Vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại ở việt nam hiện nay

Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm tăng cường vai trò của CQTTHC trong giải quyết khiếu nại như: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền các cấp đối với công tác thanh tra trong

Vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại ở Việt Nam hiện nay

Bùi Thị Thanh Thúy

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật; Mã số: 60 38 01

Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Hồng Thái

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Trình bày cơ sở lý luận và pháp lý của cơ quan thanh tra hành chính

(CQTTHC) trong giải quyết khiếu nại: khái niệm về thanh tra và thanh tra hành chính, khiếu nại và giải quyết khiếu nại, CQTTHC Nêu thực trạng vai trò của CQTTHC trong giải quyết khiếu nại, huy động tham mưu giúp thủ trưởng cơ quan hành chính cùng cấp trong việc giải quyết khiếu nại, công tác tiếp dân, huy động của Tổng thanh tra Chính phủ Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm tăng cường vai trò của CQTTHC trong giải quyết khiếu nại như: tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và chính quyền các cấp đối với công tác thanh tra trong giải quyết khiếu nại, hoàn thiện pháp luật quy định về vai trò của CQTTHC các cấp trong giải quyết khiếu nại, đổi mới phương pháp tổ chức và hoạt động

của CQTTHC, xây dựng đội ngũ cán bộ thanh tra trong sạch, vững mạnh

Keywords: Hành chính công; Khiếu nại; Quản lý nhà nước; Thanh tra hành chính; Việt

Nam

Content

Lời nói đầu

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Với vị trí, chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định, thanh tra là một trong những công

cụ quan trọng và hữu hiệu để thực hiện và đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tăng cường pháp chế, kỷ luật xã hội chủ nghĩa Cụ thể, thông qua giải quyết những khiếu nại của công dân, cơ quan cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã tiến hành những biện pháp nghiệp vụ cần thiết góp phần phát hiện và xử lí những hành vi vi phạm pháp luật Nhờ đó quyền, lợi ích hợp pháp của công dân được bảo vệ, luật pháp được bảo đảm tính nghiêm minh và nhà nước có thêm thông tin về hoạt động của đội ngũ cán bộ, công chức của mình từ đó có biện pháp chấn chỉnh để phục vụ nhân dân được tốt hơn

Nhìn lại quá trình hình thành và phát triển pháp luật về khiếu nại ở nước ta từ năm 1945 đến nay luôn gắn liền với tổ chức và hoạt động hệ thống cơ quan thanh tra mà trong đó chủ yếu

là cơ quan thanh tra hành chính Trước khi có Pháp lệnh quy định việc xét, giải quyết khiếu nại,

tố cáo của công dân năm 1981, việc tiếp nhận và giải quyết khiếu nại hầu như chỉ qui định trong các văn bản pháp luật liên quan đến tổ chức và hoạt động thanh tra Kể từ Pháp lệnh 1981 đến nay, cơ chế giải quyết khiếu nại ngày càng cụ thể, rõ nét hơn từ việc giải quyết khiếu nại giao cho thanh tra xem xét giải quyết đến việc giao từng phần và cuối cùng là cơ quan đóng vai trò tham mưu cho thủ trưởng các cấp, các ngành trong việc giải quyết khiếu nại và thực hiện các công việc mang tính quản lý nhà nước khác có liên quan đến giải quyết khiếu nại

Vì vậy hiện nay không ít cán bộ trong và ngoài ngành thanh tra cho rằng quyền lực cơ quan thanh tra hành chính các cấp ngày càng bị hạn chế; vai trò cơ quan thanh tra hành chính bị giảm sút, không có quyền xử lý mạnh mẽ như trước kia Nếu chỉ nhìn nhận vậy có thể sẽ mang tính phiến diện Thẩm quyền có thể bị thu hẹp nhưng không có nghĩa vai trò giảm sút Người thủ trưởng có thể đưa ra được quyết định đúng đắn phụ thuộc rất lớn vào ý kiến “ ban tham mưu” Đặc biệt trong tình hình hiện nay công tác giải quyết khiếu nại còn nhiều vấn đề bức xúc, hiệu lực công tác giải quyết khiếu nại còn rất hạn chế trong đó có một phần do công tác thanh tra chưa được thực hiện tốt Hơn nữa cơ quan thanh tra hành chính thực hiện vai trò của mình trong việc

giải quyết khiếu nại không chỉ trong phạm vi xác minh, kết luận, kiến nghị việc giải quyết

khiếu nại thuộc thẩm quyền của thủ trưởng cùng cấp Ngoài ra còn tham mưu cho công tác

ban hành văn bản pháp luật về giải quyết khiếu nại; thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định về pháp luật khiếu nại; tuyên truyền, hướng dẫn, tổ chức việc thực hiện các quy định khiếu nại; đào tạo bồi dưỡng đội ngũ cán bộ, công chức về giải quyết khiếu nại , góp phần tăng cường hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại

