Pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế giá trị gia tăng tại việt nam

Trước thực tế này, tôi đã chọn đề tài “Pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại Việt Nam”, không có tham vọng sẽ giải quyết toàn bộ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến k

Pháp luật về Khấu trừ và hoàn thuế giá trị gia

tăng tại Việt Nam Đào Thị Ngọc Ánh

Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Kinh tế; Mã số: 60 38 50 Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thủy

Năm bảo vệ: 2011

Abstract: Làm rõ khái niệm, đặc điểm, bản chất của thuế Giá trị gia tăng (GTGT);

khấu trừ, hoàn thuế GTGT và các quy định pháp luật về thuế GTGT, khấu trừ, hoàn

thuế GTGT ở Việt Nam Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về khấu

trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam hiện nay Từ những nghiên cứu và thực trạng

pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam rút ra những nhận xét, đánh giá

những mặt tồn tại để có những kiến nghị góp phần khắc phục và hoàn thiện hơn nữa

pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

Keywords: Pháp luật Việt Nam; Luật kinh tế; Thuế giá trị gia tăng

Content

MỞ ĐẦU

I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Thuế là nguồn thu chủ yếu của Ngân sách Nhà nước (NSNN), là công cụ quan trọng

để phân phối và phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân và là vấn đề đại cục

của mỗi Quốc gia, đặc biệt trong tiến trình hội nhập quốc tế Nhận thức được tầm quan trọng

đó, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện cải cách thuế bước hai Điểm nổi bật của cuộc cải cách

này là thay thế Luật Thuế Doanh thu bằng Luật thuế giá trị gia tăng 1997 được thông qua tại

kỳ họp thứ 11 Quốc hội khoá IX, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1999 Việt Nam bắt đầu

thi hành một luật thuế mới, đó là thuế giá trị gia tăng (GTGT) Sau hơn mười năm thực hiện

đến nay, Luật Thuế GTGT đã góp phần to lớn vào sự phát triển kinh tế của đất nước, đã

khuyến khích các hoạt động đầu tư trong nước, thu hút hoạt động đầu tư nước ngoài, mở rộng

và phát triển xuất khẩu, thúc đẩy sản xuất kinh doanh, tạo nguồn thu ổn định và ngày càng

tăng cho ngân sách nhà nước…Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đã gặp những vướng mắc

khó khăn Trong những năm gần đây, hiện tượng gian lận trong khấu trừ, hoàn thuế GTGT

của các doanh nghiệp để bòn rút tiền ngân sách Nhà nước đã trở thành một vấn nạn của toàn

xã hội

Trước thực tế này, tôi đã chọn đề tài “Pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại

Việt Nam”, không có tham vọng sẽ giải quyết toàn bộ những vấn đề lý luận và thực tiễn liên

quan đến khấu trừ, hoàn thuế giá trị gia tăng mà chỉ dừng lại ở việc hiểu rõ bản chất của các

quy định pháp luật hiện hành về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam, thực trạng các quy

định pháp luật về khấu trừ, hoàn thuế GTGT và qua đó đưa ra một số kiến nghị nhằm khắc

phục được phần nào của thực trạng nêu trên

II TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Khấu trừ và hoàn thuế là vấn đề muôn thuở của Luật Thuế GTGT, mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu khai thác vấn đề này, tuy nhiên đây là vấn đề khá rộng và phức tạp dưới nhiều góc độ khác nhau Đi sâu vào khai thác thực tiễn áp dụng pháp luật để tìm ra những tồn tại hạn chế, đề xuất giải pháp khắc phục cho vấn đề “Pháp luật về khấu trừ, hoàn thuế GTGT” là vấn đề rất quan trọng trong việc hoàn thiện pháp luật về thuế GTGT ở Việt

Nam Luận văn “Pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế giá trị gia tăng tại Việt Nam” sẽ là một

trong những đề tài tiếp tục việc nghiên cứu những vấn đề pháp luật về thuế GTGT ở Việt Nam

III MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA LUẬN VĂN

Thông qua việc nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn: “Pháp luật về khấu trừ,

hoàn thuế GTGT tại Việt Nam” nhằm hai mục đích:

Thứ nhất: Nghiên cứu những vấn đề có tính lý luận về thuế GTGT nói chung, pháp

luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại Việt Nam

Thứ hai: Về mặt thực tiễn, nhằm đánh giá thực tiễn áp dụng pháp luật về khấu trừ,

hoàn thuế GTGT tại Việt Nam hiện nay Qua đó đưa ra một số đánh giá và kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật hiện hành về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại Việt Nam

