(SKKN mới NHẤT) SKKN hướng dẫn học sinh sử dụng atlat địa lí việt nam để học tốt một số bài địa lí lớp 12 trong kỳ thi THPT quốc gia

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁTRƯỜNG THPT 4 THỌ XUÂN ------------SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN HỌC SINH SỬ DỤNG ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ HỌC TỐT MỘT SỐ BÀI ĐỊA LÍ LỚP 12 TRONG K

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

TRƯỜNG THPT 4 THỌ XUÂN

- - - -SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH SỬ DỤNG ATLAT

ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ HỌC TỐT MỘT SỐ BÀI

ĐỊA LÍ LỚP 12 TRONG KỲ THI THPT QUỐC GIA

Người thực hiện: Trần Ngọc Nam Chức vụ: Phó Hiệu trưởng

SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Địa lí.

THANH HOÁ NĂM 2018

MỤC LỤC

Trang MỤC LỤC ……… ….….……… 1

1 Mở đầu ……… ……… 2

1.1 Lý do chọn đề tài ……… ……… 2

1.2 Mục đích nghiên cứu ……….……… 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu ……….……… 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu ……….………… 3

1.5 Những điểm mới của SKKN ……….………… 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm ……… 3

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm ……….……… 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm … … 4

2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề ……….……… …… 5

2.4 Hiệu quả của sáng kiến nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường ……… 19

3 Kết luận, kiến nghị ….……… 20

3.1 Kết luận ……….……… … 20

3.2 Kiến nghị ……… 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO ……….………… 21

DANH MỤC SÁNG KIẾN ….……… ….….……… 22

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Trong dạy và học môn Địa lí ở trường phổ thông, sử dụng kênh hình đểdạy học Địa lí cũng là phương pháp giảng dạy học mới theo hướng tích cực.Kênh hình để hướng dẫn học sinh học tập môn Địa lí, bao gồm: các bản đồ, lược

đồ, các tranh ảnh, các biểu đồ, bảng số liệu thống kê trong sách giáo khoa vàtrong Atlat… Atlát Địa lý là một dạng kênh hình được các giáo viên sử dụngtrong dạy và học môn Địa lí mang lại hiệu quả cao, giúp học sinh chủ động tiếpthu kiến thức theo nội dung bài học, ít phải ghi nhớ một cách máy móc, lại hấpdẫn học sinh, tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học Địa lí và do bố cục củaAtlat rất phong phú, nên có thể giúp cho việc học môn Địa lí của học sinh đạthiệu quả cao

Vì vậy việc sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong giảng dạy và học tập sẽgiúp:

Đối với học sinh lớp 12, việc sử dụng Atlát để học môn Địa lí là rất cầnthiết, tạo cho các em thói quen độc lập và sáng tạo trong quá trình học tập khôngchỉ môn Địa lí mà còn ở tất cả các môn học Đồng thời việc sử dụng Atlát sẽ làmgiảm tâm lý phải học thuộc lòng, giúp các em học tập có hiệu quả hơn, có thểđạt kết quả cao trong các kỳ thi THPT quốc gia sắp tới

Đối với giáo viên: Atlat giúp giáo viên thực hiện đổi mới phương phápgiảng dạy, đánh giá; thực hiện chương trình theo tinh thần “Lấy học sinh làmtrung tâm” cho hoạt động dạy và học diễn ra dễ dàng hơn

Từ những vấn đề nêu trên, với kinh nghiệm thực tế giảng dạy của bản

thân, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat Địa lí Việt

Nam để học tốt một số bài Địa lí lớp 12 trong kỳ thi THPT quốc gia” làm tài

sáng kiến kinh nghiệm

Thông qua đề tài muốn trao đổi cùng đồng nghiệp trong việc sử dụngAtlat làm sao có hiệu quả nhất

