Pháp luật việt nam và một số nước trên thế giới về bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải

Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải như hợp đồng bảo hiểm thân tàu, phạm vi bảo hiểm thân tàu, các điều khoản cơ bản trong hợp đồng bảo hiểm th

Pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới về bảo hiểm thân tàu trong thương mại

hàng hải Nguyễn Thanh Loan

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật quốc tế; Mã số: 60 38 60 Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Diến

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Trình bày những l ý luận chung về bảo hiểm thân tàu , vai trò , lịch sử hình

thành và cơ sở pháp l ý của bảo hiểm thân tàu Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải như hợp đồng bảo hiểm thân tàu, phạm

vi bảo hiểm thân tàu, các điều khoản cơ bản trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu theo pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới Đưa ra những giải pháp nhằm nâng

cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

Keywords: Luật Quốc tế; Pháp luật Việt Nam; Bảo hiểm thân tàu; Thương mại hàng

hải; Luật hàng hải

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Vận tải đường biển đóng một vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thế giới, đứng đầu trong hệ thống vận chuyển quốc tế Theo số liệu của Liên Hợp Quốc, vận tải đường biển đảm nhận hơn 90% lượng hàng hóa lưu thông toàn cầu Các tàu chở dầu chuyên chở khoảng 60% lượng dầu thô thế giới, loại năng lượng chính hiện nay của con người Vận tải bằng đường biển luôn tiềm ẩn những rủi ro có thể dẫn đến tổn thất và thiệt hại Các trường hợp bất khả kháng hay hành vi sai sót của các nhân viên hàng hải có thể gây ra những tổn thất rất lớn Bảo đảm an toàn hàng hải và giảm thiểu tai nạn trên tàu là một vấn đề phức tạp, bao gồm nhiều khía cạnh như kỹ thuật, tổ chức, nhân sự, kinh tế và pháp l‎ý Trong đó, bảo hiểm hàng hải được xem là một biện pháp bảo đảm an toàn hiệu quả trong vận tải biển, vừa là một công cụ pháp l‎ý vừa là một khái niệm kinh tế

Vận tải đường biển mang tính quốc tế, vì vậy bảo hiểm hàng hải cũng vượt ra ngoài lãnh thổ của một quốc gia và nắm những nguồn tài chính khổng lồ tập trung ở những trung tâm tài chính quốc tế Theo nghĩa rộng, bảo hiểm hàng hải được xem là biện pháp bảo đảm nghĩa vụ theo hợp đồng k‎ý kết giữa các chủ thể tham gia vận tải biển Quan điểm này xuất phát từ chỗ cho rằng vận tải biển luôn đi cùng với những rủi ro có thể gây ra những thiệt hại vật chất lớn, thiệt hại về tính mạng và những thảm họa môi trường khó khắc phục cũng như những hậu quả khác và bảo hiểm hàng hải là nguồn bồi thường những thiệt hại gây ra cũng như giảm thiểu hay ngăn ngừa những tổn thất có thể lường trước

Có thể nói, tàu biển là phương tiện duy nhất trong vận tải đường biển Là một cấu trúc nổi phức tạp về công nghệ, mỗi con tàu đã hạ thủy và qua chạy thử vào thời điểm hiện nay có giá trị tương đối lớn, khoảng 30-40 triệu đô la Mỹ đối với tàu của các nước phát triển Tàu biển Việt Nam thường có giá trị khoảng 2-3 triệu đô la Mỹ, so với các nước là nhỏ, nhưng so với khả năng tài chính của các doanh nghiệp vận tải biển Việt Nam, đây là một con số không nhỏ

Do đó, những rủi ro xảy ra với con tàu trong quá trình hành thủy có nguy cơ khiến các chủ tàu phải gánh chịu những thiệt hại vật chất rất lớn, thường vượt quá khả năng tài chính của họ Bảo hiểm thân tàu sẽ giúp các chủ tàu được bảo vệ khi con tàu gặp phải những hiểm họa của Biển cả và Đại dương và khi có tổn thất xảy ra, sẽ giúp họ nhanh chóng khắc phục hậu quả của các rủi ro, đưa con tàu trở về trạng thái làm việc bình thường

Hiện nay, vấn đề bảo hiểm thân tàu ngày càng trở nên cấp thiết bởi tai nạn trên biển tuy có giảm về số lượng nhưng tác hại của chúng lại ngày càng lớn và đôi khi tổn thất thường dẫn đến phá sản và bảo hiểm thân tàu giúp giảm nhẹ gánh nặng do những tai nạn có thể gây ra Bảo hiểm thân tàu là loại bảo hiểm lớn, cả gói, bao gồm những rủi ro đặc biệt phát sinh trong quá trình vận hành tàu biển, đòi hỏi kinh nghiệm, quan hệ quốc tế, sự hiểu biết tường tận công việc hàng hải, các đặc điểm kỹ thuật trong khai thác tàu biển và nhiều kiến thức khác