Xuất phát từ hai mục đích cơ bản nêu trên, Luận văn có những nhiệm vụ cơ bản sau:

- Làm rõ khái niệm, đặc điểm, bản chất của Thuế GTGT khấu trừ, hoàn thuế GTGT

và các quy định pháp luật về thuế GTGT, khấu trừ, hoàn thuế GTGT ở Việt Nam;

- Đánh giá thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật về khấu trừ và hoàn Thuế GTGT ở Việt Nam hiện nay;

- Từ những nghiên cứu và thực trạng pháp luật về khấu trừ và hoàn Thuế GTGT ở Việt Nam rút ra những nhận xét, đánh giá những mặt tồn tại để có những kiến nghị góp phần khắc phục và hoàn thiện hơn nữa pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

IV PHẠM VI NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài tập trung nghiên cứu những quy định pháp luật liên quan đến khấu trừ và hoàn thuế GTGT, thực tiễn áp dụng pháp luật về khấu trừ, hoàn thuế GTGT tại Việt Nam hiện nay Qua đó, đưa ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT

V NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI

Đề tài là công trình khoa học có ý nghĩa quan trọng trong việc làm rõ các vấn đề lý luận về khấu trừ, hoàn thuế GTGT và thực tiễn áp dụng các quy định pháp luật hiện hành về khấu trừ, hoàn thuế GTGT ở Việt Nam hiện nay, đồng thời đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại Việt Nam, đặc biệt nhằm khắc phục những tồn tại trong quy định hiện hành về khấu trừ và hoàn thuế GTGT tại Việt Nam hiện nay

VI PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp nghiên cứu có tính chất bao trùm được quán triệt để thực hiện trong luận văn là phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác-Lê nin, kết hợp với các phương pháp so sánh Theo đó vấn đề điều chỉnh pháp luật phải được đặt trong bối cảnh lịch sử, cụ thể của quá trình hình thành và phát triển cơ chế thị trường ở nước ta trên cơ

sở vận dụng các quan điểm cơ bản của Đảng và Nhà nước về chính sách khấu trừ, hoàn thuế GTGT

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, tổng kết thực tiễn để làm rõ cơ sở lý luận về khấu trừ, hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

VII KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Ngoài phần Mở đầu và phần Kết luận, kết cấu của luận văn được trình bày theo 2 phần như sau:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thuế GTGT và các quy định của pháp luật về

khấu trừ, hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

và một số kiến nghị hoàn thiện

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THUẾ GTGT VÀ CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ KHẤU TRỪ, HOÀN THUẾ GTGT Ở VIỆT

NAM 1.1 Định nghĩa về thuế GTGT

1.1.1 Sự ra đời của thuế GTGT ở Việt Nam

Thuế GTGT có nguồn gốc từ thuế doanh thu Thuế GTGT ra đời là sự thay thế hợp

lý của thuế doanh thu, tuy là một sắc thuế khá trẻ, nhưng cho đến nay đã có trên 130 quốc gia áp dụng Nước đầu tiên trên thế giới áp dụng thuế GTGT là Pháp, vào năm 1954 Thuế GTGT tự bản thân nó là một sắc thuế tiên tiến được áp dụng rộng rãi và thành công ở hơn

100 quốc gia trên thế giới

Ở Việt Nam, thuế GTGT được bắt đầu nghiên cứu từ khi tiến hành cải cách thuế bước

1 (năm 1990) Luật Thuế GTGT đuợc Quốc hội thông qua ngày 10/5/1997 và có hiệu lực thi hành ngày 01/01/1999, thay thế cho Thuế Doanh thu trước đây Kể từ khi bắt đầu áp dụng cho tới nay đã có 07 lần sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình thực tế vào các năm: 1999,

2000, 2001, 2002, 2003, 2005 và 2008

1.1.2 Khái niệm thuế GTGT

Hiện nay khái niệm về thuế GTGT được hiểu dưới nhiều giác độ, khía cạnh và nhiều quan điểm khác nhau

Tại Việt Nam, Điều 2, Luật Thuế GTGT năm 2008 thuế GTGT được hiểu: “Thuế giá trị gia tăng là thuế tính trên giá trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh trong quá trình

từ sản xuất, lưu thông đến tiêu dùng” Đa số các nước trên thế giới hiện nay áp dụng Luật thuế GTGT đều đưa ra khái niệm với nội hàm tương tự như vậy

