Hiện nay, hệ thống các chính sách, pháp luật về vấn đề giải quyết chế độ chính sách cho đối t-ợng lao động dôi d- do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc đã t-ơng đối đầy đủ, và
Trang 1Phỏp luật về giải quyết việc làm cho lao động dụi dư do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp
nhà nước Nguyễn Văn Sinh
Trường Đại học Cụng nghệ Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật kinh tế; Mó số: 60 38 50 Người hướng dẫn: PGS TS Nguyễn Hữu Viện
Năm bảo vệ: 2007
Abstract: Khỏi quỏt cỏc quan niệm về việc làm và chớnh sỏch phỏp luật về giải quyết
việc làm trong nền kinh tế thị trường trờn thế giới và ở nước ta hiện nay Từ cơ sở trờn, tập trung nghiờn cứu tỡnh hỡnh giải quyết chế độ, chớnh sỏch cho lao động dụi dư theo phỏp luật lao động Việt Nam trờn phạm vi cả nước trong 20 năm đổi mới Đưa ra một
số định hướng cải cỏch doanh nghiệp Nhà nước và kiến nghị những giải phỏp về chớnh sỏch, phỏp luật nhằm giải quyết việc làm cú hiệu quả cho lao động dụi dư: Hoàn thiện chớnh sỏch phỏp luật về chương trỡnh phỏt triển kinh tế - xó hội để tạo việc làm; xõy dựng và tổ chức thực hiện chớnh sỏch về cỏc quỹ giải quyết việc làm; cú chớnh sỏch đào tạo nghề gắn với việc làm; tăng cường tuyờn truyền phổ biến về vấn đề cổ phần húa; xõy dựng luật điều chỉnh vấn đề thất nghiệp; sớm ban hành luật về việc làm và
giải quyết việc làm
Keywords: Doanh nghiệp nhà nước; Giải quyết việc làm; Lao động dụi dư; Luật lao
động; Phỏp luật Việt Nam
Content
Mở đầu
1 Tính cấp thiết của đề tài
Đổi mới và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà n-ớc, phát triển và nâng cao chất l-ợng nguồn nhân lực, giải quyết việc làm, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế là mối quan tâm hàng đầu của nhiều quốc gia trên thế giới, đặc biệt là ở các n-ớc đang phát triển và có nguồn nhân lực trẻ, dồi dào nh- ở Việt Nam
ở n-ớc ta, kể từ khi có chủ tr-ơng đổi mới, sắp xếp và nâng cao hiệu quả doanh nghiệp nhà n-ớc, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh, trong đó có vấn đề việc làm và giải quyết việc làm cho ng-ời lao động dôi d- Nếu nh- tr-ớc thời kỳ đổi mới, việc làm cho ng-ời lao
động chủ yếu do Nhà n-ớc phân công thì sau đổi mới, "giải quyết việc làm, bảo đảm cho mọi ng-ời có khả năng lao động đều có cơ hội có việc làm là trách nhiệm của Nhà n-ớc, của các doanh nghiệp và toàn xã hội" [7] Trong bối cảnh đó, cùng với sự gia tăng nguồn nhân lực xã hội, sắp xếp lại sản xuất và tinh giảm biên chế trong khu vực hành chính sự nghiệp v.v , nhu
Trang 2cầu về việc làm và giải quyết việc làm của ng-ời lao động dôi d- ngày càng trở nên cấp thiết
Đây chính là cơ sở để hình thành các chính sách, pháp luật về vấn đề lao động dôi d- do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc
Hiện nay, hệ thống các chính sách, pháp luật về vấn đề giải quyết chế độ chính sách cho
đối t-ợng lao động dôi d- do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc đã t-ơng đối đầy
đủ, và đã áp dụng đ-ợc một thời gian, tạo điều kiện thuận lợi cho cả doanh nghiệp và ng-ời lao động, góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi doanh nghiệp nhà n-ớc và ổn định đời sống cho ng-ời lao động dôi d-
Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay đứng tr-ớc sự biến động và sự phát triển của thị tr-ờng lao động trong và ngoài n-ớc, các doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi và ng-ời lao