Bảo hiểm hàng hải Việt Nam nói chung cũng như bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam nói riêng còn đang trên con đường hình thành và phát triển, lại đang đứng trước những thử thách to lớn của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và tham gia toàn cầu hóa Trước tình hình đó, việc nghiên cứu về đề tài pháp luật về bảo hiểm thân tàu là hết sức cần thiết Việc nghiên cứu sâu

về bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải là một việc làm quan trọng và cấp bách, bởi

có liên quan chặt chẽ với thực tiễn hoạt động hàng ngày của thuyền trưởng, thuyền viên và chủ tàu Hiểu rõ về bảo hiểm thân tàu sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trong sử dụng tàu và ngăn ngừa được những thiệt hại có thể xảy ra, góp phần tích cực trong việc phát triển kinh tế biển và thương mại hàng hải

2 Tình hình nghiên cứu và những đóng góp của đề tài

Như đã đề cập ở trên, bảo hiểm thân tàu Việt Nam là một trong những lĩnh vực tương đối mới

mẻ và chưa được quan tâm đúng mức nên hiện nay hầu như chưa có công trình riêng nào nghiên cứu về vấn đề này

Dưới góc độ nghiệp vụ nói chung thì vấn đề bảo hiểm thân tàu được đề cập đến trong một số tài liệu mang tính chuyên ngành khác nhau như: chuyên ngành bảo hiểm, chuyên ngành ngoại thương …

Dưới góc độ khoa học pháp l‎ý, có thể khẳng định rằng cho tới thời điểm này mới chỉ có đề tài luận văn thạc sỹ năm 2005 của Nguyễn Thị Hoài Quy về “Bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải so sánh pháp luật Việt Nam và pháp luật một số nước trên thế giới” Tuy nhiên, luận văn thạc sỹ của Nguyễn Thị Hoài Quy hoàn thành vào năm 2005 khi Bộ luật hàng hải

2005 chưa có hiệu lực pháp luật nên chưa cập nhật được một cách có hệ thống, toàn diện các khía cạnh pháp l‎ý mới về bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam Do đó, nghiên cứu đề tài này trong thời điểm hiện nay là việc làm không có sự trùng lặp với bất cứ công trình khoa học nào hiện

có trong lĩnh vực này tại Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn:

Mục đích của luận văn là làm sáng tỏ cơ sở l‎ý luận và thực tiễn của pháp luật về bảo hiểm thân tàu Việt Nam trên cơ sở so sánh, đối chiếu với pháp luật về bảo hiểm thân tàu của một số nước láng giềng và các nước có nền bảo hiểm thân tàu phát triển trên thế giới Qua đó, luận văn đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

Để đạt được những mục đích trên, luận văn có những nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu những l‎ý luận chung về bảo hiểm thân tàu, ‎‎ý nghĩa vai trò và lịch sử hình thành, phát triển của bảo hiểm thân tàu, cơ sở pháp l‎ý của bảo hiểm thân tàu

- Nghiên cứu những vấn đề cơ bản của bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải như hợp đồng bảo hiểm thân tàu, phạm vi bảo hiểm thân tàu, các điều khoản cơ bản trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu theo pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới

- Đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn:

Bảo hiểm thân tàu là một đề tài tương đối rộng và phức tạp, liên quan đến nhiều vấn đề kỹ thuật hàng hải và kỹ thuật bảo hiểm, luận văn này chỉ giới hạn trong phạm vi tìm hiểu bảo hiểm thân tàu đối với các tàu biển chạy tuyến quốc tế và tập trung tìm hiểu những vấn đề cơ bản của bảo hiểm thân tàu như khái niệm, phân loại bảo hiểm thân tàu, ý‎ nghĩa vai trò và lịch

sử hình thành, phát triển của bảo hiểm thân tàu, cơ sở pháp l‎ý của bảo hiểm thân tàu Đồng thời, luận văn cũng đi sâu phân tích khía cạnh Điều kiện bảo hiểm thân tàu thời hạn – điều khoản làm cơ sở cho hợp đồng bảo hiểm thân tàu trên thế giới và đang được áp dụng chủ yếu trong các đơn bảo hiểm thân tàu chạy tuyến quốc tế của Việt Nam

5 Phương pháp nghiên cứu:

Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, tác giả sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, diễn giải, quy nạp để nghiên cứu đề tài khóa luận Ngoài ra, khóa luận còn vận dụng các quan điểm, đường lối, chủ trương phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước để khái quát hệ thống và khẳng định kết quả nghiên cứu

6 Kết cấu của luận văn:

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, lời cam đoan, trang bìa và phụ bìa, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu như sau:

Chương 1 – Những vấn đề cơ bản về bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải

Chương này làm rõ cơ sở l‎ý‎ luận và cơ sở pháp l‎ý của bảo hiểm thân tàu bao gồm các nội dung: Khái niệm, ‎‎ý nghĩa, vai trò và lịch sử hình thành, phát triển của bảo hiểm thân tàu, các loại rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm thân tàu

Chương 2 – Nội dung của bảo hiểm thân tàu theo quy định của pháp luật Việt Nam và một số nước trên thế giới (Anh, Mỹ, Ấn Độ, Singapore, Phần Lan, Canada)