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài “Hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam để học tốt một

số bài Địa lí lớp 12 trong kỳ thi THPT quốc gia” được sử dụng cho tất cả học

sinh học môn Địa lí lớp 12 ở trường phổ thông dùng chung cho tất cả học sinh,không phân biệt học sinh giỏi, khá, trung bình, yếu, kém, không phân biệt ban

cơ bản hay nâng cao mà tất cả học sinh đều sử dụng được

Đề tài “Hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam để học tốt một

số bài Địa lí lớp 12 trong kỳ thi THPT quốc gia” được sử dụng cho tất cả giáo

viên dạy môn Địa lí lớp 12 nếu được Hội đồng khoa học công nhận và cho phépphổ biến rộng rãi

Hiện tại tôi thực hiện ở một số lớp 12 trường THPT 4 Thọ Xuân trongthời gian qua và nhất là năm học 2017 - 2018

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Để nghiên cứu nội dung này, tôi sử dụng một số phương pháp sau đây:Phương pháp quan sát

Phương pháp thực nghiệm

Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

1.5 Những điểm mới của SKKN

So với một số sách viết về Atlat thì đề tài này có nhiều điểm mới, thực tếhơn như:

Atlat được sử dụng vào một nội dung trong một bài cụ thể

Atlat được sử dụng trực tiếp vào trong toàn bài học

Atlat liên hệ trả lời được một số câu hỏi trong nội dung bài học, bài kiểmtra, bài thi

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Nội dung các trang Atlat thường khá chi tiết và có sự kết hợp chặt chẽgiữa bản đồ và biểu đồ Qua đó sẽ giúp cho người học nắm được tình hình pháttriển, sự phân bố các đối tượng Địa lí Để sử dụng có hiệu quả các trang Atlattrong học tập, giáo viên (GV) cần giúp học sinh (HS):

Hiểu được hệ thống kí hiệu, ước hiệu bản đồ

Nhận biết, chỉ, đọc tên và mô tả đặc điểm các đối tượng Địa lí trên bản đồ.Xác định phương hướng, khoảng cách, vĩ độ, kinh độ, kích thước, hìnhthái và vị trí địa lí các đối tượng địa lí trên bản đồ

Xác định các mối liên hệ không gian trên bản đồ

Phối hợp đo tính các biểu đồ có trong bản đồ

Phối hợp các trang bản đồ có liên quan đến nội dung cần tìm hiểu để làmđược các điều trên một cách dể dàng, cần phải:

Nắm được mục đích làm việc với bản đồ Phần lớn đó chính là nội dungcâu hỏi, bài tập…

Chọn bản đồ có nội dung phù hợp với mục đích yêu cầu

Đọc bảng chú giải để biết cách người ta thể hiện đối tượng đó trên bản đồnhư thế nào? bằng kí hiệu gì? bằng màu sắc gì?

Dựa vào các kí hiệu, màu sắc, các biểu đồ trên bản đồ để xác định vị trícác đối tượng địa lí

Liên kết, đối chiếu, so sánh các kí hiệu với nhau để tìm ra các đặc điểmcủa các đối tượng được thể hiện trực tiếp trên bản đồ từ đó phát hiện ra các đặcđiểm hoặc mối quan hệ địa lí không trực tiếp trên bản đồ (mối quan hệ tự nhiênvới tự nhiên, tự nhiên với kinh tế, kinh tế với kinh tế)

Phân tích các biểu số liệu có sẵn trong trang Atlat để hỗ trợ, làm rõ nộidung, bổ sung nội dung tờ bản đồ mà Atlat không thể trang bị hết được

Những vấn đề trên không nhất thiết học sinh phải nhớ ngay mà thông quatừng nội dung cụ thể học sinh sẽ nhớ nhanh và làm tốt nội dung yêu cầu

Trong từng nội dung cụ thể học sinh sẽ được hướng dẫn Sẽ được và cầnthiết những yêu cầu nhất định Không phải bài học nào hay nội dung nào cũngcần có đầy đủ các yêu cầu trên

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Tính thực tế của đề tài khá cao nhưng trong quá trình thực hiện vẫn còngặp một số khó khăn nhất định như [3]:

