Pháp luật quốc tế chống biến đổi khí hậu việc thực thi cam kết Việt Nam Nguyễn Thị Hồng Yến Khoa Luật Luận văn Thạc sĩ ngành: Luật Quốc tế; Mã số: 60 38 60 Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Năng Năm bảo vệ: 2011 Abstract: Phân tích vấn đề biến đổi khí hậu (BĐKH) Làm rõ biểu BĐKH phạm vi toàn cầu Việt Nam Giới thiệu số điều ước quốc tế quan trọng liên quan đến vấn đề BĐKH sách , pháp luật ứng phó với BĐKH số quốc gia rút học kinh nghiệm cho Việt Nam Đánh giá trình thực thi cam kết quốc tế BĐKH Việt Nam Đề xuất số giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam BĐKH Keywords: Luật Quốc tế; Pháp luật quốc tế; Biến đổi khí hậu; Pháp luật Việt Nam Content MỞ ĐẦU Tính cấp thiết đề tài Đứng trước thách thức biến đổi cách bất thường nhanh chóng khí hậu trái đất, từ năm 1990, loạt hội nghị quốc tế tổ chức để đưa lời kêu gọi khẩn cấp cho đời điều ước quốc tế đa phương tồn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu (quy ước viết tắt BĐKH) Tháng 6/1992, Hội nghị Liên hợp quốc môi trường phát triển, Công ước Khung Liên hợp quốc BĐKH đời với mục tiêu “ổn định nồng độ khí nhà kính khí mức ngăn ngừa can thiệp nguy hiểm người hệ thống khí hậu” Nằm bên bờ Tây biển Đơng, có đường bờ biển dài hai đồng châu thổ lớn, Việt Nam phải đối mặt với nhiều mối đe dọa BĐKH nước biển dâng cao Chính thế, Việt Nam có cam kết mạnh mẽ chiến chống lại BĐKH phương diện quốc gia quốc tế Tuy nhiên, hành động thực tế cịn chưa đủ so với mà BĐKH đã, gây cho cộng đồng quốc tế nói chung Việt Nam nói riêng Xuất phát từ lý trên, việc nghiên cứu quy định pháp luật quốc tế vấn đề BĐKH trình thực thi cam kết Việt Nam có ý nghĩa quan trọng, góp phần thúc đẩy q trình hoạch định sách giải pháp phịng chống biểu cực đoan BĐKH Việt Nam Tình hình nghiên cứu đề tài Liên quan đến vấn đề BĐKH, có số cơng trình nghiên cứu nước quốc tế đề cập đến như: Luận văn thạc sỹ “Nguyên tắc phòng ngừa: phù hợp pháp luật quốc tế BĐKH” Rabbi Elamparo Deloso, Đại học Lund - Thuỵ Điển; Chuyên đề Thuỷ Lợi số 2-2007; GS TSKH Nguyễn Ngọc Trân,“Để triển khai có hiệu chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH” Tuy nhiên, nghiên cứu học giả chủ yếu khai thác tổng quan bình diện quốc tế, dừng lại việc nghiên cứu tác động biện pháp ứng phó với BĐKH ngành Thực tế chưa có cơng trình nghiên cứu cách tổng thể vấn đề pháp lý quốc tế quốc gia BĐKH Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài Mục đích đề tài nhằm làm rõ vấn đề lý luận thực tiễn pháp lý quốc tế liên quan đến BĐKH, bao gồm nội dung: Quy định pháp luật quốc tế chống BĐKH; Tác động BĐKH đến số quốc gia…Trên sở đó, đánh giá đề xuất giải pháp tăng cường mức độ thực thi quy định pháp luật quốc tế hướng hoàn thiện pháp luật Việt Nam lĩnh vực Đối tƣợng phạm vi nghiên cứu đề tài Luận văn vào nghiên cứu số điều ước quốc tế BĐKH, bao gồm: Công ước Vienna bảo vệ tầng Ozone; Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone; Công ước Khung Liên hợp quốc BĐKH Nghị định thư Kyoto giảm phát thải khí nhà kính sách, pháp luật Việt Nam ứng phó với BĐKH Phƣơng pháp nghiên cứu đề tài Phù hợp với mục đích phạm vi nghiên cứu, luận văn triển khai sở quan điểm Chủ nghĩa Mác – Lênin tư tưởng Hồ Chí Minh Trong trình thực luận văn, tác giả sử dụng số phương pháp cụ thể phương pháp phân tích phương pháp so sánh để đánh giá mức độ hồn thiện tương thích pháp luật Việt Nam so với quy định pháp luật quốc tế… Những kết nghiên cứu luận văn - Luận văn làm rõ cách tổng thể vấn đề pháp lý pháp luật quốc tế BĐKH - Luận văn làm rõ sách, pháp luật Việt Nam biến đổi khí hậu nhiều phương diện - Luận văn đề xuất số giải pháp hoàn thiện pháp luật tăng cường hiẹu thực thi cam kết quốc tế biến đổi khí hậu Việt Nam thời gian tới Kết cấu luận văn Ngoài Mục lục, Mở đầu, Kết luận Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn kết cấu thành chương sau: Chương 1: Những vấn đề biến đổi khí hậu Chương 2: Những vấn đề pháp luật quốc tế chống biến đổi khí hậu Chương 3: Thực thi pháp luật quốc tế chống biến đổi khí hậu Việt Nam CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.1 KHÁI NIỆM KHÍ HẬU VÀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.1.1 Khái niệm khí hậu a Định nghĩa khí hậu Khí hậu trạng thái trung bình thời tiết khoảng thời gian không gian định Khí hậu nơi đặc trưng trạng thái trung bình nhiều năm yếu tố khí tượng nhiệt độ, độ ẩm, lượng mưa, gió v.v Theo từ điển thuật ngữ Ủy ban liên Chính phủ BĐKH thì: Khí hậu dùng để "thời tiết trung bình", xác hơn, bảng thống kê mơ tả định kì ý nghĩa thay đổi số lượng có liên quan khoảng thời gian khác nhau, từ hàng tháng hàng nghìn, hàng triệu năm b Các thành phần khí hậu: Thành phần khí hậu bao gồm khí quyển, thủy quyển, băng quyển, thạch sinh 1.1.2 Khái niệm BĐKH a Định nghĩa BĐKH Theo Tổ chức khí tượng giới (WMO), BĐKH vận động bên hệ thống khí hậu, thay đổi kết cấu hệ thống mối quan hệ tương tác thành phần ngoại lực hoạt động người Công ước Khung Liên hợp quốc BĐKH ghi nhận, BĐKH “là biến đổi môi trường vật lý sinh học gây ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả phục hồi sinh sản hệ sinh thái tự nhiên quản lý đến hoạt động hệ thống kinh tế - xã hội đến sức khỏe phúc lợi người” (Điều Khoản 1) b Lịch sử BĐKH: Nhiều tài liệu khoa học địa chất cho thấy, lịch sử xa xưa Trái đất xảy biến đổi sâu sắc khí hậu Từ khoảng kỷ XIX, nhờ đo đạc xác dụng cụ, người bắt đầu có số liệu định lượng chi tiết BĐKH (xem hình 1.1) Hình 1.1: Chuẩn sai nhiệt độ bề mặt trung bình tồn cầu thời kỳ 1880-2007 1.2 NGUYÊN NHÂN VÀ MỘT SỐ BIỂU HIỆN CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 1.2.1 Nguyên nhân BĐKH a Về trình vận động tự nhiên: Sự thay đổi quỹ đạo Trái đất yếu tố có ý nghĩa quan trọng làm thay đổi lượng mặt trời Hoạt động phun trào núi lửa tạo nhiều hạt bụi hạt lơ lửng làm giảm độ suốt khí ảnh hưởng mạnh mẽ tới thời tiết khí hậu b Về tác động người: Theo báo cáo lần thứ IPCC (2007), số ngun nhân gây BĐKH có đến 90% xuất phát từ hoạt động người, như: hoạt động sản xuất công nghiệp, sử dụng nhiên liệu hóa thạch, khai hoang cơng nghiệp; Sự gia tăng phương tiện giao thông thành phố lớn giới; Dân số tăng nhanh nguyên nhân dẫn đến BĐKH 1.2.2 Một số biểu BĐKH 1.2.2.1 Hiệu ứng nhà kính: Hiệu ứng nhà kính nóng lên Trái đất có mặt KNK Là kết trao đổi không cân lượng Trái đất với không gian xung quanh, dẫn đến gia tăng nhiệt độ khí trái đất 1.2.2.2 Nước biển dâng: Nước biển dâng