Chương 2 tập trung phân tích những nội dung cơ bản của hợp đồng bảo hiểm thân tàu (Khái niệm hợp đồng bảo hiểm thân tàu, Quyền lợi bảo hiểm, Giá trị bảo hiểm, Số tiền bảo hiểm, Nghĩa vụ của các bên khi xảy ra tổn thất, Phạm vi trách nhiệm của các bên trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu), phạm vi bảo hiểm thân tàu, tai nạn đâm va và cách giải quyết, giải quyết tranh chấp về bảo hiểm thân tàu

Chương 3 – Thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

Trên cơ sở những l‎ý‎ luận và thực tiễn được phân tích, chương này xem xét những bất cập của pháp luật bảo hiểm thân tàu Việt Nam; trình bày và đánh giá thực trạng thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam; đề xuất một số quan điểm và các giải pháp cụ thể nhằm khắc phục những hạn chế và nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BẢO HIỂM THÂN TÀU TRONG THƯƠNG MẠI HÀNG HẢI 1.1 Khái niệm bảo hiểm thân tàu

1.1.1 Giới thiệu tổng quát về tàu biển

Tàu biển là thuật ngữ dùng để chỉ những phương tiện nổi trên mặt nước có khả năng chuyên chở hàng hoá, vật phẩm, hành khách hoặc sử dụng vào mục đích khác trên biển hoặc trên những vùng nước khác mà tàu có thể đi lại được

1.1.2 Khái niệm bảo hiểm thân tàu

Bảo hiểm thân tàu có thể định nghĩa là bảo hiểm những thiệt hại vật chất xảy ra đối với vỏ tàu, máy móc và các thiệt bị trên tàu đồng thời có thể bao gồm cả bảo hiểm cước phí, các chi phí hoạt động của tàu và một phần trách nhiệm của chủ tàu phải chịu trong trường hợp tàu đâm va nhau ( tùy theo thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu )

1.1.3 Sự ra đời của bảo hiểm thân tàu

1.1.3.1 Trên thế giới:

Hợp đồng bảo hiểm cổ xưa nhất mà người ta tìm thấy có ghi ngày 22/04/1329 hiện còn được lưu giữ tại Floren Sau đó cùng với việc phát hiện ra Ấn Độ dương và tìm ra Châu Mỹ, ngành hàng hải nói chung và bảo hiểm hàng hải nói riêng đã phát triển rất nhanh

1.1.3.2 Ở Việt Nam:

Bảo hiểm thân tàu ở Việt Nam có thể nói được chính thức ra đời sau Quyết định số 254 TC/BH ngày 25/05/1990 cho phép Tổng công ty bảo hiểm Việt Nam tiến hành bảo hiểm thân tàu và thuyền viên

1.2 Các loại rủi ro và tổn thất trong bảo hiểm thân tàu

1.2.1 Rủi ro trong bảo hiểm thân tàu

1.2.1.1 Rủi ro chính:

Nhóm rủi ro chính là những rủi ro được bảo hiểm ngay từ những ngày sơ khai của bảo hiểm hàng hải Những rủi ro đó thường gây nên tổn thất lớn gồm có: mắc cạn, chìm đắm, cháy, đâm va

1.2.1.2 Nhóm rủi ro thông thường được bảo hiểm:

Thực ra đây là nhóm rủi ro mở rộng thêm sau thời kỳ sơ khai của bảo hiểm hàng hải và người

ta quen gọi là rủi ro thông thường được bảo hiểm Nhóm rủi ro này bao gồm các rủi ro sau: Hành vi phi pháp của thuyền trưởng và thuỷ thủ đoàn; Mất tích; Rủi ro cướp biển

1.2.1.3 Rủi ro riêng:

Là rủi ro không được bảo hiểm với điều kiện bảo hiểm thông thường trừ khi người bảo hiểm chấp nhận tham gia thêm rủi ro này

1.2.1.4 Nhóm rủi ro có thể được bảo hiểm

Bao gồm: vi phạm về phạm vi hoạt động hoặc hành trình của con tàu bảo hiểm; vi phạm về kinh doanh và khai thác tàu; vi phạm về lai dắt; vi phạm về hàng hoá chuyên chở

1.2.1.5 Rủi ro loại trừ:

Trong bảo hiểm thân tàu còn có những rủi ro mà người bảo hiểm không nhận bảo hiểm, gọi là những rủi ro loại trừ Bao gồm: Hành vi sơ suất, lỗi lầm, cố ý của người được bảo hiểm; Chậm trễ hành trình; Tàu không đủ khả năng đi biển; Tàu đi chệch hướng

1.2.2 Tổn thất trong bảo hiểm thân tàu

Tổn thất trong bảo hiểm thân tàu là những hư hỏng, thiệt hại của tàu được bảo hiểm do rủi ro gây ra

1.3 Ý nghĩa, vai trò của bảo hiểm thân tàu trong thương mại hàng hải

1.3.1 Bù đắp thiệt hại, khắc phục tổn thất

Bù đắp thiệt hại, khắc phục tổn thất là tác dụng chủ yếu của bảo hiểm và cũng xuất phát chính

từ nhu cầu này mà bảo hiểm đã ra đời

1.3.2 Tăng cường công tác đề phòng và hạn chế tổn thất

Bên cạnh khả năng giải quyết các hậu quả của rủi ro, bảo hiểm còn góp phần thực hiện một nội dung trong các biện pháp kiểm soát rủi ro