Học sinh: Vẫn cho rằng việc học từng bài trên Atlat vẫn còn quá phức tạp sovới việc học thuộc lòng; vì vậy các em xem Atlat chỉ mang tính minh họa mà thôi.Khi không thi tốt nghiệp thì học sinh vẫn coi nhẹ Atlat Nhưng khi bộ môn có thitốt nghiệp thì học sinh mới chú trọng đến Atlat thì không thể sử dụng có hiệuquả trong thời gian ngắn với Atlat được

Giáo viên: Nếu hướng dẫn học sinh một cách cặn kẽ thì sẽ “cháy giáo án”không theo kịp tiến độ của chương trình Các bài học trong chương trình khối

12, đặc biệt là chương trình chuẩn thời lượng kiến thức trong một tiết học cònquá nhiều dẫn đến việc hướng dẫn sử dụng Atlat trong từng nội dung cụ thể thìkhông thể theo kịp chương trình vì vậy mà Atlat phần lớn dùng để quan sát,minh họa là chính

Học sinh chỉ thấy cần sử dụng Atlat và mang tính đối phó khi biết mônĐịa lí thi THPT quốc gia vì số lượng bài học quá nhiều Lúc này không còn đủthời gian để tìm hiểu và có thể làm thuần thục bài trên Atlat được

Việc kiểm tra đánh giá hiện nay còn mang tính tái hiện kiến thức vì vậyviệc hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat vừa mất quá nhiều thời gian mà việc ứngdụng trong thi lại rất ít Do đó học sinh vẫn lo ngại giữa học thuộc lòng và sử

dụng Atlat

Nếu học sinh sử dụng được Atlat sẽ có nhiều điểm thuận lợi như:

Học sinh: không phải lo sợ mình không thuộc bài vì đã có Atlat: Một tàiliệu hợp pháp khi trả bài, làm bài kiểm tra, bài thi vì vậy ngay cả không thi tốtnghiệp học sinh vẫn xem trọng quyển Atlat

Giáo viên: không sợ học sinh lớp mình dạy không làm được bài vì khôngthuộc hoặc gặp phải câu hỏi khó hoặc đòi hỏi quá nhiều nội dung vì đã có Atlat

hỗ trợ

Mặc dù dung lượng kiến thức cho mỗi bài hay tiết học là quá nhiều nhưngmột khi sử dụng được Atlat thì các em vẫn có thể theo kịp hoặc học ngay ở nhàđược Giúp học sinh tăng khả năng tự học, tự tìm nội dung cho các câu hỏi màkhông nhất thiết lúc nào cũng phải có giáo viên bên cạnh

Hiện nay chúng ta đang đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy, học và kiểmtra đánh giá vì vậy cấu trúc đề thi, kiểm tra cũng đang dần dần thay đổi theo.Việc sử dụng Atlat thông thạo sẽ giúp cho các em thi được nhiều điểm hơn ởnhiều bộ môn trong một thời gian ngắn vì không cần quá bận tâm số lượng bài ởmôn Địa lí và có nhiều thời gian cho các môn khác hơn

Qua việc ứng dụng đề tài này tôi tin chắc rằng học sinh sẽ sử dụng đượcmột cách thông thạo Atlat Địa lí Việt Nam và giải quyết được những khó khănkhông chỉ cho học sinh mà cho cả giáo viên

Qua quá trình điều tra khảo sát học sinh ở một số lớp 12 trường THPT 4 ThọXuân mà tôi phụ trách đầu năm học 2017 - 2018, tôi thu được kết quả như sau:

Lớp học sinh Số SLGiỏi % SLKhá% Trung bìnhSL % SLYếu %

12A1 41 6 14,6 12 29,3 16 39,0 7 17,1

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1 Xác định vai trò của Atlát Địa lí Việt Nam trong dạy học môn Địa lí

- Các bản đồ các ngành kinh tế gồm: Nông nghiệp chung, nông nghiệp,lâm nghiệp và thuỷ sản, công nghiệp chung, các ngành công nghiệp trọng điểm,giao thông, thương mại, du lịch

- Trong một trang bản đồ của Atlat thể hiện nhiều yếu tố:

+ Yếu tố tự nhiên: Vị trí, địa hình, đất đai, khoáng sản, sông ngòi, khí hậu,sinh vật…

