Giáo án Vật lý 9 Chương IV: Sự bảo tồn và chuyển hóa năng lượng32910

- Nêu được ví dụ hoặc mơ tả được hiện tượng trong đĩ cĩ sự chuyển hố các dạng năng lượng đã học và chỉ ra được rằng mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hố năng lượng từ dạng nà

Tuần 36 – Tiết 67

Ngày soạn : ……/4/2012

Ngày dạy : …./4/2012

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1/Kiến thức:

- Nêu được một vật cĩ năng lượng khi vật đĩ cĩ khả năng thực hiện cơng hoặc làm nĩng các vật khác

- Kể tên được những dạng năng lượng đã học

- Nêu được ví dụ hoặc mơ tả được hiện tượng trong đĩ cĩ sự chuyển hố các dạng năng lượng đã học và chỉ ra được rằng mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hố năng lượng từ dạng này sang dạng khác

2 Kỹ năng :

Nhận biết được khả năng chuyển hóa qua lại giữa các dạng năng lượng , mọi sự biến đổi trong tự nhiên đều kèm theo sự biến đổi năng lượng từ dạng này sang dạng khác

3/ Thái độ :

Rèn khả năng phân tích , nhận định.

II/ PHƯƠNG PHÁP –ĐỒ DÙNG DẠY- HỌC:

1/Phương pháp :

Nêu và giải quyết vấn đề , gợi mở , nhóm , diễn giảng

2/ Đồ dùng dạy học:

Thước thẳng , bảng phụ , tranh phóng to hình 59.1

Bài 59 : NĂNG LƯỢNG VÀ SỰ CHUYỂN HÓA NĂNG LƯỢNG

III/CHUẨN BỊ:

1/ Giáo viên:

Nghiên cứu SGK + SGV , thước thẳng , bảng phụ

2/ Học sinh

Chuẩn bị đồ dùng học tập , xem trước nội dung bài

IV/ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1/Ổn định lớp: (1’)

Kiểm tra sĩ số

2/ Kiểm tra bài cũ :

Thông qua

3/ Bài mới

Giới thiệu bài : (1’) Năng lượng có vai trò quan trọng như thế nào trong đời sống

và sản xuất Có những dạng năng lượng nào, căn cứ vào đâu mà nhận biết được các dạng năng lượng đó ?Thầy tró chúng ta cùng tìm hiểu qua nội dung bài học hôm nay: “ Năng lượng và sự chuyển hóa năng lượng”

Hoạt động 1 : (15’)

Ôân tập về sự nhận biết cơ

năng và nhiệt năng

- GV gọi HS đọc C1

- Yêu cầu HS trả lời C1 và

giải thích

- GV gọi HS đọc C2

- Yêu cầu HS trả lời C2

- Dựa vào dấu hiệu nào để

nhận biết vật có cơ năng hay

nhiệt năng?

-Nêu ví dụ trường hợp vật có

cơ năng , có nhiệt năng

-GV chốt lại

- Gọi HS đọc nội dung kết

luận 1

[NB]:

- HS đọc nội dung C1

- HS trả lời và giải thích

- HS khác nhận xét

- HS đọc nội dung C2

- HS dựa vào sự hiểu biết trả lời

- HS nêu ví dụ

- HS đọc nội dung kết luận

I/ Năng lượng:

C1:

+Tảng đá nằm trên mặt đất không có năng lượng vì không có khả năng sinh công

+ Tảng đá được nâng lên khỏi mặt đất có năng lượng ở dạng thế năng

+Chiếc thuyền chạy trên mặt nước có năng lượng ở dạng động năng

C2:làm cho vật nóng lên

* Kết luận 1:SGK

Một vật nặng ở độ cao h so

với mặt đất, một chiếc ơ tơ

đang chạy trên đường,

chúng đều cĩ khả năng thực

hiện cơng, nghĩa là chúng cĩ

năng lượng Năng lượng của

chúng tồn tại dưới dạng cơ

năng

- Một vật cĩ thể làm một vật

khác nĩng lên thì vật đĩ cĩ

năng lượng Năng lượng của

vật đĩ tồn tại dưới dạng nhiệt

năng

Hoạt động 2 : [TH] - (15’)