1.2 Căn cứ tính thuế và phương pháp tính thuế GTGT

1.2.1 Giá tính thuế GTGT

Để xác định giá tính thuế cho hàng hóa dịch vụ thuộc diện chịu thuế, các quốc gia có thể lựa chọn giá chưa có thuế hoặc giá đã có thuế Phần lớn các quốc gia áp dụng thuế GTGT đều quy định cơ sở tính thuế GTGT là giá bán chưa có thuế GTGT Tại Việt Nam, do ưu điểm của phương án xác định thuế trên cơ sở giá chưa có thuế, pháp luật thuế giá trị gia tăng Việt

Nam quy định “giá tính thuế GTGT là giá chưa có thuế GTGT” song song với việc quy định

chi tiết giá tính thuế đối với các hoạt động kinh doanh phổ biến và một số hoạt động kinh doanh đặc thù

1.2.2 Thuế suất thuế GTGT

Hiện nay các nước áp dụng thuế GTGT có sự khác nhau trong việc thiết kế mức thuế suất và số lượng thuế suất trong đạo luật thuế giá trị gia tăng

Tại Việt Nam, năm 1998, Luật thuế GTGT ban hành quy định 4 mức thuế suất khác nhau (0%,5%,10%,20%) Từ năm 2004 trở lại đây, đặc biệt theo Luật thuế GTGT năm 2008

Việt Nam áp dụng 3 mức thuế suất khác nhau: 0%, 5%, 10% được áp dụng đối với từng loại

hàng hoá, dịch vụ sản xuất-kinh doanh trong nước hoặc nhập khẩu Việc qui định các mức thuế suất khác nhau nhằm thể hiện chính sách điều tiết thu nhập và hướng dẫn tiêu dùng đối với hàng hoá, dịch vụ khác nhau

1.2.3 Phương pháp tính thuế GTGT

a Phương pháp khấu trừ thuế

Việc xác định nghĩa vụ thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ hoàn toàn loại trừ khả năng thuế tính chồng lên thuế Theo quy định của Luật thuế GTGT hiện hành nội dung cơ bản của phương pháp khấu trừ thuế thể hiện: Số thuế GTGT phải nộp bằng số thuế GTGT đầu ra trừ (-) số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ Chủ thể nộp thuế theo phương pháp này cũng phải đáp ứng những điều kiện nhất định do pháp luật quy định

Tính thuế theo phương pháp khấu trừ là phương pháp đặc thù độc đáo của thuế GTGT Đây cũng là phương pháp mà các nhà kinh tế học khuyến cáo các quốc gia nên áp dụng

b Phương pháp tính trực tiếp trên giá trị gia tăng

Phương pháp tính thuế trực tiếp trên GTGT là phương pháp tính thuế mà theo đó “số thuế phải nộp bằng giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ nhân với thuế suất thuế GTGT” (Theo Khoản 2, Điều 9, Luật thuế GTGT)

Phương pháp tính thuế trực tiếp trên GTGT chỉ là phương pháp kế toán, không thể áp dụng trong hành thu thuế Mặt khác, việc áp dụng phương pháp này đã gây bất bình đẳng giữa các cơ sở sản xuất kinh doanh khi cùng tham gia thị trường nhưng lại có cách tính thuế và hưởng chế độ khấu trừ khác nhau

1.3 Khái niệm, đặc điểm của khấu trừ và hoàn thuế GTGT

1.3.1 Khái niệm, đặc điểm khấu trừ thuế GTGT

Có thể hiểu khấu trừ thuế GTGT là việc số thuế GTGT phải nộp được tính trên cơ sở

số thuế GTGT đầu ra trừ đi số thuế GTGT đầu vào Khấu trừ thuế là một nội dung cơ bản và hết sức quan trọng của pháp luật về thuế GTGT

Về đặc điểm của khấu trừ thuế GTGT được thể hiện: Thứ nhất, phần thuế GTGT được

khấu trừ là số thuế được xác định một cách trực tiếp, là hiệu số thuế của các khâu trong quá trình sản xuất, lưu thông mà không phải phần giá trị gia tăng được xác định trực tiếp qua các

khâu Thứ hai, căn cứ để xác định số thuế đầu vào được khấu trừ là số thuế GTGT ghi trên

hóa đơn GTGT khi mua hàng hóa, dịch vụ hoặc chứng từ nộp thuế GTGT đối với hàng hóa nhập khẩu

