẽ không kiềm chế, kiểm soát được hành vi của mình, xử sự không đúng đắn và có hành vi vi phạm pháp luật Mặc khác, do nhận thức và trình độ học vấn thấp nên khả năng kiểm soát và hạn chế hành vi đối với người phạm về ma túy ở mức độ thấp, nhiều trường hợp người phạm tội ma túy lôi kéo người thân trong gia đình phạm tội

TIỂU KẾT CHƯƠNG 1

Trên cơ sở những vấn đề được nghiên cứu, phân tích ở chương 1 có thể rút ra

một số kết luận như sau:

Thứ nhất, trong tội phạm học, nhân thân người phạm tội về ma túy được

nghiên cứu với tính cách là tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy Đó là hiện tượng tâm - sinh lý - xã hội và pháp lý hình sự của các chủ thể thực hiện hành

vi phạm tội về ma túy trong một đơn vị thời gian và không gian nhất định Hiện tượng này được biểu hiện ở tổng thể các đặc điểm của từng cá nhân người phạm tội

về ma túy về mặt tự nhiên, xã hội và pháp lý hình sự, những cái có ý nghĩa thiết thực cho việc xác định nguyên nhân và điều kiện của tội phạm về ma túy;

Thứ hai, dưới góc độ tội phạm học, nhân thân người phạm tội về ma túy có

cùng bản chất với nhân thân người phạm tội nói chung, tức là nó không phải là người phạm tội, mà chỉ là cái phản ánh, là hình ảnh có thể nhận thức được về chủ thể đã thực hiện hành vi phạm tội về ma túy Hình ảnh có thể nhận thức được này chính là khách thể nghiên cứu của đề tài;

Thứ ba, có sự khác nhau giữa khoa học luật hình sự và tội phạm học trong nhận thức về cùng khái niệm nhân thân người phạm tội về ma túy Nếu như khoa học luật hình sự xem nhân thân người phạm tội về ma túy là căn cứ để quyết định

hình phạt, thì tội phạm học xem nó là căn cứ để xác định vấn đề nguyên nhân và điều kiện của tội phạm về ma túy;

Thứ tư, nghiên cứu nhân thân người phạm tội về ma túy chính là làm rõ

những đặc điểm mà tội phạm học đã khái quát thành ba nhóm: tự nhiên; xã hội;

pháp lý hình sự Hệ thống hóa các đặc điểm này đối với tội phạm về ma túy trong

một đơn vị thời gian và địa bàn nhất định chính là nghiên cứu tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy Những đặc điểm này hoàn toàn có thể sử dụng để phân

loại nhân thân người phạm tội về ma túy;

Thứ năm, những yếu tố tác động đến quá trình hình thành nhân thân người

phạm tội về ma túy được nghiên cứu theo quá trình nhập tâm và xuất tâm của chủ thể hành vi phạm tội về ma túy Cách làm này là khả thi và có khả năng khái quát được các yếu tố phổ biến

Từ những vấn đề lý luận được làm sáng tỏ trong Chương 1 sẽ là cơ sở để tác giả tìm hiểu, phân tích, đánh giá và làm rõ các đặc điểm nhân thân người phạm tội

về ma túy trên địa huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh trong các phần tiếp theo

của luận văn

Chương 2: THỰC TIỄN NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM VỀ MA TÚY VÀ NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH NHÂN THÂN NGƯỜI PHẠM TỘI VỀ MA TÚY TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN CỦ CHI,

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Thực tiễn nhận thức về nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019

Thực tiễn này có thể làm rõ được thông qua việc nghiên cứu nhiều nguồn thông tin khác nhau, song ở đây, luận văn chỉ tập trung sự chú ý vào khai thác nguồn thông tin chính, cái đảm bảo tính khách quan cho sự đánh giá thực tiễn tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi giai đoạn từ năm 2015 – 2019, cái ẩn chứa (có) trong tình hình tội phạm về ma túy

