BÀI tập học kỳ MÔNTâm lí học đại cương đề bài 17 vai trò của giáo dục trong sự hình thành và phát triển nhân cách liên hệ thực tiễn

Sự hình thành và phát triển của nhân cách trải qua một quá trình dài với sự tác động của nhiều yếu tố và được định hình bởi hệ thống những phẩm giá thể hiện qua các mối quan hệ của con n

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP HỌC KỲ MÔN:Tâm lí học đại cương

ĐỀ BÀI: 17

Vai trò của giáo dục trong sự hình thành và phát triển

nhân cách Liên hệ thực tiễn

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

NỘI DUNG 4

1: Hiểu biết chung về nhân cách và yếu tố giáo dục trong sự ảnh hưởng tới nhân cách 4

1.1: Khái niệm nhân cách 4

1.2 : Sự hình thành và phát triển nhân cách 4

1.3: Định nghĩa giáo dục 5

2: Vai trò của giáo dục đến sự hình thành và phát triển nhân cách 5

3: Mở rộng vấn đề 10

4: Một số phương hướng đề xuất để hoàn thiện hơn sự tác động của giáo dục vào quá trình hình thành phát triển nhân cách 12

KẾT LUẬN 13

MỞ ĐẦU

Amos Lawrence - một doanh nhân người Mỹ đã từng nới rằng “ Nhân cách cao hơn sự giàu có” Nhân cách con người là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng, là tiền đề để điều khiển hoạt động của con người Lê nin đã khẳng định “ cùng với dòng sữa mẹ , con người hấp thụ tâm lí , đạo đức của xã hội mà nó là thành viên” Sự hình thành và phát triển của nhân cách trải qua một quá trình dài với sự tác động của nhiều yếu tố và được định hình bởi hệ thống những phẩm giá thể hiện qua các mối quan hệ của con người xuất phát từ tâm lý, tình cảm, nhân sinh quan, nhận thức về bản thân và xã hội

Trong quá trình học tập và nghiên cứu môn Tâm lí học đại cương , em có sự hứng thú và quan tâm nhất đến vấn đề hình thành và phát triển nhân cách Bởi lẽ nhân cách là yếu tố vô cùng quan trọng của mỗi con người , nhân cách tạo nên phẩm giá , tạo nên không chỉ các giá trị vật chất mà còn tạo ra cả các giá trị vĩnh hằng của con người Thêm vào đó, nhà tâm lí học nổi tiếng A.N.Leonchiep đã chỉ

ra rằng : “ Nhân cách cụ thể là nhân cách con người sinh thành và phát triển theo con đường từ bên ngoài vào nội tâm , từ các quan hệ với thế giới tự nhiên ,thế giới

đồ vật, nền văn hóa xã hội do các thế hệ trước tạo ra , các quan hệ xã hội mà nó gắn bó” Như vậy có thể thấy nhân cách hình thành và phát triển trong quá trình sống và hoạt động của con người Trên cơ sở đó , em luôn tự đặt cho mình câu hỏi : Các yếu tố khách quan , đặc biệt là yếu tố giáo dục có vai trò gì với sự hình thành và phát triển nhân cách ? Để từ đó có thể tạo ra những điều kiện thuận lợi nhất cho sự phát triển nhân cách của bản thân cũng như xã hội ở thế hệ hiện tại và thế hệ mai sau Chính vì thế , em đã lựa chọn đề bài số 17 : “ Vai trò của giáo dục trong sự hình thành và phát triển nhân cách , lấy ví dụ minh họa”

NỘI DUNG

1: Hiểu biết chung về nhân cách và yếu tố giáo dục trong sự ảnh hưởng tới nhân cách

1.1: Khái niệm nhân cách

Nhân cách là một trong những vấn đề được nhiều nhà khoa học trên nhiều lĩnh vực mà đặc biệt là tâm lí quan tâm và nghiên cứu Có nhiều quan niệm và định nghĩa khác nhau về nhân cách Ngay từ năm 1949, G.Allport đã dẫn ra hơn 50 định nghĩa khác nhau của các nhà tâm lí học về nhân cách1 Khi xem xét con người với

tư cách là một thành viên của một xã hội nhất định, là chủ thể của các mối quan hệ con người, của hoạt động có ý thức và giao tiếp thì chúng ta nói đến nhân cách của họ