cao biểu rõ việc nóng lên tồn cầu Các yếu tố góp phần khiến mực nước biển dâng cao bao gồm: dãn nở nhiệt lớp bề mặt đại dương nóng lên; bổ sung nước cho đại dương vùng có băng tuyết tan chảy 1.2.2.3 Mưa acid: Mưa axit tượng nước mưa có độ pH < 5.6 (Khi độ pH nhỏ 5.6, nước có tính axit, ăn mịn vật dụng kim loại, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, gây đau bụng, ói mửa) Mưa axit ảnh hưởng xấu tới nguồn nước sông, ao, hồ; gây tác động nghiêm trọng tới đất trồng; làm giảm tuổi thọ cơng trình xây dựng 1.2.2.4 Cháy rừng: Nhiệt độ bề mặt Trái đất tăng cao nguyên nhân chủ yếu dẫn đến hàng loạt vụ cháy rừng diện rộng suốt thập kỷ qua Các đám cháy rừng than bùn giải phóng carbon dioxide vào khí thúc đẩy q trình ấm lên khí hậu làm gia tăng vụ cháy rừng 1.2.2.5 Bão, lũ lụt hạn hán a Bão: Bão trạng thái nhiễu động khí loại hình thời tiết cực trị Là tượng gió mạnh kèm theo mưa lớn có xuất hoạt động khu áp thấp khơi sâu b Lũ lụt: Lũ tượng dịng nước mưa lớn tích luỹ từ nơi cao tràn dội làm ngập lụt khu vực vùng trũng, thấp c Hạn hán: Hạn hán tượng lượng mưa thiếu hụt nghiêm trọng kéo dài, làm giảm hàm lượng ẩm khơng khí hàm lượng nước đất, làm suy kiệt dòng chảy sông suối, hạ thấp mực nước ao hồ 1.2.2.6 Sa mạc hóa: Sa mạc hóa tượng suy thối đất đai vùng khơ hạn, bán khô hạn, vùng ẩm nửa khô hạn, gây hoạt động người BĐKH Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng sa mạc hóa, đó, phần lớn tác động người 1.3 TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI TỪNG LĨNH VỰC 1.3.1 Tác động BĐKH phạm vi toàn cầu a Tác động BĐKH hệ sinh thái tự nhiên đa dạng sinh học: BĐKH làm thay đổi cấu trúc, chức hệ sinh thái làm suy giảm đa dạng sinh học Nguyên nhân tuyệt chủng suy giảm nghiêm trọng lồi tác động BĐKH, nhiễm b Tác động BĐKH đến nông, lâm, ngư nghiệp * Đối với nông nghiệp: Những thiên tai khí tượng gây thảm họa khơng sinh trưởng, suất trồng mà sản phẩm sau thu hoạch.… * Đối với lâm nghiệp: BĐKH ảnh hưởng đến thảm thực vật rừng hệ sinh thái rừng theo nhiều chiều hướng khác * Đối với thủy sản: BĐKH làm cho nước mặn lấn sâu vào lục địa, làm nơi sinh sống thích hợp số lồi thủy sản nước c Tác động BĐKH đến tài nguyên nước: Hệ lụy đáng lo ngại nguy xảy xung đột quốc gia có sơng, hồ hay vùng nước biên giới với d Tác động BĐKH đến người:Theo Tổ chức Y tế giới - WHO (1990): Giảm tầng ozone bình lưu làm tăng xạ tử ngoại bước sóng 290-325nm, có quan hệ đến sức khỏe, làm tăng ung thư da; tăng bệnh mắt 1.3.2 Tác động BĐKH số quốc gia Việt Nam 1.3.2.1 Trung Quốc Tác động nguồn nước: Theo Chương trình BĐKH quốc gia Trung Quốc, tình hình khan nước có xu hướng tiếp tục gia tăng phía bắc Trung Quốc Tác động kinh tế ven biển: Trong 50 năm qua, tốc độ nước biển dâng Trung Quốc 2,5mm/năm; Khu vực sông băng Tây Bắc Trung Quốc bị thu hẹp 21% độ dày đất đóng băng cao nguyên Thanh Hải – Tây Tạng giảm tối đa từ 45m [63,68] Tác động nông nghiệp chăn nuôi [80]: BĐKH làm suy giảm sản lượng chất lượng sản phẩm nông sản Tác động lâm nghiệp hệ sinh thái tự nhiên: BĐKH đe dọa trực tiếp đến hệ sinh thái tự nhiên Trung Quốc Tác động lĩnh vực khác: BĐKH có khả kích thích xuất lây lan số bệnh tật đe dọa nghiêm trọng đến sở hạ tầng, giao thông Trung Quốc [90] 1.3.2.2 Bangladesh Tác động BĐKH người: Theo đánh giá Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) năm 2007, mực nước biển dâng 1m nhấn chìm 18% diện tích đất, trực tiếp đe doạ 11% dân số Tác động mực nước sông mực nước biển dâng cao ảnh hưởng đến 70 triệu người [37,62] Tác động BĐKH nông, lâm, ngư nghiệp: Nước biển dâng cao làm thay đổi vị trí cửa sơng, gây thay đổi lớn nơi cư trú bãi đẻ lồi sinh vật biển BĐKH cịn đe dọa đến đa dạng sinh học rừng ngập mặn Sundarbans [37,62] 1.3.2.3 Philippines Tác động đến hệ sinh thái: Diện tích rừng Philippines cịn 7.2 triệu héc-ta, chiếm 24.27/% tổng diện tích đất nước Ngoài ra, BĐKH đe dọa nghiêm trọng đến rặng san hô Philippines Tác động đến nông nghiệp: BĐKH làm cho suất trông Philippines giảm sút nghiêm trọng, hạn hán kéo dài làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến nông nghiệp Tác động đến đa dạng sinh học: Nếu nhiệt độ tăng phạm vi từ 30-400C gây dịch chuyển nơi cư trú loài thực vật động vật Tác động đến sở hạ tầng: BĐKH làm giảm nhanh sức chịu đựng kim loại kiến trúc làm hỏng vật liệu xây dựng Tác động đên dân số, sức khỏe nhân khẩu: Nghèo đói, bệnh tật dẫn đến luồng di cư ạt người di cư môi trường Lĩnh vực y tế chịu gánh nặng BĐKH gây 1.3.2.4 Việt Nam Tác động tài nguyên nước: Khả lũ mùa mưa cạn kiệt mùa khô trở nên khắc nghiệt Bên cạnh đó, tượng nước biển dâng làm nghiêm trọng tình trạng nước mặn xâm thực, tượng triều cường Tác động hệ sinh thái: Một số khu bảo tồn cảnh quan có tầm quan trọng kinh tế - xã hội, văn hóa khoa học khơng cịn đa dạng, phong phú; Sự xâm nhập loài ngoại lai làm thay đổi cấu trúc gen, lấn áp, ức chế tiêu diệt loài sinh vật địa; Các vụ cháy rừng tiếp tục gia tăng thời gian tới, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống loài [33,36,91] Tác động thủy sản: Do ảnh hưởng thời tiết, mưa nhiều khiến cho dịch bệnh phát triển, nguồn nước thay đổi nhanh khiến cho đối tượng nuôi khác tôm hùm, rong sụn Khánh Hoà, Phú Yên bị chết, gây thiệt hại nặng nề cho người dân Tác động BĐKH nông nghiệp an ninh lương thực: BĐKH ảnh hưởng đến trình sinh trưởng gia súc, gia cầm, làm tăng khả sinh bệnh, truyền dịch gia súc, gia cầm [33] Tác động BĐKH sức khỏe người: BĐKH dẫn đến gia tăng số bệnh tật, bệnh nhiệt đới, bệnh truyền nhiễm thông qua phát triển lồi vi khuẩn, trùng vật chủ mạng bệnh CHƢƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.1 KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.1.1 Định nghĩa pháp luật quốc tế chống BĐKH Pháp luật quốc tế chống BĐKH hiểu chế định pháp luật môi trường quốc tế, bao gồm hệ thống nguyên tắc, quy phạm pháp luật quốc tế điều chỉnh quan hệ phát sinh chủ thể luật quốc tế qúa trình hợp tác lĩnh vực chống BĐKH Từ định nghĩa rút số đặc trưng sau: - Về chủ thể hợp tác: Chủ thể tham gia trình hợp tác lĩnh vực chống BĐKH chủ thể pháp luật quốc tế, chủ yếu quốc gia - Về nội dung hợp tác: Bao gồm tất hoạt động liên quan đến vấn đề chống BĐKH, như: xây dựng pháp luật chống BĐKH, thực thi cam kết quốc tế chống BĐKH,… - Về pháp luật điều chỉnh trình hợp tác: Là pháp luật quốc tế - Về trình thực thi biện pháp cưỡng chế: Dựa chế tự cưỡng chế 2.1.2 Quá trình phát triển pháp luật