2.1.1 Nhận thức thông qua mức độ của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015-2019

2.1.1.1 Mức độ tổng quan

Mức độ của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, giai đoạn

từ năm 2015-2019 có thể nhận biết được thông qua số liệu thống kê tổng số tội phạm về ma túy đã xảy ra trên thực tế và số người đã thực hiện hành vi phạm tội đó trên địa bàn Trong phạm vi nghiên cứu học viên chỉ xem xét, đánh giá số liệu thống

kê tội phạm của TAND huyện Củ Chi, làm rõ ở mức độ tổng quan tuyệt đối Mục

đích này được thực hiện bằng [Bảng 2.1 phần Phụ lục].Theo đó, trên địa bàn huyện

Củ Chi từ năm 2015- 2019 có tổng số vụ án xét xử hình sự là 1.328 với 1.656 bị cáo, trong đó có 478 vụ với 624 bị cáo phạm tội về ma túy, tức là tỷ lệ tội phạm về

ma túy chiếm 35,99% về số vụ và 37,68% về số bị cáo Con số này so với tổng số tội phạm về ma túy trên địa bàn toàn thành phố Hồ Chí Minh thì chỉ chiếm 5,7% về

số vụ và 5,23% về số bị cáo [Xem Bảng 2.2 phần Phụ lục]

Như vậy, việc nghiên cứu thực tế tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn Huyện Củ Chi trong 5 năm qua sẽ được tiến hành trên cơ sở 624 bị cáo với các hành vi mà các bị cáo này đã phạm về ma túy Đồng thời, đây cũng là một đặc điểm đặc trưng khái quát về lượng của tình hình nhân thân người phạm tội

ma túy ở Huyện này so với các quận, huyện khác trên cùng địa bàn thành phố Hồ Chí Minh

2.1.1.2 Mức độ hành vi

Chương XX Bộ luật hình sự hiện hành quy định 13 tội danh về ma túy, tức là

cơ số tội danh là 13 Vậy cơ số hành vi phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi trong 5 năm qua là bao nhiêu, ý muốn nói đến tổng số tội danh về ma túy có

“đời sống” thực tế ở huyện Củ Chi Và trên cơ sở đó xác định những tội danh có mức độ phạm tội cao hơn cả trong nhóm tội phạm về ma túy Việc này được thực

hiện thông qua [Bảng 2.3 phần Phụ lục] Theo đó, tội tàng trữ trái phép chất ma túy

(điều 249) với 103 vụ án và 160 bị cáo, chiếm tỷ lệ (21,55% tổng số vụ án và 25,64% tổng số bị cáo); vận chuyển trái phép chất ma túy (điều 250) với 4 vụ án và 7 bị cáo, chiếm tỷ lệ (0.84% tổng số vụ án và 1,12% tổng số bị cáo) và mua bán trái phép chất

ma túy (điều 251) chiếm tỷ lệ cao nhất trong cơ số hành vi phạm tội về ma túy với với 371 vụ án và 457 bị cáo, chiếm tỷ lệ (77,61% tổng số vụ án và 73,24% tổng số bị cáo)

Như vậy, trong vòng 5 năm từ 2015-2019, trên địa bàn Huyện chỉ có 3 tội danh về ma túy diễn ra trên thực tế, tức là cơ số hành vi phạm tội là 3 (3/13), trong

đó tội mua bán trái phép chất ma túy chiếm tỷ lệ cao nhất với 77,61% tổng số vụ án

và 73,24% tổng số bị cáo Đây phải được xem là một đặc điểm đặc trưng của tội phạm về ma túy trên địa bàn Huyện Củ Chi

2.1.2 Nhận thức thông qua diễn biến của tình hình tội phạm về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, Tp Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019

So sánh định gốc

Diễn biến của THTP phản ánh thông qua sự thay đổi tăng hoặc giảm của các thông số về mức độ và cơ cấu THTP so với thời gian được chọn làm mốc để so sánh

được thể hiện qua [Bảng 2.4 phần Phụ lục] Theo đó qua 5 năm từ 2015-2019, nếu

lấy năm 2015 làm gốc để so sánh (tỷ lệ vụ án, bị cáo là 100%) thì tỷ lệ vụ án, bị cáo qua từng năm tăng giảm không đều, năm 2016 tuy giảm về mức vụ án nhưng lại tăng tỷ lệ bị cáo (năm 2016: 99,09% số vụ án và 124,62% số bị cáo); năm 2017

giảm cả tỷ lệ số vụ án và bị cáo (69,09% số vụ án và 78,06% số bị cáo), năm 2018 tăng trở lại cả về số lượng vụ án và bị cáo (năm 2018: 94,55% số vụ án và 100,77%

số bị cáo); năm 2019 lại giảm cả số vụ án và bị cáo (71,82% số vụ án và 76,15% số

bị cáo) Nếu so sánh theo giai đoạn 3 năm, lấy giai đoạn 2015-2017 làm gốc (số vụ

án và số bị cáo là 100%), giai đoạn 2017-2019 số vụ án và số bị cáo đều có xu hướng giảm đáng kể (87,8% số vụ án và 84,26% số bị cáo)