1.3.2 Khái niệm, đặc điểm hoàn thuế GTGT

Luật thuế GTGT năm 2008 không đưa ra định nghĩa khái niệm hoàn thuế GTGT Tuy nhiên có thể xem xét khái niệm hoàn thuế GTGT dưới nhiều góc độ khác nhau Qua thực tiễn pháp lý cho thấy “Hoàn thuế GTGT là việc cơ quan thuế ra quyết định trả lại số tiền thuế GTGT đã nộp vuợt quá của chủ thể nộp thuế”

Hoàn thuế GTGT có những đặc điểm nổi bật sau đây: Thứ nhất, chủ thể được hoàn thuế GTGT là những đối tượng nộp thuế GTGT theo quy định của pháp luật Thứ hai, hoàn thuế

GTGT là một thủ tục pháp lý đặc biệt do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện nhằm hoàn trả lại cho tổ chức, cá nhân một khoản tiền thuế mà họ đã nộp thừa vào NSNN nhưng không có căn cứ pháp lý Ngoài ra, đặc điểm của hoàn thuế GTGT còn được thể hiện dưới hai góc độ: Hoàn thuế GTGT với tư cách là một quyền của người nộp thuế và Hoàn thuế GTGT với tư cách là một quan hệ pháp luật

1.4 Sự cần thiết phải khấu trừ và hoàn thuế GTGT

1.4.1 Sự cần thiết phải khấu trừ thuế GTGT

Việc khấu trừ thuế GTGT là cần thiết, bởi: Nó giúp cho việc xác định đúng số thuế phải nộp ở từng khâu, từng chủ thể nộp thuế, chống thất thu thuế; Đảm bảo thu đủ số thuế cần thiết điều tiết thu nhập của người tiêu dùng; đảm bảo sự động viên kịp thời một phần thu nhập quốc dân; Đơn giản hóa quá trình quản lý và thu thuế; Khấu trừ thuế còn thúc đẩy các tổ chức kinh tế tiến hành hạch toán theo chuẩn mực pháp luật

1.4.2 Sự cần thiết phải hoàn thuế GTGT

Việc phải có các quy định về hoàn thuế GTGT là cần thiết, bởi các lý do sau: Hoàn thuế GTGT giúp bảo đảm tính công bằng, bình đẳng cho các chủ thể nộp thuế, góp phần buộc các đối tượng thuộc diện nộp thuế thực hiện nghiêm chỉnh chế độ hóa đơn chứng từ theo quy định pháp luật Và, xét một cách tổng quát thì hoàn thuế GTGT góp phần kích thích hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nói riêng và toàn xã hội nói chung, kích thích hoạt động xuất khẩu; Giảm bớt khó khăn về tài chính cho các doanh nghiệp trong kinh doanh là đối tượng nộp thuế; Việc hoàn thuế GTGT còn góp phần khuyến khích xuất khẩu; Trả lại số thuế

do thay đổi tính chất của việc sử dụng hàng hoá; Hoàn thuế GTGT thể hiện tính minh bạch của chính sách thuế gián thu;…

1.5 Mối liên hệ giữa khấu trừ và hoàn thuế GTGT

Khấu trừ thuế GTGT là cơ sở cho việc áp dụng hoàn thuế GTGT bởi cơ sở kinh doanh chỉ được áp dụng việc hoàn thuế GTGT khi nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thuế Mặt khác, hoàn thuế sẽ là cơ sở để các doanh nghiệp có thể được hoàn lại khoản tiền thuế của mình do đã nộp thừa vào NSNN mà chưa được khấu trừ hết

Khi nghiên cứu về mối liên hệ giữa khấu trừ thuế GTGT và hoàn thuế GTGT, quan điểm cho rằng, hoàn thuế GTGT là một dạng đặc biệt của khấu trừ thuế GTGT đầu vào là không hợp lý

1.6 Các quy định của pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT ở Việt Nam

1.6.1 Đối tượng và các trường hợp được khấu trừ và hoàn thuế GTGT

a Đối tượng và các trường hợp được khấu trừ thuế GTGT

Theo quy định của pháp luật về thuế GTGT hiện hành thì đối tượng sau đây sẽ được khấu trừ thuế GTGT: hiện đầy đủ chế độ kế toán, hoá đơn, chứng từ theo quy định của pháp luật về kế toán, hoá đơn, chứng từ và đăng ký nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thuế, cụ thể đối với các trường hợp sau:

- Thuế giá trị gia tăng đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế giá trị gia tăng được khấu trừ toàn bộ;

- Thuế giá trị gia tăng đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng đồng thời cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế và không chịu thuế thì chỉ được khấu trừ số thuế giá trị gia tăng đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế giá trị gia tăng

- Thuế giá trị gia tăng đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế giá trị gia tăng thì không được khấu trừ, trừ trường hợp pháp luật quy định

- Thuế giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ mà cơ sở kinh doanh mua vào để sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ cung cấp cho tổ chức, cá nhân nước ngoài, tổ chức quốc tế để viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại quy định Luật Thuế giá trị gia tăng được khấu trừ toàn bộ

- Thuế giá trị gia tăng đầu vào của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho hoạt động tìm kiếm, thăm dò, phát triển mỏ dầu khí được khấu trừ toàn bộ

- Thuế giá trị gia tăng đầu vào phát sinh trong tháng nào được kê khai, khấu trừ khi xác định số thuế phải nộp của tháng đó

- Số thuế giá trị gia tăng đầu vào không được khấu trừ, cơ sở kinh doanh được hạch toán vào chi phí để tính thuế thu nhập doanh nghiệp hoặc tính vào nguyên giá của tài sản cố định

b Đối tượng và trường hợp được hoàn thuế GTGT được quy định như sau:

Theo quy định của pháp luật về thuế GTGT hiện hành đối tượng và trường hợp được

hoàn thuế GTGT được quy định như sau:

- Cơ sở kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ thuế được hoàn thuế giá trị gia tăng nếu trong ba tháng liên tục trở lên có số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa được khấu trừ hết

- Cơ sở kinh doanh mới thành lập từ dự án đầu tư đã đăng ký kinh doanh, đăng ký nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ, hoặc dự án tìm kiếm thăm dò và phát triển

mỏ dầu khí đang trong giai đoạn đầu tư, chưa đi vào hoạt động, nếu thời gian đầu tư từ 01 năm trở lên thì được hoàn thuế giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho đầu tư theo từng năm

- Cơ sở kinh doanh đang hoạt động (trừ các doanh nghiệp hạch toán toàn ngành) thuộc đối tượng nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ có dự án đầu tư cơ sở sản xuất mới thành lập tại địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác với tỉnh, thành phố nơi đóng trụ sở chính, đang trong giai đoạn đầu tư chưa đi vào hoạt động, chưa đăng ký kinh

doanh, chưa đăng ký thuế, nếu có số thuế giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ mua vào sử dụng cho đầu tư từ 200 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế giá trị gia tăng

- Cơ sở kinh doanh trong tháng có hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu có số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa được khấu trừ từ 200 triệu đồng trở lên thì được hoàn thuế giá trị gia tăng theo tháng

- Cơ sở kinh doanh quyết toán thuế khi chia, tách, giải thể, phá sản, chuyển đổi sở hữu; giao, bán, khoán, cho thuê doanh nghiệp nhà nước có số thuế giá trị gia tăng đầu vào chưa được khấu trừ hết hoặc có số thuế giá trị gia tăng nộp thừa

- Hoàn thuế giá trị gia tăng đối với các chương trình, dự án sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) không hoàn lại hoặc viện trợ không hoàn lại, viện trợ nhân đạo

- Đối tượng được hưởng ưu đãi miễn trừ ngoại giao theo quy định của Pháp lệnh về

Ưu đãi miễn trừ ngoại giao mua hàng hóa, dịch vụ tại Việt Nam để sử dụng được hoàn thuế giá trị gia tăng đã trả ghi trên hóa đơn giá trị gia tăng hoặc trên chứng từ thanh toán ghi giá thanh toán đã có thuế giá trị gia tăng

- Cơ sở kinh doanh có quyết định xử lý hoàn thuế của cơ quan có thẩm theo quy định của pháp luật

