(SKKN mới NHẤT) skkn phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh qua các câu hỏi thực tiễn phần “thành phần hóa học của tế bào” – sinh học 10, cơ bản

TRƯỜNG THPT LƯU HOÀNG ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: “PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH QUA CÁC CÂU HỎI THỰC TIỄN PHẦN “THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA TẾ B

TRƯỜNG THPT LƯU HOÀNG -

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

“PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC VẬN DỤNG KIẾN THỨC CHO HỌC SINH QUA CÁC CÂU HỎI THỰC TIỄN PHẦN “THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA TẾ BÀO” – SINH HỌC 10, CƠ BẢN”

Lĩnh vực/ Môn: Sinh học Cấp học: THPT

Tác giả: Đỗ Thị Hương Đơn vị công tác: Trường THPT Lưu Hoàng Chức vụ: Tổ phó chuyên môn

NĂM HỌC 2019 – 2020

Với bộ môn sinh học mà tính thực nghiệm được gắn liền với các bài giảnghàng ngày thì việc định hướng đổi mới phương pháp dạy học cũng phải có sựkhác biệt nhiều so với các môn học khác Để giúp học sinh lĩnh hội được kiếnthức sinh học cho đúng với bản chất của nó thì giáo viên cần tích cực thực hiệnphương pháp dạy học tích hợp các kiến thức lý thuyết với thực tiễn đời sống hay

“học đi đôi với hành” Có như vậy mới phát huy tính tích cực, chủ động sáng

tạo, phát huy năng lực nhận thức và tư duy khoa học của học sinh, đồng thời bàigiảng mới trở nên sinh động, hấp dẫn được học trò

Tuy nhiên, thực tế giảng dạy ở nhiều trường THPT hiện nay có nhiều giáoviên còn chưa quan tâm đến vấn đề này, giảng dạy còn quá coi trọng kiến thức

lý thuyết Nhiều giáo viên khi tổ chức các hoạt động dạy - học còn thiên về cungcấp kiến thức giáo khoa một cách thuần túy, giảng dạy chủ yếu theo lối “thôngbáo - tái hiện” khiến cho tiết học trở nên nhàm chán Nghiêm trọng hơn là vớicách dạy - học đó sẽ làm cho học sinh trở nên thụ động tiếp nhận kiến thức, sẽlúng túng khi xử lý các vấn đề mang tính thực tiễn đời sống

Vì vậy, tôi mạnh dạn trình bày sáng kiến: “Phát triển năng lực vận dụng

kiến thức cho học sinh qua các câu hỏi thực tiễn phần: “Thành phần hoá học của tế bào” - Sinh học 10, cơ bản”

2 Phạm vi, thời gian và đối tượng nghiên cứu

- Phạm vi: Đề tài nghiên cứu về vấn đề sử dụng kiến thức bộ môn gắn vớithực tiễn để dạy phần “Thành phần hoá học của tế bào” sinh học 10

- Thời gian, đối tượng nghiên cứu: Từ tháng 01 năm 2019 và được ápdụng thực nghiệm với đối tượng là học sinh lớp 10 (A1, A2, A4, A7) trường THPT Lưu Hoàng, trong năm học 2019 – 2020

3 Mục đích của đề tài

Đề tài nghiên cứu về vấn đề ứng dụng thực nghiệm khi dạy các bài học về

“Thành phần hoá học của tế bào” - sinh học 10, ban cơ bản, trên các mặt:

- Lý luận về phương pháp

- Hệ thống câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống được khai thác nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

PHẦN 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 Cơ sở lí luận của việc dạy học phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh

1.1 Khái niệm năng lực vận dụng kiến thức (NLVDKT)

Theo Từ điển Tiếng việt, vận dụng là đem tri thức vận dụng vào thựctiễn

Theo tác giả Phan Thị Thanh Hội và Nguyễn Thị Tuyết Mai: “Vận dụngkiến thức vào thực tiễn là quá trình đem tri thức áp dụng vào những hoạt độngcủa con người nhằm tạo ra những điều kiện cần thiết cho sự tồn tại và phát triểncủa xã hội”

Theo tác giả Nguyễn Công Khanh, Đào Thị Oanh: “NLVDKT là khảnăng của bản thân người học tự giải quyết những vấn đề đặt ra một cách nhanhchóng và hiệu quả bằng cách áp dụng kiến thức đã lĩnh hội vào những tìnhhuống, những hoạt động thực tiễn để tìm hiểu thế giới xung quanh và có khảnăng biến đổi nó NLVDKT thể hiện phẩm chất, nhân cách của con người trongquá trình hoạt động để thoả mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức”

Như vậy, NLVDKT vào thực tiễn dựa trên các định nghĩa này: NLVDKT

vào thực tiễn là khả năng chủ thể phát hiện được vấn đề thực tiễn, huy động

được các kiến thức liên quan hoặc tìm tòi, khám phá các kiến thức nhằm thực hiện giải quyết các vấn đề thực tiễn đạt hiệu quả.