Như vậy, thông qua việc so sánh định gốc diễn biến của tình hình tội phạm về

ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi để phát hiện sự tăng/ giảm về số lượng Đây là một chỉ báo để tìm kiếm những yếu tố tác động về các mặt kinh tế - xã hội và cả về pháp luật, đặc biệt là luật hình sự, cũng như khả năng áp dụng luật Diễn biến của tình hình các tội về ma túy theo từng năm có xu hướng tăng giảm không đều, có năm 2016 tuy giảm về số lượng vụ án nhưng lại tăng số lượng bị cáo, cho thấy tội phạm về ma túy cấu kết với nhau chặt chẽ có sự gia tăng liên kết của các đối tượng phạm tội trong cùng một vụ án

2.1.3 Nhận thức thông qua cơ cấu của THTP về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019

2.1.3.1 Cơ cấu theo đơn vị hành chính (phường, xã)

Để xác định xem trên địa bàn huyện thì xã/ phường nào có tỷ lệ tội phạm về

ma túy cao nhất và nguyên nhân nào dẫn đến tội phạm ma túy ở khu vực này cao

hơn khu vực khác được thể hiện qua [Bảng 2.5 phần Phụ lục] Theo đó, trên địa bàn

huyện Củ Chi có tất cả 21 xã/ phường tuy nhiên chỉ có 2 xã tập trung đông nhất số lượng bị cáo phạm tội về ma túy là xã Tân Thạnh Đông với 141 bị cáo chiếm tỷ lệ 22,6% và xã Tân Thông Hội với 102 bị cáo chiếm tỷ lệ 16,35% Có thể thấy rằng hai

xã này có vị trí địa hình hiểm trở như con đường duy nhất vào xã Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi đi qua cánh đồng, người dân địa phương cho biết có sự phân công các đối tượng thường xuyên túc trực trên con đường này, thường là những người có tiền

án tiền sự vừa giúp việc giao dịch vừa đóng vai trò cảnh giới và phần đông những người vào đây để mua ma túy đều là những người đã quen mặt với các đối tượng, sau khi mua ma túy, người nghiện sẽ vào những bụi rậm ven đường để sử dụng

Như vậy, qua việc nghiên cứu cơ cấu của THTP về ma túy theo đơn vị hành chính (phường/xã) cho thấy sống trong môi trường tiêu cực sẽ tác động xấu đến việc hình thành các đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy, do hai địa bàn xã Tân Thạnh Đông và Tân Thông Hội tập trung nhiều tội phạm và ma túy trên địa bàn huyện nên tỷ lệ dân số sinh sống trong hai địa bàn này cũng có một phần ảnh hưởng đến nhân cách, việc trông thấy người nghiệm ma túy tiêm chích công khai, ném bơm kim tiêm bừa bãi không còn xa lạ và chính người dân cũng có xu hướng trở thành chủ thể của tội phạm về ma túy

2.1.3.2 Cơ cấu theo phương thức thực hiện tội phạm

Mô hình đầy đủ của một hành vi phạm tội cố ý bao gồm có 3 bước: chuẩn bị, thực hiện và che dấu hành vi phạm tội [40, tr33], ứng dụng trên địa bàn huyện Củ

Chi được thể hiện qua [Bảng 2.6 phần Phụ lục] Theo đó, để thực hiện hành vi

phạm tội về ma túy thì các đối tượng chủ yếu có tính toán kỹ lưỡng trước khi hành động như vậy kỹ năng thực hiện thuần thục, tính chuyên nghiệp cao và tinh vi, thể hiện qua việc thực hiện một bước (0 vụ án với 0 bị cáo, chiếm tỷ lệ 0%), thực hiện hai bước (97 vụ án với 135 bị cáo, chiếm tỷ lệ lần lượt là 20,29% và 21,63%) và thực hiện ba bước (381 vụ án với 489 bị cáo, chiếm tỷ lệ lần lượt là 79,71% và 78,37%)

