Vai trò của nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự (qua thực tiễn tỉnh thanh hóa)

Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Thi hành án dân sự THADS là hoạt động của Nhà nước để đưa bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, của các cơ quan có thẩm quy

Vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân

sự (qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa)

Lê Trung Kiên

Trường Đại học Quốc gia Hà Nội; Khoa Luật Chuyên ngành: Lý luận lịch sử Nhà nước và pháp luật; Mã số: 60.38.01

Người hướng dẫn: GS TSKH Đào Trí Úc

Năm bảo vệ: 2012

Abstract Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực thi hành án

dân sự (THADS ) trong điều kiện ở nước ta hiện nay Đánh giá thực trạng vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực THADS và đưa ra một số nguyên nhân của thực trạng đó Kiến nghị những giải pháp nhằm nâng cao vai trò của Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy công tác THADS nói riêng và hoạt động thi hành án nói chung để đạt hiệu quả cao hơn

Keywords: Thi hành án; Pháp luật Việt Nam; Tố tụng dân sự; Thanh Hóa; Vụ án dân sự

Content

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Thi hành án dân sự (THADS) là hoạt động của Nhà nước để đưa bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, của các cơ quan có thẩm quyền khác được tôn trọng và thực hiện trên thực tế nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần giữ vững kỷ cương, phép nước, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN) Chính vì vậy, thi hành án nói chung, THADS nói riêng đã trở thành một nguyên tắc hiến định được ghi nhận tại Điều 136 Hiến pháp 1992 sửa đổi bổ sung năm 2001 và Điều 4 Luật THADS

Thực hiện Nghị quyết của Quốc Hội khóa IX ngày 06/10/1992 và Pháp lệnh THADS năm 1993, công tác THADS được Tòa án chuyển giao cho Bộ Tư pháp thống nhất quản lý từ trung ương đến địa phương Gần 20 năm qua, công tác THADS đã có nhiều chuyển biến tích cực Tuy nhiên, công tác THADS hiện nay còn bộc lộ những tồn tại và hạn chế như: hệ thống văn bản pháp luật về THADS thiếu đồng bộ, việc kiện toàn tổ chức, bộ máy theo quy định còn chậm; cơ sở vật chất vẫn còn nhiều khó khăn; tình trạng khiếu nại, tố cáo có diễn biến phức tạp; hoạt động phối hợp trong THADS có lúc, có nơi chưa được quan tâm, chú trọng; kết quả công tác THADS hàng năm tăng chậm, không bền vững, án tồn đọng chuyển sang năm sau còn nhiều; một số tổ chức, cá nhân chưa nhận thức và coi trọng công tác THADS Vì vậy, hiệu quả của công tác THADS chưa cao, chưa đáp ứng được yêu cầu và đảm bảo được tính công bằng, nghiêm

minh của pháp luật Một trong những nguyên nhân chính của tình trạng trên, đó là vai trò của Nhà nước

và quản lý nhà nước đối với công tác THADS còn hạn chế

Xuất phát từ thực tiễn đó tác giả lựa chọn đề tài luận văn cao học Luật "Vai trò của Nhà nước trong

lĩnh vực thi hành án dân sự (qua thực tiễn tỉnh Thanh Hóa)"

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Những năm gần đây đã có một số công trình khoa học nghiên cứu về lĩnh vực THADS như: Đề tài

nghiên cứu cấp Bộ "Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành án", mã số 96-98-027/ĐT do Cục THADS - Bộ Tư pháp thực hiện; Đề tài cấp Nhà nước "Luận cứ khoa học của việc đổi mới tổ chức và

hoạt động thi hành án ở Việt Nam trong giai đoạn mới" do Bộ Tư pháp chủ trì Một số công trình nghiên cứu

khác như: Luận văn thạc sĩ Luật học "Quản lý nhà nước trong lĩnh vực Thi hành án dân sự" của tác giả Hoàng Kim Chiến; Luận văn thạc sĩ Luật học "Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự" của tác giả Nguyễn Thanh Thủy; Luận văn thạc sĩ luật học "Xã hội hóa thi hành án dân sự ở Việt Nam" của tác giả Lê Xuân Hồng; Luận văn thạc sĩ luật học "Đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự ở Việt Nam" của tác giả Nguyễn Quang