quốc tế chống BĐKH Pháp luật quốc tế chống BĐKH chế định nằm ngành Luật mơi trường quốc tế, phát triển chế định luật gắn liền với trình hình thành phát triển pháp luật môi trường quốc tế Thời kỳ môi trường riêng biệt: Mang tính tự phát, cục biệt lập khai thác sư dụng môi trường tự nhiên dẫn đến hệ suy giảm mơi trường tồn cầu Thời kỳ môi trường người: Với đặc thù thay đổi nhận thức nhân loại mối đe dọa đến phát triển quốc gia cộng đồng quốc tế từ tượng suy giảm mơi trường tồn cầu Trong giai đoạn này, khung pháp luật quốc tế bảo vệ mơi trường hình thành, qua tác động tích cực đến mối quan hệ môi trường người Thời kỳ môi trường phát triển bền vững: Có thể nói, thời kỳ phát triển rực rỡ pháp luật môi trường quốc tế, chứng đời nhiều điều ước quốc tế đa phương bảo vệ phát triển bền vững môi trường, chế hợp tác quốc tế bảo vệ mơi trường 2.1.3 Vai trị pháp luật quốc tế chống BĐKH Thứ nhất, thiết lập khuôn khổ pháp lý cần thiết cho việc hợp tác chủ thể nhằm chống lại tác động BĐKH Thứ hai, nâng cao ý thức xác định trách nhiệm cho quốc gia việc ứng phó với BĐKH sở cơng bằng, phù hợp với trách nhiệm chung có phân biệt Thứ ba, sở để giải tranh chấp quốc gia phát sinh trình thực thi cam kết điều ước quốc tế Thứ tư, tiền đề quan trọng cho việc hình thành ngành luật mới, độc lập luật quốc tế 2.2 CÁC NGUYÊN TẮC CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.2.1 Nguyên tắc chống BĐKH nghĩa vụ quốc gia cộng đồng quốc tế Nguyên tắc đặt yêu cầu: quốc gia (đặc biệt nước chịu tác động nặng nề BĐKH) phải chủ động xây dựng kế hoạch, chiến lược nhằm giảm thiểu ứng phó với BĐKH Đồng thời, quốc gia phải xác định chiến chung, dài hạn toàn nhân loại 2.2.2 Nguyên tắc quốc gia phát triển có trách nhiệm hỗ trợ tài chuyển giao cơng nghệ cho nƣớc phát triển nhằm chống BĐKH Về mặt quan điểm, chống BĐKH xác định trách nhiệm chung tất quốc gia “nhưng có phân biệt”, tùy thuộc vào “khả năng” mức độ phát thải khác Trong đó, trách nhiệm lớn thuộc quốc gia phát triển 2.2.3 Nguyên tắc phát triển bền vững sở chống BĐKH quốc gia toàn giới Nguyên tắc ghi nhận: Các quốc gia có nghĩa vụ bảo vệ mơi trường để đảm bảo cho hệ mai sau sống môi trường lành; Công nhận quyền phát triển tất quốc gia sở cơng bằng, bình đẳng, có ưu đãi cho nước phát triển thông qua trợ giúp tài kỹ thuật; 2.2.4 Nguyên tắc ngăn ngừa giảm thiểu tổn hại môi trƣờng Đây nguyên tắc vấn đề chống BĐKH dựa sở thực tế môi trường bảo vệ cách tốt thơng qua biện pháp phịng ngừa thiệt hại thông qua nỗ lực sửa chữa đền bù sau thiệt hại xảy [52] 2.3 MỘT SỐ QUY PHẠM PHÁP LUẬT QUỐC TẾ ĐIỀU CHỈNH VẤN ĐỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.3.1 Nhóm quy phạm pháp luật quốc tế bảo vệ tầng Ozone 2.3.1.1 Công ước Vienna bảo vệ tầng Ozone a Sự hình thành: Cơng ước Vienna bảo vệ tầng Ozone thông qua vào tháng 3/1985 Vienna (Áo) b Nội dung Công ước: Công ước yêu cầu quốc gia thành viên phải có biện pháp thích hợp để bảo vệ sức khỏe người môi trường chống lại ảnh hưởng có hại phát sinh dễ phát sinh từ hoạt động người 2.3.1.2 Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone a Sự hình thành: Ngày 16/9/1987 Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone Bên Công ước Vienna thông qua sửa đổi, bổ sung nhiều lần họp Bên như: London (1990), Copenhagen (1992), Vienna (1995); Montreal (1997) Bắc Kinh (1999) b Mục tiêu NĐT Montreal: Là chấm dứt hoàn toàn việc sử dụng sản xuất hợp chất các-bon clo flo (CFC - chlorofluorocacbons), chất hóa học gây suy giảm tầng Ozone c Nội dung NĐT Montreal: NĐT Montreal xác định ba nhóm nghĩa vụ cho nước thành viên.Ngoài ra, NĐT Montreal quy định nước phát triển có nghĩa vụ loại trừ việc sản xuất sử dụng chất CFCs halon vào 1996, chất HCFC vào năm 2020 * Đánh giá việc thực Công ước Vienna NĐT Montreal Hơn 20 năm qua, thông qua Quỹ Đa phương Ozone, nước phát triển hỗ trợ gần tỷ USD cho nước phát triển nhằm phát triển công nghệ, hướng tới loại trừ hoàn toàn chất gây suy giảm tầng Ozone Theo đánh giá nhà khoa học, khơng có NĐT Montreal, bầu khí phải hấp thụ lượng khí nhà kính cao gấp đơi Bên cạnh đó, NĐT Montreal đời giúp giới tránh hàng chục triệu ca ung thư da bệnh đục thuỷ tinh thể, tiết kiệm khoảng 4.200 tỷ USD chi phí chăm sóc sức khỏe từ năm 1990 đến 2065 [71,77] 2.3.2 Các quy phạm pháp luật quốc tế BĐKH nói chung cắt giảm khí thải nhà kính Thuộc nhóm có quy phạm ghi nhận Công ước khung LHQ BĐKH năm 1995 Nghị định thư Kyoto cắt giảm khí thải nhà kính năm 1997 2.3.2.1 Cơng ước Khung Liên hợp quốc biến đổi khí hậu (UNFCCC) a Sự hình thành: UNFCCC thơng qua ngày 9/5/1992 thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 21/3/1994 b Mục tiêu UNFCCC: Nhằm ổn định nồng độ khí nhà kính khí mức ngăn ngừa can thiệp nguy hiểm người hệ thống khí hậu [8] c Nội dung UNFCCC * Một số nguyên tắc ghi nhận UNFCCC: Các Bên phải tham gia bảo vệ hệ thống khí hậu lợi ích chung nhân loại sở công phù hợp với trách nhiệm chung có phân biệt [8]; * Cam kết Bên nhằm chống lại BĐKH: Các Bên tham gia UNFCCC cam kết tiến hành số hoạt động nhằm chống lại BĐKH như: Phát triển, cập nhật, công bố theo định kỳ gửi cho Hội nghị Bên, kiểm kê quốc gia phát thải từ nguồn người gây [8] * Một số biện pháp nhằm chống lại BĐKH: UNFCCC đưa số biện pháp như: Thực quan trắc có hệ thống, trao đổi số liệu có liên quan hệ thống khí hậu * Về biện pháp giải tranh chấp phát sinh: Khuyến khích bên tìm kiếm giải pháp hịa bình trường hợp có bất đồng liên quan đến việc giải thích áp dụng UNFCCC 2.3.2.2 Nghị định thư Kyoto giảm phát thải khí nhà kính a Sự hình thành: Nhằm thực UNFCCC, COP tổ chức vào tháng 12/1997 (Kyoto, Nhật Bản), Nghị định thư Kyoto (viết tắt KP) đệ trình Tháng 10/2004, với phê chuẩn Nga, KP phát sinh hiệu lực vào tháng 1/2005 b Nội dung KP * Chính sách chung: Trong trình đưa cam kết giảm thải định lượng, KP đưa sách biện pháp chung như: Nâng cao hiệu suất lượng lĩnh vực liên quan đến kinh tế quốc dân[15] * Mục tiêu KP: Theo KP, toàn nước phát triển giảm tổng lượng phát thải xuống thấp năm 1990 với tỷ lệ trung bình 5,2% thời kỳ cam kết (từ 2008-2012) * Danh mục chất bị kiểm soát KP: KP đưa danh sách 06 KNK bị kiểm soát KP * Cơ chế thực hiện: KP đưa "03 chế mềm dẻo”, bao gồm: Cơ chế đồng thực hiện; Cơ chế mua bán quyền phát thải (ET) Cơ chế phát triển - CDM (Clean Development Mechanism) * Về thời điểm phát sinh hiệu lực KP: KP phát sinh hiệu lực sau 90 ngày kể từ có đủ 55 quốc gia tham gia kí kết lượng