1.2 Những biểu hiện của năng lực vận dụng kiến thức

- Có NL hệ thống hóa kiến thức, phân loại kiến thức sinh học, hiểu rõ đặcđiểm, nội dung, thuộc tính của loại kiến thức đó Vận dụng kiến thức chính làviệc lựa chọn kiến thức một cách phù hợp để giải thích mỗi hiện tượng, tìnhhuống cụ thể xảy ra trong cuộc sống, tự nhiên và xã hội

- Phát hiện và hiểu rõ được các ứng dụng của sinh học trong các vấn đềthực phẩm, sinh hoạt, y học, sức khỏe, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp vàmôi trường

- Tìm mối liên hệ và giải thích được các hiện tượng trong tự nhiên, cácứng dụng của sinh học trong cuộc sống và trong các lĩnh vực đã nêu trên dựavào các kiến thức sinh học và các kiến thức liên môn khác

- Chủ động sáng tạo lựa chọn phương pháp, cách thức giải quyết vấn đề

Có NL hiểu biết và tham gia thảo luận về các vấn đề sinh học liên quan đến cuộcsống thực tiễn

1.3 Các nguyên tắc rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh trong dạy học sinh học

Nguyên tắc 1: Phải đảm bảo thực hiện được việc vận dụng kiến thức đã

học để giải quyết những vấn về thực tiễn của cuộc sống có nội dung liên quantới bộ môn Sinh học đồng thời rèn luyện thêm một số năng lực khác như: nănglực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo…

Nguyên tắc 2: Đảm bảo tính khoa học chính xác của các kiến thức kỹnăng sinh học

Nguyên tắc 3: Phải đảm bảo thực hiện được mục tiêu giáo dục phổ thôngmôn sinh học, mục tiêu của chương trình theo chuẩn kiến thức, kỹ năng

Nguyên tắc 4: Đảm bảo tính sư phạm dựa trên các yếu tố cơ sở về tâm lý,

cơ sở lý luận giáo dục, cơ sở lý luận dạy theo định hướng đổi mới phương phápdạy học theo hướng dạy học tích cực

Nguyên tắc 5: Chú ý khai thác đặc thù bộ môn sinh học, trong đó việc xâydựng một hệ thống câu hỏi liên hệ thực tiễn để sử dụng trong giảng dạy, kiểmtra là vô cùng cấp thiết

1.4 Vì sao cần tích hợp các câu hỏi liên quan đến thực tiễn đời sống trong các giờ dạy phần “Thành phần hoá học của tế bào” sinh học 10.

Để đáp ứng được phương pháp “Dạy học sinh học gắn với thực tiễn bộmôn theo hướng dạy học tích cực” thì phải nói đến vị trí, vai trò của các ứngdụng sinh học trong thực tiễn cuộc sống hàng ngày Nếu các kiến thức thực tiễnđược sử dụng theo đúng mục đích sẽ là nguồn HS khai thác, tìm tòi phát hiệnkiến thức, giúp phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo, phát huy năng lựcnhận thức và tư duy khoa học sinh học

Ứng dụng sinh học vào thực tế cuộc sống là một yếu tố đặc trưng tronghoạt động dạy học, giữ vai trò cơ bản trong việc thực hiện các nhiệm vụ dạy họcsinh học ở trường phổ thông

Đối với học sinh THPT Lưu Hoàng các em chưa có nhiều định hướngnghề nghiệp cho tương lai nên ý thức học tập các bộ môn chưa cao, các em chỉhọc theo sở thích Vì vậy, người giáo viên dạy sinh học phải biết nắm tâm lý vàđặc điểm lứa tuổi của học sinh Bên cạnh đó, cần kết hợp phương pháp dạy họcbằng cách khai thác, ứng dụng các hiện tượng sinh học trong tự nhiên và trongđời sống hàng ngày để các em thấy môn sinh học rất gần gũi với các em

2 Thực trạng sử dụng kiến thức gắn với thực tiễn đời sống trong dạy học sinh học

Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đang thực hiện đổi mới chương trình,nội dung và phương pháp dạy học với mục tiêu giáo dục toàn diện, phát huy tínhtích cực, chủ động sáng tạo, phát huy năng lực nhận thức và tư duy khoa học củahọc sinh Tại nhiều trường, nhiều giáo viên đã và đang tích cực thực hiện đổi

