Bao luc hoc duong o hoc sinh PTTH tu goc do xa hoi hoc

◎ Trước thực trạng BLHĐ ngày càng gia tăng và có tính chất ngày càng nghiêm trọng, các nhà nghiên cứu đã tập trung phân tích các hành vi BLHĐ, chỉ ra những ảnh hưởng nghiêm trọng của nó

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở HỌC SINH PHỔ THÔNG TRUNG HỌC NHÌN DƯỚI GÓC ĐỘ TIẾP CẬN LÝ THUYẾT XÃ HỘI HỌC

Bạo lực học đường (BLHĐ) trong học sinh là hiện tượng xã hội xảy ra khá phổ biến trên toàn cầu, gây nên những ảnh hưởng tiêu cực về sức khỏe và tâm lý tình cảm của học sinh

Bức tranh bạo lực học đường

Tình trạng bạo lực học đường (BLHĐ) hiện nay đang trở nên khá phổ biến tại hầu hết những quốc gia trên thế giới Báo cáo của cơ quan phòng, chống tôi phạm Liên hợp quốc, mỗi năm trên thế giới có khoảng 4-6 triệu học sinh có liên quan trực tiếp đến BLHĐ Số liệu này ngày càng tăng, khiến BLHĐ trở thành vấn đề chung của giáo dục quốc tế Đáng nói, những sự vụ BLHĐ xảy ra không chỉ ở các học sinh nam mà thực tế lại có nhiều vụ học sinh nữ đánh nhau hội đồng gây hậu quả rất nghiêm trọng

Ở nước ta, theo số liệu được Bộ Giáo dục và đào tạo (GD- ĐT) đưa ra gần đây nhất (2019), trong một năm học, toàn quốc xảy ra gần 1.600 vụ việc học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học (khoảng 5 vụ/ngày) Cứ khoảng trên 5.200 học sinh (HS) thì có một vụ đánh nhau; cứ hơn 11.000 HS thì có một em

bị buộc thôi học vì đánh nhau; cứ 9 trường thì có một trường có học sinh đánh

nhau Đáng lo ngại hơn, theo thống kê của Bộ Công An mỗi tháng có hơn 1.000

thanh thiếu niên phạm tội Trước kia: tội phạm giết người trong độ tuổi từ 30

đến dưới 45 chiếm số lượng cao nhất. Bây giờ giảm còn 34% so với 41% của

độ tuổi 18 đến dưới 30 (độ tuổi từ 14 đến dưới 18 chiếm đến 17%).

◎ Trước thực trạng BLHĐ ngày càng gia tăng và có tính chất ngày càng nghiêm trọng, các

nhà nghiên cứu đã tập trung phân tích các hành vi BLHĐ, chỉ ra những ảnh hưởng

nghiêm trọng của nó tới nạn nhân và những người liên quan như: BLHĐ không chỉ làm

ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường học đường, làm suy thoái đạo đức xã hội mà nó còn

ảnh hưởng nghiêm trọng đến HS bị bạo lực và những người liên quan, đặc biệt là có ảnh

hưởng nghiêm trọng đến kết quả học tập và sự phát triển tâm lí của HS Bên cạnh đó, có

nhiều nghiên cứu đã tập trung phân tích những nguyên nhân gây ra BLHĐ trong trường

học, bao gồm có nhóm yếu tố cá nhân và nhóm yếu tố môi trường xã hội, để từ đó đưa

ra các biện pháp phòng ngừa

Khái niệm

Bạo lực học đường

Furlong & Morrison (1992) khái niệm “BLHĐ” được sử dụng rộng rãi như một thuật ngữ để mô tả những hành động

bạo lực và căng thẳng trong trường học Thuật ngữ BLHĐ (Violence School) được hiểu là “khái niệm gồm nhiều

khía cạnh liên quan đến thủ phạm gây ra bạo lực và nạn nhân bị bạo lực, từ các hành vi chống đối xã hội đến cả hành vi phạm tội và gây hấn trong trường học ngăn cản sự phát triển và học tập, cũng như làm ảnh hưởng đến môi trường học đường, bao gồm cả sự khiếp sợ/ lo lắng, sợ hãi, kỉ luật/ môi trường học đường và các khía cạnh khác”