1.3.3 Sử dụng hiệu quả những khoản tiền nhàn rỗi, tạo được nguồn vốn lớn để đầu tư vào những lĩnh vực khác

Bảo hiểm đã trở thành lựa chọn tối ưu trong môi trường đầy rủi ro hiện nay, đảm bảo mức độ

an toàn tương đối về khả năng tài chính khi xảy ra rủi ro mà vẫn không gây đọng vốn

1.3.4 Tăng thu cho ngân sách nhà nước

Hàng năm, thông qua việc nộp thuế, bảo hiểm đã đóng góp một phần không nhỏ vào ngân sách Nhà nước

1.3.5 Tạo tâm lý an tâm trong kinh doanh, trong cuộc sống

Bảo hiểm chính là một giải pháp hữu hiệu, góp phần tích cực tạo ra tâm lý an tâm trong kinh doanh, trong cuộc sống cho con người

1.4 Nguồn luật điều chỉnh bảo hiểm thân tàu

1.4.1 Các Điều ước quốc tế về bảo hiểm thân tàu

Công ước của tổ chức hàng hải quốc tế; Các công ước của Liên hợp quốc và các tổ chức của Liên hợp quốc; Công ước của Liên hợp quốc về điều kiện đăng ký tàu biển 1986; Quy tắc York – Antwerp 1994

1.4.2 Luật quốc gia

Bộ luật hàng hải sửa đổi bổ sung được quốc hội thông qua tháng 5 năm 2005 Ngoài ra còn có các văn bản dưới luật điều chỉnh hợp đồng bảo hiểm thân tàu Bộ luật dân sự 2005 có những quy định chung nhất về hợp đồng bảo hiểm (Điều 567-580), điều khoản loại trừ trách nhiệm của người bảo hiểm trong gây ô nhiễm hay nguy cơ ô nhiễm hay tổn hại môi trường lại cần phải tham chiếu Luật bảo vệ môi trường 2005…

1.4.3 Tập quán hàng hải

Tập quán quốc tế về hàng hải cũng là nguồn luật điều chỉnh hợp đồng bảo hiểm thân tàu

1.4.4 Các phán quyết của Tòa án, Trọng tài về bảo hiểm thân tàu

Phán quyết của Tòa án Nova Scotia Canada ngày 03/04/2006, phán quyết của Tòa án Vancouver Canada ngày 02/10/2006, phán quyết của Tòa án tối cao Philippin ngày 31/3/2005, phán quyết của Trọng tài Canada 14/4/2005 liên quan đến tàu lai dắt bị chìm

Kết luận

Bảo hiểm thân tàu có vai trò lớn trong đời sống kinh tế của xã hội, góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển và hội nhập quốc tế

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG CỦA BẢO HIỂM THÂN TÀU THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI

2.1 Hợp đồng bảo hiểm thân tàu

2.1.1 Khái niệm hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Hợp đồng bảo hiểm thân tàu là hợp đồng bảo hiểm các rủi ro hàng hải mà theo đó người bảo hiểm cam kết bồi thường cho người được bảo hiểm những tổn thất hàng hải do các rủi ro được bảo hiểm xảy ra trong một hành trình đường biển gây ra cho đối tượng bảo hiểm, theo cách thức và điều kiện đã thỏa thuận trong hợp đồng

2.1.2 Đặc điểm hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Là một văn bản bồi thường (contract of indemnity);Là một hợp đồng tín nhiệm (contract of goodfaith);Là một hợp đồng có thể chuyển nhượng được (negotiable contract)

2.1.3 Hình thức hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Hợp đồng bảo hiểm phải được thể hiện bằng đơn bảo hiểm hoặc bằng giấy chứng nhận bảo hiểm và chỉ có hợp đồng mới có giá trị dẫn chứng và ngược lại Đơn bảo hiểm là bộ phận cấu thành của hợp đồng bảo hiểm

2.1.4 Nội dung hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Hợp đồng bảo hiểm thân tàu bao gồm những điều khoản cơ bản sau:

- Những thông tin liên quan đến người bảo hiểm và người tham gia bảo hiểm

- Nguyên tắc chung

- Luật, điều khoản, điều kiện chi phố hợp đồng

- Thủ tục bảo hiểm

- Phí bảo hiểm

- Bảo quản kiểm tra tàu và công tác đề phong hạn chế tổn thất

- Thông báo giải quyết tai nạn

- Trách nhiệm bảo lưu quyền khiếu nại người thứ ba

- Chế tài bổi thường

- Thời hạn khiếu nại

- Hiệu lực của hợp đồng

- Xử lý tranh chấp

2.1.5 Chủ thể tham gia ký kết hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Các bên tham gia ký kết hợp đồng bảo hiểm bao gồm người bảo hiểm, người được bảo hiểm (chủ tàu, người thuê tàu), người đại diện được uỷ quyền của chủ tàu