3/15

mới phương pháp dạy học, sử dụng các phương pháp dạy học mới như hoạtđộng nhóm, kỹ thuật bể cá, kỹ thuật khăn trải bàn…

Với bộ môn sinh học như đã trình bày ở trên là bộ môn khoa học thực

nghiệm cho nên ngoài việc sử dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học mới

thì quan trọng hơn là bằng phương pháp giảng dạy giáo viên phải giúp học sinhlàm chủ được kiến thức của mình, biết vận dụng kiến thức của các em trong đờisống thức tế ở chính gia đình, biết giải thích những hiện tượng xảy ra hàng ngàyxung quanh các em dựa trên kiến thức được học tại trường Nhưng điều đó đãchưa thực sự diễn ra trong thực tế Vì sau khi học xong chương trình sinh học

10, nhiều học sinh còn không biết các hợp chất như prôtêin, cacbohidrat cónhiều ở những thực phẩm gì; Tại sao những người mắc bệnh tiểu đường lạikhông nên ăn các sản phẩm giàu tinh bột? hoặc “Tại sao người già, người caohuyết áp không nên ăn nhiều mỡ động vật?”… Các vấn đề tưởng chừng đơngiản nhưng thực sự đã làm cho các em lúng túng mà đúng ra sau khi học xongchương trình sinh học 10 các em phải giải thích được tất cả những vấn đề đó

Vậy, nguyên nhân của thực trạng trên là gì? Theo tôi, nguyên nhân cơ bản

và khách quan đầu tiên phải kể đến, là sự quá tải của chương trình Nội dungkiến thức trong phần lớn các bài học là quá nhiều, không thích ứng với thời gianquy định của mỗi tiết học Thực tế giảng dạy cho thấy, với thời gian 45 phút củamột tiết học, trừ thời gian để ổn định lớp, kiểm tra bài cũ, củng cố bài thì thờigian còn lại chỉ khoảng 35 phút dành cho thầy và trò tiến hành các hoạt động củabài học Trong khoảng thời gian này, việc làm cho học sinh hiểu được khối kiếnthức nặng nề của bài học thôi cũng đã là khó khăn, giáo viên không còn đủ thờigian để liên hệ kiến thức mà học sinh vừa lĩnh hội được với thực tiễn đời sống,hoặc nếu có liên hệ được thì cũng chỉ dưới hình thức liệt kê tên gọi của các sựvật, hiện tượng mà thôi

Nguyên nhân tiếp theo thuộc về giáo viên đứng lớp Nhiều giáo viên chưa

có sự chuẩn bị tốt nhất cho bài giảng, giáo án còn thiên về cung cấp kiến thứcgiáo khoa một cách thuần túy, chưa coi trọng việc soạn và sử dụng bài giảngtheo hướng tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh, điều này làm cho họcsinh khá thụ động trong việc lĩnh hội và vận dụng kiến thức Bên cạnh đó, nhiềuthầy cô còn chưa đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá, nội dung các bài thi

và kiểm tra ở nhiều trường phổ thông chủ yếu tập trung vào nội dung kiến thức

mà chưa có hoặc có rất ít câu hỏi mang tính vận dụng kiến thức vào thực tiễn,đây chính một nguyên nhân khá rõ để giải thích cho thực trạng nêu trên Vì vậyviệc lúng túng trước các câu hỏi, tình huống thực tiễn của học sinh là điều dễhiểu

Nguyên nhân cuối cùng là yếu tố học sinh Với các em học sinh lớp 10 thì

đa số các em chưa có định hướng nghề nghiệp cho tương lai nên ý thức học tậpcác bộ môn chưa cao, học theo sở thích Còn một số lượng nhỏ học sinh có địnhhướng nghề nghiệp thì chủ yếu các em tập trung vào học các môn khối A, C, D

mà ít quan tâm đến khối thi có môn Sinh học Mặt khác, vẫn còn nhiều học sinhcho rằng “học là để thi, để lấy điểm”, nên các em không quan tâm đến việc vậndụng kiến thức được học vào phục vụ đời sống thực tế

Với những thực trạng đáng buồn trên trong quá trình giảng dạy tôi đã tìmcách để khắc phục vấn đề đó Đây chính là động lực thúc đẩy tôi tiến hành đề tàinày

3 Số liệu khảo sát trước khi thực nghiệm đề tài

Bằng hai hình thức khảo sát: Thứ nhất là, ra bài kiểm tra trắc nghiệm vớikiến thức HS đã học bằng phương pháp thông thường không tích hợp câu hỏiliên hệ thực tiễn; Thứ hai là, phiếu khảo sát ý kiến HS khi học bằng phươngpháp thông thường không tích hợp câu hỏi liên hệ thực tiễn Kết quả khảo sátnhư sau:

Kết quả khảo sát ý kiến HS ở phiếu số 1:

Kết quả làm bài trắc nghiệm ở phiếu số 2:

5/15

4 Nội dung các giải pháp

4.1 Giải pháp về cách thức áp dụng các câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống trong bài dạy nhằm phát triển NL vận dụng kiến thức cho HS 4.1.1 Giải pháp 1: Đặt tình huống có vấn đề vào bài mới

Để thu hút được sự chú ý của HS thì phần mở đầu đặc biệt quan trọng, nếu

ta biết đặt ra một tình huống thực tiễn hoặc một tình huống giả định kích thíchhọc sinh cùng tìm hiểu, giải thích thì bài học sẽ cuốn hút được sự chú ý của họcsinh ngay từ những giây phút đầu tiên này

Ví dụ 1: Trước khi vào học “Bài 4: Cacbohidrat và lipit” giáo viên làm thí

nghiệm: Hòa 1 thìa đường vào 1 cốc nước lọc sau đó hòa 1 thìa mỡ hoặc dầu

TV vào 1 cốc nước lọc Nhận xét hiện tượng và giải thích tại sao?

HS sẽ trả lời được: “Đường thì tan còn dầu mỡ không tan trong nước” tuynhiên các em sẽ giải thích theo các cách khác nhau có thể chưa chính xác nhưng

sẽ thấy hứng thú và tò mò muốn tìm hiểu nội dung bài học

GV tiếp tục dẫn dắt: “Vậy giải thích hiện tượng trên như thế nào cô và

các em sẽ cùng tìm câu trả lời qua bài học ngày hôm nay”.

Ví dụ 2: Đối với “Bài 5: prôtêin” giáo viên có thể gây sự chú ý cho học

sinh bằng câu hỏi: “Tại sao trâu và bò đều là động vật ăn cỏ nhưng thịt của

chúng lại có vị khác nhau?” Sau đó GV dẫn dắt vào bài.

Ví dụ 3: Để mở bài cho tiết học “Các nguyên tố hoá học và nước” giáo

viên đặt câu hỏi cho học sinh như sau: “Tại sao khi tìm kiếm sự sống ở các hành

tinh trong vũ trụ các nhà khoa học trước hết lại tìm xem ở đó có nước hay không?” HS có thể trả lời theo nhiều cách khác nhau Còn GV ngay lúc đó sẽ

không đưa ra đáp án đúng mà dẫn dắt vào bài, sau đó đến phần vai trò của nướcmới hướng dẫn HS trả lời

4.1.2 Giải pháp 2: Dùng để dẫn dắt, chuyển sang mục khác trong bài học

Một trong những yếu tố làm cho bài giảng cuốn hút người nghe là do cáchdẫn dắt, chuyển ý để các nội dung bài học có sự logic, liền mạch Có rất nhiềucách dẫn dắt khác nhau trong đó tôi nhận thấy việc dùng các câu hỏi thực tiễnliên quan đến kiến thức chuẩn bị truyền thụ tới học sinh để gợi mở vấn đề là mộtcách thức cần được áp dụng

Ví dụ 1: Trong bài “Các nguyên tố hoá học và nước” để chuyển từ phần

cấu trúc và đặc tính lý hoá của nước sang phần vai trò của nước giáo viên có thể

đặt câu hỏi: “Em thử hình dung nếu trong vài ngày ta không được uống nước thì

cơ thể sẽ như thế nào?”

HS có thể trả lời: Cơ thể thiếu nước, sẽ khô họng và dẫn đến chết

GV: Vậy nước có vai trò như thế nào đối với cơ thể và tế bào, chúng ta sẽ

cùng đi tìm hiểu.

Ví dụ 2: Trong bài “Cacbohidrat và lipit” để dẫn dắt học sinh đến phần

vai trò của lipit giáo viên có thể đặt câu hỏi liên hệ thực tế: “Vì sao các động vật

ngủ đông như gấu thường có lớp mỡ rất dày?” hoặc để dẫn dắt học sinh đến

phần vai trò của cacbohidrat giáo viên có thể đặt câu hỏi liên hệ thực tế: “Vì sao

khi mệt hoặc đói uống nước đường, nước mía, nước hoa quả ta thấy khoẻ người hơn?