Như vậy giữa lý luận về vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại

và thực tiễn thực hiện như thế nào? Đã tương xứng chưa ? Vì vậy, cần phải có sự đánh giá khách quan toàn diện về vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong việc giải quyết khiếu nại,

từ đó có phương hướng biện pháp cụ thể góp phần củng cố, tăng cường vai trò cơ quan thanh tra hành chính để có thể đạt kết quả tốt nhất trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại Và dự báo về vai trò của cơ quan thanh tra hành chính sắp tới trong xu thế đang cải cách lại cơ chế giải quyết khiếu nại có thay đổi gì không Để đáp ứng mục tiêu cuối cùng là hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại góp phần đảm bảo pháp chế, kỷ luật và các quyền lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ

chức Xuất phát từ yêu cầu, đòi hỏi đó của lý luận và thực tiễn, tác giả chọn đề tài: " Vai trò của

cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại ở Việt Nam hiện nay "

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

Trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu xung quanh lĩnh vực thanh tra và công tác giải quyết khiếu nại ở các cấp độ khác nhau Như PGS.TS Trần Ngọc Đường “ vị trí, vai trò thanh tra trong quản lý nhà nước “, Tạp chí Thanh tra số 9/1998; Đề tài khoa học cấp Bộ; Phạm văn Khanh và nhóm nghiên cứu đề tài “ Hoàn thiện cơ chế thanh tra, kiểm tra, giám sát nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo và chống tham nhũng”; Đề tài khoa

học cấp Bộ “ hoàn thiện cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt Nam “ của Thanh tra Chính phủ năm 2004; Luận án thạc sĩ của Đinh Văn Minh “ Hoàn thiện pháp luật nhằm đổi mới

cơ chế giải quyết khiếu kiện hành chính ở Việt Nam “ năm 2005; …

Về cơ bản, các tác giả nói trên mới chỉ đề cập đến vị trí, vai trò, tổ chức và hoạt động của hệ thống cơ quan thanh tra nói chung thể hiện trên các lĩnh vực khiếu nại, tố cáo và chống tham nhũng… chưa đi sâu và đánh giá toàn diện về vai trò cơ quan cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại ở Việt Nam Vì vậy, việc tiếp tục nghiên cứu một cách toàn diện về vai trò của cơ quan cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại không những đáp ứng yêu cầu của thực tiễn nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại mà còn góp phần làm sáng tỏ về mặt lý luận khi tìm hiểu về vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại

3 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN

Mục đích của luận văn: Làm rõ những cơ sở lý luận và cơ sở pháp lý về vai trò cơ quan

thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại; đánh giá thực trạng vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại , nêu phương hướng và giải pháp nhằm phát huy vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại và nâng cao hiệu quả giải quyết khiếu nại hiện nay

Luận văn có các nhiệm vụ:

- Luận giải cơ quan thanh tra hành chính là phương thức bảo đảm pháp chế, kỉ luật, bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức thông qua giải quyết khiếu nại ;

- Trình bày, đánh giá thực trạng vai trò giải quyết khiếu nại của cơ quan thanh tra hành chính trong thời gian qua;

- Đưa ra các phương hướng, giải pháp để củng cố, tăng cường vai trò cơ quan thanh tra hành chính khi giải quyết khiếu nại từ đó góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại

4 PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác- Lê nin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật nói chung và công tác thanh tra nói riêng

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể: Phương pháp phân tích, phương pháp tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh và một số phương pháp khác để làm sáng tỏ bản chất của vấn đề

5 GIỚI HẠN PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đánh giá về vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại là một lĩnh vực rộng lớn, phức tạp Trong khuôn khổ của luận văn, tác giả tập trung nghiên cứu các vấn đề:

- Toàn bộ hoạt động thanh tra hành chính của cơ quan Thanh tra hành chính các cấp khi tiến hành giải quyết khiếu nại

- Cơ quan thanh tra hành chính ( hay còn gọi là cơ quan thanh tra được lập theo cấp hành chính) ở đây bao gồm 3 cấp : Thanh tra Chính phủ, Thanh tra cấp tỉnh và Thanh tra cấp huyện nhưng trong khuôn khổ luận văn không đi sâu vào cấp cụ thể nào mà trên cơ sở những kiến thức

lý luận và số liệu thực tế chung

6 KẾT CẤU LUẬN VĂN

Ngoài lời nói đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và pháp lý của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại

Chương 2: Thực trạng vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Các giải pháp tăng cường vai trò cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ CỦA CƠ QUAN THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG

GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI 1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Quan niệm về thanh tra và thanh tra hành chính

Thanh tra là một hoạt động chuyên trách do bộ máy thanh tra đảm nhiệm có nội dung là kiểm tra, xem xét, đánh giá, kết luận chính thức các cơ quan, tổ chức, cá nhân về việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, kế hoạch của nhà nước nhằm phòng ngừa, xử lý các vi phạm pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân góp phần nâng cao hiệu lực quản lí nhà nước

Cơ quan thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý trực tiếp Hoạt động cơ quan thanh tra hành chính xuất hiện trong công việc quản lý của cả cơ quan hành chính nhà nước có thẩm quyền chung và cơ quan nhà nước có thẩm quyền chuyên môn Cụm từ “ thuộc quyền quản lý trực tiếp” được hiểu là đối tượng của cơ quan thanh tra hành chính có sự lệ thuộc về mặt tổ chức đối với cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc thực hiện cơ quan thanh tra hành chính

1.1.2 Khiếu nại và giải quyết khiếu nại

Khiếu nại là việc cá nhân, cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, viên chức yêu cầu cơ quan,

tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét lại mọi quyết định, hành vi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi của họ trái pháp luật, không hợp lý, xâm phạm đến quyền, tự do lợi ích hợp pháp của mình

Giải quyết khiếu nại là quá trình cơ quan, tổ chức có thẩm quyền xem xét, xác minh lại tính hợp pháp, hợp lý của quyết định hành chính, hành vi hành chính theo yêu cầu của cá nhân,

cơ quan, tổ chức bị xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp từ đó đưa ra những quyết định nhân danh quyền lực Nhà nước

1.1.3 Cơ quan thanh tra hành chính - phương thức đảm bảo pháp chế, kỉ luận, quyền

và lợi ích của cá nhân, cơ quan, tổ chức

Thứ nhất: Cơ quan thanh tra hành chính – phương thức bảo đảm pháp chế, kỷ luật trong

quản lý nhà nước

Cơ quan thanh tra hành chính các cấp trong phạm vi chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của mình ”thanh tra việc chấp hành pháp luật về khiếu nại, tố cáo của các cơ quan hành chính nhà nước; xem xét, giải quyết khiếu nại, tố cáo theo quy định của Luật này và các quy định khác của

pháp luật” - Đ i ề u 1 1 Luật Khiếu nại, tố cáo 1998 (sửa đổi bổ sung năm 2004 và 2005 ) Do hệ

thống cơ quan thanh tra hành chính các cấp gắn liền với hệ thống cơ quan hành chính nhà nước-

là hệ thống cơ quan trực tiếp tổ chức thực hiện đường lối, chính sách, pháp luật trên phạm vi toàn quốc và trên mọi lĩnh vực đời sống nên cơ quan thanh tra hành chính có điều kiện phát hiện những bất hợp lý trong quản lý Nhà nước sớm hơn so với hoạt động tự kiểm tra, giám sát khác Đặc biệt khi có những khiếu nại của công dân có thể coi là một “ kênh giám sát” khác của nhân dân để cung cấp thông tin cho cơ quan thanh tra hành chính các cấp Qua đó góp phần làm trong

sạch bộ máy hành chính Nhà nước; giữ vững kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

