Hiện nay, việc dạy và học lịch sử trong các nhà trường phổ thông đang làmột trong những vấn đề khó khăn đối với các nhà trường đặc biệt là đối với giáoviên giảng dạy lịch sử.Thực tế cho
Trang 110 2.2 Thực Trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh 4
13 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
2.3.1 Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử nhằm tạo ra sự kích 6
2.3.2 Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử góp phần hình
15 thành nhân cách cho học sinh
2.3.3 Thông qua việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử 9
16 giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về cả một thời kỳ lịch sử
2.3.4 Khắc họa nhân vật lịch sử làm tăng thêm lòng tự hào dân 11
17 tộc
2.3.5 Sử dụng tranh ảnh, phim tư liệu liên quan đến khắc 16
18 họa biểu tượng nhân vật lịch sử
2.3.6.Khắc họa biểu tượng các nhân vật lịch sử thông qua việc 17
19 cho học sinh tự mình trình bày các hiểu biết lịch sử
20 2.3.7 Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử thông qua việc 18hướng dẫn học sinh học tập thực địa tại di tích lịch sử
Trang 21 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Hiện nay, việc dạy và học lịch sử trong các nhà trường phổ thông đang làmột trong những vấn đề khó khăn đối với các nhà trường đặc biệt là đối với giáoviên giảng dạy lịch sử.Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển của xã hội và sựbùng nổ của công nghệ thông tin, hầu như học sinh không còn ham thích học tập
bộ môn lịch sử Điều này có rất nhiều nguyên nhân, song nguyên nhân cơ bảnlàm cho các em nhàm chán đó là do đặc trưng bộ môn quá nhiều sự kiện lịch sử,nhân vật lịch sử mà yêu cầu các em phải nhớ
Bên cạnh đó phương pháp dạy học của giáo viên chưa thật sự gây hứngthú học tập cho học sinh trong giờ học bộ môn lịch sử
Trong giảng dạy một số thầy cô vẫn còn lúng túng trong việc truyền thụ kiếnthức cơ bản cho các em, các em ghi quá nhiều sự kiện lịch sử ,làm cho học sinhphải tiếp nhận một khối lượng thông tin quá lớn, học sinh không nhớ nỗi rồi dẫnđến chán học
Khi vận dụng phương pháp dạy và học lịch sử, giáo viên ít chú ý đến kênhhình Vì vậy khi giới thiệu nhân vật lịch sử,giáo viên thường giới thiệu qua loa,chỉ cho học sinh thấy chân dung nhân vật lịch sử mà không giới thiệu về đặcđiểm, tính cách, hình dáng , quan điểm của nhân vật lịch sử, từ đó không nhữngkhông khắc sâu kiến thức cho học sinh, mà không gây cho các em có những xúccảm đối với nhân vật lịch sử đó Hơn nữa, việc kiểm tra đánh giá học sinh củagiáo viên cũng ít chú ý đến nội dung kiểm tra về các nhân vật lịch sử mặc dù cómột số tiết học vai trò các nhân vật lịch sử đó rất quan trọng, đóng vai trò trungtâm về nội dung bài giảng trong suốt một tiết học
Hơn nữa, thời gian dành cho bộ môn lịch sử còn ít, phương pháp giảngdạy chưa đáp ứng được yêu cầu đặc trưng của bộ môn, trong bài giảng lịch sửnếu chúng ta đưa ra những sự kiện lịch sử khô khan, mà không “thổi hồn,”
“truyền lửa”vào bài giảng hoặc lồng khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử, miêu
tả những trận đánh, những chiến công oai hùng…một cách sinh động thì chắcchắn mục tiêu hình thành thái độ, tư tưởng tình cảm cho học sinh sẽ hạn chế rấtnhiều Là giáo viên dạy lịch sử bản thân tôi mong muốn học sinh mình học tốt,nắm kiến thức sâu hơn, vì vậy tôi đã tổ chức dạy học bằng nhiều phương phápnhư: tổ chức hoạt động nhóm, đàm thoại, kể chuyện, vấn đáp,… và trong đó cóphương pháp khắc họa nhân vật lịch sử
1.2.Mục đích nghiên cứu.
- Nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm
- Nêu ra phương pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở môn lịch sử THCS
1.3.Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.
1.3.1 Đối tượng nghiên cứu:
- Sách giáo khoa lớp lịch sử 7
- Tài liệu đổi mới phương pháp dạy học
- Tài liệu tham khảo
Trang 3- Tài liệu chuẩn kiến thức – Kĩ năng.
1.3.2 Phạm vi nghiên cứu:
Học sinh khối lớp 7 Trường THCS Thọ Thế -Năm học 2018- 2019
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp phân tích
- Phương pháp tổng hợp
- Phương pháp thử nghiệm, kể chuyện, liên môn
- Phương pháp điều tra
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Nhìn chung vấn đề học tập của các em học sinh ở trường THCS về bộmôn lịch sử còn rất nhiều hạn chế, nhiều vấn đề cần để đưa ra bàn luận Nhưviệc giảng dạy của giáo viên đối với học sinh và ngược lại việc học tập của các
em đối với bộ môn lịch sử thì như thế nào?Vấn đề đổi mới phương pháp dạy họctrong nhà trường ở nước ta đang được xã hội quan tâm Bên cạnh việc đổi mớiphương pháp dạy học hiện nay, việc đổi mới dạy học môn Lịch sử trong trườngTHCS là một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáo dục trong đó giúp họcsinh hứng thú học tập Chúng ta thấy có một thực trạng phổ biến nhất đối vớicác em học sinh là việc học bài cũ một cách thụ động, học vẹt, khi ngồi học trênlớp với một tình trạng gò bó, o ép nhận kiến thức cho nên dẫn đến tình trạng các
em không nắm được kiến thức lịch sử, khi giáo viên kiểm tra bài cũ thì đa số các
em không nhớ, hay quyên mất một từ đầu câu thì sẽ quên hết nội dung kiến thức
đã học Vậy làm thế nào các em học sinh không thụ động, có say mê hứng thúhọc, nắm được kiến thức lịch sử
Việc quan tâm bồi dưỡng thay đổi phương pháp dạy học hàng năm vậnđược tiến hành đồng bộ, thường xuyên cũng đã góp phần làm cho cách học vàcách dạy của giáo viên, học sinh có phần khởi sắc Bản thân không ngừng tìmtòi sáng tạo cách dạy, cách truyền đạt mới với phương châm lấy học sinh làmtrung tâm và giáo viên là người hướng dẫn cho học sinh giải quyết vấn đề
Như chúng ta đã biết, nhân vật lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng.Nhân vật lịch sử là bằng chứng cho sự hình thành và phát triển cho một quátrình lịch sử Nếu không có nhân vật lịch sử thì các sự kiện lịch sử trở nên nhàchán thiếu sinh động, thiếu tính trung thực.Do đó phương pháp: Khắc họa nhânvật trong dạy học lịch sử lớp 7 đóng một vai trò quan trọng đối với việc giúphọc sinh hứng thú học tập bộ môn này
Trong chương trình lịch sử lớp 7 cả phần lịch sử thế giới và phần lịch sửViệt Nam có nhiều nhân vật lịch sử vì vậy khi lên lớp giáo viên cần chú ý khắcsâu các nhân vật lịch sử đó trong giờ dạy nhằm gây sự hứng thú cho học sinh,đồng thời giúp các em khắc sâu kiến thức cụ thể các sự kiện quan trọng trongbaì mà còn giáo dục các em học tập noi gương những đức tính tốt đẹp của cácnhân vật lịch sử