2.1.6 Quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu

2.1.7 Đối tƣợng bảo hiểm

Đối tượng được bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm thân tàu là toàn bộ con tàu và trang thiết

bị của con tàu đó

2.1.8 Số tiền bảo hiểm, phí bảo hiểm

2.1.8.1 Số tiền bảo hiểm

Số tiền bảo hiểm là toàn bộ hay một phần giá trị bảo hiểm do người được bảo hiểm yêu cầu và được bảo hiểm Giá trị bảo hiểm là toàn bộ giá trị của con tàu được bảo hiểm

Số tiền bảo hiểm = Giá trị bảo hiểm + Cước phí chuyên chở + Phí điều hành

2.1.8.2 Phí bảo hiểm

Phí bảo hiểm thân tàu do các chủ tàu thoả thuận với người bảo hiểm và bao gồm những bộ phận sau đây:

2.1.9 Các loại hợp đồng bảo hiểm thân tàu

Hợp đồng bảo hiểm thân tàu (hợp đồng bảo hiểm) có thể được ký kết theo hai loại: Hợp đồng bảo hiểm chuyến và hợp đồng bảo hiểm thời hạn

2.1.10 Thời hạn bảo hiểm

Hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực từ 24 giờ của ngày ký kết đến 24 giờ của ngày hết hạn hợp đồng

2.2 Phạm vi bảo hiểm thân tàu

Những rủi ro được bảo hiểm thường là 4 rủi ro chính, 3 rủi ro thông thường và rủi ro riêng về chiến tranh Ngoài ra, theo đặc thù của hoạt động kinh doanh, khai thác tàu biển người bảo hiểm còn đề ra các rủi ro có thể được bảo hiểm

2.3 Tai nạn đâm va và cách giải quyết

2.3.1 Khái niệm

- Đâm va là trường hợp phương tiện vận chuyển đâm hay va phải bất cứ vật thể gì bên ngoài (chuyển động hay cố định), trừ nước

- Khi đâm va, người ta thường xác định nguyên nhân lỗi Có 3 trường hợp:

+ Lỗi do khách quan:

+ Lỗi do một tàu gây nên:

+ Hai tàu cùng có lỗi:

2.3.2 Trách nhiệm của bảo hiểm thân tàu trong tai nạn đâm va

- Trách nhiệm với con tàu được bảo hiểm bị đâm va:

+ Người bảo hiểm chỉ chịu trách nhiệm về tổn thất vật chất của chính con tàu được bảo hiểm gọi tắt là tổn thất đâm va gồm: vỏ tàu, máy móc, trang thiết bị

+ Bảo hiểm thân tàu không chịu trách nhiệm về thiệt hại kinh doanh của tàu được bảo hiểm, thiệt hại về hàng hóa chuyên chở, thiệt hại về người

- Trách nhiệm với con tàu bị tàu được bảo hiểm đâm va:

+ Là trách nhiệm của bảo hiểm bồi thường cho bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu được bảo hiểm đối với các chủ tàu khác bị đâm va theo lỗi mà họ gây nên gọi tắt là trách nhiệm đâm va Trách nhiệm này bao gồm:

+ Tổn thất, thiệt hại vật chất của chiếc tàu bị đâm va

+ Tổn thất và thiệt hại về tài sản, hàng hóa tàu bị đâm va

+ Thiệt hại về kinh doanh tàu đâm va

+ Ngoài ra nếu có tổn thất chung, chi phí cứu hộ của tàu bị đâm va do tai nạn đâm va gây ra thì chủ tàu đâm va cũng phải gánh chịu vì những chi phí này thực tế làm giảm bớt những tổn thất cho tàu bị đâm va

2.3.3 Giới hạn trách nhiệm của bảo hiểm thân tàu đối với tai nạn đâm va

Bảo hiểm chỉ bồi thường 3/4 trách nhiệm đâm va và không được vượt quá 3/4 số tiền bảo hiểm thân tàu

Số tiền bồi thường = 3/4 trách nhiệm đâm va ≤ 3/4 số tiền bảo hiểm Còn lại 1/4 trách nhiệm đâm va, chủ tàu gánh chịu với lý do là để chủ tàu thận trọng hơn trong điều hành tàu, tránh tai nạn đâm va

2.3.4 Giới hạn trách nhiệm của chủ tàu trong tai nạn đâm va

Trong thực tế, khi tai nạn đâm va xảy ra thì không phải chủ tàu nào cũng đủ khả năng để bồi thường tổn thất cho tàu bị đâm va, nhất là trong trường hợp tàu nhỏ đâm va với tàu lớn Trong trường hợp như vậy, các chủ tàu nhỏ sẽ rơi vào tình trạng bị phá sản vì phần trách nhiệm vượt quá khả năng tài chính của mình

Để bảo vệ quyền lợi cho các chủ tàu, nhất là đối với các tàu nhỏ, luật ở một số nước đưa ra mức giới hạn trách nhiệm cho chủ tàu Đó là số tiền tối đa mà chủ tàu phải gánh vác trong trách nhiệm đâm va Mức giới hạn này được xác định theo độ lớn của tàu, thường được tình bằng tấn dung tích đăng ký toàn phần GRT (Gross Registered Tonnage) hoặc giá trị con tàu