Tìm hiểu các dạng năng

lượng và sự chuyển hóa giữa

chúng

GV treo bảng tranh phóng to

hình 59.1 SGK

- Gọi HS đọc nội dung C3

-Yêu cầu HS tự nghiên cứu

và điền vào chỗ trống ra

nháp

-GV gọi 5 HS trình bày 5

thiết bị

- Gọi HS khác nhận xét

- GV nhận xét , chốt lại

- Gọi HS đọc nội dung C4

-Gọi HS 2 đứng tại chỗ trả

lời

- Gọi HS khác nhận xét

- HS quan sát tranh

- HS đọc nội dung C3

- HS nghiên cứu tranh , đền vào nháp

- Lần lượt 5 học sinh trình bày

- HS khác nhận xét

- HS đọc nội dung C4

- HS đứng tại chỗ trả lời

- HS khác nhận xét

- Từ các nội dụng C học sinh

II/ Các dạng năng lượng và sự chuyển hóa giữa chúng C3:

+Thiết bị A:

(1) cơ năng điện năng. (2)điện năng nhiệt năng. +Thiết bị B:

(1) điện năng cơ năng. (2) động năng động năng. +Thiết bị C:

(1) nhiệt năng nhiệt năng. (2) nhiệt năng cơ năng. +Thiết bị D:

(1) hóa năng điện năng. (2) điện năng nhiệt năng. +Thiết bị E:

(1) quang năng  nhiệt năng

C4:

+Hóa năng thành cơ năng trong thiết bị C

+Hóa năng thành nhiệt năng

- GV nhận xét , chốt lại.

- Khi nào con người có thể

nhận biết được các dạng

năng lượng như hóa năng ,

quang năng , điện năng ?

- Gọi HS đọc nội dung kết

luận 2

- GV chốt lại

trả lời

- HS đọc nội dung kết luận 2

trong thiết bị D

+Quang năng thành nhiệt năng trong thiết bị E

+Điện năng thành cơ năng trong thiết bị B

* Kết luận 2: SGK

Hoạt động 3 : (7’)

Vận dụng.

- Gọi 2 HS đọc nội dung C5

- Hãy cho biết các bước giải

bài toán ?

- Gọi HS lên bảng tóm tắt

- Khi đun nước thì phần điện

năng của dòng điện đã biến

đổi thành dạng năng lượng

nào ?

- Hãy cho biết công thức tính

nhiệt lượng mà ấm nước thu

vào ?

- Gọi HS lên bảng giải

-Yêu cầu cả lớp cùng giải

-Gọi HS khác nhận xét

- GV nhận xét , chốt lại

- 2 HS đọc nội dung C5

- HS nêu các bước giải

- HS lên bảng tóm tắt

- nhiệt năng

Q= m.c (t2-t1)

- HS lên bảng giải

- Cả lớp cùng giải

- HS khác nhận xét

III/ Vận dụng:

C5:

Tóm tắt:

V=2l m=2 Kg.

t1=200 C

t2=800 C

Cn = 4200 J/Kg độ Tính : điện năng nhiệt  năng

Giải Điện năng = nhiệt năng Q Với Q= m.c (t2-t1)

=2.4200.60= 504.000J

4/ Củng cố :( 5’)

- Khi nào ta nhận biết một vật có mang năng lượng?

- Khi nào ta nhận biết được hóa năng, quang năng , nhiệt năng ?

+Ta nhận biết được một vật có năng lượng khi vật đó có khả năng thực hiện công ( cơ năng ) hay làm nóng các vật khác ( nhiệt năng ).

+ Ta nhận biết được hóa năng, điện năng , quang năng khi chúng chuyển hóa thành cơ năng hay nhiệt năng.