Chương trình lịch sử lớp 7 Phần Lịch sử Việt Nam có những nhân vật giáo viêncần khắc sâu như Đinh Bộ Lĩnh đã có công dẹp loạn 12 sứ quân , Lê Hoàn đã
Trang 4có công trong cuộc kháng chiến chống Tống năm 981 – lập ra nhà Tiền Lê;Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã có công trong cuộc kháng chiếnchống giặc Tác – ta ( giặc Mông Nguyên) ; Lê Lợi – Lập ra nhà Hậu Lê; QuangTrung- Nguyễn Huệ
2.2 Thực Trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
- Bản thân luôn nhiệt tình trong công tác, trình độ đạt trên chuẩn
* Khó khăn:
- Những năm giảng dạy, mặc dù luôn nổ lực tìm tòi học hỏi tuy nhiênviệc dạy học vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu thực tiễn đặt ra: học sinh chưahăng say học tập, chất lượng giáo dục môn học còn thấp đặc biệt là các em nhớcác nhân vật lịch sử còn ít
- Quỹ thời gian dành cho mỗi bài học còn ít vì vậy khi lên lớp giáo viênchủ yếu là dành thời gian cho việc hoàn thiện tiết theo phân phối chương trình
mà chưa có thời gian nhấn mạnh đến đóng góp của các nhân vật lịch sử Vì vậyvai trò của nhân vật lịch sử nhiều khi không được làm rõ
Việc giảng dạy đôi lúc bị lặp lại làm cho hứng thú dạy học có lúc bị hạnchế Sử dụng sự kiện, tiến trình lịch sử khô khan làm cho tiết dạy đôi lúc cònnặng nề
- Tài liệu nghiên cứu chưa đầy đủ
- Hiện vật khó sưu tầm
- Khả năng vẽ còn hạn chế
- Trang thiết bị cho bộ môn còn thiếu, cho nên rất tốn thời gian chuẩn bị
- Các tài liệu, hiện vật địa phựơng rất ít
2.2.2 Về phía học sinh:
*Thuận lợi:
Thứ nhất, đa số các em học sinh trong trường THCS Thọ Thế có tinh thần
cố gắng trong học tập, nghe lời thầy cô
Thứ hai, đối tượng học sinh từ 12 tuổi đến 15 tuổi ở bậc THCS – tuổi hiếuđộng ưa thích điều mới, ham khám phá học hỏi, thích độc lập
Thứ ba, các em được sự quan tâm động viên của toàn thể xã hội, được nhàtrường tạo mọi điều kiện tốt nhất để các em học tốt như: trang bị máy chiếu ởhầu khắp các phòng học, kết nối internet để các em dễ dàng tìm kiếm thông tinphục vụ cho việc học tập
* Khó khăn:
Thứ nhất, thực tế cho thấy trong những năm gần đây, học sinh các trường trung học cơ sở hiện tượng học sinh hổng kiến thức lịch sử Tình trạng học sinh
Trang 5“học vẹt,” “học tủ” bằng những sự kiện lịch sử khô khan cũng diễn ra rất phổ biến.Trong đó việc học sinh nhận thức về các nhân vật lịch sử tỏ ra rất mơ hồ Ngay cả nhân vật lịch sử có tầm ảnh hưởng vĩ đại như Nguyễn Huệ một số học sinh vẫn còn rất mơ hồ: có học sinh lớp 9 còn cho rằng Quang Trung và NguyễnHuệ là hai người khác nhau,hai anh em.