Thái Bên cạnh đó là Giáo trình môn Luật Thi hành án dân sự của trường Đại học Luật Hà Nội; một số bài viết đăng trên các tạp chí, sách báo chuyên ngành Luật… Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách toàn diện, chuyên sâu về nội dung này

3 Mục đích, nhiệm vụ và giới hạn nghiên cứu của đề tài

- Mục đích:

Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực trạng vai trò của Nhà nước đối với lĩnh vực THADS, luận văn đưa ra một số phương hướng và giải pháp nâng cao vài trò của Nhà nước trong lĩnh vực THADS trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở nước ta

- Nhiệm vụ:

Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực THADS hiện nay; Đánh giá đúng đắn, toàn diện thực trạng vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực THADS và nguyên nhân của thực trạng đó; kiến nghị những giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy công tác THADS đạt hiệu quả cao hơn

- Giới hạn:

Vấn đề đặt ra chỉ giới hạn trong những nội dung cơ bản về vai trò của Nhà nước đối với lĩnh vực THADS để tìm ra giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước, góp phần hoàn thiện hoạt động thi hành án nói chung và THADS nói riêng trong điều kiện nước ta hiện nay

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận của việc nghiên cứu đề tài là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam Các phương pháp nghiên cứu gồm: Phân tích, tổng hợp, lịch sử, luật học so sánh để tiếp cận, nghiên cứu những vấn đề thuộc nội dung của đề tài

5 Điểm mới của luận văn

Luận văn tập trung nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn, thực trạng, nguyên nhân và đưa

ra các giải pháp nhằm góp phần nâng cao vai trò của Nhà nước cũng như hiệu quả công tác trong lĩnh vực thi hành án nói chung, THADS nói riêng

6 Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu

Hiện nay, hầu như chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực THADS Vì vậy, kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu về vai trò của Nhà nước và quản lý nhà nước đối với hoạt động thi hành án; sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học tập và đặc biệt là cho việc từng bước hoàn thiện pháp luật về thi

hành án trong bối cảnh hiện nay ở nước ta

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự

Chương 2: Vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự ở Thanh Hóa hiện nay

Chương 3: Phương hướng, giải pháp nâng cao vai trò của Nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự

tại Thanh Hóa

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Nội dung và đặc điểm của lĩnh vực thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm thi hành án dân sự

Quan niệm về THADS là đề tài tranh luận chưa có hồi kết trên diễn đàn khoa học pháp lý Hiện tại có một số quan điểm sau:

Quan điểm thứ nhất cho rằng, thi hành án là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng

Quan điểm thứ hai khẳng định, thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp

Quan điểm thứ ba, xác định, thi hành án là hoạt động tư pháp

Theo chúng tôi, quan điểm thứ hai coi thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp là hợp lý hơn cả Bởi lẽ, thi hành án không chỉ đơn thuần là hoạt động mang tính hành chính, hay tư pháp, không phải là giai đoạn cuối cùng của quá trình tố tụng Bản chất của hoạt động thi hành án thể hiện rõ cả hai đặc điểm

đó là tính hành chính và tính tư pháp

Để làm rõ khái niệm THADS, chúng ta phải hiểu như thế nào về "dân sự" trong THADS Hiện có hai nhóm ý kiến khác nhau như sau: Ý kiến thứ nhất, xác định "dân sự" theo nghĩa hẹp Cơ sở để đưa ra ý kiến này xuất phát từ quy định tại Điều 1 của Bộ luật Dân sự năm 2005 cho rằng: quan hệ dân sự bao gồm quan hệ

về tài sản và nhân thân phi tài sản trong giao lưu dân sự Ý kiến thứ hai hiểu khái niệm "dân sự" ở đây theo nghĩa rộng, đó không chỉ bao gồm các bản án, quyết định về giải quyết tranh chấp đối với các loại hợp đồng dân sự, hôn nhân và gia đình và một số loại bản án, quyết định có tính chất dân sự của Tòa án, mà còn bao gồm các bản án, quyết định khác do pháp luật quy định