+Nói chung , mọi quá trình biến đổi đều kèm theo sự chuyển hóa năng lượng từ dạng này sang dạng khác

5/ Dặn dò : ( 1’)

- Học thuộc phần ghi nhớ

- Xem lại các câu C

- Làm BT 59 SBT

- Xem trước nội dung bài 60 : “ Định luật bảo toàn năng lượng”

Tuần 36 - Tiết 68

Ngày soạn :

Ngày dạy

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1/Kiến thức:

- Phát biểu được định luật bảo tồn và chuyển hố năng lượng

- Giải thích một số hiện tượng và quá trình thường gặp trên cơ sở vận dụng định luật bảo tồn và chuyển hố năng lượng

2 Kỹ năng :

Qua TN nhận biết được trong các thiết bị làm biến đổi năng lượng , phần năng lượng thu được cuối cùng bao giờ cũng nhỏ hơn phần năng lượng cung cấp cho thiết

bị lúc ban đầu, năng lượng không tự sinh ra

3/ Thái độ :

Cẩn thận trong phân tích hiện tượng

II/ PHƯƠNG PHÁP –ĐỒ DÙNG DẠY- HỌC:

1/Phương pháp :

Nêu vấn đề ,Nhóm ,Gợi mở,Vấn đáp,Trực quan

2/ Đồ dùng dạy học:

Thước thẳng , bảng phụ ,Thiết bị biến đổi cơ năng thành nhiệt năng

III/CHUẨN BỊ:

1/ Giáo viên:

Nghiên cứu SGK + SGV , thước thẳng , bảng phụ, đồ dùng

2/ Học sinh

Chuẩn bị đồ dùng học tập , xem trước nội dung bài

IV/ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1/Ổn định lớp: (1’)

Kiểm tra sĩ số

2/ Kiểm tra bài cũ :(5’)

+Phát biểu ghi nhớ bài 59.

+Sữa BT 59.1 và 59.2

* Đáp Aùn :

Bài 60 :

ĐỊNH LUẬT BẢO TOÀN NĂNG LƯỢNG

-BT 59.1: chọn B.

-BT 59.2: điện năng biến đổi thành nhiệt năng, ví dụ: bàn là , nồi cơm điện

3/ Bài mới

Giới thiệu bài : (1’) Từ hàng nghìn năm trước đây người ta đã mơ ước và tốn

nhiều công sức để tìm cách chế tạo ra một thiết bị máy móc có thể làm việc , giúp con

người thực hiện công mà không cần cung cấp cho nó một năng lượng nào cả Những máy móc này gọi là động cơ vĩnh cửu , có thể làm việc liên tục không bao giờ ngừng Chúng ta hãy xét kỹ xem tại sao mơ ước đó lại không thể thực hiện được Thầy trò ta cùng tìm hiểu

qua nội dung bài học hôm nay “ Định luật bảo toàn năng lượng”

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của Học sinh Nội dung

Hoạt động 1 : [TH] - (10’)

Tìm hiểu sự biến đổi thế

năng thành động năng và

phát hiện luôn có sự hao hụt

cơ năng và sự xuất hiện

nhiệt năng.

-Yêu cầu HS bố trí TN

H60.1.Khó khăn là đánh dấu

điểm B là điểm có độ cao h2

cao nhất Vì vậy GV hướng

dẫn HS đặt bút ( phấn ) sẵn

ở gần đó rồi mới thả bi

-Yêu cầu HS trả lời C1, C2,

C3

+C1:gọi 1 HS trung bình trả

lời.Nếu HS không trả lời

được, yêu cầu HS nhắc lại

Wđ, Wt phụ thuộc vào yếu

tố nào?

+HS làm TN theo nhóm +Thực hiện TN và trả lời C1, C2, C3

+1 HS trả lời C1

+HS trả lờiC2:

HS phân tích được

I/ sự chuyển hóa năng lượng trong các hiện tượng cơ, nhiệt , điện:

1 Biến đổi thế năng thành động năng và ngược lại.Hao hụt cơ năng

a.Thí nghiệm:

C1:

+Từ A đến C: thế năng biến đổi thành động năng

+Từ C đến B động năng biến đổi thành thế năng

C2:thế năng của viên bi ở A

-GV: để trả lời C2 phải có

yếu tố nào ? thực hiện như

thế nào?

+Yêu cầu HS trả lời C3

-Wt có bị hao hụt không?

Phần Whh đã chuyển hóa như

thế nào?

-W hao hụt của bi chứng tỏ

W có tự sinh ra không?

-Yêu cầu HS đọc mục thông

báo ở C3

-Yêu cầu HS rút ra kết luận

- GV chốt lại

-VA = VB =0 WđA = WđB

=0 -Đo h2, h1.