Thứ hai, đối với học sinh trường THCS , đa số các em là con em gia đìnhnông nghiệp phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến học sinh , cách trình bàytrong sách hầu như các em không chốt ra được ý chính Ví dụ: khi học về ngườilãnh đạo của cuộc khởi nghĩa Hương Khê giáo viên nêu câu hỏi : Người lãnhđạo cuộc khởi nghĩa ngoài Phan Đình Phùng còn có ai ? Học sinh trả lời còn cóVua Hàm Nghi và Tôn Thât Thuyết
Thứ ba, một số học sinh chưa say mê môn học, nhiều em chưa tự giác họctập, vẫn còn hiện tượng học sinh không chuẩn bị bài mới ở nhà, không làm bàitập đầy đủ trên lớp, các em thiếu tập trung suy nghĩ, cho nên việc ghi nhớ các sựkiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử còn chưa rõ ràng, tường tận, đa số
các em chỉ dừng lại mức độ nhận biết sự kiện lịch sử chưa biết liên hệ so sánhcác sự kiện, các nhân vật lịch sử Càng chưa biết vận dụng các môn học khác đểgiúp hiểu một bài học lịch sử
Còn một số học sinh bỏ học chơi game, quên sách vở, không ghi bài , cóthái độ không tích cực trong giờ học hay nói tự do, nói xuyên tạc điều này đòihỏi những người làm công tác giáo dục nói chung, giáo viên giảng dạy lịch sửnói riêng cần phải giáo dục nhân cách cho các em thông qua mỗi bài học lịch sử
-Xuất phát từ những thuận lợi và khó khăn trên, tôi xin đưa ra Sáng kiếnkinh nghiệm lịch sử « Một vài kinh nghiệm khắc họa biểu tượng nhân vật
lịch sử trong dạy học môn lịch sử lớp 7 trường THCS Thọ Thế » nhằm phát
huy những thuận lợi và khắc phục những khó khăn góp phần nâng cao chấtlượng dạy học bộ môn
* TẦM QUAN TRONG CỦA VIỆC KHẮC HỌA BIỂU TƯỢNG NHÂN
VẬT LỊCH SỬ TRONG BÀI GIẢNG.
-Việc khắc họa biểu tượng lịch sử trong bài học lịch sử giúp học sinh nhớlâu, nhớ đúng theo trình tự xuất hiện của nhân vật lịch sử gắn với những cônglao của họ
-Giáo dục học sinh lòng yêu nước, lòng biết ơn đối với các nhân vật lịch sử
đã có những cống hiến to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc, đồngthời biết đánh giá, so sánh các nhân vật lịch sử, biết yêu ghét phân minh đối vớicác nhân vật lịch sử Từ đó góp phần xây dựng, phát triển nhân cách cho các em
Vì vậy khi xây dựng biểu tượng nhân vật lịch sử thường gắn với cống hiến của
họ đối với giai đoạn lịch sử, điều đó sẽ giúp học sinh nắm chắc các giai đoạnlịch sử và tiến trình lịch sử hơn
* NHỮNG YÊU CẦU ĐỐI VỚI GIÁO VIÊN TRONG VIỆC KHẮC HỌA
BIỂU TƯỢNG NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG BÀI GIẢNG.
- Trước tiên tư liệu chúng ta tiếp cận phải có tính tin cậy cao, đầy đủ vàcùng một tính chất, chúng ta không được“ tô hồng”hay“bôi đen” nhân vật lịch
Trang 6sử Khi nhận định về nhân vật lịch sử cần có tính khách quan, công bằng để chohọc sinh có cách nhìn đúng đắn.
Tính đầy đủ ở đây là chọn lựa một số sự kiện điển hình nhất vừa sức tiếpthu của học sinh làm nổi bật được bản chất của nhân vật
Truyền thống quê hương gia đình dòng họ là quan trọng nhưng không phải
là bất biến, càng không thể phủ nhận ý trí vươn lên của những người từ tầng lớpcần lao
Ví dụ: Yết Kiêu sinh ra trong một gia đình nghèo, cha mất sớm Từ nhỏ,ông đã phải lăn lộn trên sông nước để kiếm sống và nuôi mẹ Ông là gia nô củaTrần Hưng Đạo và ông đã trở thành vị tướng giỏi cận vệ trung thành của TrầnHưng Đạo
Trái lại cũng không hiếm trường hợp cha ông là anh hùng tái thế nhưngcon chỉ là lũ hư đốn như Lê Uy Mục Lê Uy Mục vị vua thứ 8 của nhà Hậu Lê -dòng tộc Hậu Lê có nhiều vị vua sáng nhất của chế độ phong kiến Việt Nam
nhưng Uy Mục lại là một vị Hoàng đế tàn bạo, hoang dâm, và "điềm loạn đã xuất hiện từ đấy"[10].