Nhân cách là khái niệm chỉ bản sắc độc đáo, riêng biệt của mỗi cá nhân, là nội dung và tính chất bên trong của mỗi cá nhân Bởi vậy, nếu cá nhân là khái niệm chỉ

sự khác biệt giữa cá thể với giống loài thì nhân cách là khái niệm chỉ sự khác biệt giữa các cá nhân Cá nhân là phương thức biểu hiện của giống loài, còn nhân cách vừa là nội dung, vừa là cách thức biểu hiện của mỗi cá nhân riêng biệt Nhân cách biểu hiện thế giới cái tôi của mỗi cá nhân, là sự tổng hợp của các yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội, tạo nên đặc trưng riêng về di truyền, về sinh lý thần kinh, về hoàn cảnh sống của cá nhân theo cách riêng của mình.2 Mỗi cá nhân tiếp thu những giá trị phổ biến của văn hóa xã hội, từ đó, thông qua sự lọc bỏ, tự tiếp nhận của bản thân để hình thành các giá trị định hướng của nhân cách

Theo quan điểm của chủ nghĩa nhân văn mà đại diện là Abraham Maslow , nhân cách phát sinh từ mâu thuẫn giữa cái tôi nội tâm và sự ép buộc của xã hội Hay B.G Ananhev coi nhân cách là một cá thể mang tính xã hội lịch sử Dựa trên nhiều quan điểm của các nhà tâm lí học trên thế giới , ta có thể định nghĩa: Nhân cách là tổ hợp những thuộc tính tâm lí của một cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người ấy

1.2 : Sự hình thành và phát triển nhân cách

Hình thành nhân cách được hiểu là một quá trình khách quan mang tính quy luật, trong đó một người thể hiện mình vừa trong tư cách là đối tượng của sự tác động vừa trong tư cách là chủ thể của hoạt động và giao tiếp Giai đoạn hình thành nhân cách được tính ngay từ khi chủ thể nhân cách còn nằm trong bào thai, giữ vai

tò đặc biệt quan trọng – vai trò mang tính tiền định nhân cách

Phát triển nhân cách là quá trình hình thành nhân cách như là một phẩm chất xã hội của cá nhân, là kết quả của sự xã hội hóa nhân cách và của giáo dục Giai đoạn phát triển nhân cách có thể được xác định trong khoảng thời gian trước tuổi trưởng thành của chủ thể nhân cách.3

Có năm yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát triển nhân cách :nhân tố di truyền, môi trường ( môi trường tự nhiên và môi trường xã hội), nhân tố giáo dục, nhân tố hoạt động, nhân tố giao tiếp Trong đó, giáo dục là một trong những yếu tố tác động trực tiếp đến sự hình thành và phát triển nhân cách

1.3: Định nghĩa giáo dục

Với nghĩa rộng , giáo dục bao gồm giáo dục gia đình, giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội.Trong đó giáo dục nhà trường là quá trình tác động một cách chuyên biệt, không chỉ cung cấp cho học sinh những tri thức khoa học cơ bản, hiện đại, mà thông qua việc dạy học còn hình thành ở học sinh những năng lực và phẩm chất trí tuệ, hứng thú Mặt khác, việc giáo dục thông qua các hình thức sinh hoạt tập thể và hoạt động xã hội công ích là những tác động đặc thù ảnh hưởng đến sự phát triển những phẩm chất đạo đức của nhân cách

Giáo dục xã hội thông qua sách báo, phim ảnh, truyền hình, giao tiếp xã hội

… với những nội dung lành mạnh là những tác động tích cực hỗ trợ cho giáo dục nhà trường Giáo dục gia đình tuy không có chương trình, kế hoạch và nội dung xác định như giáo dục nhà trường; song với việc tổ chức cuộc sống có nền nếp, trật

tự, gia phong, với việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp giữa cha mẹ và con cái, giữa các thành viên của gia đình thuộc các thế hệ,… là những tác động góp phần tạo nên nền tảng ban đầu của sự hình thành nhân cách

Trên cái nhìn của ngành khoa học tâm lí , giáo dục là quá trình tác động có ý thức, mục đích và có kế hoạch về mặt tư tưởng, đạo đức và hành vi trong tập thể trẻ em và học sinh, trong gia đình và cơ quan giáo dục ngoài nhà trường