1.6.2 Thủ tục khấu trừ và hoàn thuế GTGT

a Thủ tục khấu trừ thuế GTGT

Điều kiện để được khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào được pháp luật hiện hành quy định như sau: Có hóa đơn giá trị gia tăng của hàng hóa, dịch vụ mua vào; Có chứng từ thanh toán qua ngân hàng đối với hàng hóa, dịch vụ mua vào; Đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, ngoài 2 điều kiện nêu trên còn phải đáp ứng đủ 2 điều kiện: Có hợp đồng bán, gia công hàng hóa xuất khẩu; Có chứng từ thanh toán tiền hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu qua ngân hàng

b Thủ tục hoàn thuế GTGT

*) Hồ sơ hoàn thuế GTGT

Đối với trường hợp trong ba tháng liên tục có số thuế đầu vào chưa được khấu trừ hết, hoặc đối với trường hợp đang trong giai đoạn đầu tư chưa có thuế giá trị gia tăng đầu ra, hoặc

bù trừ số thuế GTGT của hàng hóa, dịch vụ mua vào sử dụng cho dự án đầu tư: Bản kê khai thuế GTGT của hoạt động sản xuất kinh doanh; Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN

Hồ sơ hoàn thuế giá trị gia tăng đối với trường hợp xuất khẩu:

Thứ nhất, trường hợp xuất khẩu thanh toán bằng tiền: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ; Biên bản thanh lý hợp đồng hoặc Biên bản đối chiếu công nợ định kỳ; Văn bản xác nhận của bên nhận uỷ thác xuất khẩu kèm theo bảng kê chi tiết

Thứ hai, trường hợp xuất khẩu thanh toán bằng hàng: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ; Văn bản xác nhận của bên nhận uỷ thác xuất khẩu

Thứ ba, trường hợp xuất khẩu tại chỗ: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng

kê hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ; Văn bản xác nhận của bên nhận uỷ thác xuất khẩu

Thứ tư, trường hợp hàng hoá gia công chuyển tiếp: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ; Văn bản xác nhận của bên nhận uỷ thác xuất khẩu

Thứ năm, trường hợp hàng hoá xuất khẩu để thực hiện dự án đầu tư ra nước ngoài: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hồ sơ xuất khẩu hàng hoá đầu tư ra nước ngoài; Văn bản xác nhận của bên nhận uỷ thác xuất khẩu

Hoàn thuế GTGT đối với dự án ODA: Thứ nhất, đối với Chủ dự án và Nhà thầu chính:

Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hoá đơn, chứng từ hàng hoá dịch vụ mua

vào; Quyết định của cấp có thẩm quyền; Xác nhận của cơ quan chủ quản dự án ODA Thứ

hai, đối với Văn phòng dự án ODA: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hoá

đơn, chứng từ hàng hoá dịch vụ mua vào; Văn bản thoả thuận giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam với Nhà tài trợ

Hoàn thuế đối với tổ chức Việt Nam sử dụng tiền viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hoá đơn, chứng từ hàng hoá dịch

vụ mua vào; Quyết định phê duyệt các khoản viện trợ; Văn bản xác nhận của Bộ Tài

Hoàn thuế GTGT đối với đối tượng hưởng ưu đãi miễn trừ ngoại giao : Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN ; Bảng kê thuế GTGT ; Bản gốc kèm theo 2 bản chụp hoá đơn GTGT

Hoàn thuế GTGT đối với thiết bị, máy móc, phương tiện vận tải chuyên dùng: Giấy đề nghị hoàn trả khoản thu NSNN; Bảng kê hồ sơ xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ

*) Thủ tục gải quyết yêu cầu hoàn thuế GTGT hồ sơ hoàn thuế

Theo quy định của pháp luật hiện hành, thủ tục giải quyết yêu cầu hoàn thuế gồm các bước như sau:

- Nộp hồ sơ đề nghị hoàn thuế GTGT

- Tiếp nhận hồ sơ hoàn thuế

- Phân loại hồ sơ hoàn thuế

- Giải quyết hồ sơ hoàn thuế

1.6.3 Quyền và nghĩa vụ của đối tƣợng đƣợc khấu trừ và hoàn thuế GTGT

Đối tượng thuộc trường hợp được khấu trừ, hoàn thuế có các quyền và nghĩa vụ sau đây: Đăng ký nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ; Thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ làm căn cứ xét khấu trừ thuế, hoàn thuế GTGT; Lập hồ sơ đề nghị khấu trừ, hoàn thuế; Bổ sung hồ sơ hoặc giải trình, cung cấp hồ sơ bổ sung hoặc giải trình theo yêu cầu của cơ quan thuế; Lưu giữ đầy đủ hồ sơ tại cơ sở; Quyền được cơ quan thuế khấu trừ tiền thuế; Quyền được khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan thuế, công chức thuế trái với quy định pháp luật; Các quyền và nghĩa vụ khác