Chúng tôi đồng ý với quan điểm thứ hai và từ sự phân tích nêu trên, có thể đưa ra khái niệm THADS

như sau: THADS là hoạt động hành chính - tư pháp do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành

theo trình tự, thủ tục luật định để đưa bản án, quyết định của Tòa án hoặc các quyết định khác của cơ quan

có thẩm quyền theo quy định của pháp luật được thực hiện trên thực tế

1.1.2 Đặc điểm của thi hành án dân sự

1.1.2.1 Thi hành án dân sự mang bản chất hành chính - tư pháp

- Tính chất tư pháp trong hoạt động THADS

- Tính chất hành chính của hoạt động THADS

1.1.2.2 Chủ thể bắt buộc trong quan hệ thi hành án dân sự là Cơ quan thi hành án dân sự, Chấp hành viên và đương sự (người phải thi hành án, người được thi hành án)

Quan hệ THADS luôn tồn tại ba chủ thể bắt buộc là cơ quan THADS, Chấp hành viên và các bên đương sự (người phải thi hành án, người được thi hành án) hình thành trên cơ sở thi hành các bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật Cơ quan THADS và Chấp hành viên là chủ thể thực hiện quyền lực Nhà nước để thi hành bản án, quyết định theo quy định Về nguyên tắc, tính chủ động, độc lập của Chấp hành viên trong hoạt động nghiệp vụ luôn được tôn trọng, bảo vệ

1.1.2.3 Đảm bảo quyền yêu cầu, tự nguyện và thỏa thuận thi hành án của các bên đương sự

Xuất phát từ nguyên tắc tự nguyện, tự thỏa thuận, bình đẳng, hòa giải trong quan hệ dân sự Ngoài những trường hợp phải chủ động ra quyết định thi hành án theo quy định, cơ quan thi hành án chỉ tổ chức thi hành án trên cơ sở yêu cầu của người phải thi hành án, người được thi hành án, đồng thời phải tôn trọng và đảm bảo cho các bên đương sự thực hiện quyền thỏa thuận và tự nguyện thi hành án

1.1.2.4 Trình tự, thủ tục thi hành án dân sự theo quy định của pháp luật về thi hành án dân sự

Trình tự, thủ tục THADS là một cơ chế chặt chẽ theo quy định của pháp luật THADS nhằm phục vụ cho chức năng thi hành án Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy, thủ tục THADS phải đảm bảo tính chính xác cao độ, bởi lẽ hoạt động thi hành án là để hiện thực hóa quyền và nghĩa vụ của các bên trong quan hệ THADS, vì vậy, nếu cơ quan thi hành án, Chấp hành viên áp dụng pháp luật THADS không chính xác sẽ dẫn đến hậu quả thực tế rất khó khắc phục

1.2 Quản lý nhà nước đối với lĩnh vực thi hành án dân sự

1.2.1 Sơ lược lịch sử quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự

- Thời Pháp thuộc;

- Giai đoạn từ năm 1945 đến 1993;

- Giai đoạn từ năm 1993 đến năm 2004;

- Giai đoạn từ năm 2004 đến năm 2009;

- Giai đoạn từ năm 2009 đến nay

1.2.2 Khái niệm chung về quản lý nhà nước

Hiện nay có rất nhiều quan niệm khác nhau về quản lý nhưng tóm lại, quản lý là sự tác động lên một

hệ thống nào đó với mục tiêu đưa hệ thống đó đến trạng thái cần đạt được Quản lý là một phạm trù xuất hiện trước khi có Nhà nước, được phát sinh từ lao động, không tách rời với lao động Như vậy, quản lý xã hội không phải là sản phẩm của sự phân chia quyền lực, mà là sản phẩm của sự phân công lao động nhằm liên kết và phối hợp hoạt động chung của con người

Theo nghĩa rộng quản lý nhà nước là sự quản lý của các cơ quan trong bộ máy nhà nước, theo nghĩa hẹp quản lý nhà nước là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà Như vậy,

"Quản lý nhà nước là sự tác động của các chủ thể mang quyền lực nhà nước chủ yếu bằng pháp luật tới các đối tượng quản lý nhằm thực hiện chức năng đối nội và đối ngoại của nhà nước Như vậy tất cả các cơ quan nhà nước đều thực hiện chức năng quản lý nhà nước"

1.2.3 Nội dung cơ bản của quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự

Quản lý nhà nước trong lĩnh vực THADS có thể được hiểu là hoạt động thực thi quyền lực nhà nước trong lĩnh vực THADS nhằm tác động có tổ chức và điều chỉnh đối với hoạt động THADS do các cơ quan THADS tiến hành để hiện thực hóa những bản án, quyết định của Tòa án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền theo quy định và được bảo đảm bằng quyền lực nhà nước