động dôi d- đã gặp không ít khó khăn, thách thức nh-: trình độ ng-ời lao động dôi d- còn thấp, sự am hiểu về thị tr-ờng lao động còn yếu và nhiều bất cập, nhiều chủ tr-ơng, chính sách ch-a đáp ứng đ-ợc yêu cầu của ng-ời lao động, đặc biệt là trong lĩnh vực giải quyết việc làm, trao đổi, cung cấp thông tin về lao động và việc làm, vấn đề đào tạo nghề Điều này là do nhận thức về tầm quan trọng của những chính sách giải quyết việc làm cho ng-ời lao động dôi d- trong quá trình đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc còn ch-a đầy đủ, thiếu thống nhất; một số địa ph-ơng, các cơ quan, tổ chức và các cấp lãnh đạo ch-a thực sự quan tâm thực hiện, bố trí đủ và kịp thời kinh phí cho các hoạt động có liên quan; thiếu chính sách đồng bộ
và dài hạn, chính sách cán bộ, chính sách tài chính…
Từ thực trạng trên cho thấy việc nghiên cứu những vấn đề về lý luận cũng nh- thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về giải quyết chế độ, chính sách đối với lao động dôi d- nhằm góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật lao động về vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dôi d- là một việc làm hết sức cấp thiết trong giai đoạn hiện nay Vì
vậy, tác giả đã lựa chọn đề tài "Pháp luật về giải quyết việc làm cho lao dộng dôi d- do
đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc" làm đề tài nghiên cứu cho luận văn cao
học luật của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Liên quan đến vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dôi d- đã có một số bài viết trên các báo, tạp chí về chính sách đối với lao động dôi d-, tình hình sắp xếp lại doanh
nghiệp nhà n-ớc nh-: "Chính sách đối với lao động dôi d- trong sắp xếp và nâng cao hiệu
quả doanh nghiệp nhà n-ớc" của tác giả Nguyễn Đại Đồng, Vụ Lao động - Việc làm,
đăng trên tạp chí Lao động và Xã hội, số 189, từ ngày 16-30/4/2002; của tác giả Ngô Văn Giang, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung -ơng đăng trên tạp chí Lao động và Xã
hội, số 189, từ ngày 16-30/4/2002; "Những kết quả ban đầu thực hiện nghị định số 41/CP"
của tác giả Phạm Thị Là, Vụ Lao động - Việc làm, đăng trên tạp chí Lao động và Xã hội,
số 242, từ ngày 1-15/7/2004; "Năm năm thực hiện chính sách đối với lao động dôi d-
ngành xây dựng" của tác giả Nguyễn Thế Việt, Vụ Tổ chức Cán bộ - Bộ Xây dựng, đăng
trên tạp chí Lao động và Xã hội, số 294, từ ngày 1-15/9/2006; "Cần gia hạn việc thực hiện
chính sách đối với lao động dôi d-" của tác giả Đặng Quang Điều, Tổng Liên đoàn Lao
động Việt Nam, đăng trên tạp chí Lao động và Xã hội, số 272, từ ngày 1-15/10/2005 Và
Trang 3một số các bài viết liên quan đến hoạt động cổ phần hóa doanh nghiệp nhà n-ớc, nh-ng cho đến nay ch-a có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dôi d- d-ới ph-ơng diện pháp luật và kinh tế - xã hội
3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu của đề tài
Luận văn có mục đích làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật lao động về vấn đề giải quyết chính sách, pháp luật cho lao động dôi d-, từ đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật lao động về vấn đề này
ở Việt Nam hiện nay
Luận văn có nhiệm vụ làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về việc làm và giải quyết việc làm, thực trạng và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật đối với hoạt động giải quyết chế
độ, chính sách, giải quyết việc làm cho lao động dôi d-; những yêu cầu và các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về tổ chức thực hiện chế độ, chính sách cho lao động dôi d- hiện nay