khí thải nước phải chiếm 55% lượng carbon dioxide nước phát triển tham gia kí kết KP thải vào năm 1990 * Về thiết chế giám sát thực UNFCCC KP: Điều UNFCCC thiết lập Hội nghị bên coi “như quan tối cao Cơng ước này” * Đánh giá việc thực UNFCCC KP: Theo số liệu thống kê Ban Thư ký UNFCCC, tính đến ngày 31/3/2009, có 1.539 dự án CDM Ban Chấp hành quốc tế CDM đăng ký cho thực Trung bình năm dự án tạo gần 279 triệu đơn vị giảm phát thải chứng nhận (CERs), tức gần 279 triệu CO2 tương đương.Cùng với việc xây dựng thực dự án CDM quốc gia, KP tiền đề cho việc hình thành thị trường kinh doanh khí thải quốc gia 2.4 CÁC THIẾT CHẾ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG HỢP TÁC QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.4.1 Chƣơng trình mơi trƣờng LHQ (UNEP) a Sự hình thành: Chương trình mơi trường LHQ (UNEP) thành lập ngày 15/12/1972 theo Nghị 2997 (XXVII) Đại hội đồng LHQ Nhiệm vụ UNEP tập trung giải vấn đề môi trường quy định Chương trình nghị 21, như: Bảo vệ bầu khí quyển, đối phó với thay đổi khí hậu nóng lên trái đất, tầng Ozone, nhiễm khơng khí.v.v b Cơ cấu tổ chức UNEP: bao gồm quan sau: - Hội đồng quản trị - Ban thư ký - Ban điều phối mơi trường c Nguồn tài UNEP: Ngân sách UNEP có từ hai nguồn: từ ngân sách thường niên LHQ từ Quỹ mơi trường nước đóng góp tự nguyện [84] d Quan hệ Việt Nam – UNEP: Trong năm qua, UNEP hỗ trợ Việt Nam kỹ thuật, chuyên gia tư vấn việc xây dựng luật lệ sách mơi trường, cung cấp học bổng mơi trường [70] 2.4.2 Tổ chức khí tƣợng Thế giới (WMO) a Sự hình thành: Tháng 10/1947, Hội nghị khí tượng giới lần thứ 12 họp Oasinhton định đổi tên Tổ chức khí tượng quốc tế thành Tổ chức khí tượng giới (WMO) đến ngày 23/3/1950, Quy chế thức WMO có hiệu lực b Cơ cấu tổ chức: WMO bao gồm quan sau:Đại hội đồng; Hội đồng chấp hành; Các Hội khu vực; Ban Thư ký; Các Uỷ ban kỹ thuật; Ngân sách hoạt động c Một số chương trình hoạt động chủ yếu WMO [83]: WMO quan đóng góp vào việc hình thành cơng ước: (CLRTAP, 1979), Cơng ước Vienna bảo vệ tầng Ozone (1985) UNFCCC (1994) d Quan hệ Việt Nam – WMO: Trong năm qua WMO giúp nước ta đào tạo số cán chuyên ngành số dự án Chương trình giúp đỡ tự nguyện (PAV) Chương trình hợp tác kỹ thuật nước phát triển (TCPD) 2.4.3 Uỷ ban Liên Chính phủ BĐKH (IPCC) a Sự hình thành: IPCC Tổ chức khí tượng Thế giới (WMO) Chương trình mơi trường LHQ (UNEP) thành lập năm 1988 b Cơ cấu tổ chức: IPCC gồm Nhóm cơng tác: Nhóm thứ phương diện khoa học hệ thống khí hậu BĐKH; Nhóm thứ hai tính chất dễ bị tổn hại hệ thống tự nhiên hệ thống kinh tế xã hội trước tác động BĐKH; Nhóm thứ ba phương án hạn chế phát thải khí nhà kính giảm nhẹ BĐKH c Các hoạt động IPCC: IPCC xuất báo cáo đặc biệt chủ đề liên quan tới việc thực thi UNFCCC Cho đến nay, IPCC xuất báo cáo vào năm 1990, 1995, 2001 2007 d Đánh giá hoạt động IPCC: Các báo cáo BĐKH, IPCC “vẽ” lên tranh tổng thể với nhiều màu xám cho khí hậu tồn cầu Tuy nhiên, báo cáo gần vào năm 2007, IPCC bị cộng đồng quốc tế lên án mạnh mẽ cho tổ chức cố tình tạo dựng số liệu cảnh báo theo hướng trầm trọng hóa vấn đề BĐKH 2.5 THỰC THI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI MỘT SỐ QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM CHO VIỆT NAM 2.5.1 Thực thi pháp luật quốc tế chống BĐKH số quốc gia 2.5.1.1 Trung Quốc a Chủ động xây dựng kế hoạch cắt giảm ODS kiểm sốt phát thải khí nhà kính b Tăng cường lực thích ứng với BĐKH c Tăng cường công tác nghiên cứu ứng phó với BĐKH d Tăng cường nâng cao nhận thức quản lý 2.5.1.2 Thái Lan a Chính sách cắt giảm ODS: Để thực nghĩa vụ nghị định thư, Thái Lan tiến hành nhiều hoạt động như: (1) quy định an toàn phương tiện hành bao gồm kiểm tra máy điều hồ khơng khí, (ii) kiểm tra hạn ngạch nhập CFC [58] 10 b Xây dựng chiến lược cụ thể khác để ứng phó với BĐKH Như: Chiến lược 1: Thiết lập khả thích ứng với BĐKH giảm tính dễ bị tổn thương với số sách; Chiến lược 2: Khuyến khích hoạt động giảm thải khí nhà kính sở phát triển bền vững[58] 2.5.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam a Thiết lập thể chế đa ngành cấp quốc gia b Xây dựng Chiến lược Kế hoạch hành động quốc gia thực nội dung quan trọng điều ước quốc tế tham gia c Thực Chiến lược Kế hoạch hành động quốc gia xây dựng d Xây dựng chương trình hành động địa phương e Nội luật hố điều ước quốc tế f Hợp tác quốc tế chia sẻ thông tin CHƢƠNG 3: THỰC THI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA VIỆT NAM 3.1 CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT CỦA VIỆT NAM VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 3.1.1 Khái quát phát triển sách, pháp luật Việt Nam chống BĐKH Là chế định nằm pháp luật mơi trường Việt Nam, phát triển chế định chống BĐKH gắn liền với hình thành phát triển pháp luật môi trường Việt Nam a Giai đoạn trước năm 1986: Trong giai đoạn này, Nhà nước ta có chủ trương việc bảo vệ môi trường song việc thể chế hóa chủ trương thực tế cịn chưa toàn diện b Giai đoạn từ năm 1986 đến nay: Việt Nam tham gia hầu hết điều ước quốc tế quan trọng như: Công ước Vienna bảo vệ tầng Ozone (1985), Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone (1987); Công ước Khung Liên hợp quốc BĐKH – UNFCCC (1992) Nghị định thư Kyoto cắt giảm khí thải nhà kính (1997) 3.1.2 Chính sách, pháp luật Việt Nam việc thực thi điều ƣớc quốc tế chống BĐKH 3.1.2.1 Chính sách, pháp luật Việt Nam việc thực thi Công ước Vienna bảo vệ tầng Ozone Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone Tháng 1/1994, Việt Nam thức tham gia Cơng ước Vienna NĐT Montreal phê chuẩn Sửa đổi, bổ sung London (1990), Copenhagen (1992), Montreal (1997) Bắc Kinh (1999) NĐT Montreal a Cam kết Việt Nam: Việt Nam có nghĩa vụ đề xuất thực biện pháp sách, chiến lược kế hoạch hành động để loại trừ ODS theo thời hạn NĐT Montreal đưa ra; báo cáo số liệu sản xuất, tiêu thụ sử dụng ODS theo Điều NĐT Montreal b Một số sách chung: Năm 1995, Thủ tướng Chính phủ ban hành định phê duyệt "Chương trình quốc gia Việt Nam nhằm loại trừ dần chất làm suy giảm tầng Ozone" giao cho Tổng cục Khí tượng thuỷ văn (nay Bộ TN&MT) chủ trì phối hợp thực c Về kế hoạch loại trừ chất CFC Halon: Năm 2006, Bộ TN&MT, WB Quỹ đa phương Ozone phối hợp xây dựng "Kế hoạch quốc gia Việt Nam loại trừ hoàn 11 toàn tiêu thụ CFC Halon", nhằm mục tiêu bảo đảm để nước ta tuân thủ hạn định loại trừ hoàn toàn CFC halon vào năm 2010 d Về hoạt động xuất, nhập chất làm suy giảm tầng Ozone (ODS): Để