2: Vai trò của giáo dục đến sự hình thành và phát triển nhân cách

Xã hội ngày càng hiện đại , cả thế giới nói chung và đất nước Việt Nam ta nói riêng đang sống trong một nền văn minh tri thức , nơi mà các cuộc đua về tri thức đang vươn lên và sự cạnh tranh cũng ngày một khốc liệt Từ đó , giáo dục cũng được đề cao và coi trọng hơn bao giờ hết Giáo dục không chỉ là nơi đem lại về sự hiểu biết , về những kiến thức khoa học mà còn có tác động lớn đến việc tạo nên các giá trị vĩnh hằng , cốt lõi của con người Đó chính là Nhân cách Không hề sai khi khẳng định rằng yếu tố giáo dục là vô cùng quan trọng, chủ đạo trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách của con người

Như vậy , ta có thể khẳng định giáo dục đóng vai trò chủ đạo trong sự hình thành và phát triển nhân cách dựa trên các luận điểm sau:

.Giáo dục đã được những cơ quan có chuyên môn xây dựng một cách kì công và khoa học dựa trên nhiều tiêu chí và mục đích Vì vậy đã tạo nên một hệ thống giáo dục cho từng cấp học , từng bậc học với lượng kiến thức và chương trình đào tạo , nội dung, chương trình, kế hoạch dạy học và giáo dục, lựa chọn phương pháp, phương tiện và hình thức giáo dục phù hợp với tâm , sinh lí của từng lứa tuổi Thêm vào đó, giáo dục thường xuyên tổ chức các hoạt động giao lưu , ngoại khóa, đánh giá , sửa đổi bổ sung để hoàn thiện hệ thống và chương trình giáo dục Giáo dục có tính tiên tiến và có thể đi trước vạch đường cho nhân cách do vậy nếu được giáo dục một cách tốt nhất ngay từ trong nhà trường sẽ giúp cho thế hệ trẻ có những định hướng giá trị nhân cách đúng đắn, có nhận thức và thái độ hành vi hợp lý,

Sự định hướng của giáo dục không chỉ thích ứng với những yêu cầu của xã hội hiện tại mà còn phải thích hợp với yêu cầu phát triển của tương lai để thúc đẩy

sự tiến bộ của xã hội Vì vậy, giáo dục phải đi trước, đón đầu sự phát triển Muốn

đi trước, đón đầu sự phát triển, giáo dục căn cứ trên những dự báo về gia tốc phát

triển của xã hội, thiết kế nên mô hình nhân cách của con người thời đại với hệ thống định hướng giá trị tương ứng

Các yếu tố như bẩm sinh, di truyền hay môi trường tự nhiên đều có sự ảnh hưởng đến quá trình hình thành nhân cách với mức độ khác nhau Tuy nhiên, khi

có sự tác động của yếu tố giáo dục có thể giúp cho quá trình hình thành nhân cách được toàn vẹn và đi theo hướng đúng đắn

+Ví dụ: Trẻ con không cần yếu tố giáo dục, đến 2 tuổi sẽ biết đi, 3 tuổi sẽ biết nói ( đó là những cái mà yếu tố bẩm sinh – di truyền đem lại) nhưng trẻ không thể

tự biết đọc, biết viết nếu không được dạy ( là cái mà chi có yếu tố giáo dục có thể đem lại)4

+Hay trong quá trình trưởng thành và phát triển , con người dựa theo bản năng sinh tồn vẫn có thể sống và lớn lên nhưng khi có sự tác động của giáo dục , quá trình đó sẽ trở nên thông minh, khoa học , nhanh chóng và dễ dàng hơn

Đối với hoạt động cá nhân: Giáo dục tổ chức nhiều loại hình hoạt động giao tiếp bổ ích, lành mạnh nhằm phát huy những phẩm chất và năng lực cá nhân (sân chơi ở các nhà văn hóa cho mọi lứa tuổi, các câu lạc bộ xây dựng gia đình hạnh phúc tại địa phương, …) Giáo dục tạo tiền đề cho tự giáo dục của cá nhân Tự giáo dục thể hiện tính chủ thể của cá nhân khi con người đáp ứng hoặc tự vận động nhằm chuyển hóa các yêu cầu của giáo dục thành phẩm chất và năng lực của bản thân Nếu cá nhân thiếu khả năng tự giáo dục thì các phẩm chất và năng lực của họ

sẽ hình thành ở mức độ thấp hoặc thậm chí không thể hình thành Trình độ, khả năng tự giáo dục của cá nhân phần lớn bắt nguồn từ sự định hướng của giáo dục Giáo dục đúng đắn và đầy đủ sẽ giúp con người hình thành khả năng tự giáo dục,