+ Yếu tố kinh tế - xã hội: Dân cư, mật độ dân số, hành chính, các ngànhkinh tế, các vùng kinh tế

+ Giới hạn một vùng lãnh thổ hay các vùng liền kề nhau

- Trong bản đồ mỗi vùng đều có bản đồ tự nhiên, bản đồ kinh tế và cácbiểu đồ, số liệu thống kê

- Trong một trang bản đồ của Atlat còn thể hiện [3]:

+ Một số bảng số liệu, biểu đồ dân số qua các năm, cơ cấu, hay biểu đồbiểu hiện giá trị sản xuất các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản, côngnghiệp…

+ Một số hình ảnh về hoạt động sản xuất kinh tế, hoạt động văn hoá… củacác địa phương

b Xác định với học sinh tầm quan trọng của Atlat Địa lí Việt Nam trongviệc học chương trình Địa lí lớp 12 nói chung và giới thiệu một số bài học trong

phần Địa lí tự nhiên và Địa lí dân cư của chương trình Địa lí lớp 12, từ đó giúpcác em trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm liên quan.

Bố cục của Atlát rất phong phú, có nhiều bản đồ, biểu đồ, bảng số liệuthống kê, tranh ảnh với những nội dung khác nhau, giúp cho việc học Địa líthuận lợi hơn, hiệu quả hơn mà không phải học thuộc lòng và ghi nhớ một cánhmáy móc

Phần Địa lí tự nhiên và Địa lí dân cư là những phần có kiến thức trừutượng và rất khó, nếu không sử dụng kênh hình để dạy và học, thì việc học củacác em sẽ rất khó khăn Vì vậy khi học môn Địa lí lớp 12, nên tích cực rèn luyện

kỹ năng sử dụng Atlat để các em biết cách khai thác kiến thức qua từng trangcủa Atlat là rất cần thiết, giúp các em học tốt hơn môn Địa lý, đặc biệt là phầnĐịa lý tự nhiên và Địa lý dân cư

2.3.2 Thực hiện các phương pháp rèn luyện kỹ năng sử dụng Atlát cho học sinh trong dạy và học một số bài Địa lí tự nhiên và Địa lí dân cư ở chương trình địa lí lớp 12:

a Rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu các nội dung trong bản đồ,biểu đồ của Atlat

Việc đầu tiên là phải rèn luyện cho học sinh kỹ năng tìm hiểu các nộidung trong bản đồ, biểu đồ của Atlat để rút ra các nhận xét cần thiết Để tìm hiểuđược nội dung của mỗi bản đồ, biểu đồ thì cần phải hiểu được hệ thống ký hiệutrên bản đồ, biểu đồ Trong Atlat hệ thống ký hiệu được dùng là những quy định

về cách biểu hiện bằng màu sắc, các phương pháp ký hiệu, tỷ lệ của bản đồ Giáo viên cần hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu và nắm vững các quy ước ở mục

Ký hiệu chung ngay từ trang đầu tiên của Atlat, và các bảng chú giải trong từngtrang Atlát để có thể đọc nhanh, đúng bản đồ, biểu đồ và từ đó phân tích chínhxác hơn

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh khi đọc bất cứ một bản đồ nào cũngcần phải:

- Đọc tên từng bản đồ để hiểu từng nội dung bản đồ thể hiện

- Đọc phần chú giải để hiểu rõ các kí hiệu được dùng cho bản đồ đó Mỗinội dung bản đồ khác nhau cách dùng màu sắc để thể hiện cũng khác nhau, trongbản đồ Hình thể và Các miền địa lý tự nhiên; màu sắc để thể hiện độ cao, thấp,nông, sâu của địa hình; trong bản đồ Địa chất khoáng sản màu sắc lại thể hiệntuổi của các loại đá; trong bản đồ Các nhóm đất, bản đồ động - thực vật màu sắcthể hiện các nhóm đât, hoặc các thảm thực vật khác nhau, trong bản đồ khí hậumàu sắc lại thể hiện sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa và các ký hiệu hình họcthể hiện các loại khoáng sản; ký hiệu tượng hình thể hiện các loài động - thựcvật; ký hiệu đường chuyển động thể hiện hướng gió, tính chất gió, đường đi củacác cơn bão