thực Chương trình quốc gia nhằm loại trừ dần ODS, ngày 19/02/1998, Tổng cục Khí tượng Thuỷ văn Bộ NN&PTNT ban hành Thông tư liên tịch số 92/1998/TTLT/BNNTCKTTV quy định quản lý nhập kiểm soát sử dụng chất Methyl Bromide - Về quản lý hoạt động nhập khẩu, xuất khẩu, tạm nhập - tái xuất ODS: Thông tư liên tịch số 717/2001/TTLT/TCKTTV-BCN-BTS Thông tư liên tịch số 14/2005/TTLT-BTMBTNMT hướng dẫn quản lý nhập khẩu, xuất khẩu, tạm nhập - tái xuất ODS theo qui định NĐT Montreal ghi nhận: Các doanh nghiệp nhập khẩu, xuất khẩu, tạm nhập - tái xuất ODS phải đăng ký với Bộ TN&MT Bộ TN&MT xác nhận đăng ký - Danh mục hàng hóa sử dụng CFC bị cấm: Ngày 08/9/2006, Bộ TN&MT thông qua Quyết định số 15/2006/QĐ-BTNMT việc Ban hành danh mục thiết bị làm lạnh sử dụng môi chất lạnh CFC bị cấm nhập khẩu, bao gồm: tủ lạnh gia dụng, tủ trữ đông, quầy bảo quản lạnh máy làm mát nước 3.1.2.2 Chính sách, pháp luật Việt Nam việc thực thi Công ước Khung Liên hợp quốc BĐKH (UNFCCC) Nghị định thư Kyoto (KP) Chính phủ Việt Nam ký UNFCCC ngày 11/6/1992 phê chuẩn ngày 16/11/1994, ký KP ngày 03/12/1998 phê chuẩn ngày 25/9/2002 a Cam kết Việt Nam: Theo quy định UNFCCC KP, Việt Nam phải cam kết thực số nghĩa vụ chung như: quan trắc khí tượng phát triển hệ thống lưu trữ khí tượng; đẩy mạnh trao đổi thông tin liên quan với hệ thống khí hậu BĐKH; kiểm kê quốc gia KNK lĩnh vực kinh tế quốc dân; thực Chương trình quốc gia giảm nhẹ BĐKH b Về xây dựng kế hoạch triển khai thực UNFCCC KP: Năm 2006 Chính phủ ban hành “Chương trình mục tiêu quốc gia sử dụng lượng tiết kiệm hiệu quả”.Tiếp đó, ngày 16/4/2007 Thủ tướng Chính phủ Quyết định số 47/2007/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch tổ chức thực Nghị định thư Kyoto thuộc Công ước khung Liên hợp quốc BĐKH giai đoạn 2007 – 2010, nhằm huy động nguồn lực nhằm góp phần thực kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2007 - 2010 đất nước c Về chế phát triển – CDM: Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 130/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 quy định số chế, sách tài dự án đầu tư theo chế phát triển sạch, ghi nhận số nội dung như: Lĩnh vực xây dựng, đầu tư thực dự án CDM (Điều 3); Hình thức xây dựng, đầu tư thực CDM (Điều 4); Điều kiện dự án CDM (Điều 5); Về quyền nghĩa vụ nhà đầu tư dự án CDM Việt Nam (Điều 6) d Về phương án giảm nhẹ phát thải KNK: Dựa kết kiểm kê KNK năm 2000, Bộ, ngành phối hợp xây dựng số phương án giảm nhẹ phát thải KNK cho lĩnh vực chủ yếu lượng, nông nghiệp LULUCF e Về sách ứng phó với BĐKH: Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008 phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH nêu rõ vấn đề liên quan đến ứng phó với BĐKH như: quan điểm ứng phó BĐKH nhà nước, biện pháp thích ứng, giảm nhẹ f Về xử lý vi phạm pháp luật lĩnh vực bảo vệ mơi trường nói chung chống BĐKH nói riêng: Hành vi vi phạm pháp luật lĩnh vực bảo vệ mơi trường nói chung cấu thành tội 12 phạm bị xử lý theo quy định Chương XVII Bộ luật hình sửa đổi năm 2009 Đối với vi phạm hành theo quy định Nghị định số 117/2009/NĐ – CP quy định xử lý vi phạm hành lĩnh vực bảo vệ mơi trường [18] g Về hoạt động hợp tác quốc tế lĩnh vực chống BĐKH: Nguyên tắc hợp tác quốc tế ghi nhận Chương VII Luật bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2005 3.1.3 Đối chiếu quy định sách, pháp luật chống BĐKH hành Việt Nam với yêu cầu, quy định điều ƣớc quốc tế tƣơng ứng mà Việt Nam thành viên Thứ nhất, số lượng văn pháp luật: Việt Nam ban hành hàng trăm văn khác điều chỉnh vấn đề chống BĐKH Thứ hai, nội dung: có tương thích định Thứ ba, tính khả thi: Các sách, pháp luật BĐKH xây dựng tương đối phù hợp có tính đến điều kiện vùng miền khác kèm theo giải pháp tương đối cụ thể Mặc dù vậy, hệ thống văn quy phạm pháp luật hành Việt Nam chống BĐKH số hạn chế định Thứ nhất, quy định tản mạn, thiếu đồng bộ; Thứ hai, số vấn đề liên quan đến hoạt động chống BĐKH chưa quan tâm mức; Thứ ba, chưa ghi nhận chế rõ ràng phối hợp bộ, ngành địa phương; Thứ tư, sách, pháp luật ban hành chưa thực trở thành cơng cụ đắc lực để điều chỉnh hoạt động chống BĐKH; Thứ năm, trình lồng ghép vấn đề BĐKH vào sách, chương trình kế hoạch phát triển ngành kinh tế quốc dân hạn chế 3.2 THỰC TIỄN TRIỂN KHAI CÁC ĐIỀU ƢỚC QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Ở VIỆT NAM 3.2.1 Thực tiễn triển khai Công ƣớc Vienna bảo vệ tầng Ozone Nghị định thƣ Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone a Về phân công quan đầu mối: Để thực Cơng ước Vienna NĐT Montreal, Chính phủ giao cho Tổng cục khí tượng thủy văn (trước đây) Bộ TN&MT quan đầu mối b Về dự án chuyển đổi công nghệ dây chuyền sản xuất: Việt Nam thực số dự án quan trọng như: 06 dự án chuyển đổi công nghệ; 02 dây chuyền sản xuất xốp không sử dụng CFC; Dự án “Giảm phát thải CFC hệ thống điều hịa khơng khí trung tâm phân xưởng sợi ngành dệt may Việt Nam” góp phần giảm sử dụng trung bình 3,6 CFC-11 q trình bảo dưỡng; c.Cơng tác giáo dục, đào tạo tuyên truyền, phổ biến kiến thức bảo vệ tầng Ozone: Việt Nam x©y dùng phổ biến ch-ơng trình phổ biến kiến thức, phim tài liệu khoa học, tin thời n-ớc quốc tế bảo vệ tầng Ozone, công nghệ thích ứng nh- hoạt động thực Nghị định th- Montreal n-ớc quốc tế kênh truyền hình, báo trung -ơng, địa ph-ơng báo, tạp chí chuyên ngành; Biên soạn xuất 80 đầu sách tuyên truyền 3.2.2 Thực tiễn triển khai UNFCCC KP 13 a Về công tác phân công quan đầu mối: Chỉ thị số 35/2005/CT-TTG giao cho Bộ TN&MT quan đầu mối việc triển khai thực UNFCCC KP Việt Nam b Xây dựng hệ thống quan trắc theo dõi BĐKH: Thực cam kết khuôn khổ UNFCCC KP, đến nay, Việt Nam xây dựng 174 trạm khí tượng bề mặt, 248 trạm thủy văn, 17 trạm khí tượng hải văn 393 điểm đo mưa độc lập[30] c Tổ chức giám sát, nghiên cứu BĐKH: Các hoạt động giám sát nghiên cứu BĐKH Việt Nam như: Chỉnh lý sơ đặc trưng số liệu quan trắc khí tượng trạm, yếu tố quan trắc theo quy trình bắt buộc lập thành Sổ khí tượng (SKT), Bảng khí tượng (BKT); Cơng bố số liệu quan trắc khí tượng Tạp chí Khí tượng thuỷ văn hàng tháng d Tiến hành kiểm kê quốc gia khí nhà kính (KNK): Theo báo cáo quốc gia lần thứ hai Việt Nam, năm 2000, tổng lượng KNK phát thải Việt Nam 150.899.7 nghìn CO2 tương đương, nơng nghiệp nguồn phát thải lớn với 65.090,7 nghìn CO2 tương đương (chiếm 43,1%), lượng với 52.773,5 nghìn CO2 tương đương (chiếm 35%), từ LULUCF 15.104,7 nghìn CO2 tương đương (chiếm 10%), từ q trình cơng