1.2.4 Các nguyên tắc quản lý

Theo từ điển tiếng Việt: "Nguyên tắc là điều cơ bản định ra nhất thiết phải tuân theo trong một loạt việc làm" Như vậy, nguyên tắc là tư tưởng cốt lõi, chủ đạo, chỉ đạo hoạt động và xuyên suốt trong hoạt động đó Nguyên tắc quản lý THADS là những tư tưởng cốt lõi, chỉ đạo được quy định trong đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước làm cơ sở cho việc xây dựng và thực hiện pháp luật về quản lý nhà nước trong lĩnh vực THADS, bao gồm:

a Nguyên tắc đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng

b Nguyên tắc pháp chế Xã hội chủ nghĩa

c Nguyên tắc kết hợp quản lý theo ngành, với quản lý theo chức năng và lãnh thổ

d Nguyên tắc bảo đảm hiệu lực của bản án, quyết định của Tòa án, quyết định của các cơ quan có thẩm quyền trong phạm vi toàn quốc

1.2.5 Hình thức, phương pháp quản lý nhà nước đối với lĩnh vực thi hành án dân sự

Hình thức quản lý là cách thức biểu hiện hoạt động quản lý của các cơ quan hành chính nhà nước trong việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ theo thẩm quyền đối với các quan hệ xã hội Lĩnh vực THADS bao gồm những hình thức quản lý nhà nước như sau:

- Hình thức ban hành văn bản quản lý nhà nước

- Hình thức ban hành văn bản áp dụng pháp luật

- Hình thức áp dụng các hoạt động mang tính chất pháp lý khác

1.2.6 Nội dung cụ thể và thủ tục quản lý nhà nước đối với lĩnh vực thi hành án dân sự

Hiện nay, theo quy định của Luật THADS năm 2008 và các văn bản hướng dẫn, nội dung và thủ tục quản lý THADS được quy định như sau:

a Quản lý về mặt tổ chức, cán bộ

Hiện nay cơ quan THADS được chia làm hai loại: Cơ quan quản lý THADS gồm Tổng cục THADS thuộc Bộ Tư pháp, Cục thi hành án trực thuộc Bộ Quốc phòng; Cơ quan THADS gồm: Cục THADS cấp tỉnh trực thuộc Tổng cục THADS, Chi cục THADS cấp huyện trực thuộc Cục THADS cấp tỉnh và phòng thi hành án quân khu và tương đương là cơ quan thi hành án trực thuộc quân khu

b Quản lý về cơ sở vật chất

Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS và các cơ quan THADS địa phương theo thẩm quyền được phân cấp

sẽ ban hành hoặc thực hiện các chế độ chính sách cụ thể, các văn bản hướng dẫn về công tác bảo đảm cơ

sở vật chất cho Ngành THADS

c Quản lý về chuyên môn, nghiệp vụ

Tổng cục THADS có nhiệm vụ quản lý về mặt chuyên môn, nghiệp vụ công tác THADS trong phạm

vi toàn quốc, Cục THADS tỉnh quản lý, chỉ đạo về nghiệp vụ THADS trên địa bàn Cục thi hành án - Bộ Quốc phòng giúp Bộ trưởng Bộ Quốc phòng thực hiện chức năng quản lý nghiệp vụ THADS trong quân đội Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh, cấp huyện, Tư lệnh quân khu và tương đương có trách nhiệm chỉ đạo việc tổ chức phối hợp giữa các cơ quan hữu quan trong THADS trên địa bàn, chỉ đạo việc cưỡng chế thi hành các vụ án lớn, phức tạp Chủ tịch UBND cấp xã có trách nhiệm phối hợp với Chấp hành viên trong việc xác minh, áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS…

d Giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự

e Xử lý vi phạm và các hình thức trách nhiệm trong lĩnh vực thi hành án dân sự

Hoạt động THADS chủ yếu là hoạt động xử lý tài sản, do đó nguy cơ dẫn đến vi phạm trong hoạt động nghiệp vụ của cán bộ, Chấp hành viên trong ngành là tương đối cao Thực tiễn công tác THADS trong phạm vi toàn quốc thời gian qua phát sinh không ít các vụ việc vi phạm, đây là vấn đề gây nhiều quan ngại đối với dư luận xã hội Để nâng cao vai trò của Nhà nước đối với lĩnh vực THADS, bên cạnh các yếu tố khác, Nhà nước cần phải tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát… có cơ chế nhạy bén để sớm phát hiện sai phạm và kịp thời xử lý nghiêm các sai phạm, đồng thời áp dụng các hình thức trách nhiệm, các chế tài pháp lý thích đáng đối với các vi phạm đó