2.3.5 Tính toán thiệt hại đâm va theo trách nhiệm chéo

Điều kiện để giải quyết theo trách nhiệm chéo là:

- Hai tàu cùng có lỗi và cùng gây ra tổn thất cho nhau

- Hai tàu không vận dụng giới hạn trách nhiệm của chủ tàu

Thông thường, các đơn bảo hiểm nếu không đề cập đến vấn đề giải quyết trách nhiệm đâm va, thì người ta đều vận dụng phương pháp trách nhiệm chéo

2.3.6 Tính toán thiệt hại đâm va theo trách nhiệm đơn

Điều kiện để giải quyết theo trách nhiệm này là:

- Hai bên chủ tàu cùng có lỗi và cùng gây ra tổn thất cho nhau

- Một trong hai chủ tàu xin giới hạn trách nhiệm để được quyền bồi thường ít hơn

Theo cách giải quyết này, bên chủ tàu nào phải bồi thường trách nhiệm đâm va nhiều hơn theo lỗi và mức độ gây thiệt hại gây ra sẽ phải bồi thường cho chủ tàu kia Số tiền bồi thường

là chênh lệch giữa trách nhiệm đâm va của hai chủ tàu

2.4 Giải quyết tranh chấp về hợp đồng bảo hiểm thân tàu

2.4.1 Nguyên tắc giải quyết tranh chấp

Nguyên tắc giải quyết các tranh chấp hợp đồng phải đảm bảo nhanh chóng, chính xác, đúng pháp luật

2.4.2 Luật áp dụng giải quyết tranh chấp

- Trường hợp cơ quan giải quyết tranh chấp là trọng tài: Pháp luật các nước, các điều ước quốc tế về trọng tài và quy tắc trọng tài của các tổ chức trọng tài trên thế giới đều cho phép, khuyến khích các bên chủ thể thỏa thuận về luật áp dụng cho hợp đồng dân sự có yếu tố nước ngoài nói chung khi sử dụng con đường giải quyết tranh chấp là trọng tài

- Trường hợp cơ quan giải quyết tranh chấp là tòa án: Tư pháp quốc tế của nước có tòa án sẽ

là cơ sở để xem việc thỏa thuận chọn luật áp dụng của các bên có hợp pháp hay không

2.4.3 Cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp

Thẩm quyền của trọng tài

Thẩm quyền của trọng tài phụ thuộc vào thỏa thuận trọng tài của các bên chủ thể Điều đó có nghĩa là các chủ thể của hợp đồng dân sự có yếu tố nước ngoài có quyền thỏa thuận lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp giữa họ

Thẩm quyền của tòa án

Trong trường hợp các bên chủ thể không lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, hợp đồng dân sự có yếu tố nước ngoài có thể được giải quyết bằng con đường tòa

án

Kết luận

Như đã phân tích ở trên, hợp đồng bảo hiểm thân tàu có đầy đủ những đặc điểm của một hợp đồng bảo hiểm, bên cạnh đó, do đây là một loại hình bảo hiểm hàng hải đặc biệt nên hợp đồng bảo hiểm thân tàu có nhiều đặc thù riêng, đòi hỏi phải được phân tích, xem xét để việc kí kết

và thực hiện hợp đồng thuận lợi cho cả người bảo hiểm cũng như người được bảo hiểm

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC THI PHÁP LUẬT BẢO HIỂM

THÂN TÀU TẠI VIỆT NAM 3.1 Những bất cập của pháp luật bảo hiểm thân tàu Việt Nam và thực trạng thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

3.1.1 Những hạn chế của pháp luật Việt Nam về bảo hiểm thân tàu

3.1.1.1 Những hạn chế của Bộ luật hàng hải 2005

- Những nội dung không còn phù hợp cần được sửa đổi: Phạm vi điều chỉnh của Bộ luật hàng hải; phạm vi hoạt động của tàu biển tư nhân; khái niệm về chủ tàu, thuyền viên Việt Nam, khu vực hàng hải; giới hạn trách nhiệm dân sự của chủ tàu…

- Những nội dung chưa rõ cần được quy định cụ thể: Đối tượng áp dụng; đăng ký tàu biển; quyền cầm giữ hàng hải; thế chấp tàu biển; bắt giữ tàu biển…

- Những nội dung còn chồng chéo cần được phân định rõ: Quyền cầm giữ hàng hải với bắt giữ tàu biển; vận chuyển hàng hóa theo chứng từ vận chuyển với vận chuyển hàng hóa theo hợp đồng thuê tàu chuyến; hợp đồng thuê tàu định hạn với hợp đồng thuê tàu trần

- Những nội dung cần bổ sung để phù hợp với hệ thống pháp luật Việt Nam và pháp luật hàng hải quốc tế: Nguyên tắc hoạt động hàng hải; chính sách phát triển hàng hải; các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động hàng hải…