nghiệp 10.005,7 nghìn CO2 tương đương (chiếm 6,6%), từ chất thải 7.925,2 nghìn CO2 tương đương (chiếm 5,3%) So với năm 1994, phát thải KNK bình quân năm 2000 1,94 CO2 tương đương/người, tăng 0,47 CO2 tương đương/người so với năm 1994 e Nghiên cứu phát triển nguồn lượng tái tạo: Để thay cho nguồn lượng có nguy gây hiệu ứng nhà kính, Việt Nam tiến hành nghiên cứu số nguồn lượng thay thế, hạn chế tích tụ chất gây hiệu ứng nhà kính, như: lượng mặt trời, lượng gió f Tổ chức nghiên cứu khoa học tư vấn khoa học: Việt Nam thực nhiều nội dung hoạt động chương trình nghiên cứu khoa học WMO như: Chương trình quan trắc thời tiết giới (WWW); Chương trình khí hậu giới (WCP) g Hợp tác quốc tế lĩnh vực chống BĐKH: Bộ TN&MT tiến hành nhiều dự án nghiên cứu quan trọng có hỗ trợ hợp tác với nước 3.2.3 Đánh giá mức độ thực thi cam kết quốc tế Việt Nam thông qua thực tiễn triển khai điều ƣớc quốc tế BĐKH 3.2.3.1 Kết thực Công ước Vienna Nghị định thư Montreal Việt Nam đánh giá thành viên tích cực việc thực cam kết đạt thành tựu quan trọng Đến ngày 1/1/2010, loại trừ hoàn toàn 500 CFC 3,8 triệu halon Mặc dù có thành cơng định, nhiên Việt Nam phải đối mặt với nhiều thách thức như: Lượng nhập chất thay thế, “chất đệm” HCFC Việt Nam cao; Chi phí mà Việt Nam phải bỏ để loại trừ hoàn toàn chất thay lớn; Giá thành chất thay thế, công nghệ thay cao so với khả đầu tư ban đầu doanh nghiệp 3.2.3.2 Kết thực UNFCCC KP Hoàn thành kiểm kê KNK cho lĩnh vực lượng, q trình cơng nghiệp, nông nghiệp, LULLUCF chất thải vào năm 1994, 1998 2000 Về số lượng dự án CDM: Tính đến hết ngày 17/5/2011, Bộ TN&MT (DNA Việt Nam) cấp 172 Thư phê duyệt tài liệu theo CDM, có 56 dự án Ban chấp hành 14 quốc tế CDM (EB) cho đăng ký dự án CDM với tổng tiềm giảm phát thải khoảng 25,2 triệu C02 tương đương thời kỳ tín dụng Đã thực báo cáo vấn đề liên quan đến thực UNFCCC Báo cáo quốc gia Báo cáo quốc gia thứ hai Hoàn thành việc xây dựng kịch BĐKH nước biển dâng Việt Nam Thường xuyên tổ chức buổi tuyên truyền, thi tìm hiểu, ngày kỉ niệm liên quan đến vấn đề BĐKH Mặc dù đạt thành tích định, nhiên trình triển khai, thực nghĩa vụ cam kết theo UNFCCC KP Việt Nam cịn số khó khăn định như: Thứ nhất, khâu tổ chức quản lý: phối hợp, hợp tác quan liên quan, chuyên gia chưa thật chặt chẽ, việc trao đổi chuyên môn, thông tin chưa thường xuyên Thứ hai, công tác kiểm kê quốc gia KNK số lượng dự án CDM chưa đạt mục tiêu đề Thứ ba, nguồn nhân lực: chưa có nhiều chuyên gia am hiểu sâu, có kinh nghiệm; nguồn tài dành cho việc phát triển lực xây dựng dự án cịn eo hẹp Thứ tư, chưa hình thành quy trình thống việc giám sát, đánh giá báo cáo BĐKH Thứ năm, hoạt động tuyên truyền, phổ biến kiến thức BĐKH: chưa thực thường xuyên, nội dung nghèo nàn chưa phổ cập đến tầng lớp nhân dân 3.3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ TĂNG CƢỜNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG THỰC THI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA VIỆT NAM 3.3.1 Ở phƣơng diện quốc tế Thứ nhất, tiếp tục đẩy mạnh hoạt động hợp tác song phương đa phương vấn đề liên quan đến hoạt động chống BĐKH Thứ hai, tích cực tham gia vào tiến trình xây dựng thỏa thuận tồn cầu BĐKH thay cho KP sau năm 2012 Thứ ba, nghiêm chỉnh thực thi nghĩa vụ pháp lý Công ước Vienna, NĐT Montreal, UNFCCC, KP điều ước quốc tế BĐKH mà Việt Nam ký kết tham gia 3.3.2 Ở phƣơng diện quốc gia a Tiếp tục hồn thiện sách, pháp luật quốc gia chống BĐKH: Tiến hành rà soát toàn hệ thống văn pháp luật quy định vấn đề chống BĐKH, nhằm có điều chỉnh hợp lý, kịp thời, phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể; Nghiên cứu việc xây dựng, ban hành Luật BĐKH hệ thống văn quy phạm pháp luật Luật; Tăng cường tham gia tồn hệ thống trị cơng tác tổ chức đạo, phối hợp liên ngành ứng phó với BĐKH b Giải mối quan hệ nhu cầu phát triển kinh tế với nhiệm vụ chống BĐKH: Trong thời gian tới, quan nhà nước có thẩm quyền nên tiếp tục xây dựng kế hoạch, lộ trình thực chống BĐKH cụ thể nữa, cân đối nguồn chi cho nhu cầu phát triển nhiệm vụ chống BĐKH, để hoạt động chống BĐKH Việt Nam ngày vào thực chất thiết thực 15 c Chủ động ứng phó với thiên tai, giảm nhẹ thiệt hại BĐKH gây Xây dựng vận hành hiệu hệ thống giám sát BĐKH nước biển dâng đáp ứng yêu cầu xây dựng đồ ngập lụt, đồ rủi ro thiên tai, khí hậu theo kịch BĐKH nước biển dâng; Hiện đại hóa hệ thống quan trắc cơng nghệ dự báo khí tượng thủy văn bảo đảm cảnh báo, dự báo sớm tượng khí hậu cực đoan; Đảm bảo an ninh lương thực, an ninh tài nguyên nước, an ninh lượng… d Đẩy mạnh công tác đào tạo nguồn nhân lực: Việc đào tạo, hình thành nguồn cán chất lượng cao BĐKH nhu cầu cấp bách Bởi lẽ, nguồn cán khơng góp phần tham gia trực tiếp vào trình chuẩn bị, đàm phán điều ước quốc tế BĐKH, mà cịn nguồn cố vấn quan trọng cho q trình xây dựng, ban hành sách, pháp luật BĐKH quốc gia e Tăng cường hợp tác quốc tế lĩnh vực chống BĐKH: Tăng cường hợp tác với quốc gia, tổ chức quốc tế trình thực UNFCCC, KP điều ước quốc tế khác có liên quan; Tăng cường thơng tin đối ngoại BĐKH, trọng hoạt động hợp tác giám sát, chia sẻ thông tin vấn đề xuyên biên giới nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích quốc gia f Tuyên truyền nâng cao nhận thức tác động BĐKH hoạt động chống BĐKH cho tầng lớp nhân dân: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm cán bộ, công chức, viên chức thành phần xã hội vấn đề BĐKH; Đưa kiến thức BĐKH vào chương trình, bậc giáo dục, đào tạo; Tăng cường ý thức, trách nhiệm cá nhân trách nhiệm hỗ trợ cộng đồng phòng, tránh rủi ro thiên tai; khuyến khích, nhân rộng điển hình tốt ứng phó với BĐKH./ KẾT LUẬN BĐKH thách thức lớn nhân loại kỷ 21 Những nghiên cứu luận văn cho thấy: BĐKH gây hậu vô nghiêm trọng tất quốc gia giới, đặc biệt quốc gia phát triển Nhận thức điều này, cộng đồng quốc tế có hành động thiết thực nhằm tạo khuôn khổ pháp lý chung điều chỉnh vấn đề hợp tác chống BĐKH phạm vi tồn giới Mặc dù cịn “khoảng trống” định, phủ nhận nguyên tắc, quy phạm trở thành sở pháp lý quan trọng điều chỉnh quan hệ phát sinh chủ thể pháp luật quốc tế qúa trình hợp tác chống BĐKH Là quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề BĐKH, Việt Nam coi chống BĐKH chiến có ý nghĩa sống cịn mang tầm chiến lược Trong năm qua, Việt Nam tích cực việc thực thi cam kết quốc tế chống BĐKH phương diện lập pháp triển khai thực Tuy nhiên, công tác thực thi cam kết quốc tế chống BĐKH Việt Nam thời gian