Một ví dụ sau đây thể hiện hành vi phạm tội về ma túy tại huyện Củ Chi thực hiện đầy đủ 3 bước: chuẩn bị, thực hiện và che dấu hành vi Để thực hiện hành vi mua bán chất ma túy, đối tượng Vũ sinh sống ở căn nhà không số ở xã Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi đã thu phục nhiều đàn em nghiện ma tuý, có tiền án để hoạt động mua bán tàng trữ trái phép chất ma tuý Nhằm tránh bị để ý, Vũ tổ chức nuôi nhiều gà đá để che dấu cơ quan điều tra, khi bị công an phát hiện các đối tượng nên tìm cách vứt ma tuý nhằm phi tang và hô hoán cho đồng bọn trong đường dây

(Thông tin từ cơ quan điều tra thành phố Hồ Chí Minh)

Như vậy, có thể thấy từ khía cạnh nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi có ý chí chủ quan là cố ý thực hiện tội phạm đến cùng, vì vậy hầu hết các bị cáo đều có sự chuẩn bị trước cho kế hoạch phạm tội làm gia tăng khả năng

thực hiện chót lọt vụ án Từ tổng hợp chung đặc điểm nhân thân người phạm tội ma túy có khá nhiều người có sở thích nghiện ma túy cộng thêm lối sống buông thả, do

đó phát sinh động cơ, mục đích như để có tiền sử dụng ma túy, có tiền phục vụ nhu cầu cá nhân, do đó tác động đến cả lý trí và ý chí để tính toán thực hiện hành vi 2.1.3.3 Cơ cấu theo chế tài đã áp dụng

Mức độ phạm tội ngày càng nghiêm trọng, phức tạp, số vụ buôn bán, tàng trữ, vận chuyển trái phép chất ma túy với số lượng lớn ngày càng nhiều gây thiệt hại lớn

về tinh thần và sức khỏe cho những người nghiện ma túy từ đó sinh ra những hành

vi vi phạm pháp luật khác gây ra tình trạng mất an ninh, trật tự ở nhiều nơi với nhiều vụ án, gây hoang mang trong dư luận quần chúng nhân dân, do đó cần một

bản án nghiêm khắc, đúng người đúng tội cho các bị cáo được thể hiện qua [Bảng 2.7 phần Phụ lục] Theo đó, trong 624 bị cáo phạm các tội về ma túy có tới 432 bị

cáo phạm tội ở mức nghiêm trọng, rất nghiêm trọng và đặc biệt nghiêm trọng (chiếm tỷ lệ là 69,23 %)

Điển hình vụ án: Vì mục đích tư lợi, từ ngày 29/9/2018 cho đến khi bị bắt quả tang, Phạm Ngọc Kim N đã nhận gói ma túy đá của đối tượng tên L (không rõ lai lịch) đem về phân chia bán lại cho người nghiện tại khu vực xã Tân Thông Hội, Củ Chi, trong đó có đối tượng tên H (N khai không rõ lai lịch) vào ngày 03/10/2018 khi

N đang trên đường đi bán ma túy cho H thì bị bắt quả tang cùng vật chứng là 60,0287 gam Methamphetamine, số ma túy còn lại chưa bán hết N nhờ Nguyễn Ngọc T (là dì ruột của N cũng đang sống cùng địa chỉ) đang bế con cho N trông coi

và khi Công an đến khám nhà bị cáo T đã tự ý cất giấu đến khi bị phát hiện, thì thu giữ quả tang đang tàng trữ trên người của bị cáo T 72,6966 gam loại Methamphetamine Do không xác định được L, H để làm rõ về số lần và khối lượng

ma túy đã mua bán, vì vậy N chỉ chịu trách nhiệm hình sự đối với khối lượng ma túy

bị bắt quả tang có tổng khối lượng là 132,7253 gam, loại Methamphetamine (gồm 60,0287 gam Methamphetamine + 72,6966 gam Methamphetamine) TAND thành phố Hồ Chí Minh đã xử phạt bị cáo Phạm Ngọc Kim N 20 (Hai mươi) năm tù