- HS trả lời C3:

-Wt bi hao hụt.phần Whh đã chuyển hóa thành nhiệt năng

-Wt hao hụt của vật chứng tỏ

W vật không tự sinh ra

- HS đọc mục thông báo

- HS rút ra kết luận

lớn hơn thế năng của viên bi

ở B

+C3:

Viên bi không thể có thêm nhiều năng lượng hơn thế năng mà ta cung cấp cho nó lúc ban đầu Ngoài cơ năng còn có nhiệt năng xuất hiện

do ma sát

b Kết luận 1: Cơ năng hao phí do chuyển hóa thành nhiệt năng

Hoạt động 2 : (10’)

Tìm hiểu sự biến đổi cơ

năng thành điện năng và

ngược lại Phát hiện sự hao

hụt cơ năng và sự xuất hiện

năng lượng khác ngoài điện

năng.

-GV : giới thiệu qua cơ

H60.2 để HS quan sát vài

lần rồi rút ra nhận xét về

hoạt động

- HS quan sát H60.2

- HS quan sát và rút ra nhận xét

- HS nêu sự biến đổi năng

2.Biến đổi cơ năng thành điện năng và ngược lại Hao hụt

cơ năng

C4:

+Trong máy phát điện:cơ năng biến đổi thành điện năng

+Trong động cơ điện : điện

+Yêu cầu HS nêu sự biến

đổi năng lượng trong mỗi bộ

phận , trả lời C4

- Gọi HS đọc nội dung C5

-Gọi đại diện vài nhóm trả

lời C5

+GV giải thích:

-Khi quả nặng A rơi: 1 phần

thế năng điện năng 1

phần biến thành động năng

của chính quả năng

-Khi dòng điêïn làm cho

động cơ điện quay kéo quả

nặng B lên: chỉ có 1 phần

điện năng cơ năng, phần

còn lại biến thành nhiệt

năng

Do những hao phí trên mà

thế năng của quả nặng B thu

được nhỏ hơn thế năng ban

đầu của quả nặng A

-Gọi 1 HS đọc kết luận 2

-GV hỏi thêm :trong TN trên

ngoài cơ năng và điện năng,

còn xuất hiện thêm dạng

năng lượng nào nữa? Phần

năng lượng mới xuất hiện

này do đâu mà có?

- GV nhận xét , chốt lại

lượng trong mỗi bộ phận, trả lời C4

- HS đọc nội dung C5

- Các nhóm thảo luận , đại diện trả lời

- HS lắng nghe GV giải thích thêm

- HS đọc nội dung kết luận 2

- HS dựa vào sự hiểu biết của mình trả lời

- HS khác nhận xét

năng biến đổi thành cơ năng C5:Thế năng ban đầu của quả nặng A lớn hơn thế năng mà quả nặng B thu được

Sự hao hụt là do chuyển hóa thành nhiệt năng

* Kết luận 2:

Trong động cơ điện phần lớn điện năng chuyển hóa thành

cơ năng Trong máy phát điện phần lớn cơ năng chuyển hóa thành điện năng Phần năng lượng hữu ích thu được cuối cùng bao giờ cũng nhỏ hơn phần năng lượng ban đầu cung cấp cho máy Phần năng lượng hao hụt đi đã biến đổi thành dạng năng lượng khác

Tiếp thu thông báo của GV

về định luật bảo toàn năng

lượng.

-ĐVĐ: những kết luận vừa

thu được khi khảo sát sự biến

đổi cơ năng , điện năng ở

trên liệu có đúng cho sự biến

đổi của các dạng năng lượng

khác không ?

-GV thông báo : các nhà

khoa học đã khảo sát rất

nhiều quá trình biến đổi

năng lượng khác trong tự

nhiên và thấy rằng KL trên

luôn luôn đúng trong mọi

trường hợp và được nêu lên

thành định luật bảo toàn

năng lượng.Mọi phát minh

trái với định luật này đều

sai

-Nêu vấn đề: trong TN đun

nước nóng bằng điện , điện

năng đã biến đổi thành nhiệt

năng Sau khi ngừng đun,

nước nguội đi và trở lại nhiệt

độ như chưa khi đun, điều đó

có phải là nhiệt năng đã tự

mất đi, trái với định luật

BTNL không? Tại sao?