qua cịn số khó khăn hạn chế định Những hạn chế xuất phát từ yếu tố chủ quan yếu tố khách quan Mặc dù hạn chế, kết đạt khẳng định tinh thần trách nhiệm, chủ động, tận tâm thiện chí Việt Nam việc giải vấn đề chung cộng đồng quốc tế References I Tài liệu Tiếng Việt 16 Lâm Anh, “Bảo vệ tầng ôzôn: Điều hành tuân thủ tốt nhất”, http://www.baomoi.com/Bao-ve-tang-ozon-Dieu-hanh-va-tuan-thu-totnhat/45/4877302.epi Phan Anh (2009), 10 “ơng lớn” thải nhiều khí nhà kính giới http://dantri.com.vn/c36/s36-366340/10-ong-lon-thai-nhieu-khi-nha-kinh-nhat-thegioi.htm Ban biến đổi khí hậu Philippines (2008), Khung chiến lược quốc gia biến đổi khí hậu 2010-2022, Philippines Bangladesh (2008), Chiến lược kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu, Bangladesh Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Tổ chức Khí tượng giới (WMO) http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30690&cn_id=39 4619 Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam, Chương trình Mơi trường Liên hợp quốc, http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30690&cn_id=25 7406 Bộ Cơng thương, Thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình, http://tietkiemnangluong.com.vn/home/gioi-thieu/thanh-lap-ban-chi-dao-chuong-trinh2-3249.html Bộ Tài - Bộ Tài ngun Mơi trường (2008), Thông tư 58/2008/TTLT-BTCBTN&MT ngày 4/7/2008 Hướng dẫn thực số điều Quyết định số 130/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 Thủ tướng Chính phủ số chế, sách tài dự án đầu tư theo chế phát triển sạch, Hà Nội Bộ Tài - Bộ Tài ngun Mơi trường (2010), Thông tư 204/2010/TTLT-BTCBTN&MT Sửa đổi, bổ sung số nội dung Thông tư liên tịch số 58/2008/TTLTBTC-BTN&MT ngày 4/7/2008 hướng dẫn thực số điều Quyết định số 130/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 Thủ tướng Chính phủ số chế, sách tài dự án đầu tư theo chế phát triển sạch, Hà Nội 10 Bộ Tài nguyên Môi trƣờng (2005), Kế hoạch quốc gia Việt Nam loại trừ hoàn toàn tiêu thụ CFC halon” cho giai đoạn 2005-2009, Hà Nội 11 Bộ Tài nguyên Môi trƣờng (2006), Quyết định số 15/2006/QĐ-BTNMT ngày 08/9/2006 việc Ban hành danh mục thiết bị làm lạnh sử dụng môi chất lạnh CFC bị cấm nhập khẩu, Hà Nội 17 12 Bộ Tài nguyên Môi trường (2007), Tài liệu Hội thảo quốc gia Biến đổi khí hậu Quản lý thiên tai Việt Nam, Hà Nội 13 Bộ Tài ngun Mơi trường (2008), Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, Hà Nội 14 Bộ Tài nguyên Môi trƣờng (2008), Thông báo quốc gia lần thứ Việt Nam cho UNFCCC, Hà Nội 15 Bộ Tài nguyên Môi trường (2009), Kịch Biến đổi khí hậu nước biển dâng, Hà Nội 16 Bộ Tài nguyên Môi trƣờng (2009), Quyết định 743/QĐ-BTNMT ngày 20/4/2009 việc thành lập Ban Chỉ đạo thực Công ước Liên Hợp Quốc biến đổi khí hậu Nghị định thư Kyoto, Hà Nội 17 Bộ Tài nguyên Môi trường (2010), Tài liệu hội thảo Hỗ trợ quốc tế ứng phó với biến đổi khí hậu Việt Nam, Hà Nội 18 Bộ Tài nguyên Môi trƣờng (2010), Thông báo quốc gia lần thứ hai Việt Nam cho UNFCCC, Hà Nội 19 Bộ Tài nguyên Môi trường (2010), Quyết Định 2418/QĐ-BTNMT ngày 20/12/2010 ban hành Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu giai đoạn 2011 – 2015, Hà Nội 20 Bộ Tài nguyên Môi trường, http://www.monre.gov.vn 21 Bộ Thương mại - Bộ Tài nguyên Môi trường (2005), Thông tư liên tịch số 14/2005/TTLT-BTM-BTNMT hướng dẫn quản lý nhập khẩu, xuất khẩu, tạm nhập - tái xuất ODS theo qui định Nghị định thư chất làm suy giảm tầng Ozone, Hà Nội 22 Nguyễn Xuân Chánh, Suy giảm Ozone, http://www.tchdkh.org.vn/tchitiet.asp?code=3520 23 Chính Phủ Nước Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1995), Chương trình quốc gia Việt Nam nhằm loại trừ dần chất làm suy giảm tầng Ozone, Hà Nội 24 Chính Phủ Nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Nghị định số 12/2006/NĐ-CP Chính Phủ qui định chi tiết thi hành Luật thương mại hoạt động mua bán hàng hoá quốc tế hoạt động đại lý mua, bán, gia cơng q cảnh hàng hố với nước ngồi, ngày 23/01/2006, Hà Nội 25 Chính Phủ Nƣớc Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2006), Chương trình mục tiêu quốc gia sử dụng lượng tiết kiệm hiệu quả, Hà Nội 18 26 Chính Phủ Nƣớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2009), Nghị định số 117/2009/NĐ – CP ngày 31/12/2009 Chính Phủ quy định xử lý vi phạm hành lĩnh vực bảo vệ môi trường, Hà Nội 27 Chuyên đề thủy lợi (2/2007), Biến đổi khí hậu: diễn biến sách giảm thiểu tác động, Hà Nội 28 Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc - UNDP (2007), Báo cáo Phát triển Con người 2007-2008: Cuộc chiến chống biến đổi khí hậu: Đồn kết nhân loại giới phân cách 29 Cục Khí tượng Thủy văn Biến đổi Khí hậu, http://www.noccop.org.vn/index.html 30 TS Nguyễn Văn Cường (2008), Tổng quan biến đổi khí hậu tác động chúng đến hoạt động người 31 Greenplanet, Kết nối toàn cầu bảo vệ tầng Ozone, http://greenplanet.vicongdong.vn/30004528/Ket-noi-toan-cau-bao-ve-tang-ozon 32 Minh Hòa, Việt Nam loại trừ hoàn toàn CFC, Halon CTC , http://vea.gov.vn/VN/quanlymt/kiemsoatonhiem/Pages/Vi%E1%BB%87tNamlo%E1 %BA%A1itr%E1%BB%ABho%C3%A0nto%C3%A0nCFC,Halonv%C3%A0CTC.as px 33 Việt Hòa – Thùy Dương, Bế mạc Hội nghị LHQ Biến Đổi Khí Hậu Cancun: Kết thúc hi vọng, http://www.baotintuc.vn/130N20101213011401099T0/be-mac-hoi-nghi-lhq-ve-biendoi-khi-hau-o-cancun-ket-thuc-trong-hi-vong.htm 34 GS.TSKH Trương Quang Học, GS.TSKH Nguyễn Đức Ngữ (2009), Một số điều cần biết biến đổi khí hậu, Nxb Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội 35 GS TSKH Trương Quang Học (2010), Chương trình hợp tác Việt Nam – Thụy Điển, Tác động biến đổi khí hậu tới tự nhiên đời sống xã hội, Hà Nội 36 Hội Bảo vệ Thiên nhiên Môi trường Việt Nam (2008), Tài liệu Hội nghị Biến đổi khí hậu tồn cầu giải pháp ứng phó Việt Nam, Hà Nội 37 Đình Huy, ?, http://khoahoc.baodatviet.vn/Home/KHCN/khlandaucongbo/Bien-doi-khi-hau-Co-bithoi-phong/20109/110585.datviet 19 38 Hải Lê, WMO: Năm 2009, lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính cao kỷ lục,http://www.cpv.org.vn/cpv/Modules/News/NewsDetail.aspx?co_id=30480&cn_id =435502 39 Liên Hợp Quốc (1969), Công ước Vienna Luật Điều ước quốc tế 40 Liên Hợp Quốc (1982), Công ước Luật Biển 41 Liên Hợp Quốc (1985), Công ước Vienna bảo vệ tầng Ozone 42 Liên Hợp Quốc (1992), Công ước Khung biến đổi khí hậu 43 Liên Hợp Quốc (1992), Tuyên bố Rio de Janeiro môi trường phát triển 44 Liên Hợp Quốc (1997), Nghị định thư Kyoto giảm phát thải khí nhà kính 45 Liên Hợp