- Tìm hiểu các kiến thức liên quan đến bài học được thể hiện trên bản đồ,biểu đồ, tranh ảnh trong Atlat Từ đó rút ra những nhận xét về các yếu tố của tựnhiên và kinh tế - xã hội theo từng nội dung của bài học

b Sử dụng Atlát để dạy và học một số bài học phần ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN.b1 Khai thác Atlát để dạy và học bài 2: Vị trí địa lí và phạm vi lãnh thổ

* Xác định yêu cầu của bài học: Xác định được vị trí địa lí và phạm vi

lãnh thổ của nước ta trên bản đồ

* Xác định với học sinh, với yêu cầu của bài 2, cần sử dụng bản đồ Hành chính ở trang 4, 5 của Atlát Địa lí để khai thác.

* Hướng dẫn học sinh cách khai thác bản đồ trong Atlát:

+ Giới thiệu với học sinh trong trang 3, 4 của Atlát Địa lí, ngoài bản đồhành chính Việt Nam, ở góc phải phía trên còn có bản đồ các nước Đông Nam Á + Yêu cầu học sinh phải xác định được hệ thống kinh tuyến, vĩ tuyến, đọc

kỹ bảng chú giải trong trang bản đồ để xác định các ký hiệu trên bản đồ, đặc biệt

là biên giới các quốc gia

+ Dựa vào kênh chữ trên bản đồ học sinh xác định được các quốc gia cóchung đường biên giới với Việt Nam

+ Dựa vào hệ thống kinh - vĩ tuyến và kênh chữ xác định các điểm cựcBắc, Nam, Đông, Tây của lãnh thổ Việt Nam

+ Dựa vào bản đồ Các nước Đông Nam Á và hệ thống kinh - vĩ tuyến xácđịnh được Viêt Nam nằm ở khu vực nào trên thế giới và ở vị trí nào trong ĐôngNam Á

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh xác định vùng biển của nước ta trên bản

đồ hành chính và bản đồ các nước Đông Nam Á:

Giáp với phía đông và nam lãnh thổ Việt Nam

Trên bản đồ Đông Nam Á, là một bộ phận của biển Đông, giáp với vùngbiển của các quốc gia nào?

Xác định đường cơ sở, để trên cơ sở đó xác định các bộ phận hợp thànhvùng biển Việt Nam

Xác định hệ thống các đảo, đặc biệt là 2 quần đảo xa bờ là Hoàng sa vàTrường sa

+ Trên cơ sở kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa, học sinh có thểlàm rõ được yêu cầu của bài học: kết luận về đặc điểm vị trí địa lí, phạm vi lãnhthổ và các bộ phận hợp thành lãnh thổ Việt Nam

* Kết hợp với các phương pháp dạy học và các phương tiện dạy học khác

để làm rõ các nội dung còn lại của bài học.

b2 Khai thác Atlát để dạy và học bài 6, 7: Đất nước có nhiều đồi núi

* Xác định yêu cầu của bài học :

+ Biết được đặc điểm chung của địa hình Việt Nam, hiểu được sự phânhóa các khu vực địa hình, sự phân hóa địa hình đồi núi ở Việt Nam, đặc điểmcác khu vực địa hình và sự khác nhau giữa các vùng đồng bằng

+ Những thế mạnh và hạn chế của các khu vực địa hình

* Xác định với học sinh, với yêu cầu của bài 6, cần sử dụng các bản đồ Hình thể (trang 6, 7); bản đồ Địa chất khoáng sản; bản đồ Sông ngòi; bản đồ các nhóm đất, bản đồ Các miền địa lí tự nhiên (từ trang 8 đến trang 14) để khai thác.