1.6.4 Trách nhiệm của cơ quan thuế trong việc hoàn thuế GTGT

a Trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế, công chức quản lý thuế trong việc tiếp nhận

hồ sơ hoàn thuế: tiếp nhận hồ sơ và kiểm tra sơ lược tính hợp pháp, đầy đủ của hồ sơ

b Trách nhiệm của cơ quan quản lý thuế trong việc giải quyết hồ sơ hoàn thuế như sau: Phân loại hồ sơ hoàn thuế; Quyết định xử lý đối với các trường hợp hoàn thuế cụ thể; Giải quyết tạm hoàn số thuế đã đủ điều kiện hoàn; yêu cầu người nộp thuế giải trình, bổ sung

hồ sơ và xử lý hoàn thuế khi có đủ điều kiện; Quá thời hạn do lỗi của cơ quan quản lý thuế thì

cơ quan quản lý thuế còn phải trả tiền lãi; …

1.6.5 Về kiểm tra sau hoàn thuế GTGT

Kiểm tra sau hoàn thuế là công tác kiểm tra sau khi đã hoàn thuế cho đối tượng nộp thuế Trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc kiểm tra sau hoàn thuế:

- Bộ phận giải quyết hồ sơ thuộc diện hoàn thuế trước, kiểm tra sau, hàng tháng gửi danh sách hồ sơ (do bộ phận giải quyết) đã có Lệnh hoàn trả đến bộ phận kiểm tra sau hoàn thuế

- Bộ phận kiểm tra sau hoàn thuế: căn cứ danh sách các hồ sơ hoàn thuế thuộc diện hoàn thuế trước, kiểm tra sau đã có lệnh hoàn trả (trường hợp ứng dụng tin học đã hỗ trợ thì kiểm tra trên ứng dụng) để thực hiện kiểm tra sau hoàn thuế theo quy định

- Trường hợp kiểm tra sau hoàn thuế xác định có số thuế không đủ điều kiện được hoàn thuế thì Bộ phận kiểm tra sau hoàn thuế trình thủ trưởng CQT quyết định thu hồi số thuế

đã hoàn và xử phạt theo quy định

- Trường hợp cần phải thanh tra: Bộ phận giải quyết hồ sơ hoàn thuế có liên quan trình lãnh đạo cơ quan thuế phê duyệt giao Phòng Thanh tra thuộc Cục Thuế thực hiện thanh tra theo quy định

Nội dung chủ yếu của kiếm tra sau hoàn thuế:

Thực hiện kiểm tra sau hoàn thuế 100% hồ sơ của người nộp thuế đang báo cáo kết quả kinh doanh lỗ; lỗ nhiều năm liên tục; số lỗ vượt quá vốn điều lệ đã đăng ký nhưng vẫn đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh; Doanh nghiệp kinh doanh nhiều hoạt động, trong đó có hoạt động kinh doanh thương mại và dịch vụ có tỷ lệ doanh thu từ hoạt động kinh doanh thương mại dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn so với tổng doanh thu của người nộp thuế; Doanh nghiệp lập hồ sơ đề nghị hoàn thuế nhiều lần, số tiền hoàn thuế lớn; Doanh nghiệp kinh doanh xuất khẩu thương mại thuần tuý; Người nộp thuế đã có hành vi vi phạm về sử dụng hoá đơn nhưng chưa đến mức bị xử lý về hành vi trốn thuế, gian lận về thuế trong thời gian một năm trước khi đề nghị hoàn thuế

Trình tự thực hiện kiểm tra sau hoàn thuế:

Đối với doanh nghiệp được hoàn thuế trước kiểm tra sau, cơ quan thuế phải tổ chức kiểm tra sau hoàn thuế theo chế độ quy định Hàng tháng, các Cục Thuế, Chi cục Thuế có trách nhiệm tổng hợp Báo cáo chi tiết kết quả kiểm tra sau hoàn thuế và Báo cáo tổng hợp kết quả kiểm tra sau hoàn thuế của toàn cơ quan thuế Chi cục Thuế, Cục Thuế gửi các báo cáo nêu trên bằng văn bản về cơ quan thuế cấp trên trực tiếp

CHƯƠNG 2 THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ KHẤU TRỪ, HOÀN THUẾ GTGT Ở VIỆT