1.2.7 Chủ thể quản lý

- Chủ thể quản lý theo lãnh thổ: Chính phủ thống nhất quản lý công tác THADS trong phạm vi toàn quốc; UBND các cấp theo quy định quản lý công tác THADS trên phạm vi địa bàn

- Chủ thể quản lý theo ngành gồm: Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng cục THADS - Bộ Tư pháp, Cục Thi hành án thuộc Bộ Quốc phòng, Cục THADS tỉnh, thành phố trực thuộc

trung ương

1.3 Khung pháp luật về thi hành án dân sự hiện nay ở nước ta

Điều 136 Hiến pháp 1992 sửa đổi bổ sung năm 2001 ghi nhận "Các bản án và quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được các cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, các đơn vị vũ trang nhân dân và mọi công dân tôn trọng; những người và đơn vị hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành"

Cụ thể Hiến pháp 1992, sửa đổi bổ sung năm 2001, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2004, sửa đổi, bổ sung năm

2011 từ Điều 375 đến Điều 383 quy định về thi hành bản án, quyết định dân sự của Tòa án Nhưng phải đến, Luật THADS năm 2008 gồm 9 chương, 183 điều, được Quốc hội khóa XII thông qua ngày 14 tháng 11 năm

2008, lần đầu tiên khung pháp luật về THADS ở Việt Nam mới được hoàn thiện cơ bản

1.4 Xã hội hóa hoạt động thi hành án dân sự và vai trò hỗ trợ của Nhà nước

Chủ trương xã hội hóa hoạt động THADS đã được đề cập đến trong nhiều văn kiện, nghị quyết của Đảng như Nghị quyết số 08-NQ/TW; Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị Chủ trương xã hội hóa hoạt động THADS của Đảng có cơ sở thực tiễn và lý luận, bởi vì hoạt động THADS ngoài việc bảo vệ

"lợi ích công" của Nhà nước như thu án phí, tiền phạt… còn lại là các hoạt động bảo vệ "lợi ích tư", điều chỉnh các các mối quan hệ giữa các cá nhân, tổ chức mang "bản chất tư", tức là đề cao quyền tự nguyện,

tự thỏa thuận, bình đẳng của các đương sự Chính trong những loại việc này, Nhà nước nên chia sẻ với xã hội Nói cách khác, Nhà nước nên xem các việc thi hành án đó là một loại hình dịch vụ pháp lý và giao cho tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện đảm nhiệm trên cơ sở thỏa thuận, tự nguyện của đương sự Hơn nữa, lịch sử hoạt động Tư pháp ở nước ta cho thấy, chế định Thừa phát lại cũng không phải xa lạ, mô hình này

đã có ở miền Bắc và tồn tại ở miền Nam đến hết năm 1975

THADS là hoạt động của Nhà nước, tuy nhiên khi thực hiện chủ trương xã hội hóa THADS, Nhà nước giữ vai trò hỗ trợ và đảm bảo cho hoạt động của Thừa phát lại phát triển theo đúng định hướng, loại trừ việc biến hoạt động thừa phát lại thành dịch vụ "đòi nợ thuê", làm phức tạp tình hình trật tự, trị an, gây những hậu quả xã hội xấu

Vì vậy, Chính phủ đã ban hành Nghị định 61/2009/NĐ-CP thực hiện thí điểm Thừa phát lại tại Thành phố Hồ Chí Minh, bước đầu đảm bảo hoạt động xã hội hóa THADS đi vào đời sống thực tế

Chương 2

VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG LĨNH VỰC THI HÀNH ÁN DÂN SỰ Ở THANH HÓA HIỆN NAY 2.1 Thực trạng hoạt động thi hành án dân sự tại Thanh Hóa

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Thanh Hóa

Đặc điểm tự nhiên:

Thanh Hóa là tỉnh bắc miền Trung, có diện tích tự nhiên 11.134,73 km2, đồi núi chiếm 3/4 diện tích của tỉnh Thanh Hóa nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, nền nhiệt cao, thời tiết khí hậu đã gây ra không ít khó khăn (khô hạn, bão lụt, rét đậm) cho sản xuất và đời sống, đặc biệt là giao thông đi lại giữa các vùng trong tỉnh