- Luận giải những vấn đề về lý luận và thực tiễn về việc làm và giải quyết việc làm hiện
nay ở Việt Nam
- Phân tích thực trạng và đánh giá tình hình thực hiện các quy định của pháp luật về vấn đề
đổi mới, sắp xếp và nâng cao hiệu quả của doanh nghiệp nhà n-ớc hiện nay ở n-ớc ta
- Trên cơ sở các vấn đề nghiên cứu ở trên đ-a ra giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống pháp
luật về tổ chức thực hiện chế độ, chính sách cho lao động dôi d- hiện nay ở n-ớc ta
Luận văn tập trung nghiên cứu tình hình giải quyết chế độ, chính sách cho lao động dôi d- theo pháp luật lao động Việt Nam hiện nay trong phạm vi cả n-ớc, nhất là trong những năm gần đây
4 Cơ sở lý luận và ph-ơng pháp nghiên cứu
Cơ sở lý luận: Luận văn đ-ợc thực hiện dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin,
t- t-ởng Hồ Chí Minh và các quan điểm, đ-ờng lối của Đảng, các văn bản pháp luật của Nhà n-ớc về tổ chức thực hiện chế độ, chính sách cho lao động dôi d- cũng nh- các vấn đề khác có liên quan
Ph-ơng pháp nghiên cứu: Trên cơ sở ph-ơng pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, luận
văn sử dụng tổng hợp các ph-ơng pháp khoa học chuyên ngành và liên ngành, trong đó coi trọng ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, khảo sát và tổng kết thực tiễn
5 Những đóng góp mới của luận văn
- Đây là luận văn đầu tiên nghiên cứu về "chế độ, chính sách giải quyết việc làm cho lao
động dôi d-" theo pháp luật lao động Việt Nam hiện nay
- Đây là luận văn mà tác giả đã cố gắng để xin có một số đóng góp mới sau đây:
+ Luận giải khái niệm việc làm và giải quyết việc làm theo quan niệm của thế giới và Việt Nam;
Trang 4+ Phân tích thực trạng của pháp luật về giải quyết các chế độ trợ cấp và chính sách giải quyết việc làm cho lao động dôi d- do quá trình đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc;
+ Nêu ra một số định h-ớng và giải pháp về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- ở n-ớc ta hiện nay
6 Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm
3 ch-ơng
Ch-ơng 1: Quan niệm về việc làm và chính sách pháp luật về giải quyết việc làm ở n-ớc ta hiện nay
Ch-ơng 2: Thực trạng chính sách, pháp luật giải quyết việc làm cho lao động dôi d- ở n-ớc ta trong giai đoạn hiện nay
Ch-ơng 3: Kiến nghị một số ph-ơng h-ớng và giải pháp hoàn thiện chính sách pháp luật
về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- trong thời gian tới
nội dung cơ bản của luận văn
Ch-ơng 1
về Giải quyết việc làm ở n-ớc ta hiện nay
1.1 Quan niệm về việc làm và giải quyết việc làm trên thế giới và theo pháp luật Việt Nam
Tại tiểu mục này, tác giả luận văn tìm hiểu nhằm làm rõ các quan niệm về việc làm của một số n-ớc trên thế giới, của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), đặc biệt đi sâu tìm hiểu các quan niệm về việc làm ở Việt Nam qua một số giai đoạn cụ thể Trên cơ sở đó luận văn phân tích và làm rõ tầm quan trọng của việc làm và giải quyết việc làm đối với sự phát triển kinh tế
và xã hội
1.1.1 Quan niệm về việc làm và giải quyết việc làm của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO)
ở tiểu mục này, luận văn tìm hiểu nhằm làm sáng tỏ nội hàm của một số khái niệm về lao động, việc làm theo quan niệm của một số học giả nổi tiếng trên thế giới