4.1.3 Giải pháp 3: Liên hệ kiến thức có liên quan đến thực tiễn đời sống trong nội dung bài học

Để tránh cho tiết học bị nhàm chán thì việc ứng dụng kiến thức vào thựctiễn đời sống sẽ giúp các em chú ý hơn, tìm tòi và chủ động tư duy để tìm hiểu,

để nhớ hơn Do đó mỗi bài học giáo viên đưa ra được một số ứng dụng thực tiễn

sẽ lôi cuốn được sự chú ý của học sinh Giáo viên cũng cần chú ý khi sử dụngcác hiện tượng sinh học thực tiễn nên khéo léo trong giải thích vấn đề, vì cấp độ

bộ môn sinh ở THPT nhiều khi chưa tìm hiểu sâu quá trình diễn biến của sự việchay hiện tượng Do đó giáo viên phải biết lựa chọn cách giải thích cho phù hợp,nếu học sinh tỏ ra tìm tòi hơn chúng ta có thể khích lệ, mở ra hướng giáo dụcvai trò quan trọng của bộ môn mà các em sẽ được tìm hiểu ở các cấp cao hơn

Ví dụ 1: Khi dạy học bài “Các nguyên tố hoá học và nước”, ở phần cấu

trúc và đặc tính lý hoá của nước: Giáo viên có thể liên hệ đến hiện tượng con

gọng vó đi được trên mặt nước là do các liên kết hidro đã tạo nên mạng lưới nước và sức căng bề mặt nước.

Hoặc ở phần “Vai trò của nước với tế bào”: Giáo viên liên hệ đế thực tế ở

người bị sốt cao lâu ngày hay bị tiêu chảy cơ thể bị mất nhiều nước nên phải bù lại lượng nước bị mất bằng cách uống dung dịch oresol theo chỉ dẫn.

Ví dụ 2: Đối với bài “Axit nuclêic”: Giáo viên có thể giúp học sinh liên

hệ đến biện pháp xét nghiệm ADN để xác định quan hệ huyết thống hoặc truy tìm tội phạm…

4.1.4 Giải pháp 4: Dùng để củng cố kiến thức

Để khắc sâu kiến thức hoặc đánh giá được khả năng tiếp thu bài học cũngnhư mức độ hiểu bài của học sinh tới đâu thì giáo viên thường dành một lượngthời gian nhất định để “củng cố”, có thể là “củng cố” từng phần hoặc “củng cố”toàn bài Có rất nhiều cách khác nhau (sơ đồ phân nhánh, sơ đồ tư duy, câu hỏitrắc nghiệm, trò chơi ô chữ…) giúp giáo viên làm được việc này, trong đó giảipháp sử dụng các câu hỏi vận dụng kiến thức được học vào thực tế đời sống để

“củng cố” cho bài học là một giải pháp hay, lôi cuốn được sự tập trung suy nghĩ

7/15

4.2 Giải pháp sử dụng hệ thống câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống cho các bài giảng phần “thành phần hoá học của tế bào”- Sinh học 10

4.2.1 Các câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống vận dụng cho bài

“Các nguyên tố hoá học và nước”

Đối với bài này, không phải là một bài nặng về kiến thức lý thuyết, giáoviên có thể lựa chọn cách tổ chức hoạt động dạy - học, song song giữa việc tìm hiểu kiến thức lý thuyết đồng thời lồng ghép kiến thức thực tế vào bài học nhằm làm tăng hứng thú học tập cho học sinh bằng hệ thống câu hỏi sau đây:

đa dạng hơn là chỉ ăn một số ít món ăn yêu của tế bào Giúp HS biết cách

người ta lại đóng các đinh bằng kẽm vào thân hoá học của tế bào Giúp HS

các tế bào sống vào ngăn đá của tủ lạnh? lý hoá của nước

nếu có gió thổi sẽ có cảm giác mát hơn?

nước trong tế bào”, hoặc phầnđứng và chạy trên mặt nước?

liên hệ thực tế cuối bài cho học8/15

sinh, từ đó giải thích các hiệntượng thực tế trong cuộc sốnghàng ngày giúp học sinh yêuthích môn học hơn.

hành tinh trong vũ trụ các nhà khoa học trước vai trò của nước Kích thích sựhết lại tìm xem ở đó có nước hay không? tò mò kiến thức cho HS

Câu 9: Người ta cho chuối chín vào ngăn đá

của tủ lạnh để nó đông cứng lại, sau đó lấy ra Củng cố phần cấu trúc và đặc

để tan đá thấy quả chuối mềm hơn rất nhiều

tính lý hoá của nước

so với lúc chưa để vào tủ lạnh Hãy giải

thích?