NAM VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN

2.1 Thực tiễn áp dụng và những bất cập của pháp luật về khấu trừ và hoàn thuế GTGT

ở Việt Nam hiện nay

2.1.1 Thực tiễn áp dụng và những bất cập của pháp luật về khấu trừ GTGT

Theo một thống kê chưa đầy đủ của Bộ Tài chính, tính đến ngày 27.11.2010, trong 58/64 tỉnh thành phố có tới 1.878 đơn vị kinh doanh bỏ trốn, nghỉ, không thanh quyết toán hoá đơn Số lượng hoá đơn mà các đơn vị này "ẵm" theo lên tới 58.669 hoá đơn GTGT loại được khấu trừ thuế (chiếm 76%), 21.225 hoá đơn GTGT trực tiếp và 6.268 hoá đơn GTGT loại cũ Hành vi của các đối tượng này nhằm mục đích sử dụng hóa đơn để được khấu trừ thuế GTGT một cách bất hợp pháp

Trong quá trình áp dụng pháp luật về thuế GTGT nói chung và pháp luật về khấu trừ thuế GTGT nói riêng đã cho thấy pháp luật còn nhiều tồn tại, bất cập, cụ thể:

Về phương pháp khấu trừ thuế GTGT:

Việc áp dụng hai phương thức tính thuế, theo chúng tôi, đây chính là nguyên nhân của mọi nguyên nhân dẫn đến hàng loạt các bất cập khác trong việc thực thi pháp luật thuế GTGT trong thời gian qua trong đó có cả gian lận trong hoàn thuế

Thứ nhất: Theo pháp luật thuế GTGT hiện hành, chỉ khi những đơn vị nào nộp thuế

GTGT theo phương pháp khấu trừ và có lập hoá đơn GTGT hợp pháp Một thực tế trớ trêu là

số thuế đầu vào không có thật thì được khấu trừ còn số thuế đầu vào có thật thì không được khấu trừ hoặc chỉ khấu trừ một phần Quan niệm rằng: mọi chủ thể kinh doanh đều phải được bình đẳng, tức là nếu khi mua hàng họ phải tạm nộp thuế GTGT thì họ phải được khấu trừ, hoàn thuế

Thứ hai: Cách khấu trừ khống thuế đầu vào đối với hàng nông sản thực phẩm chưa

qua chế biến Qui định này là mảnh đất màu mỡ cho các gian lận trong khấu trừ, hoàn thuế GTGT

Thứ ba: Hiện nay, có ý kiến cho rằng áp dụng 2 phương pháp tính thuế dẫn đến hai

"sân chơi", không đảm bảo công bằng giữa đối tượng nộp thuế theo 2 phương pháp khác nhau

Về đối tượng chịu thuế và đối tượng không thuộc diện chịu thuế:

Việc quy định đối tượng không thuộc diện chịu thuế GTGT hiện nay quá rộng dẫn đến phát sinh nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện khấu trừ thuế GTGT đầu vào Một số hàng hóa, dịch vụ không thuộc diện chịu thuế được đưa vào luật nhằm thực hiện chính sách xã hội đối với đối tượng là người có thu nhập thấp Tuy nhiên, việc qui định như vậy là không rõ căn

cứ, rất khó xác định đâu là hàng hóa, dịch vụ của cá nhân có thu nhập thấp, cá nhân có thu nhập cao

Các quy định khác về khấu trừ thuế GTGT:

Pháp luật thuế GTGT gia tăng hiện hành đang tồn tại nhiều quy định ngoại lệ trái với nguyên tắc mà chính các văn bản này đã tạo ra

Thứ nhất: Pháp luật cho phép đối với tài sản cố định dùng cho sản xuất kinh doanh

hàng hóa, dịch vụ chịu thuế và không chịu thuế thì được khấu trừ toàn bộ Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là việc cho phép khấu trừ toàn bộ thuế GTGT của tài sản cố định dùng chung thể hiện

sự thiếu công bằng so với các doanh nghiệp chỉ có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ không chịu thuế và cũng dẫn đến tình trạng để được tận dụng số thuế GTGT đầu vào nhiều doanh nghiệp, chủ yếu là doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, hàng hóa dịch vụ không chịu thuế, doanh thu phần lớn cũng từ hoạt động này nhưng cố gắng sản xuất, kinh doanh một

ít sản phẩm chịu thuế bằng tài sản cố định dùng để sản xuất, kinh doanh dịch vụ không chịu thuế