Đặc biệt, tác giả đã tìm hiểu một số khái niệm liên quan đến lao động, việc làm mà Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đ-a ra nh-: khái niệm lực l-ợng lao động, khái niệm ng-ời có việc làm, khái niệm thất nghiệp Trên cơ sở các khái niệm mà Tổ chức Lao
động Quốc tế (ILO) đ-a ra, luận văn cũng đi sâu tìm hiểu cách tiếp cận và đ-a ra khái niệm việc làm của một số quốc gia trên thế giới
1.1.2 Quan niệm về việc làm và giải quyết việc làm theo pháp luật Việt Nam
Trang 5ở tiểu mục này, luận văn đi sâu nghiên cứu và làm rõ quan niệm về việc làm của Việt Nam trên cơ sở đ-ờng lối, chủ tr-ơng, chính sách của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà n-ớc trong từng giai đoạn lịch sử Cụ thể, luận văn phân tích, đánh giá quan niệm về việc làm
ở n-ớc ta qua hai giai đoạn tiêu biểu, đó là giai đoạn tr-ớc năm 1986 và giai đoạn từ năm 1986
đến nay Luận văn đề cập đến quan niệm của Đảng và Nhà n-ớc ta về vấn đề việc làm trong giai đoạn của nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung và trong nền kinh tế thị tr-ờng định h-ớng xã hội chủ nghĩa Đồng nghĩa với việc Nhà n-ớc phải có trách nhiệm tạo việc làm và bảo đảm việc làm cho công dân theo chế độ biên chế suất đời đ-ợc thay bằng việc nhà n-ớc có trách nhiệm ngày càng tạo ra nhiều việc làm mới trong xã hội
1.2 Kinh tế thị tr-ờng, vấn đề việc làm và giải quyết việc làm
ở tiểu mục này, luận văn tìm hiểu nhằm làm sáng tỏ vấn đề việc làm và giải quyết việc làm trong điều kiện nền kinh tế thị tr-ờng ở n-ớc ta hiện nay
1.2.1 Việc làm trong nền kinh tế thị tr-ờng
ở tiểu mục này, luận văn đi sâu nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ vấn đề việc làm, tính chất của việc làm trong điều kiện của nền kinh tế thị tr-ờng và mối quan hệ giữa việc làm với các vấn đề liên quan nh- lao động, thất nghiệp Tính chất của việc làm trong nền kinh tế thị tr-ờng cũng thay đổi căn bản so với nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung nh- tính luân biến động, thay
đổi và theo quy luật cung cầu, thỏa thuận
1.2.2 Giải quyết việc làm trong nền kinh tế thị tr-ờng
Trong tiểu mục này, tác giả nêu ra vấn đề giải quyết việc làm trong điều kiện của nền kinh
tế thị tr-ờng, phân tích những đặc điểm giống và khác nhau giữa việc giải quyết việc làm trong
điều kiện cơ chế kế hoạch hóa tập trung tr-ớc kia và vấn đề giải quyết việc làm trong đòi hỏi của nền kinh tế thị tr-ờng hiện nay Trong điều kiện nền kinh tế thị tr-ờng theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa ở n-ớc ta hiện nay, Nhà n-ớc có trách nhiệm trong việc định ra chỉ tiêu tạo việc làm mới trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm năm và hàng năm Đồng thời, Nhà n-ớc còn xây dựng các cơ chế nhằm giải quyết việc làm cho ng-ời lao động thông qua các chính sách pháp luật
1.3 Chính sách pháp luật về việc làm và giải quyết việc làm của n-ớc ta trong giai
đoạn hiện nay
Trong tiểu mục này, luận văn luận giải về vấn đề việc làm và giải quyết việc làm theo các quy định của pháp luật lao động hiện nay, cũng nh- các chính sách pháp luật đang đ-ợc thực thi nhằm giải quyết vấn đề việc làm hiện nay và giai đoạn tiếp theo
1.3.1 Pháp luật lao động về việc làm
Trong tiểu mục này, tác giả đi sâu nghiên cứu các quy định pháp luật lao động về việc làm
ở n-ớc ta hiện nay Tập trung vào những vấn đề có tính nguyên tắc chung làm cơ sở cho các quy định pháp luật cụ thể Để cụ thể hóa các nguyên tắc cơ bản của Hiến pháp, ngày 23 tháng 6 năm 1994 Quốc hội khóa IX đã thông qua Bộ luật Lao động quy định các chế độ, chính sách