Thứ hai: Cơ quan thanh tra hành chính - phương thức bảo đảm việc thực hiện quyền và

lợi ích hợp pháp của cá nhân, cơ quan, tổ chức

Với chức năng, nhiệm vụ do pháp luật quy định, Thanh tra Nhà nước nói chung và cơ quan thanh tra hành chính nói riêng là một công cụ quan trọng và hữu hiệu để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân Thông qua những khiếu nại của công dân và việc tham mưu giải quyết khiếu nại của cơ quan thanh tra hành chính mà những hành vi tham nhũng, tiêu cực, hành

vi vi phạm pháp luật, vi phạm quyền dân chủ của nhân dân bị phát hiện và xử lý Nhờ đó các quyền, lợi ích hợp pháp của nhân dân được bảo vệ; Nhà nước có thêm thông tin về hoạt động của

bộ máy và cán bộ công chức của mình, từ đó có biện pháp chấn chỉnh về cơ chế chính sách và tổ chức bộ máy, hướng tới ngày càng phục vụ nhân dân tốt hơn

1.2.Cơ sở pháp lý

Nghiên cứu về cơ sở pháp lý của vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại thực chất là làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan thanh tra hành chính các cấp trong giải quyết khiếu nại Bởi vai trò của cơ quan hay tổ chức được xác định bởi

vị trí của nó trong bộ máy Nhà nước, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định từ

đó đánh giá hiệu quả hoạt động trong thực tiễn Để thực hiện vai trò như trên, cơ quan thanh tra hành chính được Nhà nước trao cho chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như thế nào ?

Từ khi bắt đầu thành lập Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ngày 23 tháng 11 năm

1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 64/SL thành lập Ban Thanh tra đặc biệt của Chính phủ có nhiệm vụ là " nhận các đơn khiếu nại của nhân dân" Sang thời kỳ đổi mới, Nhà nước ban hành Pháp lệnh Thanh tra1990 và Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân 1991 quy định thẩm quyền và trách nhiệm của tổ chức thanh tra bao gồm: Tham mưu cho thủ trưởng cùng cấp giải quyết những khiếu nại thuộc thẩm quyền giải quyết của thủ trưởng cùng cấp; Giải quyết các khiếu nại mà cấp dưới trực tiếp của thủ trưởng cùng cấp đã giải quyết nhưng còn khiếu

nại;Kháng nghị quyết định giải quyết khiếu nại của tổ chức thanh tra cấp dưới trực tiếp khi phát hiện có vi phạm pháp luật

Luật khiếu nại, tố cáo 1998 đã có sự thay đổi đáng kể về thẩm quyền và trách nhiệm của

tổ chức Thanh tra Nhà nước trong công tác giải quyết khiếu nại

Một là: Tham mưu cho thủ trưởng cùng cấp giải quyết những khiếu nại thuộc thẩm quyền

giải quyết của thủ trưởng cùng cấp;

Hai là: Về thẩm quyền trực tiếp giải quyết khiếu nại khi được uỷ quyền

Ba là: Về thẩm quyền của Tổng Thanh tra Nhà nước

Ngoài chức năng tham mưu và trực tiếp giải quyết những khiếu nại được Thủ tướng Chính Phủ uỷ quyền, Tổng Thanh tra Nhà nước có quyền ra quyết định giải quyết khiếu nại cuối cùng đối với khiếu nại đã được thủ trưởng các cơ quan thuộc Chính phủ giải quyết nhưng còn có khiếu nại

Bốn là : Quản lí nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại

Sau 14 năm thực hiện, Pháp lệnh Thanh tra đã bộc lộ những bất cập không còn phù hợp với sự phát triển kinh tế, xã hội trong thời kỳ đổi mới Cùng với Luật Thanh tra 2004 và Luật khiếu nại, tố cáo sửa đổi bổ sung năm 2004 và 2005 đã xác định vai trò của cơ quan cơ quan

thanh tra hành chính trong việc giải quyết khiếu nại:

- Tham mưu giúp Thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước cùng cấp trong việc giải quyết khiếu nại