- Một số thuật ngữ, khái niệm, từ ngữ cần được sửa đổi, bổ sung: Khái niệm về các loại tàu biển, chủ tàu, người thuê tàu, người quản lý tàu, người khai thác tàu, người vận chuyển, quyền cầm giữ hàng hải, bắt giữ tàu biển, rủi ro hàng hải

- Các hạn chế khác

+ Chưa quán triệt chiến lược mới về phát triển kinh tế - xã hội

+ Chưa bắt kịp xu thế phát triển của luật hàng hải quốc tế

3.1.1.2 Hạn chế của Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000

- Thứ nhất, Luật KDBH còn thiếu sự giải thích một số thuật ngữ rất phổ biến trong hợp đồng bảo hiểm như “giá trị hoàn lại” và “chi phí hợp lý”, mặc dù những thuật ngữ này được sử dụng thường xuyên trong luật và các văn bản dưới luật, nhưng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau

- Thứ hai, Luật KDBH chưa quy định hợp lý về việc chuyển nhượng hợp đồng bảo hiểm

- Thứ ba, Luật KDBH có những quy định mâu thuẫn liên quan đến hành vi lừa dối khi giao kết hợp đồng bảo hiểm

- Thứ tư, Luật KDBH không phân biệt sự thay đổi của yếu tố làm cơ sở xác định phí bảo hiểm

là do nguyên nhân khách quan hay chủ quan

3.1.1.3 Hạn chế của Bộ luật dân sự 2005

- Phạm vi áp dụng của chế định hợp đồng

Thứ nhất, các quy định liên quan đến hợp đồng tản mát trong nhiều văn bản pháp luật khác nhau

Thứ hai, các tiêu chí phân định hợp đồng kinh tế, hợp đồng dân sự không rõ ràng

Thứ ba, cách thức áp dụng phối hợp các văn bản pháp luật để điều chỉnh một quan hệ hợp đồng cụ thể cũng không rõ rang

- Các quy định liên quan đến việc giao kết hợp đồng

Thứ nhất: BLDS cần bổ sung quy định để dễ dàng nhận diện đề nghị giao kết hợp đồng và phân biệt đề nghị giao kết hợp đồng với đề nghị giao dịch (invitation to treat)

Thứ hai: Tại sao pháp luật lại không cho phép người đề nghị giao kết hợp đồng mời người thứ

ba giao kết hợp đồng với mình trong thời hạn chờ bên được đề nghị trả lời nếu họ muốn thiết lập quan hệ với nhiều người và hoàn toàn có khả năng thực hiện tất cả các hợp đồng với những người được đề nghị giao kết hợp đồng?

Thứ ba: Bổ sung các điều luật quy định mang tính nguyên tắc về giao kết hợp đồng thông qua các thủ tục đặc biệt như đấu thầu, đấu giá, mua bán tại các sàn giao dịch, mua bán những loại tài sản sẽ có trong tương lai, mua sắm của Chính phủ…

- Hình thức của hợp đồng

- Đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng

- Thời hiệu khởi kiện: có sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật về thời hiệu khởi kiện và mốc xác định ngày bắt đầu thời hiệu khởi kiện tranh chấp hợp đồng: Bộ luật Tố tụng dân sự; Pháp lệnh Trọng tài thương; Luật Thương mại; Luật Kinh doanh bảo hiểm

3.1.2 Thực trạng thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

Việt Nam nhận thức được tầm quan trọng của kinh tế biển và đã có những bước đi cần thiết, đúng đắn để thực hiện chính sách này Văn kiện Đại hội Đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX

đã chỉ rõ: “Phát triển mạnh và phát huy vai trò chiến lược của kinh tế biển kết hợp với bảo vệ vùng biển” Phát triển vận tải biển, nâng cao năng lực và đẩy mạnh công nghiệp đóng tàu là một trong những hướng đi cần thiết để thực hiện được mục tiêu nói trên

Có thể nói so với trước đây, nhận thức của các chủ tàu về vai trò và tầm quan trọng của bảo hiểm thân tàu đã tăng lên rất nhiều Tuy nhiên, các chủ tàu vẫn chỉ mua bảo hiểm thân tàu vì bắt buộc hơn là tự nguyện, hơn nữa kiến thức của họ về bảo hiểm thân tàu còn nhiều hạn chế Việc áp dụng điều khoản bảo hiểm còn mang tính cứng nhắc, không xuất phát từ nhu cầu thực

tế

3.2 Đánh giá hoạt động thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

3.2.1 Thuận lợi

- Tiềm năng bảo hiểm còn lớn và đang trong thời kỳ tăng trưởng nhanh

- Nhìn chung, các nguồn luật có liên quan trực tiếp hay gián tiếp tới bảo hiểm thân tàu đều thống nhất với nhau

- Việc ký kết hợp đồng bảo hiểm thân tàu tại các công ty bảo hiểm Việt Nam chủ yếu là ở trong nước do đó các bên trong hợp đồng dễ dàng tìm hiểu về nhau, việc xung đột pháp luật

áp dụng và cơ quan tài phán ít khi xảy ra

3.2.2 Khó khăn

Bên cạnh những thuận lợi có được, hoạt động thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam còn gặp phải rất nhiều khó khăn mà chủ yếu là những khó khăn sau đây:

- Khủng hoảng kinh tế khu vực

- Cạnh tranh mạnh mẽ và không lành mạnh giữa các doanh nghiệp bảo hiểm gây thiệt hại chung cho thị trường bảo hiểm

- Việc đánh giá trị giá tàu gặp khó khăn

- Về luật pháp: Chương 16 luật hàng hải còn nhiều điều chưa rõ, chưa phân định rạch ròi, cụ thể trách nhiệm của người bảo hiểm

- Về công tác giám định: Phải nói rằng đội ngũ giám định viên về tổn thất thân tàu còn non kém, thiếu phương tiện

- Về sửa chữa tàu: Công nghệ đóng, sửa tàu còn kém hiện đại, đội ngũ thợ thuyền lành nghề chưa nhiều

- Một khó khăn nữa đối với các doanh nghiệp bảo hiểm Việt Nam đó là số lượng tàu được bảo hiểm

3.3 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam

3.3.1 Giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hiểm thân tàu

3.3.1.1 Xây dựng hệ thống văn bản pháp lý đầy đủ, thống nhất

Đảm bảo tính kế thừa nội dung điều chỉnh của Bộ luật hàng hải 2005, chỉ sửa đổi bổ sung những nội dung chưa được điều chỉnh hay quy định chưa rõ hoặc còn thiếu thống nhất; bãi bỏ những quy định không còn phù hợp với thực tiễn và xu thế phát triển, hội nhập của ngành hàng hải Việt Nam; Đáp ứng yêu cầu phát triển, hội nhập và nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành hàng hải Việt Nam theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và góp phần đắc lực vào sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

3.3.1.2 Khắc phục những hạn chế của các văn bản pháp luật bảo hiểm thân tàu Việt Nam

a Bộ luật hàng hải 2005

Thứ nhất, cần sửa đổi, bổ sung pháp luật hàng hải một cách tổng thể hoặc tách Bộ Luật hàng hải thành những đạo luật riêng để việc điều chỉnh pháp luật hợp lý hơn

Thứ hai, hoàn thiện pháp luật bảo hiểm hàng hải phải tiếp cận tiêu chuẩn hàng hải quốc tế trong bối cảnh toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế

Thứ ba, ban hành đồng bộ, kịp thời các văn bản pháp quy cho sự phát triển của thị trường bảo hiểm hàng hải trong điều kiện hội nhập

b Luật kinh doanh bảo hiểm 2000

Nhiệm vụ quan trọng đặt ra trong thời gian tới là Chính phủ cùng các bộ, ngành liên quan tiến hành nghiên cứu, soạn thảo và ban hành Nghị định, thông tư, chế tài cụ thể để quản lý, kiểm soát hoạt động cạnh tranh và xử lý vi phạm về cạnh tranh trong lĩnh vực bảo hiểm

c Bộ luật dân sự 2005

Thứ nhất, các quy định liên quan đến hợp đồng trong văn bản pháp luật chuyên ngành không nhắc lại một cách thuần tuý các quy định vốn đã rõ ràng trong BLDS

Thứ hai, các văn bản pháp luật chuyên ngành chỉ quy định những gì mang tính đặc thù của các quan hệ hợp đồng trong lĩnh vực cụ thể, hạn chế việc đưa quá nhiều quy định riêng vào luật chuyên ngành

Thứ ba, những quy định trong pháp luật chuyên ngành phải được xây dựng trên cơ sở các quy định mang tính nguyên tắc chung của BLDS để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật về hợp đồng

3.3.1.3 Tiếp thu kinh nghiệm phát triển ngành bảo hiểm ở một số nước trên thế giới

a Kinh nghiệm phát triển bảo hiểm ở các nước Châu Âu

Nhìn chung, hoạt động bảo hiểm ở hầu hết các nước EU đều chịu sự điều chỉnh của Luật về doanh nghiệp bảo hiểm (hay Luật về quản lý, giám sát bảo hiểm) và Luật về hợp đồng bảo hiểm

b Kinh nghiệm phát triển bảo hiểm ở Trung Quốc

Hệ thống thị trường bảo hiểm được xây dựng, trong đó không chỉ có sự tham gia của người bảo hiểm, người được bảo hiểm mà còn có các cơ quan môi giới bảo hiểm Hệ thống pháp lý giám sát, quản lý bảo hiểm chuyên nghiệp được xây dựng với Luật bảo hiểm và Uỷ ban giám sát, quản lý bảo hiểm có chi nhánh ở các địa phương trong nước Sau khi đã kiện toàn về pháp

lý giám sát, quản lý bảo hiểm Trung Quốc mới tiến hành thị trường hoá tỷ lệ phí bảo hiểm để tránh gây rối loạn thị trường

3.3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu tại Việt Nam 3.3.2.1 Nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật bảo hiểm thân tàu từ phía các cơ quan tiến hành tố tụng

Các cơ quan tiến hành tố tụng có vai trò chủ động, nòng cốt trong công tác đấu tranh phòng ngừa những sai phạm về bảo hiểm hàng hải nói chung và bảo hiểm thân tàu nói riêng, được