(Bản án số 114/2019/HSST ngày 10/4/2019 của TAND thành phố Hồ Chí Minh)

Như vậy, khi ra một bản án thì ngoài việc xét về mức độ nguy hiểm của hành

vi phạm tội thì Tòa còn cân nhắc đến các đặc điểm nhân thân người phạm tội để có thể ra một bản án vừa hợp tình vừa hợp lý Như vậy, thông qua việc nghiên cứu chế tài áp dụng với người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện, có thể thấy hầu hết các bị cáo không được xem xét đến các đặc điểm nhân thân tốt để áp dụng các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự ngược lại còn tăng trách nhiệm hình sự do đặc điểm nhân thân quá xấu như đã có tiền án/ tiền sự, tái phạm/ tái phạm nguy hiểm, như vậy: khẳng định rằng đặc điểm nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện hầu hết có nhân thân xấu, và có khuynh hướng giá trị, thái độ sống coi

thường pháp luật

2.1.3.4 Cơ cấu theo tình huống – điều kiện phạm tội

Qua nghiên cứu toàn bộ 478 vụ án về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, cho thấy nhiều năm gần đây, các cơ sở kinh doanh dịch vụ có điều kiện như vũ trường, karaoke… trên địa bàn huyện Củ Chi mọc lên như nấm và đây là những loại dịch vụ

có môi trường tạo nên tình huống và điều kiện làm phát sinh nhiều loại tội phạm hình sự có thêm “đất” sống nhất là các loại tội phạm về ma túy, các hoạt động kinh doanh “biến tướng” với hình thức đối phó ngày càng tinh vi, phức tạp Trong điều kiện chủ các cơ sở cũng tìm đủ mọi chiêu thức để qua mặt cơ quan chức năng Chẳng hạn, họ sẽ tìm cách nắm bắt thông tin, thuê người túc trực trước cổng các cơ quan chức năng để quan sát mọi động tĩnh, mỗi khi có đoàn kiểm tra ra quân là có đội ngũ xe ôm sẽ bám theo thông báo ngay để đối phó mà đây là những nơi thường hay lui tới của phần lớn người vi phạm là thanh, thiếu niên thì hoạt động vi phạm pháp luật về ma túy (như tàng trữ, mua bán chất ma túy) càng dễ dàng để thực hiện Điển hình các vụ: Công an Huyện Củ Chi trong khi tiến hành kiểm tra cơ sở kinh doanh Karaoke thuộc xã Tân An Hội vào đêm 07/11/2018 phát hiện có 14 dân chơi đang quay cuồng thác loạn do sử dụng ma túy tại 2 phòng thuộc quán Vào hồi 2h30’ ngày 5/10/2019, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an thành phố Hồ Chí Minh chủ trì phối hợp với Công an huyện Củ Chi bất ngờ ập vào quán karaoke King Dom phát hiện tại đây có tới 53 dân chơi đang tổ chức sử dụng và sử

dụng trái phép chất ma túy Công an thu giữ một lượng ma túy các loại và nhiều dụng cụ để sử dụng trái phép chất ma túy

(Thông tin từ cơ quan điều tra thành phố Hồ Chí Minh)

Như vậy, nếu tình huống và điều kiện phạm tội là điều kiện cần để thực hiện hành vi phạm tội thì những đặc điểm nhân thân người phạm tội thúc đẩy người phạm tội thực hiện hành vi phạm tội là điều kiện đủ, ở đây những người phạm tội về

ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi nếu đã có những điều kiện cụ thể như các cơ sở kinh doanh có điều kiện mọc lên như nấm tiềm ẩn nhiều loại tội phạm gia tăng và người phạm tội về ma túy hầu hết do xuất phát từ đặc điểm nhân thân xấu như khuynh hướng giá trị (lối sống) đó là sự lệch chuẩn về nhân cách, sự trống rỗng và

thiếu hụt về chuẩn mực giá trị đạo đức – văn hóa

2.1.4 Nhận thức thông qua tính chất của THTP về ma túy trên địa bàn huyện

Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019

Trong những năm qua, tình hình các loại tội phạm và tệ nạn xã hội, đặc biệt là

tệ nạn ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi tiếp tục tiềm ẩn và diễn biến phức tạp với tính chất manh động và mức độ nghiêm trọng ở những tụ điểm nóng gây mất trật tự công cộng, ảnh hưởng tới an ninh trật tự và an toàn xã hội trên địa bàn Cụ thể:

Về thủ đoạn hoạt động phạm tội: Các băng nhóm, đường dây tội phạm ma túy

có tổ chức mạng lưới linh hoạt và chặt chẽ, cùng lúc buôn bán nhiều loại ma túy chứ không đơn thuần mua bán chuyên về heroin hoặc ma túy tổng hợp như trước đây Tội phạm ma túy trong và ngoài nước đã cấu kết chặt chẽ với nhau, hình thành đường dây, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, hoạt động với phương thức che giấu nhân thân và ngụy trang tinh vi, thủ đoạn vận chuyển ngày càng manh động Thậm chí đối tượng còn rất liều lĩnh khi nuốt ma túy vào người

Về mục đích, động cơ phạm tội: Động cơ phạm tội là một trong những yếu tố quan trọng dẫn đến hành vi phạm tội của tội phạm về ma túy, động cơ của người phạm tội ma túy là đặc điểm siêu lợi nhuận của nhóm tội ma túy, đa số người phạm tội về ma túy đều muốn làm giàu nhanh, họ có cuộc sống túng bấn, khó khăn về kinh tế, không có việc làm ổn định và có tâm lý lười lao động như: để có tiền tiêu

xài hàng ngày, hỗ trợ gia đình, có tiền sử dụng ma túy, tích lũy vốn làm ăn, muôn giàu nhanh và thoát khỏi cảnh túng quẫn

2.2 Thực tiễn các đặc điểm của nhân thân người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn từ năm 2015- 2019

Về thực chất, đây cần được xem là các cơ cấu khác nhau của tình hình nhân thân người phạm tội về ma túy ở huyện Củ Chi giai đoạn 2015-2019, được xem xét theo ba loại đặc điểm khác nhau, những cái phản ánh bản chất xã hội và pháp lý hình sự của người phạm tội về ma túy, tức là một chỉnh thể đồng bộ Vì thế, so sánh với cơ cấu của tình hình tội phạm về ma túy, ở đây có sự bổ sung

2.2.1 Các đặc điểm tự nhiên

2.2.1.1 Cơ cấu theo giới tính

Về cơ cấu theo giới tính có ảnh hưởng đến việc thực hiện hành vi phạm tội, cụ

thể người phạm tội về ma túy trên địa bàn huyện Củ Chi được thể hiện qua [Bảng 2.8 phần Phụ lục] Theo đó, trong 05 năm từ 2015-2019, số nam giới là 489 người

chiếm tỷ lệ 78,37%, nữ giới là 135 người chiếm tỷ lệ 21,63% Nguyên nhân của tình trạng trên là do đặc điểm tâm sinh lý và đặc điểm xã hội quyết định Phần lớn các đối tượng nữ sa chân vào mua bán ma túy hầu hết bị nghiện ngập, có lối sống buông thả, muốn có tiền nhanh nhưng muốn nhàn thân

Như vậy, từ khía cạnh nhân thân người phạm tội về ma túy với đặc điểm giới tính có thể thấy do giới tính chi phối mà nam giới có tính cách mạnh mẽ quyết đoán, khả năng kiềm chế hành vi thấp hơn nữ giới, còn nữ giới thường kiên nhẫn hơn, cân nhẳc khi thực hiện hành vi kĩ hơn nam giới và đây là nhân tố quan trọng giải thích tại sao tỉ lệ nam giớỉ phạm tội thường cao hơn nữ giới Các chuyên gia tội phạm học chỉ ra nguyên nhân là do hoóc môn testosterone nhen nhóm sự gây hấn; con trai mất nhiều thời gian hơn để trở nên chín chắn, trưởng thành so với con gái

và giống như ở phái yếu, não trước của phái mạnh cũng không phát triển bao myelin quấn quanh sợi thần kinh hoàn chỉnh cho tới tận cuối lứa tuổi 20 và thậm chí đầu lứa tuổi 30 Não trước là nơi cư trú của các chức năng điều hành, như kiểm soát xung thần kinh, phản ánh hay nhận thức về các hậu quả Trong trường hợp này nam