Khái niệm

Bạo lực học đường

Điều 2, Nghị quyết số 80/2017/NĐ-CP quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh,

thân thiện, phòng, chống BLHĐ: “BLHĐ là hành vi hành hạ, ngược đãi, đánh đập; xâm hại

thân thể, sức khỏe; lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm; cô lập, xua đuổi và các hành

vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh thần của người học xảy ra trong cơ sở giáo dục

hoặc lớp độc lập

- bạo lực bằng lời nói

- bạo lực bằng hình ảnh

- bạo lực tâm lí, tinh thần

- bạo lực thể chất

Biểu hiện của BLHĐ

Những đặc điểm cơ bản của BLHĐ

1) BLHĐ chính là hiện tượng tâm lí - xã hội diễn ra trong môi trường trường học (có thể trong và ngoài nhà trường), liên quan tới những chủ thể của giáo dục như giáo viên (GV), HS, cán bộ giáo dục ;

2) BLHĐ thường diễn ra một cách có chủ ý, có sự tham gia của ý thức;

3) Chủ thể thực hiện hành vi BLHĐ bằng những phương tiện khác nhau như ngôn ngữ (lời nói, chữ viết) hoặc/và hành động (đấm, đá, tát, véo tai, giật tóc, trấn lột, cướp giật, );

4) Hậu quả của BLHĐ là làm tổn thương cả thể chất cũng như tinh thần - không chỉ đối với nạn nhân mà cả đối với người gây

ra bạo lực;

5) BLHĐ diễn ra giữa HS với HS, giữa HS với GV và ngược lại.

◎ Lý thuyết sinh thái chỉ ra rằng, cá nhân phát triển trong “môi trường sinh

thái, do đó nhận thức và hành vi của mỗi cá nhân đều chịu ảnh hưởng từ

các yếu tố trong môi trường cá nhân đó đang sinh sống Sự ảnh hưởng

của môi trường xã hội và mối quan hệ xã hội đa dạng của mỗi một cá

nhân tạo nên sự thay đổi và phát triển của cá nhân đó Các yếu tố trong

môi trường xã hội có ảnh hưởng đến cá nhân con người thực hiện hành vi.

Lí thuyết sinh thái của Urie Bronfenbrenner

MÔI TRƯỜNG XÃ HỘI

Xã hội

Gia đình

1 Yếu tố gia đình

Học sinh là nạn nhân của BLHĐ thường có những đặc điểm về gia đình như: gia đình có hoàn cảnh đặc biệt hoặc không đầy đủ cha mẹ (không có bố theo nghĩa được công nhận về mặt luật pháp, “con rơi”…); cha mẹ ít giao tiếp hay gắn kết con cái; con cái không tin tưởng cha mẹ trong hỗ trợ, giải quyết, bảo vệ khi bị bắt nạt ở trường học

2 Yếu tố nhà trường

Nhà trường là môi trường thứ hai hình thành nhân cách cho trẻ Tác động của nhà trường không những chỉ giáo dục mà còn hình thành hình thành, hoàn thiện bản thân học sinh hơn Tuy nhiên thì một số tác động khác từ phía nhà trường đó chính là: Cơ chế quản lí khu vực trường học chưa nghiêm ngặt, vai trò của giáo viên chưa phát huy được hết vai trò: Thực tế cuộc sống đã và đang đòi hỏi rất nhiều ở con người, đặc biệt là vai trò xã hội của giáo viên.

Hơn nữa mối quan hệ thầy trò “đã khác xưa”: học trò ngang nhiên coi thường thầy, ngỗ ngược, vô lễ, thậm chí đánh giết thầy ngay tại bục giảng! Phổ biến nhất là hiện tượng lười học, vi phạm kỉ cương nề nếp, “dân chủ quá trớn”, nói năng, cư xử thiếu văn hoá… Đây là một yếu tố khiến nhiều GV không kiềm chế được do cảm thấy bị xúc phạm nên đã có những hành vi bạo lực Các biện pháp chế tài xử phạt chưa đủ mạnh và chưa đạt hiệu quả tối đa

Một đặc điểm nữa của trường học có thể là nguy cơ cho BLHĐ đó là: tình trạng quá tải về chương trình giáo dục tạo nên những áp lực về học tập cho HS; thiếu các hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho HS; sự liên kết lỏng lẻo của nhà trường với gia đình trong việc quản lí, kiểm soát và giáo dục HS, thái độ tiêu cực của GV, các quy định thiếu rõ ràng của nhà trường

3 Các yếu tố xã hội

Ngoài phạm vi nhà trường và gia đình, học sinh còn chịu ảnh hưởng từ môi trường thứ ba, đó

là môi trường xã hội Môi trường giúp các em hoạt động và lớn lên, hoạt động của cá nhân là yếu tố quyết định sự hình thành và phát triển nhân cách Thực tế thời gian hoạt động của các

em chủ yếu là ngoài xã hội mà ngày nay một thực tế đáng báo động đó chính là sự du nhập nhiều nền văn hóa ngoại lai, những nền văn hóa mà nếu không có sự chắt lọc và lựa chọn hợp

lí thì bản thân người tiếp nhận sẽ chịu tác động tiêu cực, ảnh hưởng của trò chơi điện tử game online, chủ yếu là những trò mang tính hành động bạo lực…