* Hướng dẫn học sinh cách khai thác bản đồ trong Atlát:

+ Khai thác các bản đồ để làm rõ đặc điểm chung của địa hình Việt Nam:

Dựa vào màu săc, các lát cắt địa hình kết hợp với kênh chữ trong bản đồHình thể (trang 6, 7), bán đồ Các miền địa lý tự nhiên (trang 13, 14) để xác định

các dạng địa hình chính, sự phân bậc của địa hình, tỷ lệ giữa các dạng địa hình,hướng địa hình, các khu vực địa hình chính và sự khác nhau của các khu vực địahình

Ví dụ: Màu sắc trên bản đồ có sự thay đổi từ xanh -> vàng -> đỏ chứng

tỏ địa hình có sự phân hóa về độ cao, màu đỏ và màu vàng chiếm tỷ lệ lớn trênbản đồ chứng tỏ địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích nước ta, trong đó màuvàng chiếm ưu thế chứng tỏ chủ yếu là địa hình đồi núi thấp

Các hình ảnh trong mỗi trang Atlát, để thấy được tác động của con ngườilên bề mặt địa hình

+ Khai thác các bản đồ để làm rõ sự phân hóa thành các khu vực địa hình

và sự khác nhau giữa các khu vực địa hình:

Căn cứ vào màu sắc thể hiện trên bản đồ, cách thể hiện kênh chữ trên bản

đồ để làm rõ: Ranh giới các khu vực địa hình, dạng địa hình chính, độ cao địahình, hướng các dãy núi và hướng của các thung lũng sông

Ví dụ 1: Trên bản đồ các miền địa lý tự nhiên (trang 13) ranh giới vùngnúi Đông Bắc với vùng núi Tây Bắc là thung lũng sông Hồng được thể hiệnbằng nét gạch màu hồng đứt đoạn, ở vùng núi Đông Bắc màu vàng nhạt và xanh

lá mạ chiếm ưu thế chứng tỏ địa hình chủ yếu đồi núi thấp, vùng núi Tây Bắcmàu đỏ và vàng chiếm ưu thế chưng tỏ nhiều địa hình núi cao Ở vùng núi ĐôngBắc các kênh chữ thể hiên các dãy núi đươc bố trí theo hướng vòng cung chứng

tỏ cấu trúc địa hình ở đây có hướng vòng cung, ở vùng núi Tây Bắc các kênhchữ thể hiên các dãy núi đươc bố trí theo hương Tây Bắc - Đông Nam chứng tỏcấu trúc địa hình ở đây có hướng Tây Bắc - Đông Nam

Ví dụ 2: Trên bản đồ các miền địa lí tự nhiên (trang 13) ranh giới vùng núiTrường Sơn Bắc với Trường Sơn Nam là dãy Bạch Mã được thể hiện bằng nétgạch màu hồng đứt đoạn, ở vùng núi Trường Sơn Bắc màu vàng nhạt và màuxanh lá mạ chiếm ưu thế chứng tỏ địa hình ở đây chủ yếu là đồi núi thấp, dòngchảy của các con sông được thể hiện theo hướng Tây Bắc - Đông Nam chứng tỏhướng của địa hình là hướng Tây Bắc - Đông Nam Ở vùng núi Trường SơnNam màu vàng chiếm ưu thế chứng tỏ địa hình núi trung bình chiếm ưu thế,kênh chữ cho ta thấy ở đây có các cao nguyên rộng lớn

Ví dụ 3: Trên bản đồ Hình thể (trang 6, 7) màu xanh trên bản đồ thể hiệndạng địa hình đồng bằng Ở đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Longmàu xanh thể hiện trên một vùng rộng lớn ở hạ lưu các con sông, chứng tỏ cácđồng đồng bằng này là đồng bằng châu thổ sông lớn được hình thành do quátrình bồi tụ của sông ngòi, địa hình khá bằng phẳng Ở ven biển miền Trungmàu xanh được thể hiện thu hẹp lại kéo dài dọc ven biển, xen kẽ với màu vàngchứng tỏ đồng bằng ở đây được hình thành chủ yếu do tác động của sóng biển và