Như vậy trong việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử thì yếu tố chínhxác,đầy đủ và khoa học đóng một vai trò rất quan trọng, bên cạnh nhân vậtchính diện, giáo viên có thể trình bày cả nhân vật phản diện nhưng phải thậtkhéo léo để giáo dục nhân cách cho học sinh
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử nhằm tạo ra sự kích thích và gây hứng thú học tập cho học sinh.
Vậy hứng thú học tập học sinh là gì? Theo I.Fkharla Noops ( nhà tâm lígiáo dục) “Hứng thú đó là nhu cầu nhuốm màu xúc cảm, xúc cảm đi trước gâyđộng cơ và làm cho hoạt động của con người có tính hấp dẫn.” Một bài giảnglịch sử mà nghèo nàn, tẻ nhạt thì chắc chắn sẽ làm cho học sinh mệt mỏi, chánhọc Chính vì vậy, việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử có tác dụng rất lớntrong việc kích thích hứng thú học tập của học sinh Bởi vì trong khi lĩnh hộikiến thức khoa học hoàn thành nhiệm vụ nhận thức thì đồng thời học sinh cũngphát triển năng lực nhận thức kích thích phát triển tư duy của mình Hơn nữamỗi nhân vật lịch sử đều có cá tính, đặc điểm riêng nên không tạo sự nhàm cháncho học sinh
Ví dụ: Khi dạy bài 14 : Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược
Mông- Nguyên thế kỷ XIII, giáo viên có thể gợi ý cho học sinh về nhân vật
Trần Quốc Tuấn:
Hơn bảy trăm năm trước, cả Á- Âu đang trong cơn kinh hoàng khiếp đảm về cáihọa Tác – ta (giặc Mông- Nguyên) khi chúng lướt trên vó ngựa viễn chinh tànsát hết nước này đến nước khác.Giặc Tác –ta ( Mông- Nguyên) rất hùng mạnh,
vó ngựa của quân Mông -Nguyên đi đến đâu thì nhà tan, cửa nát tới đó, khắp
Á-Âu chưa có một danh tướng nào ngăn cản được.Giáo hoàng La Mã sợ hải đến
nổi “…tủy khô, thân gầy, sức kiệt”[10].Vậy mà ở miền Đông Nam Châu Á lũ
giặc Tác- ta phải kinh hồn, lạc phách trước ý chí chiến đấu và tài nghệ thuật
Trang 7quân sự tuyệt vời của quân dân Đại Việt dưới sự chỉ huy thiên tài của QuốcCông Tiết Chế, Hưng Đạo Đại Vương, Trần Quốc Tuấn Vua tôi nhà Trần đồnglòng đã đánh bại 3 lần quân xâm lược hung hãn,đánh cho chúng thất điên bátđảo, Trấn Nam Vương thoát Hoan chui vào ống đồng có người kéo qua biên ảimới thoát chết, trong đó linh hồn của cuộc kháng chiến chống quân MôngNguyên lần 2 và 3 là Tiết chế Hưng Đạo Vương -Trần Quốc Tuấn –không chỉsống mãi trong lòng mọi người dân đất Việt mà còn vang danh khắp năm châubốn biển, sau này được thế giới công nhận là một trong mười vị tướng tài nhấtthế giới.