Đặc điểm kinh tế - xã hội:

Tỉnh Thanh Hóa gồm 1 thành phố, 2 thị xã và 24 huyện, trong đó có 11 huyện miền núi; gồm 637 xã, phường, thị trấn Năm 2010, dân số của tỉnh là 3,4 triệu người (lớn thứ 3 trong cả nước), gồm 7 dân tộc Thanh Hóa là tỉnh có các tuyến giao thông quan trọng đi qua Giai đoạn 2006 - 2010, nền kinh tế của tỉnh duy trì được tốc độ tăng trưởng khá, bình quân đạt 11,3%, GDP bình quân đầu người năm 2010 đạt 810 USD Trong những năm qua, môi trường đầu tư trong tỉnh đã được cải thiện, kết cấu kinh tế - xã hội được tăng cường mạnh mẽ, thu ngân sách hằng năm luôn vượt mức dự toán, nền kinh tế từng bước phát triển năng động, đời sống của nhân dân trong tỉnh được nâng cao

2.1.2 Sơ lược quá trình tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại Thanh Hóa

Tác giả luận văn sơ lược quá trình tổ chức và hoạt động thi hành án dân sự tại Thanh Hóa theo ba giai đoạn:

- Từ ngày 01/7/1993 đến ngày 30/6/2004

- Từ ngày 01/7/2004 đến ngày 30/6/2009

- Từ ngày 01/7/2009 đến nay

2.1.3 Thực trạng hoạt động thi hành án dân sự tại Thanh Hóa

2.1.3.1 Hoạt động nghiệp vụ Thi hành án dân sự

Qua khảo sát tại Cục THADS tỉnh Thanh Hóa từ năm 2007 đến hết tháng 8 năm 2011, kết quả hoạt động nghiệp vụ THADS như sau: các chỉ tiêu thi hành án về việc đã đạt được những kết quả khả quan nhất định Trước hết, tổng số thụ lý thi hành án (gồm thụ lý mới + năm trước chuyển sang) về việc giảm đều hàng năm, số việc thụ lý mới hàng năm tăng đều từ 4.461 việc năm 2007 đến 5.039 việc năm 2010, đến hết tháng 9 năm 2011 đã thụ lý mới 5.032 việc Điều đó có nghĩa là, số việc từ năm trước chuyển sang giảm đều qua các năm Tuy nhiên, số việc thi hành xong không có sự tăng trưởng mạnh, hàng năm án tồn đọng chuyển sang năm sau trên 5000 việc, có nhiều vụ tồn đọng kéo dài

Thống kê về tiền lại cho thấy kết quả THADS đáng báo động, số tiền chưa thi hành được từ năm trước chuyển sang tăng đều qua các năm (phản ánh tồn đọng về giá trị gia tăng Kết quả giải quyết xong qua các năm thường chỉ đạt bằng 1/3 tổng số thụ lý, số tiền thực thu đạt thấp, tăng trưởng không bền vững; phân loại số tiền có điều kiện và chưa có điều kiện có sự chênh lệch lớn, phản ánh sự phân loại án

có điều kiện và không có điều kiện thi hành chưa thực sự đảm bảo chính xác

2.1.3.2 Hoạt động tổ chức, cán bộ

Thực hiện Luật THADS năm 2008, công tác kiện toàn bộ máy tổ chức và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức THADS trong tỉnh được tăng cường mạnh mẽ, tích cực, hiệu quả

Việc bổ nhiệm và làm thủ tục đề nghị bổ nhiệm các chức danh; Việc tuyển dụng, tiếp nhận, điều động, thuyên chuyển công chức; Việc giải quyết chế độ chính sách; Công tác đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch cán bộ

từ năm 2010 đến nay được đẩy mạnh Tuy nhiên, công tác tổ chức, cán bộ còn không ít những khó khăn, như: thiếu biên chế, thiếu một số chức danh lãnh đạo chủ chốt, nguồn cán bộ kế cận tại chỗ chưa đủ điều kiện để thay thế Việc kiện toàn tổ chức Đảng và các đoàn thể tại một số đơn vị còn chậm, cá biệt vẫn còn số ít đơn vị chưa chủ động tham mưu, để kịp thời kiện toàn Ban Chỉ đạo THADS Tình trạng kỷ luật lỏng lẻo tại một vài