bị chia cắt mạnh do các dãy núi đâm ngang ra biển

Ví dụ 4: Trên bản đồ các nhóm đất, dựa vào màu sắc khác nhau thể hiệncác loại đất khác nhau cho ta thấy loại đất được hình thành ở các đồng bằngsông Hồng và sông Cửu Long chủ yếu là đất phù sa sông, và một lần nữa chophép ta khẳng định nguồn gốc của các đồng bằng này Đồng thời ở đồng bằngsông Cửu Long màu tím của đất phèn, mặn được thể hiện nhiều hơn cho thấy sựkhác nhau về tính chất các loại đât phù sa ở hai đồng bằng sông Hồng và đồng

bằng sông Cửu Long, từ đó có thể thấy được sự khác nhau về đặc điểm địa hìnhgiữa 2 đồng bằng này: trên bề mặt đồng bằng sông Hồng có nhiều đê và bị biếnđổi nhiều do tác động của con người, đồng bằng sông Cửu Long ít đê và thấptrũng hơn

+ Kết hợp bản đồ Hình thể, Các miền địa lý tự nhiên với bản đồ Địa chấtkhoáng sản, Đất, Thực vật và động vật, sông ngòi và các hình ảnh về các hoạtđộng sản xuất kinh tế trong các trang để nêu lên các thế mạnh và hạn chế ở cáckhu vực địa hình Ví dụ: Sông ngòi chảy qua các vùng đồi núi địa hình dốc tốc

độ dòng chảy lớn thì có giá trị về thủy điện; vùng đồi núi có đất Feralit thích hợpvới các loại cây trồng nào; ở các đồng bằng địa hình bằng phẳng đất phù sa thíchhợp với các loại cây gì Hình ảnh về hoạt động sản xuất trên cao nguyên MộcChâu (trang 7) cho ta thấy thế mạnh về ngành trồng cây công nghiêp ở vùng đồinúi, hình ảnh ở bài biển Vũng Tàu (trang 14) cho ta thấy thế mạnh về du lịch ởvùng đồng bằng ven biển

* Kết hợp với các phương pháp dạy học và các phương tiện dạy học khác

để làm rõ các nội dung còn lại của bài học.

+ Trên cơ sở đó kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa, kết hợp với sửdụng máy chiếu đa năng để giới thiệu thêm các hình ảnh , học sinh có thể làm

rõ được yêu cầu của bài học

b3 Khai thác Atlát để dạy và học bài 8: Thiên nhiên chịu ảnh hưởng sâusắc của biển

* Xác định yêu cầu của bài học:

+ Biết được những nét khái quát về biển Đông

+ Phân tích được ảnh hưởng của biển Đông đến các yếu tố khí hậu, địahình bờ biển, các hệ sinh thái ven biển, tài nguyên thiên nhiên vùng biển và cácthiên tai vùng biển

* Xác định với học sinh, với yêu cầu của bài 8, cần sử dụng các bản đồ Hành chính, Hình thể, Địa chất khoáng sản, khí hậu, Sông ngòi, Các nhóm đất, Thực và động vật và bản đồ Các miền tự nhiên (từ trang 4 -> trang14) của Atlát Địa ly để khai thác

* Hướng dẫn học sinh cách khai thác bản đồ trong Atlát:

+ Khai thác các bản đồ Hành chính, Hình thể (trang 4, 5, 6, 7), Khí hậu(trang 9) để làm rõ đặc điểm của biển Đông

Ví dụ 1: trong bản đồ Hành chính, Hình thể dựa vào kênh chữ và hình ảnhcho ta thấy biển Đông là một biển rộng và là biển kín nhờ được bao bọc bởivòng cung đảo

Ví dụ 2: Trong bản đồ khí hậu, phân tích các biểu đồ về lượng mưa, biếnđộng nhiệt độ ở một số địa điểm, qua các ký hiệu đường chuyển động có thể xácđịnh được các chế độ gió và bão ở trên biển từ đó làm rõ đặc điểm biển Đông làbiển nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa, có nhiệt độ nước biển cao; lượngmưa lớn thay đổi theo mùa đồng thời chịu tác động của hai chế độ gió mùa làgió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam, chịu ảnh hưởng của nhiều bão đồngthời kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa làm rõ được vai trò của biểnĐông đến khí hậu Việt Nam