Sử dụng cho dạy mục “Nước và

bài cho học sinh

ngày hay bị tiêu chảy, cơ thể bị mất nước bài “ Các nguyên tố hóa học vàphải bù lại lượng nước đã mất bằng cách nước” từ đó giáo dục ý thức

Dạy mục “Nước và vai trò củanước trong tế bào” hoặc phần

cốc nước đá thường có các giọt nước được sinh, từ đó giải thích các hiện

hàng ngày giúp học sinh yêuthích môn học hơn

4.2.2 Các câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống vận dụng cho bài

“Cacbohidrat, lipit”

Đây là một bài học về lý thuyết có rất nhiều nội dung kiến thức trọng tâmcần phải làm rõ trong khi đó thời lượng dạy chỉ trong một tiết học, mặt khác nộidung phần liên hệ thực tế của bài cũng rất nhiều Vì vậy để có thể có nhiều thờigian cho việc tích hợp kiến thức thực tiễn vào bài học nhằm hình thành kĩ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn cho học sinh, thì phần kiến thức cơ bản giáoviên có thể phát phiếu học tập dưới dạng cho học sinh so sánh 3 đại phân tử hữucơ: Cacbonhydrat, lipit, protein, đồng thời hướng dẫn học sinh về nhà tìm hiểu

9/15

thêm (với thời lượng khoảng 25 phút), thời gian còn lại dành để liên hệ thực tế nhằm tăng hứng thú học tập cho học sinh qua hệ thống câu hỏi sau:

loại thực phẩm nào chứa cacbohidrat?

nước đường, nước mía, nước hoa quả ta

loại đường nào?

Câu 4: Tại sao người không tiêu hóa

được xenlulôzơ nhưng chúng ta cần phải Dạy phần Cacbohidrat

ăn rau xanh hàng ngày?

học sinh

người ta thường bôi kem (sáp) chống nẻ? vào chăm sóc da mùa hanh khô

Lipit nào được cho là không tốt cho sức phần, giúp HS ứng dụng vào chăm

thường, mỡ để lâu bị đông lại còn dầu khá giỏi).

không có hiện tượng này?

Câu 9: Vì sao các động vật ngủ đông như Dạy về vai trò của lipit, giúp HS

tiễn

đường vào 1 cốc nước lọc Hòa 1 thìa mỡ có vấn đề hoặc để củng cố kiến thứchoặc dầu thực vật vào 1 cốc nước lọc về tính chất của cacbonhydrat vàNhận xét hiện tượng và giải thích tại sao? lipit

Câu 13: Tại sao càng nhai cơm kĩ ta càng Dạy mục “Cacbonhydrat”, từ đó

đảm bảo sức khỏe cho học sinh.10/15

Câu 14: Tại sao người ta lại cho rằng: Sử dụng cho phần liên hệ thực tế củaquan điểm sử dụng dầu thực vật thay thế bài từ đó giáo dục thói quen ăn uốnghoàn toàn mỡ động vật trong khẩu phần

Câu 15: Tại sao trẻ em không nên ăn

huyết) người ta thường cho uống nước cho học sinh.

đường thay vì cho ăn cơm cùng các loại

thức ăn khác?

4.2.3 Các câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống vận dụng cho bài

“Protein”

phẩm nào chứa prôtêin?

Câu 2: Tơ nhện, tơ tằm, sừng trâu, tóc, thịt gà và

thịt lợn đều được cấu tạo từ prôtêin nhưng chúng Dạy phần cấu trúc củakhác nhau về rất nhiều đặc tính Dựa vào kiến prôtêin

thức đã học, em hãy giải thích hiện tượng trên

lấy nước), ta thấy có hiện tượng đông tụ từng prôtêin hoặc để củng cố

Dạy phần cấu trúc của

cuối bài từ đó giáo dục thói

ăn khác nhau?

quen ăn uống hợp lí, khoahọc cho HS

khuyên thanh thiếu niên đang ở độ tuổi trưởng cấu trúc của prôtêin, giáothành không nên ăn chay (chỉ ăn thức ăn có nguồn dục thói quen ăn uống hợp

Củng cố, giải thích hiệntượng thực tế, từ đó giáo

học đảm bảo sức khỏe choHS

11/15

chấm vào nước mắm giấm hoặc chanh thì thấy bài từ đó giáo dục thói quen

cho HS

Dạy mục “cấu trúc protein”

nước nóng 100OC mà prôtein không bị biến tính? tượng thực tế nhằm tăng

hứng thú học tập cho HS

Đáp án các câu hỏi: (xem Phụ lục 1)

4.2.4 Các câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sống vận dụng cho bài

ít Tuy nhiên, để bài học bớt sự khô khan nhàm chán, giáo viên có thể liên hệthực tiễn một số câu hỏi sau:

Câu 1: Dựa vào cơ sở khoa học nào mà người ta có thể xác định mối quan hệ

huyết thống giữa 2 người, xác định nhân thân các hài cốt hay truy tìm dấu vếtthủ phạm thông qua việc phân tích ADN?