- Tổ chức tiếp công dân

- Quản lí nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại

- Tổng Thanh tra Chính phủ vẫn giữ nguyên thẩm quyền giải quyết đối với khiếu nại

mà Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ đã giải quyết lần đầu nhưng còn khiếu nại; giúp Thủ tướng Chính phủ theo dõi, kiểm tra, đôn đốc các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Uỷ ban nhân dân các cấp trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, thi hành quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật Trường hợp phát hiện có hành vi vi phạm pháp luật kiến nghị Thủ tướng Chính phủ hoặc kiến nghị người có thẩm quyền áp dụng biện pháp cần thiết để chấm dứt vi phạm, xem xét trách nhiệm, xử lý đối với người vi phạm.( Khoản 2 -Điều 26)

Tóm lại: Để đảm bảo quyền khiếu nại của công dân, Nhà nước đã thiết lập cơ chế giải

quyết khiếu nại với sự tham gia của rất nhiều hệ thống cơ quan, tổ chức khác nhau Cơ quan thanh tra hành chính các cấp chỉ là mắt xích trong cỗ máy giải quyết khiếu kiện Tuy không trực tiếp giải quyết những khiếu kiện của người dân nhưng những hoạt động của cơ quan thanh tra hành chính khi thực hiện công tác giải quyết khiếu nại đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống xã hội Những quan điểm về vai trò của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại là một bộ phận thống nhất của hệ thống các quan điểm của Đảng và Nhà nước về một Nhà nước kiểu mới, Nhà nước của dân, do dân và vì dân Thanh tra và giải quyết khiếu nại luôn

là hai lĩnh vực có quan hệ mật thiết với nhau Trong các quy định của pháp luật khiếu nại luôn gắn liền với các quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra Nhà nước và ngược

lại Đây là hai lĩnh vực có nhiều điểm tương đồng về mục đích, phương pháp và những yêu cầu đặt ra Cũng chính vì vậy, giải quyết khiếu nại luôn là một nhiệm vụ quan trọng của cơ quan thanh tra hành chính trong suốt quá trình lịch sử từ khi thành lập đến nay

Chương 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA CƠ QUAN THANH TRA HÀNH CHÍNH TRONG GIẢI

QUYẾT KHIẾU NẠI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 2.1 Khái quát về tình hình khiếu nại hiện nay

Trong những năm vừa qua, tình hình khiếu nại của công dân phát sinh nhiều diễn biến phức tạp Số lượng các vụ khiếu nại có nơi, có lúc tăng, giảm khác nhau nhưng tính chất còn phức tạp thể hiện ở chỗ, tình trạng khiếu kiện đông người diễn ra trên diện rộng ở nhiều tỉnh, thành phố có thời điểm cả nước có trên 30 tỉnh, thành phố có nhiều đoàn khiếu kiện đông người Tính phức tạp của thành phần tham gia khiếu kiện ngày càng tăng và có việc tổ chức, liên kết giữa các đoàn tham gia khiếu kiện Nhiều trường hợp đeo bám khiếu kiện dài ngày ở các cơ quan Trung ương, Trụ sở tiếp công dân của Đảng và Nhà nước ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh Tình hình trên đã gây nhiều phức tạp về an ninh, chính trị và trật tự, an toàn xã hội, ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của các cơ quan nhà nước, làm giảm uy tín của Đảng và Nhà nước đối với nhân dân

2.2 Thực trạng hoạt động của cơ quan thanh tra hành chính trong giải quyết khiếu nại

2.2.1.Hoạt động quản lí nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại

Thứ nhất: Tuyên truyền hướng dẫn và tổ chức việc thực hiện các quy định về pháp luật khiếu nại

Cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã biên soạn các tài liệu để học tập, tuyên truyền pháp luật về khiếu nại Theo thống kê sau khi ban hành Luật khiếu nại, tố cáo 1998, Thanh tra nhà nước và các Bộ, ngành, địa phương đã tổ chức được 4.071 lớp tập huấn và quán triệt thi hành Luật khiếu nại, tố cáo cho 917.329 lượt cán bộ chủ chốt của các Bộ, ngành, địa phương, cán bộ công chức ngành Thanh tra, hội viên Hội Nông dân và thanh tra nhân dân ở xã, phường, thị trấn Cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã tham mưu với các cấp chính quyền cũng như chủ động phối hợp với các cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn, phổ biến pháp luật về khiếu nại cho nhân dân bằng nhiều hình thức Ngoài ra, cơ quan thanh tra hành chính các cấp còn hướng dẫn nghiệp vụ tiếp công dân và giải quyết khiếu nại, xây dựng và thực hiện chương trình, kế hoạch giải quyết khiếu nại cho thanh tra cấp dưới, cán bộ cơ