về lao động và việc làm nhằm nhằm đảm bảo hiệu quả trong sử dụng và quản lý lao động, góp phần công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất n-ớc vì mục tiêu dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội công
Trang 6bằng, dân chủ, văn minh Trong đó pháp luật lao động đã chỉ ra trách nhiệm của Nhà n-ớc, các cơ quan nhà n-ớc, trách nhiệm của ng-ời lao động, của các tổ chức xã hội, trách nhiệm của ng-ời sử dụng lao động trong vấn đề lao động, việc làm và giải quyết việc làm cho ng-ời lao động Cũng nh- những đối t-ợng ng-ời lao động đ-ợc pháp luật lao động điều chỉnh, nh- lao động nữ, lao động là ng-ời tàn tật, lao động ch-a thành niên
1.3.2 Chính sách, pháp luật giải quyết việc làm cho ng-ời lao động
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu các chính sách, pháp luật lao động liên quan đến giải quyết việc làm cho ng-ời lao động Trên cơ sở giới thiệu và phân tích các cơ chế giải quyết việc làm cho ng-ời lao động hiện nay nh- hoạt động t- vấn và giới thiệu việc làm thông qua các tổ chức giới thiệu việc làm là các trung tâm giới thiệu việc làm và các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực t- vấn và giới thiệu việc làm
Pháp luật đã quy định cụ thể về nhiệm vụ của trung tâm giới thiệu việc làm và các doanh nghiệp có đăng ký hoạt động giới thiệu việc làm nh-:
- T- vấn về việc làm, học nghề, chính sách có liên quan đến quan hệ lao động theo quy
định của pháp luật lao động;
- Giới thiệu việc làm cho ng-ời lao động, cung ứng và tuyển lao động theo yêu cầu của
ng-ời sử dụng lao động;
- Thu thập, phân tích và cung ứng thông tin về thị tr-ờng lao động, tổ chức dạy nghề
Luận văn cũng đề cập đến các cơ chế khác nh-: hoạt động dạy nghề, hoạt động của các quỹ hỗ trợ để giải quyết việc làm cho ng-ời lao động nh- Quỹ hỗ trợ lao động dôi d-, Quỹ quốc gia về việc làm
Ch-ơng 2
trong giai đoạn hiện nay
2.1 Quá trình đổi mới, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc và tác động của nó tới lao
động dôi d-
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu và làm rõ vấn đề yêu cầu đổi mới của doanh nghiệp nhà n-ớc, quá trình thực hiện và hậu quả dẫn đến tình trạng lao động dôi d- sau quá trình thực hiện
2.1.1 Sự cần thiết phải đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc trong giai đoạn hiện nay
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu và làm rõ vai trò của doanh nghiệp nhà n-ớc đối với nền kinh tế, thực trạng của doanh nghiệp nhà n-ớc, phân tích những mặt yếu kém, bất lợi của mô hình doanh nghiệp nhà n-ớc hiện nay Sau đó, luận văn đề cập
đến các hoạt động liên quan đến quá trình đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc nh-: quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp nhà n-ớc, quá trình chuyển đổi công ty nhà n-ớc
Trang 7thành công ty trách nhiệm hữu hạn, quá trình giao, bán, khoán kinh doanh và cho thuê doanh nghiệp nhà n-ớc và cuối cùng là vấn đề giải thể, phá sản doanh nghiệp nhà n-ớc
2.1.2 Những tác động của việc sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc đến vấn đề lao động dôi d-
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu và làm rõ những tác động của việc sắp
xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc đến vấn đề lao động dôi d- thông qua việc phân tích các ph-ơng án cải cách doanh nghiệp nhà n-ớc, những thuận lợi và khó khăn, những mặt tích cực