đề kháng trước những tác động tiêu cực của xã hội để phát triển nhân cách mạnh

11.Giáo trình Tâm lí học đại cương- Đại học Luật Hà Nội

22.Tiểu luận về những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành nhân cách- Thế giới luật

mẽ “Chỉ có những người biết tự giáo dục mới là những người thực sự có giáo dục.”

Bất kỳ ai được sinh ra trên đời đều là một may mắn Càng may mắn hơn nếu ta được sinh ra với một cơ thể toàn vẹn, có cha mẹ - được sống dưới một mái nhà đầm ấm Tuy nhiên, không phải tất cả mọi người đều được hạnh phúc trọn vẹn như vậy Theo thống kê của WHO, có đến 10 – 15% dân số - là những người kém may mắn hơn chúng ta cần được quan tâm, hỗ trợ, chăm sóc đặc biệt Vâng, những người kém may mắn hơn tôi – bạn, ở đây chính là những người khuyết tật Tuy nhiên, bằng sức mạnh của giáo dục với các phương pháp , mô hình đào tạo có thể giúp những thiếu hụt do bẩm sinh ấy được khắc phục một cách tối đa

+ Trên thực tế có nhiều hình thức và phương pháp giáo dục nhằm bù đắp các thiếu hụt do bẩm sinh của con người Có thể nói, giáo dục là công cụ hữu hiệu nhất

để giúp những người có khiếm khuyết có một cuộc sống tốt và hòa nhập với cộng đồng Các phương thức giáo dục người khuyết tật bao gồm các phương thức giáo dục hòa nhập, và các phương thức giáo dục bán hòa nhập và giáo dục chuyên biệt theo đó thì được chia ra với các mức độ và nhu cầu khác nhau để tham gia chương trình giáo dục

+ Ta có thể thấy rất nhiều trường hợp người khuyết tật nhờ có quá trình giáo dục mà trở thành thiên tài, phát huy được những năng lực hơn người Câu chuyện nổi tiếng về nhà diễn giả hàng đầu thế giới – người đã truyền cảm hứng và nghị lực cho biết bao con người – nhà văn Helen Keller Khi chào đời được khoảng 19 tháng, bà bị ốm nặng sốt cao viêm màng não và không may hỏng mất đôi mắt, và sau đó tai cũng bị điếc, Helen gần như không thể nghe hay nhìn thấy những gì xung quanh mình từ khi còn rất nhỏ Nhưng nhờ cố gắng nỗ lực dạy dỗ của mẹ và

cô gia sư Anne Sullivan, Helen dần có thể giao tiếp và học tập như người bình thường Anne thường xuyên tập cho Keller ghép chữ cái, sau 3 tháng, thông qua ngôn ngữ động tác tay và sờ xem cử động môi của Anne, Keller đã học được hơn

400 từ đơn cùng một số đoản ngữ Năm Keller 8 tuổi, Keller đã bộc lộ rõ tài năng vượt trội về các môn toán, địa lý, sinh học, tập đọc; em còn học cả bơi, chèo

học tài liệu chữ nổi dành cho người mù Với nghị lực phi thường, Helen Keller trở thành người mù - điếc đầu tiên tốt nghiệp đại học, là nữ văn sĩ, nhà hoạt động xã hội, diễn giả người Mỹ Bà là người khiếm thị, khiếm thính đầu tiên của nước Mỹ giành học vị Cử nhân Nghệ thuật Helen chính là tác giả của câu nói nổi tiếng:

“Tôi đã khóc vì không có giày để đi chỉ đến khi tôi gặp một người khóc vì không

có chân để đi giày”

+Ở Việt Nam như trường hợp của thầy Nguyễn Ngọc Ký tuy không còn đôi tay nhưng vẫn trở thành giáo viên, hay như nghệ sỹ ghi ta tài năng Văn Vượng bị mù

từ bé nhưng nhờ có phương pháp giáo dục đúng đắn mà trở thành tài năng âm nhạc… Đây là cơ sở để tổ chức các trường dạy trẻ em khuyết tật, trẻ em thiệt thòi