sở Tuy nhiên việc tuyên truyền phổ biến pháp luật tiến hành chưa thường xuyên, liên tục, chưa

có chiều sâu, nhiều khi còn mang tính hình thức nên hiệu quả thấp

Thứ hai: Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thanh tra

Thời gian qua, cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã xây dựng chương trình kế hoạch đào tạo đội ngũ cán bộ thanh tra, tạo cơ chế khuyến khích cán bộ thanh tra tự học tập nghiên cứu Việc đào tạo, bồi dưỡng đã thu được những kết quả nhất định góp phần nâng cao trình độ kiến thức cơ bản cần có cho cán bộ thanh tra Tuy nhiên việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thanh tra vẫn còn những hạn chế nhất định cần phải khắc phục như thiếu cơ bản về nội dung và phương thức, chưa có kế hoạch mang tính chiến lược tổng thể về công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ thanh tra với đầy đủ luận cứ khoa học Từ đó dẫn đến thực trạng công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa mang tính hệ thống, bài bản, thường xuyên

Thứ ba : Thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định pháp luật về khiếu nại

Trong 3 năm từ năm 2002 đến năm 2004 có 4.666 đơn gửi đến Thủ tướng Chính phủ và Thanh tra Chính phủ khiếu nại quyết định giải quyết cuối cùng của Bộ, ngành, địa phương Trong số đó, Thủ tướng Chính phủ giao cho Thanh tra Chính phủ kiểm tra lại 64 vụ việc thì có đến 34 quyết định phải sửa chữa (chiếm tỷ lệ 53%) Qua công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại đã kiến nghị và chỉ đạo các cấp, các ngành xử lý nghiêm minh những cán

bộ, công chức thiếu trách nhiệm, vi phạm chế độ công vụ, thu hồi tiền, tài sản cho nhà nước, khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, tổ chức bị xâm phạm

Trong năm 2005, cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã tập trung rà soát các vụ việc kéo dài tồn đọng và tiến hành 842 cuộc thanh tra, kiểm tra trách nhiệm tại 2196 cơ quan,đơn vị Trong đó có 18 vụ việc kéo dài từ nhiều năm đã được xem xét và chấm dứt giải quyết Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thanh tra việc thực hiện pháp luật về khiếu nại tại 04 tỉnh : An Giang, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bình Thuận Qua xem xét 103/294 vụ việc khiếu nại có quyết định cuối cùng thì thấy có 47 quyết định phải thay đổi một phần nội dung

Trong năm 2006, Thanh tra Chính phủ đã thành lập 13 đoàn thanh tra để tiến hành kiểm tra, rà soát việc giải quyết khiếu nại ở 16 tỉnh, thành phố có nhiều vụ việc khiếu kiện phức tạp, đông người, vượt cấp lên trung ương Các Đoàn thanh tra đã rà soát 526 vụ việc, có 260 vụ việc địa phương đã giải quyết đúng chính sách pháp luật Kiểm tra xác minh 266 vụ việc đã có quyết định giải quyết của Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì thống nhất với cách giải quyết của 125 vụ việc (47%); kiến nghị sửa đổi, bổ sung quyết định giải quyết với 55

vụ việc, trong đó các cấp các ngành đã giải quyết nhưng chưa đảm bảo hết quyền và lợi ích hợp pháp cho người khiếu kiện( 20,7%); kiến nghị huỷ bỏ 26 quyết định giải quyết chưa đảm bảo cơ

sở pháp luật (10%); kiến nghị Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố xem xét giải quyết theo thẩm quyền , tiếp tục giải quyết đối với 60 vụ việc (22,3%)

Quý I năm 2007, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành kiểm tra trách nhiệm giải quyết khiếu nại tại Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Tiền Giang; kết thúc kiểm tra, xác minh 28 vụ việc do Tổ công tác

35 của Thủ tướng Chính phủ chuyển sang; phối hợp với Bộ tài nguyên và Môi trường làm rõ một

số nội dung khiếu nại của một số công dân tại Hà Đông, Hà Tây; phối hợp với Uỷ ban nhân dân tỉnh Cần Thơ thống nhất giải quyết 16 vụ việc do đoàn liên ngành giải quyết trước đây