Giải thích:

- Do ADN có tính đa dạng và đặc thù và có chức năng mang, bảo quản

và truyền đạt thông tin di truyền nên rất khó có trường hợp 2 người khác nhau(không có quan hệ huyết thống) lại có cấu trúc ADN hoàn toàn giống nhau

- Các nhà khoa học có thể dựa vào ADN để truy tìm thủ phạm, xácđịnh huyết thống, xác định nhân thân của các hài cốt Ví dụ, người ta có thểtách ADN từ một sợi tóc còn sót lại trên hiện trường vụ án rồi so sánh ADN nàyvới ADN của một loạt những người bị tình nghi, qua đó có thể biết được người

đó có liên quan đến vụ án hay không Tương tự như vậy, người ta có thể xácđịnh một đứa bé có phải là con của người này hay người kia nhờ vào sự giốngnhau về ADN giữa con và bố

Áp dụng: Dùng để dẫn dắt vào bài hoặc dạy về vai trò của ADN

Câu 2: Tại sao cũng chỉ có 4 loại nucleotit nhưng các sinh vật khác nhau lại có

những đặc điểm và kích thước khác nhau?

Giải thích: Tuy phân tử ADN chỉ được cấu tạo từ 4 loại nuclêôtit, nhưng

do thành phần và trình tự phân bố các nuclêôtit trên phân tử ADN khác nhau mà

từ 4 loại nuclêôtit đó có thể tạo nên vô số phân tử ADN khác nhau Các phân tửADN đó lại điều khiển sự tổng hợp nên các prôtêin khác nhau quy định các tínhtrạng rất đa dạng nhưng đặc thù ở các loài sinh vật khác nhau.

Áp dụng: Củng cố cuối bài axit nuclêic

4.3 Giáo án mẫu dùng phương pháp tích hợp câu hỏi liên hệ thực tiễn và tích hợp các kiến thức liên môn để dạy bài 3 “Các nguyên tố hóa học và nước”

- Việc tích hợp các kiến thức liên môn góp phần phát triển năng lực củahọc sinh thông qua hệ thống các câu hỏi liên hệ thực tiễn được sử dụng linh hoạttrong 1 tiết dạy

- Giáo án bài 3: (xem Phụ lục 2)

5 Kết quả học tập của học sinh

Sáng kiến này được áp dụng trong học kỳ I năm học 2019 – 2020 trên đốitượng học sinh các lớp 10A1; 10A2 đa phần là học sinh khá, 10A4; 10A7 đa phần

là học sinh trung bình, yếu Trong đó, lớp 10A1; 10A4 áp dụng thực nghiệm theohướng dạy học tích hợp câu hỏi thực tiễn, còn lớp 10A2; 10A7 không áp dụng(đối chứng) Kết quả thể hiện qua 2 hình thức kiểm tra, đánh giá:

- Phiếu thăm dò ý kiến: 100% số HS được lấy phiếu thăm dò đều đã thể

hiện cảm nhận của mình Kết quả như sau:

- Ở phần thi trắc nghiệm: Kết quả khảo sát khi cho học sinh thực hiện

kiểm tra trắc nghiệm khách quan thể hiện ở bảng sau:

So sánh kết quả trước và sau khi áp dụng đề tài ta thấy:

dụng các câu hỏi thực tiễn để học tập và lĩnh hội kiến thức, làm cho học sinh hứng thú học tập với môn Sinh hơn Học sinh hiểu được kiến thức sâu sắc, bản

13/15

chất hơn và đã vận dụng được các kiến thức thực tiễn vào cuộc sống Vì vậy chất lượng học tập của học sinh ở lớp 10A1; 10A4 cao hơn, tỉ lệ học sinh khá giỏi tăng, tỉ lệ học sinh trung bình yếu giảm rõ rệt so với trước khi thực

nghiệm đề tài

+ Còn ở lớp 10A2; 10A7 (lớp đối chứng) vẫn dạy theo cách cũ, kết quả về

sự hứng thú học tập và kết quả làm bài kiểm tra môn Sinh của học sinh không

có thay đổi mấy so với trước khi thực hiện đề tài

+ Kết quả bài kiểm tra của lớp 10A1 và 10A4 cao hơn của lớp 10A2 và10A7, cụ thể: Số lượng học sinh đạt điểm Khá giỏi cao hơn và số học sinh đạtđiểm yếu ít hơn Khả năng trả lời các câu hỏi vận dụng thưc tiễn của học sinhlớp 10A1 và lớp 10A4 tốt hơn, điều này là do các em lớp 10A1 và lớp 10A4 thấyhứng thú hơn trong học tập nên phần tự học và ôn luyện cũng tốt hơn Còn ở lớp10A2; 10A7 không được dạy học tích hợp câu hỏi thực tiễn thì tỉ lệ học sinh yếuvẫn còn nhiều