và tiêu cực, bản chất của các quá trình chuyển đổi này Đồng thời, luận văn cũng nêu ra những hệ quả tất yếu phát sinh trong quá trình đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc Nh- vấn đề quyền lợi của ng-ời lao động bị ảnh h-ởng, nhà n-ớc phải tạo ra cơ chế để
đảm bảo việc này
2.2 Thực trạng chính sách, pháp luật về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- do
đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu và làm rõ thực trạng những chính sách, pháp luật đối với lao động dôi d- kể từ khi có quyết định thực hiện cho đến hiện nay Luận văn tập trung nghiên cứu về phạm vi áp dụng và đối t-ợng áp dụng chính sách đối với lao
động dôi d-, đồng thời phân tích những chính sách áp dụng cho từng đối t-ợng ng-ời lao
động
2.2.1 Các chính sách đối với ng-ời lao động trong giai đoạn tr-ớc khi ban hành Nghị
định số 41/2002/NĐ-CP ngày 11/4/2002
2.2.1.1 Giai đoạn 1986 - 1994
Giai đoạn này, luận văn nghiên cứu có tính lịch sử, tổng kết các chính sách pháp luật liên quan trong giai đoạn này về vấn đề giải quyết việc làm cho ng-ời lao động nh- Quyết định số 217/HĐBT, ngày 14/11/1987 của Hội đồng Bộ tr-ởng (nay là Chính phủ) về ban hành các chính sách đổi mới kế hoạch hóa và hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa đối với xí nghiệp quốc doanh; Quyết định số 176/HĐBT, ngày 9/11/1989 của Hội đồng Bộ tr-ởng (nay
là Chính phủ) về sắp xếp lao động và giải quyết số lao động dôi ra trong các đơn vị kinh tế quốc doanh
2.2.1.2 Giai đoạn 1995 - 2002
Trong tiểu mục này, luận văn cũng đề cập đến những căn cứ pháp luật vừa làm cơ sở cho việc xây dựng những chính sách pháp luật liên quan đến vấn đề lao động dôi d- là tiền đề của quá trình đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc đ-ợc quy định trong Bộ luật Lao
động đầu tiên của n-ớc ta năm 1994 Trong đó có quy định tại Điều 17 Bộ luật Lao động cho những đối t-ợng ng-ời lao động đã làm việc th-ờng xuyên trong doanh nghiệp từ 01 năm trở lên bị mất việc làm thì ng-ời sử dụng lao động có trách nhiệm đào tạo lại họ để tiếp tục sử dụng vào những chỗ làm việc mới Nếu không giải quyết đ-ợc việc làm mới phải cho ng-ời lao động thôi việc thì trả trợ cấp mất việc làm, cứ mỗi năm làm việc trả 01 tháng l-ơng, nh-ng thấp nhất cũng bằng 02 tháng l-ơng
Trang 82.2.1.3 Giai đoạn từ 2002 đến hết 25/9/2007
Đây là giai đoạn trọng tâm và quyết liệt nhất đối với việc giải quyết chế độ chính sách cho ng-ời lao động dôi d- Trong giai đoạn này, Nghị định số 41/2002/NĐ-CP ngày 11/4/2002 của Chính phủ đã phát huy hiệu quả và đạt đ-ợc những thành quả nhất định Hầu nh- các chế
độ chính sách cơ bản của ng-ời lao động đã đ-ợc giải quyết; là tiền đề để Chính phủ xây dựng
và ban hành các chế độ chính sách trong Nghị định số 110/2007/NĐ-CP ngày 26 tháng 06 năm 2007 về chính sách đối với ng-ời lao động dôi d- do sắp xếp lại công ty Nhà n-ớc đ-ợc phân tích cụ thể tiếp theo
2.2.2 Chính sách, pháp luật về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- trong giai đoạn hiện nay
2.2.2.1 Phạm vi áp dụng chính sách pháp luật cho lao động dôi d- do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu về phạm vi áp dụng các đối t-ợng doanh nghiệp nhà n-ớc để thực hiện việc chuyển đổi và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc trong giai đoạn hiện nay trên cơ sở phân tích và so sánh với những chính sách tr-ớc kia, nhằm tổng hợp để đ-a ra những kết luận và đóng góp cho luận văn Phạm vi áp dụng các chính sách pháp luật lao động dôi d-:
Công ty nhà n-ớc độc lập; công ty mẹ của tập đoàn kinh tế (sau đây gọi tắt là tập đoàn), Tổng công ty nhà n-ớc (gồm cả ngân hàng th-ơng mại nhà n-ớc); công ty mẹ trong tổ hợp công ty mẹ - công ty con; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc Tổng công ty do Nhà n-ớc quyết định đầu t- và thành lập; đơn vị hạch toán phụ thuộc của công ty nhà n-ớc độc lập, tập đoàn, Tổng công ty nhà n-ớc, công ty mẹ, công ty thành viên hạch toán độc lập của Tổng công ty nhà n-ớc thực hiện cổ phần hóa;
Công ty nhà n-ớc độc lập; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tổng công ty; công ty thành viên hạch toán hạch toán độc lập thuộc tập đoàn thực hiện giao cho tập thể ng-ời lao động;
Công ty nhà n-ớc độc lập; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tổng công ty; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tập đoàn; đơn vị hạch toán phụ thuộc tổng công ty;
bộ phận hạch toán phụ thuộc của công ty thành viên hạch toán phụ thuộc của công ty nhà n-ớc độc lập thực hiện bán;
Công ty nhà n-ớc độc lập; công ty mẹ của tập đoàn; công ty mẹ trong tổ hợp công ty mẹ
- công ty con; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tổng công ty; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tập đoàn; đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc tổng công ty nhà n-ớc chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn;
Công ty nhà n-ớc độc lập; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tổng công ty; công ty thành viên hạch toán độc lập thuộc tập đoàn thực hiện phá sản, giải thể;
Nông tr-ờng quốc doanh độc lập, nông tr-ờng quốc doanh thuộc công ty nhà n-ớc thực hiện sắp xếp lại theo Nghị định số 170/2004/NĐ-CP ngày 22 thánh 9 năm 2004 của Chính phủ
về sắp xếp, đổi mới và phát triển nông tr-ờng quốc doanh;
Trang 9 Lâm tr-ờng quốc doanh độc lập, nông tr-ờng quốc doanh thuộc công ty nhà n-ớc thực hiện sắp xếp lại theo nghị định số 200/2004/NĐ-CP ngày 03 thánh 12 năm 2004 của Chính phủ về sắp xếp, đổi mới và phát triển lâm tr-ờng quốc doanh
2.2.2.2 Đối t-ợng áp dụng chính sách, pháp luật cho lao động dôi d- do đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu và làm rõ yêu cầu của pháp luật về đối t-ợng áp dụng chính sách đối với lao động dôi d-, cơ sở áp dụng và thực tế quy định trong luật:
+ Đối t-ợng áp dụng là ng-ời lao động dôi d- đang thực hiện hợp đồng lao động không xác định thời hạn
+ Và ng-ời lao động dôi d- đang thực hiện hợp đồng lao động có thời hạn từ 12 đến 36 tháng
2.2.2.3 Chính sách, pháp luật về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- đang thực hiện hợp đồng lao động không xác định thời hạn
Trong tiểu mục này, luận văn tập trung nghiên cứu về vấn đề giải quyết các chế độ chính sách trong đó có vấn đề giải quyết việc làm cho lao động dôi d- thuộc đối t-ợng thực hiện hợp
đồng lao động không xác định thời hạn
+ Chế độ chính sách đối với ng-ời lao động ch-a đủ tuổi nghỉ h-u và có đủ số năm đóng bảo hiểm xã hội
+ Chế độ đối với ng-ời lao động đã đủ tuổi nghỉ h-u và còn thiếu số năm đóng bảo hiểm xã hội;
+ Chế độ đối với những ng-ời lao động không thuộc cả hai diện đối t-ợng trên
2.2.2.4 Chính sách, pháp luật về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- đang thực hiện hợp đồng lao động xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng
Trong tiểu mục này của luận văn, tác giả đề cập đến vấn đề chế độ chính sách đối với ng-ời lao động dôi d- thực hiện theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng và so sánh với việc giải quyết chế độ chính sách cho những lao động theo hợp đồng lao