+ Khai thác các bản đồ Hình thể, Địa chất khoáng sản, Sông ngòi, Thựcvật và động vật làm rõ vai trò của biển Đông đối với địa hình và các hệ sinh tháivùng ven biển; tài nguyên thiên nhiên vùng biển:

Ví dụ 1: xác định trên bản đồ Hình thể, sông ngòi các dạng địa hình venbiển được thể hiện qua các ký hiệu, các kênh chữ để thấy được nhờ có biểnĐông làm cho địa hình ven biển nước ta trở nên rất đa dạng, bao gồm các đồngbằng châu thổ sông; các cửa sông; các vũng vịnh biển; các bãi cát, cồn cát; cácđảo, quần đảo

Ví dụ 2: Qua các ký hiệu tượng hình, ký hiệu hình học, màu sắc trên bản

đồ Địa chất khoáng sản, Thực vật và động vật thấy được các hệ sinh thái vùngven biển khá đa dạng có hệ sinh thái rừng trên đất phèn, rừng ngập mặn, rừngtrên các đảo, có khoáng sản ở thềm lục địa quan trọng nhất là dầu khí, có tàinguyên sinh vật biển rât phong phú

+ Trên cơ sở đó kết hợp với kênh chữ trong sách giáo khoa, và cácphương tiện dạy học khác giới thiệu thêm các hình ảnh liên quan (hình ảnh vềcác bãi biển nổi tiếng ở nước ta, về vịnh Hạ Long, Nha Trang , rùng ngập mặnCần Giờ ở TP Hồ Chí Minh, hình ảnh rừng U Minh, hình ảnh rừng trên cácđảo ), để học sinh có thể làm rõ được yêu cầu của bài học

* Kết hợp với các phương pháp dạy học và các phương tiện dạy học khác

để làm rõ các nội dung còn lại của bài học.

b4 Khai thác Atlát để dạy và học bài 9, 10: Thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa

* Xác định yêu cầu của bài học:

+ Hiểu được nguyên nhân và biết được các biểu hiện của đặc điểm thiên

nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa qua yếu tố khí hậu

+ Tác động của khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa đến các thành phần tự nhiênkhác và cảnh quan tự nhiên, biểu hiện của đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới ẩm giómùa qua các thành phần tự nhiên khác và cảnh quan tự nhiên

+ Ảnh hưởng của thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa đến các hoạt động sảnxuất và sinh hoạt của dân cư

* Xác định với học sinh, với yêu cầu của bài 9, 10, cần sử dụng các bản

đồ Hình thể (trang 6, 7), Khí hậu (trang 9), Sông ngòi (trang 10), Các nhóm đất (trang 11), Thực và động vật (trang 12) của Atlát Địa lý để khai thác

* Hướng dẫn học sinh cách khai thác bản đồ trong Atlát:

+ Khai thác bản đồ khí hậu để làm rõ nguyên nhân và biểu hiện tính chấtnhiệt đới ẩm gió mùa của khí hậu:

Ví dụ 1: Khai thác các bản đồ nhiệt độ ở trang 9, qua cách thể hiện bằngmàu sắc thay đổi trên bản đồ có thể thấy nền nhiệt độ ở nước ta luôn cao, có sựthay đổi theo mùa và theo vĩ độ

Ví dụ 2: Khai thác các bản đồ lượng mưa ở trang 9, qua cách thể hiệnbằng màu sắc thay đổi trên bản đồ có thể thấy lượng mưa trên lãnh thổ nước taluôn lớn và có sự thay đổi theo mùa và theo khu vực

Ví dụ 3: Khai thác bản đồ khí hậu chung, phân tích các biểu đồ về lượngmưa và biến động nhiệt độ, học sinh thấy được chế độ nhiệt - ẩm của khí hậuViệt Nam là rất dồi dào Qua các ký hiệu đường chuyển động trên bản đồ kếthợp với sách giáo khoa nhận xét được sự hoạt động của các chế độ gió mùa, hoạt