Quốc (1987), Nghị định thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone 46 Liên Hợp Quốc (2007), Lộ trình Bali 47 Liên Hợp Quốc (2009), Hiệp ước Copenhagen 48 Liên Hợp Quốc (2010), Thỏa thuận Cancun 49 Năm 2010, số vụ cháy rừng tăng cao, http://www.xaluan.com/modules.php?name=News&file=article&sid=234843#ixzz1X NWsqazy 50 Ngân hàng giới (2010), Báo cáo phát triển giới 2010: Phát triển Biến đổi khí hậu 51 GS TSKH Nguyễn Đức Ngữ, GS TS Nguyễn Trọng Hiệu (2004), Khí hậu tài ngun khí hậu Việt Nam, Nxb Nơng nghiệp, Hà Nội 52 GS.TSKH Nguyễn Đức Ngữ (2007), Quá trình biến đổi khí hậu, Tạp chí Khí tượng Thuỷ văn, Hà Nội 53 Quốc hội Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1980), Hiến Pháp 1980, Hà Nội 54 Quốc hội Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (1992), Hiến Pháp 1992 sửa đổi, Hà Nội 55 Quốc hội Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2000), Bộ luật Hình năm 2000 (sửa đổi bổ sung năm 2009), Hà Nội 56 Quốc hội Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật bảo vệ môi trường Việt Nam, Hà Nội 57 Quốc hội Nƣớc Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (2005), Luật Thương mại, Hà Nội 20 58 Thủ tƣớng Chính Phủ (2005), Chỉ thị số 35/2005/CT-TTG ngày 17/10/2005 Thủ tướng Chính phủ việc tổ chức thực Nghị định thư Kyoto thuộc Công ước Khung Liên hợp quốc biến đổi khí hậu, Hà Nội 59 Thủ tƣớng Chính phủ (2007), Quyết định số 130/2007/QĐ-TTg ngày 02/8/2007 dự án đầu tư theo chế phát triển số chế, sách tài dự án đầu tư theo chế phát triển sạch, Hà Nội 60 Thủ tƣớng Chính phủ (2007), Quyết định số 47/2007/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch tổ chức thực Nghị định thư Kyoto thuộc Công ước khung Liên hợp quốc biến đổi khí hậu giai đoạn 2007 – 2010, Hà Nội 61 Thủ tƣớng Chính phủ (2008), Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008 việc phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu, Hà Nội 62 Tổng cục Khí tƣợng thủy văn – Bộ Cơng nghiệp – Bộ Thủy sản (2001), Thông tư liên tịch số 717/2001/TTLT/TCKTTV-BCN-BTS ngày 17/9/2001 Hướng dẫn việc quản lý nhập kiểm soát sử dụng chất phá huỷ tầng ôzôn Phụ lục A thuộc Nghị định Thư Montreal chất làm suy giảm tầng Ozone, Hà Nội 63 Trần Thục (2008), Hội nghị Biến đổi khí hậu quốc gia, Biến đổi khí hậu: tác động giải pháp thích ứng, Hà Nội 64 Trần Thục (2008), Thực UNFCCC hoạt động ứng phó với biến đổi khí hậu Việt Nam, Hà Nội 65 Lê Hoàng Anh Thư (2009), Trung Quốc: Cảnh báo gia tăng lượng phát thải khí nhà kính, http://www.thiennhien.net/2009/01/12/trung-quoc-canh-bao-gia-tang-luong- phat-thai-khi-nha-kinh/ 66 Trung tâm Thông tin Khoa học Công nghệ Quốc gia (2008), Tổng luận “Tác động biến đổi khí hậu toàn cầu dâng cao nước biển”, Hà Nội 67 Trường Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Luật quốc tế, Nxb Cơng an nhân dân, Hà Nội 68 Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội, Giáo trình đất mơi trường, http://www.hua.edu.vn/giaotrinh/dat_moitruong/kh%C3%ADtuong_nn/GTKhituongN N_C9.pdf 69 Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM (2009), Báo cáo chuyên đề: Biến đổi khí hậu, ảnh hưởng biến đổi khí hậu, TP Hồ Chí Minh 70 Tủ sách khoa học, Sinh gì? 21 http://tusach.thuvienkhoahoc.com/wiki/Sinh_quy%E1%BB%83n_l%C3%A0_g%C3 %AC%3F 71 Lê Anh Tuấn (2009), Hội thảo Cùng nỗ lực để thích ứng biến đổi khí hậu, Tổng quan nghiên cứu biến đổi khí hậu hoạt động thích ứng Miền Nam Việt Nam”, Huế 72 UNFCCC, Copenhagen Accord, http://unfccc.int/home/items/5262.php 73 Văn phịng Thơng tin, Hội đồng Nhà nƣớc Cộng hịa Nhân dân Trung Hoa (2008), Chính sách hành động Trung Quốc biến đổi khí hậu, Trung Quốc 74 Viện Chiến lược, Chính sách Tài ngun Mơi trường (2009), Biến đổi khí hậu Việt Nam, Hà Nội 75 Viện Khoa học Khí tƣợng thủy văn Môi trƣờng (2009), đề tài Nghiên cứu đánh giá việc áp dụng điều ước quốc tế tài nguyên môi trường hội nhập kinh tế quốc tế Việt Nam, Hà Nội 76 Viện Khoa học Khí tƣợng thủy văn Mơi trƣờng (2011), Biến đổi khí hậu tác động Việt Nam, Nxb Khoa học Kỹ thuật, Hà Nội 77 Vụ hợp tác quốc tế - Bộ Tài nguyên Môi trường (2009), Việt Nam tiến trình đàm phán quốc tế biến đổi khí hậu, Hà Nội 78 Wikipedia, United Nations Framework Convention on Climate Change http://en.wikipedia.org/wiki/United_Nations_Framework_Convention_on_Climate_Cha nge#1995_.E2.80.93_COP_1.2C_The_Berlin_Mandate II Tài liệu Tiếng Anh 79 China’s National Climate Chang Program, http://www.ccchina.gov.cn/WebSite/CCChina/UpFile/File188.pdf 80 China's policies and actions on climate change,\ http://www.china.org.cn/government/news/200810/29/content_16681689_4.htm 81 Eva Hostettler, State responsibility and Climate change, http://www.ehs.unu.edu/file/get/3595 82 Government of the People’s Republic of Bangladesh (2005), National Adaptation Programmer of Action (NAPA), http://www.unfccc.int/resource/docs/napa/ban01.pdf 22 83 Group II of the Panel for China National Climate Change Assessment Report, Synopsis of China National Climate Change Assessment Report (II): Climate Change Impacts and Adaptation, China 84 IPCC, http://www.ipcc.ch/graphics/ar4-wg1/jpg/faq-3-1-fig-1.jpg 85 Institute of Strategy and Policy on Natural Resources and Environment (2009), Vietnam Assessment report on climate change (VARCC), Hanoi 86 IPCC (2007), Climate Change 2007: Synthesis Report 87 Joy-Dee Davis (2005), State responsibility for global climate change http://dl.tufts.edu/view_pdf.jsp?pid=tufts:UA015.012.DO.00078 88 Maren A Lau (2006), Adaptation to Sea-level Rise in the People’s Republic of China, http://www.fnu.zmaw.de/fileadmin/fnu-files/publication/workingpapers/CLCH_fnu_LAU.pdf 89 National Development and Reform Commission, People’s Republic of China (2007), China’s National Climate Change Programme, China 23 ... ĐỀ CƠ BẢN CỦA PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.1 KHÁI NIỆM PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU 2.1.1 Định nghĩa pháp luật quốc tế chống BĐKH Pháp luật quốc tế chống BĐKH... Nội luật hoá điều ước quốc tế f Hợp tác quốc tế chia sẻ thông tin CHƢƠNG 3: THỰC THI PHÁP LUẬT QUỐC TẾ VỀ CHỐNG BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA VIỆT NAM 3.1 CHÍNH SÁCH, PHÁP LUẬT CỦA VIỆT NAM VỀ CHỐNG BIẾN... kết cấu thành chương sau: Chương 1: Những vấn đề biến đổi khí hậu Chương 2: Những vấn đề pháp luật quốc tế chống biến đổi khí hậu Chương 3: Thực thi pháp luật quốc tế chống biến đổi khí hậu Việt