đơn vị vẫn chưa được khắc phục Chất lượng cán bộ tuy được tăng cường nhưng so với các ngành trong khối nội chính vẫn còn hạn chế

2.1.3.3 Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thi hành án dân sự

Từ 01/01/2007 đến nay, thống kê công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan THADS tỉnh Thanh Hóa như sau: Cấp tỉnh: Tổng thụ lý về khiếu nại: 40 việc; về tố cáo: 03 việc; đã giải quyết xong 100% Cấp huyện: Tổng thụ lý về khiếu nại: 30 việc; về tố cáo: 04 việc; đã giải quyết xong 100 %

Tuy nhiên, tình trạng khiếu nại, tố cáo hàng năm đang có những diễn biến phức tạp Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo ở cơ sở vẫn còn yếu kém, cán bộ làm công tác tiếp dân và giải quyết khiếu nại, tố cáo còn kiêm nhiệm nhiều việc Một số Chi cục ban hành quyết định giải quyết khiếu nại, tố cáo chưa đúng thể thức, nội dung quyết định chưa đầy đủ Còn những vụ việc khiếu nại chưa có sự thống nhất cao trong quan điểm giải quyết Chế độ báo cáo, thống kê về giải quyết khiếu nại, tố cáo vẫn chưa được duy trì thường xuyên, đồng đều

2.1.3.4 Về cơ sở vật chất

Hiện nay các cơ quan THADS trong toàn tỉnh đã được quan tâm, đầu tư đúng mức Hầu hết các trụ sở làm việc được xây dựng khang trang, hiện đại, tiêu biểu như trụ sở làm việc của Chi cục THADS thành phố Thanh Hóa; Quảng Xương, Đông Sơn… các cụm công trình làm việc và kho vật chứng được xây dựng tại các đơn vị như Tĩnh Gia, Thọ Xuân, Thường Xuân, Hoằng Hóa Trang thiết bị, phương tiện làm việc được nâng cấp, các đơn vị đều có xe công (1-2 xe máy cho mỗi Chi cục; 03 ô tô cho Cục), cấp kinh phí thường xuyên và bổ sung đảm bảo, đã tạo điều kiện vật chất cần thiết để thúc đẩy hoạt động thi hành án đạt hiệu quả cao

Tuy nhiên, còn một số trụ sở làm việc của các đơn vị thi hành án trong tỉnh đã cũ, xuống cấp, chật hẹp, không đáp ứng được yêu cầu công việc Công tác xây dựng và triển khai kế hoạch xây dựng trụ sở làm việc, kho tàng còn chậm Việc thanh, quyết toán một số công trình xây dựng không kịp thời Tài sản của một số đơn

vị thi hành án trong tỉnh do quản lý, sử dụng không tốt đã xuống cấp Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác THADS còn yếu Tại một vài Chi cục có biểu hiện vi phạm trong việc thực hiện chế độ quản lý,

sử dụng kinh phí

2.1.3.5 Hoạt động phối hợp trong THADS và vai trò chỉ đạo của Ban Chỉ đạo THADS các cấp

Từ khi có Luật THADS, hoạt động phối hợp trong THADS đã được tăng cường về số lượng, nâng cao về chất lượng Việc củng cố kiện toàn Ban Chỉ đạo THADS cũng được cấp ủy, chính quyền các cấp quan tâm, chỉ đạo và hầu hết các đơn vị THADS trong tỉnh chủ động tham mưu kịp thời

Tuy nhiên, hoạt động phối hợp trong THADS vẫn còn không ít những khó khăn, vướng mắc như: có không ít các cơ quan, trong không ít những vụ việc thực hiện phối hợp THADS còn mang tính chất hình thức, miễn cưỡng Một số phương tiện thông tin đại chúng do không kiểm tra, biên tập kỹ nên đã đăng bài viết về một số việc cưỡng chế THADS trong tỉnh thiếu khách quan, thiếu kiến thức pháp luật Còn một số địa phương chưa kiện toàn được Ban Chỉ đạo THADS Hoạt động của Ban Chỉ đạo THADS vẫn chưa được chủ động và thường xuyên Không ít các thành viên của Ban Chỉ đạo THADS tham gia mang tính hình thức, không biết và chưa được phân công làm việc gì