…

Như đã biết, không chỉ có giáo dục mà còn có nhiều yếu tố khác ảnh hưởng

đến quá trình hình thành và phát triẻn nhân cách và không thể tránh khỏi những sự tác động xấu từ môi trường , từ di truyền, từ hoàn cảnh sống Giáo dục có thể uốn nắn những phẩm chất tâm lý xấu, hành vi lệch chuẩn do tác động của môi trường sống hoặc ý thức tự giáo dục của cá nhân chưa được tốt, điều chỉnh nó phát triển

nó theo mong muốn của xã hội, điều này thể hiện rõ nhất là giáo dục mở các trường giáo dưỡng, trại cải tạo phục hồi nhân phẩm

+Ví dụ: đối với những trẻ suy thoái nhân cách (nhiễm thói hư tật xấu, vi phạm pháp luật) có thể uốn nắn, điều chỉnh sự phát triển nhân cách lệch lạc so với các chuẩn mực xã hội của các em bằng các biện pháp giáo dục đặc biệt

Theo thống kê, từ năm 2009 đến nay, thực hiện Luật Đặc xá, Nhà nước ta đã thực hiện 5 đợt đặc xá tha tù trước thời hạn cho 63.499 phạm nhân và 678 người đang được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù Đại đa số người được đặc xá trở về nơi cư trú đã ổn định cuộc sống và làm ăn lương thiện, tỷ lệ người được đặc

xá tái phạm thấp, một số người có những đóng góp rất thiết thực cho xã hội Đợt đặc xá gần đây nhất có 15.523 người được đặc xá, nhưng chỉ có 114 người tái phạm, chiếm tỷ lệ khoảng 0,73% Như vậy, nhờ vào quá trình giáo dục cải tạo của

cơ quan, cũng như ý thức cải tạo tốt của phạm nhân, từ đó giúp họ nhận ra sai trái,

Giáo dục có thể tham gia cải tạo hoàn cảnh buộc hoàn cảnh phải phục vụ ý muốn của con người, biến hoàn cảnh xấu thành hoàn cảnh tốt.Giáo dục tác động đến môi trường tự nhiên qua việc trang bị kiến thức và ý thức bảo vệ môi trường của con người, khắc phục được sự mất cân bằng sinh thái, làm cho môi trường tự nhiên trở nên trong lành, sạch đẹp hơn5

Giáo dục tác động đến môi trường xã hội lớn thông qua các chức năng kinh

tế – xã hội, chức năng chính trị – xã hội, chức năng tư tưởng – văn hóa của giáo dục

Giáo dục còn làm thay đổi tính chất của môi trường xã hội nhỏ như gia đình, nhà trường và các nhóm bạn bè, khu phố…, để các môi trường nhỏ tạo nên những tác động lành mạnh tích cực đến sự phát triển nhân cách con người Hiện nay công tác giáo dục xã hội đang chú tâm xây dựng gia đình là một mái ấm dân chủ, bình đẳng, ấm no, hạnh phúc; nhà trường là một môi trường thân thiện đối với học sinh, cộng đồng dân cư là khu vực văn hóa của một xã hội văn minh tiến bộ

.Những tác động tự phát của xã hội chỉ ảnh hưởng đến cá nhân ở mức độ hiện

có của nó, như môi trường lớp học giúp con người hòa đồng, đoàn kết với tập thể, môi trường làm việc giúp con người chuyên nghiệp, trách nhiệm hơn

Nhưng để đi trước hiện tại, hướng tới những giá trị, phẩm chất mà con người, xã hội cần có trong tương lai thì chỉ có giáo dục mới có thể định hướng, đi trước hiện thực, xây dựng con người với những phẩm chất cần có cho tương lai, cần có cho xã hội mới Đây chính là tính chất tiên tiến của giáo dục Chẳng hạn, mục tiêu giáo dục của chúng ta là xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa Bằng những phương pháp giáo dục, định hướng ngay từ khi còn trên ghế nhà trường, qua các môn học như Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê-nin, Tư tưởng

Hồ Chí Minh, …Qua các phương tiện thông tin đại chúng, các biện pháp tuyên truyền giáo dục như phong trào “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Quá trình giáo dục hướng con người tới việc hoàn thiện bản thân, hoàn