Như vậy việc dạy học theo hướng tích hợp câu hỏi liên hệ thực tiễn đã

giúp học sinh có thể hiểu kiến thức Sinh học một cách sâu sắc hơn, khả năng

sáng tạo, năng lực vận dụng kiến thức vượt trội hơn và có cơ hội phát triển các kỹ năng mềm trong cuộc sống một cách toàn diện hơn Ngoài ra, các em

đã dần lấy lại hứng thú với môn học, đó cũng là kết quả lớn nhất của đề tài

PHẦN III: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận

Như vậy, đổi mới dạy và học hiện nay là hướng tới phát triển năng lựccho học sinh đặc biệt là năng lực vận dụng kiến thức vào thực tiễn Với kết quảrất khả quan mà giải pháp mà đề tài mang lại nó đã có ảnh hưởng khá lớn đếnthái độ và nhận thức của học sinh về bộ môn sinh học, góp phần nâng cao chấtlượng của bộ môn sinh học nói riêng và chất lượng toàn diện của nhà trường nóichung

Đề tài có tính khả thi cao, do các kiến thức gắn với thực tiễn bộ mônmang tính ứng dụng cao nên tạo cho học sinh cảm giác gần gũi, thoải mái hơntrong giờ học, phát huy được tính sáng tạo của học sinh, kích thích học sinh suynghĩ tích cực hơn, tăng khả năng tư duy của học sinh và rèn kỹ năng sống theomột hệ thống logic

2 Khuyến nghị

Vấn đề đổi mới phương pháp trong giờ học trong trường phổ thông đang

là vấn đề cấp thiết Qua thực nghiệm tôi thấy rằng sử dụng các kiến thức thực

tiễn gắn với bộ môn sinh học phần thành phần hóa học của tế bào - sinh học 10trong dạy học tích cực là khả thi Vì vậy để dạy sinh học trong nhà trường phổthông có hiệu quả tôi đề nghị:

- Với tổ chuyên môn, đồng nghiệp:

+ Cùng tập hợp, tích lũy các tư liệu có liên quan để việc áp dụng các kiến thức thực tiễn trở nên dễ dàng hơn

+ Nên thường xuyên tổ chức nhiều chuyên đề về vấn đề chuyên môn đểgiúp các đồng nghiệp trao đổi, học hỏi kinh nghiệm cùng giúp nhau trưởngthành

- Với nhà trường, các tổ chức đoàn thể trong trường:

+ Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị cho giáo viên như tài liệu, sáchtham khảo

Hà Nội, ngày 27 tháng 02 năm 2020

Tôi xin cam đoan đây là Sáng kiếnkinh nghiệm của mình viết, không sao chép nội dung của người khác

Tác giả

Đỗ Thị Hương

Sinh học cũng như các môn học khác bằng nhiều hình thức như: kiểm tra định

kỳ, hay các cuộc thi…

Trên đây, tôi đã trình bày sáng kiến: “Phát triển năng lực vận dụng kiến

thức cho học sinh qua các câu hỏi thực tiễn phần: “Thành phần hoá học của

tế bào” - sinh học 10, cơ bản”

Rất mong được sự ủng hộ, đóng góp của các đồng

nghiệp! Tôi xin chân thành cảm ơn!

XÁC NHẬN CỦA

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

15/15

1 Cơ sở lí luận của việc dạy học phát triển năng lực vận dụng

1.3 Các nguyên tắc rèn luyện năng lực vận dụng kiến thức

1.4 Vì sao cần tích hợp các câu hỏi liên quan đến thực tiễn đời sống

trong các giờ dạy phần “thành phần hoá học của tế bào” sinh học 10 3

2 Thực trạng sử dụng kiến thức gắn với thực tiễn đời sống trong

4.1 Giải pháp về cách thức áp dụng các câu hỏi có liên quan đến thực tiễnđời sống trong bài dạy nhằm phát triển NL vận dụng kiến thức cho HS 64.2 Giải pháp sử dụng hệ thống câu hỏi có liên quan đến thực tiễn đời sốngcho các bài giảng phần “thành phần hoá học của tế bào”- Sinh học 10 8