Việc triển khai nhiệm vụ thanh tra của cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã có nhiều

nỗ lực, cố gắng và đạt được những kết quả tích cực, thực hiện được khối lượng rất lớn các cuộc thanh tra theo kế hoạch được giao và các cuộc thanh tra đột xuất theo yêu cầu của lãnh đạo Tuy nhiên công tác thanh tra, kiểm tra trách nhiệm của thủ trưởng các cấp, các ngành trong việc thực hiện pháp luật về khiếu nại nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức; chất lượng công tác thanh tra vẫn còn những hạn chế nhất định Vẫn có một số cuộc thanh tra kéo dài, kết luận thanh tra chưa xác định rõ hành vi vi phạm, chưa phân tích rõ nguyên nhân sai phạm hoặc kiến nghị có trường hợp thiếu thuyết phục

Thứ tư: Xây dựng các văn bản pháp luật về khiếu nại

Thực hiện chức năng, nhiệm vụ đó Cơ quan thanh tra hành chính các cấp nhất là Thanh tra Chính phủ đã tham mưu giúp các cơ quan nhà nước có thẩm quyền soạn thảo nhiều văn bản pháp luật liên quan lĩnh vực khiếu nại đồng thời trực tiếp ban hành nhiều văn bản pháp luật theo thẩm quyền hướng dẫn thi hành các văn bản pháp luật do cơ quan nhà nước cấp trên đã ban hành Cơ quan thanh tra hành chính các cấp cũng tiến hành nhiều hoạt động cụ thể nhằm hệ thống hoá và rà soát các văn bản pháp luật để kịp thời phát hiện những bất hợp lý; từ đó kiến nghị huỷ bỏ, sửa đổi góp phần xây dựng hệ thống pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại Tuy nhiên, công tác xây dựng văn bản pháp luật còn một số bất cập, các văn bản pháp luật về khiếu nại đã có nhưng chưa đầy đủ, còn nhiều mâu thuẫn, bất hợp lý, thay đổi liên tục, gây khó khăn cho công dân thực hiện quyền khiếu nại và các cơ quan nhà nước lúng túng trong việc giải quyết Đây cũng là hạn chế chung về trình độ lập pháp của nước ta

Thứ năm : Tổng hợp tình hình khiếu nại và tổng kết công tác giải quyết khiếu nại

Hàng quí, trong phiên họp thường kỳ Chính phủ đã nghe Thanh tra Chính phủ báo cáo tình hình và kết quả giải quyết khiếu nại trong phạm vi cả nước, từ đó có những chủ trương, giải pháp cụ thể Thanh tra các địa phương cũng đã triển khai nhiều hoạt động cụ thể, thiết thực để tổng kết rút kinh nghiệm về công tác giải quyết khiếu nại trong phạm vi địa phương Từ đó có đề xuất với lãnh đạo các cấp đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại

Tuy nhiên công tác tổng hợp tình hình khiếu nại và tổng kết công tác giải quyết khiếu nại của cơ quan thanh tra hành chính các cấp trong thời gian qua còn có những tồn tại như: thực hiện chưa thường xuyên, liên tục; nhiều nơi, nhiều lúc còn hình thức, chưa cụ thể, chưa đáp ứng được yêu cầu phục vụ cho việc lãnh đạo, chỉ đạo; chủ yếu chỉ tổng kết khi chuẩn bị sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật khiếu nại nhất là chưa có những tổng kết chuyên để trong từng lĩnh vực cụ thể Vì thế trong thời gian tới, cơ quan thanh tra hành chính các cấp cần đổi mới và nâng cao hơn nữa chất lượng công tác này