động không xác định thời hạn
2.2.2.5 Tình hình giải quyết chế độ chính sách cho đối t-ợng lao động dôi d- thông qua các quỹ hỗ trợ:
Hiện nay, nhà n-ớc ta đã tạo ra một số loại quỹ khác nhau nhằm giải quyết một số các chế
độ chính sách đối với lao động dôi d- và hỗ trợ doanh nghiệp trong quá trình thực hiện việc
đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc
Thứ nhất, Quỹ hỗ trợ lao động dôi d- do sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc:
- Mục đích của quỹ đ-ợc thành lập để thực hiện chính sách trợ cấp cho ng-ời lao động theo các đối t-ợng d-ới đây bị mất việc hoặc nghỉ h-u sớm do sắp xếp lại công ty
- Đối t-ợng đ-ợc h-ởng hỗ trợ từ quỹ là:
Trang 10+ Ng-ời lao động đang làm việc khi sắp xếp lại công ty (bao gồm cả nông, lâm tr-ờng quốc doanh) đã tìm mọi biện pháp tạo việc làm, nh-ng không bố trí đ-ợc việc làm
+ Ng-ời lao động có tên trong danh sách th-ờng xuyên của công ty nh-ng đang phải chờ
bố trí việc làm;
+ Ng-ời lao động trong công ty bị phá sản, giải thể
+ Các chức danh giám đốc, phó giám đốc, thành viên ban quản trị, giám sát, kế toán tr-ởng của các doanh nghiệp nhà n-ớc thôi việc hoặc nghỉ h-u tr-ớc tuổi do không sắp xếp
đ-ợc công việc tại thời điểm công ty thực hiện sắp xếp lại
Quỹ này cũng đ-ợc sử dụng để cấp kinh phí cho các cơ sở dạy nghề cho ng-ời lao động dôi d-, với thời gian đào tạo không quá 6 tháng tại các cơ sở dạy nghề cho Sở Lao động Th-ơng binh và Xã hội chỉ định
Thứ hai, Quỹ hỗ trợ sắp xếp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà n-ớc:
Quỹ hỗ trợ sắp xếp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà n-ớc đ-ợc thành lập để hỗ trợ để giải quyết chế độ cho ng-ời lao động và tài chính cho các doanh nghiệp nhà n-ớc trong quá trình sắp xếp lại và chuyển đổi sở hữu
2.2 Kết quả của chính sách pháp luật về giải quyết việc làm cho lao động dôi d- và những tồn tại khó khăn cần khắc phục
2.2.1 Kết quả chính sách pháp luật nhằm giải quyết việc làm cho lao động dôi d-
Trong tiểu mục này, luận văn tổng kết về các kết quả đã đạt đ-ợc trong việc sắp xếp và
đổi mới doanh nghiệp nhà n-ớc Khẳng định việc tiến hành các giải pháp phát triển doanh nghiệp nhà n-ớc này là hợp lý, phù hợp với chủ tr-ơng, đ-ờng lối của Đảng, Nhà n-ớc và nguyện vọng của nhân dân
2.2.2 Một số tồn tại, khó khăn trong công tác giải quyết việc làm cho lao động dôi d- trong giai đoạn hiện nay
Trong phần tiểu mục này, luận văn trên cơ sở các kết quả đã đạt đ-ợc tổng hợp và nếu ra một số khó khăn, thách thức trong quá trình thực hiện việc đổi mới và sắp xếp lại doanh nghiệp nhà n-ớc Trong đó có nêu ra một số khó khăn sau:
Về chế độ chính sách đối với ng-ời lao động động dôi d- trong quá trình thực hiện cũng
đã xảy ra một số những v-ớng mắc nhất định:
Thứ nhất, phát sinh ra một số hiện t-ợng lợi dụng kẽ hở của pháp luật nh- việc doanh
nghiệp tạo điều kiện cho ng-ời lao động về nghỉ theo chế độ dôi d- càng nhiều càng tốt (để
đ-ợc h-ởng chính sách)
Thứ hai, đâu đó còn xảy ra tình trạng có ng-ời "dôi d- thật" và ng-ời "dôi d- giả" Ng-ời
"dôi d- thật" th-ờng là ng-ời có tay nghề, trình độ chuyên môn thấp, sức khỏe kém, ý thức kém v.v
Thứ ba, hiện nay, một số công ty ch-a thực hiện đầy đủ chế độ đóng bảo hiểm xã hội đối
với ng-ời lao động, nợ tiền bảo hiểm xã hội dẫn đến tình trạng ng-ời lao động đủ điều kiện