- GV nhận xét , chốt lại

- HS lắng nghe

- HS giải thích, khẳng định

lượng:

Năng lượng không tự sinh ra hoặc tự mất đi mà chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác , hoặc truyền từ vật này sang vật khác

Hoạt động 4: (7’)

Vận dụng.

-Yêu cầu HS trả lời C6 - HS đọc và trả lời C6

III/ Vận dụng:

C6: Động cơ vĩnh cữu không thể hoạt động được, vì trái với

+GV nêu câu hỏi bổ sung:

-Ý định chế tạo động cơ vĩnh

cữu trái với định luật BTNL

ở chỗ nào?

-Yêu cầu HS trả lời

C7.GVgợi ý:

-Bếp cải tiến khác với bếp

kiềng 3 chân như thế nào?

-Bếp cải tiến : lượng khói

bay theo hướng nào?có được

sử dụng nữa không?

- GV nhận xét , chốt lại

- Năng lượng không tự sinh ra

- HS trả lời theo sự gợi ý của GV

- Bếp cải tiến có vách cách nhiệt , giữ cho nhiệt năng ít

bị truyền ra ngoài, tận dụng được nhiệt năng để đun hai nồi nước

định luật BT và CHNL Động

cơ hoạt động được là có cơ năng , cơ năng này là không thể tự sinh ra.Muốn có cơ năng này bắt buộc phải cung cấp cho máy một năng lượng ban đầu

C7:

-Nhiệt năng do bếp củi cung cấp một phần vào nồi làm nóng nước, phần còn lại truyền ra môi trường xung quanh theo định luật BTNL -Bếp cải tiến có vách cách nhiệt , giữ cho nhiệt năng ít bị truyền ra ngoài, tận dụng được nhiệt năng để đun hai nồi nước

4/ Củng cố :( 5’)

-Gọi 1 HS đọc phần ghi nhớ

+Định luật bảo toàn năng lượng: năng lượng không tự sinh ra hoặc tự mất đi, mà chỉ chuyển hóa từ dạng này sang dạng khác , hoặc truyền từ vật này sang vật khác

-Yêu cầu 1 HS đọc mục “ có thể em chưa biết”

5/ Dặn dò : ( 1’)

-Học thuộc ghi nhớ.

-Xem lại các câu C

-Làm BT 60 SBT

- Xem đđề cương ơn tập chuẩn bị thi HKII

Tuần 35 Tiết 67

Ngày soạn :22/04/09

Ngày dạy :

I/ MỤC TIÊU CẦN ĐẠT

1/Kiến thức:

Nêu được vai trò của điện năng trong đời sống và sản xuất , ưu điểm của việc sử dụng điện năng so với các dạng năng lượng khác

*Ý Kiến Tổ Trưởng Ngày tháng năm 2012

Bài 61 : SẢN XUẤT ĐIỆN NĂNG – NHIỆT ĐIỆN VÀ THỦY ĐIỆN

2 Kỹ năng :

Chỉ ra được các bộ phận chính trong nhà máy thủy điện và nhiệt điện

Chỉ ra được các quá trình biến đổi năng lượng trong nhà máy thủy điện và nhiệt điện

3/ Thái độ :

Cẩn thận , nghiêm túc , phán đoán

II/ PHƯƠNG PHÁP –ĐỒ DÙNG DẠY- HỌC:

1/Phương pháp :

Nêu vấn đề ,Nhóm ,Gợi mở,Vấn đáp

2/ Đồ dùng dạy học:

Thước thẳng , tranh vẽ các nhà máy nhiệt điện, thuỷ điện

III/CHUẨN BỊ:

1/ Giáo viên:

Nghiên cứu SGK + SGV , tranh vẽ

2/ Học sinh

Chuẩn bị đồ dùng học tập , xem trước nội dung bài

IV/ CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

1/Ổn định lớp: (1’)

Kiểm tra sĩ số

2/ Kiểm tra bài cũ ( 5’)

-Nêu nguyên tắc hoạt động của máy phát điện xoay chiều.

-Phát biểu định luật BT và CHNL