Thuyết học tập xã hội

Nhà tâm lý học Albert Bandura đã đề xuất một học thuyết học tập xã hội cho rằng quan sát,

bắt chước, và hình mẫu hóa đóng một vai trò chủ chốt trong quá trình này Học thuyết của

Bandura kết hợp các thành tố từ thuyết hành vi – cho rằng tất cả các hành vi đều được học tập

qua quá trình điều kiện hóa, và các học thuyết về nhận thức – tập trung tìm hiểu những tác

động mang tính tâm lý như khả năng chú ý và trí nhớ

Lý thuyết này cho rằng học tập diễn ra bằng cách quan sát những người khác và từ đó trở thành mô hình hành vi của mỗi cá nhân Các hành vi này giúp cá nhân đạt được kết quả làm việc tốt hơn đồng thời tránh được những hành vi không phù hợp Để xây dựng mô hình này, quá trình học tập cần diễn ra theo

4 bước:

- Bước 1: quá trình chú ý- quan sát mô hình mẫu

- Bước 2: quá trình tái hiện- nhớ lại những gì mình đã quan sát được

- Bước 3: quá trình thực tập- làm lại những gì mình đã quan sát và nhớ được

- Bước 4: quá trình củng cố- động viên để hành vi này thường xuyên lập lại. 

+ Hàng ngày, hàng giờ, sự thu nạp những hình ảnh thực tế của đứa trẻ đang trưởng thành luôn diễn ra Các hình ảnh đánh ghen, ẩu đả xảy ra nhan nhản trên đường phố và trở thành kinh nghiệm bị động thu được chính là nguyên nhân khiến các em ngày càng “manh động” hơn.

+ Từ phía xã hội, những mặt trái của nền kinh tế thị trường đã tác động, cuốn giới trẻ theo lối sống thực dụng, đua đòi, đề cao bản

thân và tiếp xúc dễ dàng, thường xuyên với những hành vi bạo lực trên internet, phim ảnh và trò chơi điện tử

◎ Thuyết học tập xã hội có khá nhiều ứng dụng trong thực tế Ví dụ, nó được dùng để giúp các nhà nghiên cứu hiểu được cách thức bạo lực và hung hăng được truyền đi thông qua học tập qua quan sát Bằng cách nghiên cứu bạo lực qua truyền thông, các nhà nghiên cứu có thể có được cái nhìn đầy đủ hơn về những yếu tố có thể khiến trẻ thực hiện những hành động hung hăng mà chúng xem trên truyền hình và phim ảnh.

◎ Nhưng học tập xã hội có thể được sử dụng để dạy mọi người về các hành vi tích cực Các nhà nghiên cứu có thể sử dụng thuyết này để tìm hiểu và nắm bắt những cách thức mà các hình mẫu tích cực có thể được sử dụng để khuyến khích những hành vi mong muốn và hỗ trợ thay đổi xã hội.

Tablet project

1. Vai trò của nhân viên công tác xã hội trường học trong giải quyết mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường xã hội với vấn đề bạo lực học đường

2. Nhân viên CTXH cần xem xét các “hệ thống” xung quanh các HS có liên quan đến BLHĐ để tìm kiếm các nguồn lực, giải pháp phù hợp

3. Chính từ việc phân tích một cách tổng thể, có hệ thống những yếu tố tác động gây ra hành vi bạo lực, cũng như những yếu tố bảo vệ, trợ giúp nạn nhân mà nhân viên CTXH có thể tham vấn cho HS và các bên liên quan để đưa ra những giải pháp can thiệp phù hợp từ cấp độ vi mô, trung mô đến vĩ mô - tùy từng vụ việc

cụ thể và kết quả phân tích, đánh giá hệ thống sinh thái cụ thể đối với từng trường hợp khác nhau

◎ Bạo lực học đường đang diễn biến ngày càng phức tạp, có nhiều nguyên nhân như đã phân tích nên rất cần sự chung tay phối hợp của nhà trường, gia đình và

xã hội Đặc biệt là vai trò của các nhà trường, của đỗi ngũ giáo viên với nhiều giải pháp cụ thể thì mới có thể ngăn chặn, đẩy lùi vấn nạn này một cách hiệu quả.