2.2 Thực trạng vai trò của Nhà nước và quản lý nhà nước đối với lĩnh vực thi hành án dân sự tại Thanh Hóa

2.2.1 Thực trạng pháp luật về thi hành án dân sự tại Thanh Hóa hiện nay

Vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển của hoạt động THADS thể hiện rõ nhất trong việc hoạch định, ban

hành và tổ chức thực hiện chính sách, pháp luật về THADS Hiện nay, Luật THADS năm 2008 và các văn bản

hướng dẫn hiện hành đã bổ sung những quy định mới có tính chất ưu việt hơn so với Pháp lệnh THADS năm 2004 như: Đổi mới hệ thống tổ chức, cán bộ của các cơ quan THADS Về trình tự, thủ tục THADS đã bổ sung những quy định phù hợp, đáp ứng được yêu cầu thực tiễn Đối với tỉnh Thanh Hóa để chỉ đạo thực hiện tốt công tác THADS, trước đây Chủ tịch UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản pháp quy như: Chỉ thị số 03/2001/CT-UB ngày 12/3/2001 về việc tăng cường chỉ đạo và tổ chức THADS; Kế hoạch số 1408/KH-UB ngày 13/5/2002 về việc kiểm tra, đánh giá lại công chức THADS trên địa bàn tỉnh; Quyết định số 1689/QĐ-UBND về việc thành lập Ban Chỉ đạo THADS, Chỉ thị số 01/CT-UB ngày 05/01/2005 về việc tăng cường và nâng cao hơn nữa công tác THADS trên địa bàn; Quyết định số 1056/QĐ-UBND ngày 06/4/2011 về việc kiện toàn Ban Chỉ đạo THADS tỉnh Thanh Hóa và ban hành Quy chế hoạt động của Ban Chỉ đạo THADS tỉnh theo quy định Tóm lại, pháp luật về THADS nói chung và những văn bản pháp quy do UBND tỉnh ban hành để tăng cường chỉ đạo, quản lý công tác THADS trong giai đoạn hiện nay đã có nhiều tiến bộ

Bên cạnh đó, Pháp luật về THADS hiện nay và các văn bản pháp quy của Chính quyền các cấp tỉnh Thanh Hóa về lĩnh vực THADS vẫn còn những điểm vướng mắc, chưa phù hợp, không khả thi làm giảm hiệu lực, hiệu quả trong tổ chức và hoạt động THADS trên địa bàn tỉnh

2.2.2 Thực trạng về quản lý nhà nước trong lĩnh vực thi hành án dân sự tại Thanh Hóa

2.2.2.1 Quản lý nhà nước về chuyên môn, nghiệp vụ

Bộ Tư pháp, Tổng cục THADS đã kịp thời ban hành và phối hợp với các cơ quan hữu quan ban hành nhiều văn bản hướng dẫn Luật, đã tăng cường các đợt tập huấn cho Thủ trưởng cơ quan THADS, Chấp hành viên, Thẩm tra viên, Thư ký thi hành án Công tác hướng dẫn nghiệp vụ của Tổng cục THADS theo đề nghị của cơ quan THADS địa phương cũng được làm tốt hơn, hoạt động kiểm tra được đẩy mạnh, từng bước bảo đảm cho các cơ quan THADS trong toàn quốc thực hiện thống nhất và có hiệu quả Luật THADS năm 2008 Đối với Cục THADS tỉnh Thanh Hóa hàng năm thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho các Chấp hành viên, kế toán cơ quan thi hành án Việc hướng dẫn, chỉ đạo theo yêu cầu vụ việc

cụ thể của cấp dưới cũng được Cục tiến hành có chất lượng và kịp thời hơn; đồng thời cử cán bộ, Chấp hành viên tỉnh có năng lực, kinh nghiệm tham gia chỉ đạo các vụ việc cưỡng chế khó khăn, phức tạp của cơ sở Công tác kiểm tra nghiệp vụ thi hành án được duy trì hàng năm ít nhất một lần đối với 27 Chi cục trong tỉnh Tuy nhiên, hoạt động quản lý, chỉ đạo về chuyên môn, nghiệp vụ của Cục THADS hiện nay vẫn còn mang tính chất sự vụ, chưa có kế hoạch tổng thể

Thực trạng trên có nhiều nguyên nhân như:

- Về chủ quan

- Về khách quan