2.2.2 Hoạt động tham mưu giúp thủ trưởng cơ quan hành chính cùng cấp trong việc giải quyết khiếu nại

Hằng năm Thanh tra Chính phủ đã tham mưu với Thủ tướng Chính phủ thành lập các Đoàn công tác liên ngành mà Thanh tra Chính phủ là thành phần chủ chốt để kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết khiếu nại ở địa phương trọng điểm Tiếp đó, Thanh tra Chính phủ đã tham mưu

với Chính phủ hướng dẫn các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương còn lại thành lập các Đoàn công tác liên ngành của địa phương hoạt động như cơ chế của Đoàn công tác trung ương để kiểm tra, đôn đốc việc giải quyết các khiếu nại bức xúc ở địa phương Tại địa phương, cơ quan thanh tra hành chính cơ sở cũng đã làm tốt công tác tham mưu giúp thủ trưởng cùng cấp xem xét, kết luận, giải quyết có kết quả nhiều vụ việc khiếu kiện, nhiều điểm nóng ở các địa phương Qua theo dõi thực tiễn cho thấy, đa số các vụ việc khiếu nại mà cơ quan hành chính đã giải quyết, Cơ quan thanh tra hành chính các cấp đảm nhiệm việc tham mưu chiếm tỷ lệ lớn khoảng trên dưới 80% Ở một số tỉnh, thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Nghệ An…thanh tra tham mưu chiếm khoảng 85 % vụ việc, còn ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ chiếm khoảng 80% vụ việc, ở các tỉnh phía Nam chiếm khoảng 80%

2.2.3 Công tác tiếp công dân

Trong thời gian vừa qua, cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã triển khai nhiều hoạt động để tổ chức tốt việc tiếp công dân, nhận các khiếu nại Thanh tra Chính phủ đã ban hành một

số văn bản để chỉ đạo và hướng dẫn Thanh tra địa phương, bộ, ngành, Uỷ ban nhân dân các cấp

tổ chức các hoạt động cụ thể để tiếp công dân Thanh tra địa phương tư vấn cho chính quyền các cấp ban hành quy chế, nội quy tiếp công dân phù hợp với điều kiện thực tế ở địa phương Tổng hợp từ năm 2004 đến quý I năm 2007, các cơ quan hành chính nhà nước các cấp và cơ quan thanh tra hành chính các cấp đã tiếp như sau: Năm 2004 tiếp 292.101 lượt người với tổng số đơn thư là 173.957 trong đó khiếu nại thuộc thẩm quyền là 70.176 trường hợp đã giải quyết 58.435 trường hợp đạt tỷ lệ 83%; Năm 2005 tiếp 245.585 lượt người với tổng số đơn thư là 123.987 trong đó khiếu nại thuộc thẩm quyền là 70.758 trường hợp đã giải quyết 60.519 trường hợp đạt

tỷ lệ 85,5%; Năm 2006 tiếp 327.729 lượt người với tổng số đơn thư là 229.109 trong đó khiếu nại thuộc thẩm quyền là 65.372 trường hợp đã giải quyết 54.504 trường hợp đạt tỷ lệ 83,3% Quý

I năm 2007 tổng hợp báo cáo của 58 tỉnh, thành phố và 14 bộ ngành ( tính đến ngày 5/4/2007) các cơ quan hành chính đã tiếp 45.518 lượt công dân, tiếp nhận 38.923 đơn khiếu nại, tố cáo và kiến nghị, phản ánh

Tuy nhiên, công tác tiếp dân ở nhiều địa phương vẫn chưa được coi trọng Việc tiếp dân mang tính hình thức, kém hiệu quả không gắn với quá trình giải quyết Mô hình tổ chức tiếp dân cũng chưa được thống nhất có nơi do cơ quan thanh tra quản lí, có nơi do Văn phòng Uỷ ban nhân dân cùng cấp quản lí Đội ngũ cán bộ tiếp dân có nhiệm vụ tham mưu giải quyết khiếu nại vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng

2.2.4 Hoạt động của Tổng Thanh tra Chính phủ

Thực tế, hiện nay các cơ quan thuộc Chính phủ không nhiều, nội dung quản lí nhà nước không lớn nên số việc khiếu nại mà Tổng Thanh tra Chính phủ giải quyết qua từng năm cũng giảm dần Theo số liệu của Thanh tra Chính phủ năm 1999, Tổng Thanh tra nhà nước ( nay là Tổng Thanh tra Chính phủ) đã giải quyết 3 vụ việc thuộc thẩm quyền, năm 2000 là 7 vụ, năm

2001 đã giải quyết 3 vụ, năm 2002 đã giải quyết giải quyết 2 vụ, năm 2004 giải quyết 1 vụ Nhìn chung các quyết định giải quyết khiếu nại của Tổng Thanh tra Chính phủ cơ bản được người dân