Ví dụ: Khi nói đến cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thì chúng ta phải gợi mở cho học sinh lãnh tụ tối cao của cuộc khởi nghĩa đó là Lê Lợi và nêu những công lao to lớn của ông đối với cuộc khởi nghĩa và với lịch sử dân tộc
Thông qua cách giới thiệu gợi mở và hấp dẫn về các nhân vật lịch sử sẽkích thích học sinh chuẩn bị bài ở nhà và đó là cơ sở để tiết học tiếp theo sinhđộng, hấpdẫn
Từ kết quả thực trạng điều tra cho thấy, ta có thể khắc phục nâng cao độ hiểu biết bài, sự sinh động trong tiết học Lịch sử Làm cho học sinh thấy được
sự sinh động, trổi dậy giữa các sự kiện, nhân vật, hình ảnh lịch sử một cách sôi động, hưng phấn của một tiết dạy trước tạo tâm lí phấn khởi chờ đợi một tiết học tiếp theo đối với môn lịch sử
Việc đầu tiên là phải phát huy được tính tích cực, chủ động, tự giác tìm tòicủa học sinh đối với sự kiện lịch sử và biết cách trình bày một sự kiện đó sinhđộng Muốn như vậy thì người giáo viên phải có sự đầu tư vào xây dựng một hệthống câu hỏi từ gởi mở đến tư duy lôgic, phân tích, tổng hợp phù hợp với mứchiểu biết của các em học sinh ở tùng vùng miền Không nên đánh đồng học sinhvùng sâu, xa với các tiểu vùng phát triển hơn
Trang 8Đặc biệt khi có một cá thể trình bày xong một sự kiện người giáo viênphải cho lớp tuyên dương một tràng pháo tay để kích lệ động viên, từ đó tạo chocác em niềm tin và sự phấn chấn trong tiết học.
Từ đó nội dung kiến thức, hình ảnh nhân vật sẽ được toát lên một cáchsinh động Câu thơ sẽ đi theo năm tháng cùng với các em về cuộc khởi nghĩa,
mà học sinh không cần phải học thuộc lòng cứng nhắc ở trong sách giao khoa.Tuy nhiên đòi hỏi người giáo viên phải có giọng truyền đạt thật hấp dẫn sinhđộng đối với câu thơ
2.3.2 Khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử góp phần hình thành nhân cách cho học sinh.
Về mặt đạo đức, tình cảm, việc xây dựng biểu tượng nhân vật lịch sử thìcác em không chỉ nhận thức về quá khứ thông qua các tri giác mà các em cònbiết “rung động”, biết yêu cái chính nghĩa, yêu cái chân ,thiện,mỹ, ghét cái xấu
xa tội lỗi
Việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử cho các em có nhiều ưu thếtrong việc giáo dục tư tưởng tình cảm vì nó không những tác động lên trí tuệ màcòn tác động vào cả tâm hồn tình cảm của các em
Thông qua những hành động của các anh hùng những người đấu tranh quênmình vì chính nghĩa, vì hạnh phúc và hòa bình, điều này tạo ra sự kính phục,lòng tự hào đối với các vĩ nhân và trong một hoàn cảnh nhất định nó còn thổibùng ngọn lửa cách mạng của tuổi trẻ
Ngược lại với những nhân vật lịch sử có những hành động đi ngược lại vớiquyền lợi của dân tộc, là nguyên nhân gây ra chiến tranh và tội lỗi, điều này sẽtạo ra sự phản ứng từ các em, các em sẽ căm ghét trước những hành động hungbạo tàn ác…Về ý nghĩa này giáo viên cần đưa ra những việc làm cụ thể của
nhân vật, để học sinh cảm nhận, bày tỏ thái độ đối với nhân vật lịch sử.
Trong bài Phong trào Tây Sơn ngoài việc khắc hoạ nhân vật lịch sử
Nguyễn Huệ, tôi đề cập về Vua Lê Chiêu Thống như sau: Lê Chiêu Thống làmột tên Vua bù nhìn bán nước, vì sự nhu nhược, yếu đuối , ích kỷ của bản thân
và dòng họ để giữ chiếc ngai vàng mà Lê Chiêu Thống đã có hành động “ Rướcvoi về dày mả tổ” Từ trước đến nay chưa có vị vua nào lại đê hèn đến nhưvậy…Thông qua một số hình ảnh khắc hoạ nhân vật Lê Chiêu Thống như vậy,học sinh sẽ rất bất bình, từ đó góp phần tạo nên nhân cách cho học sinh Có thểnói biểu tượng nhân vật Lịch sử sẽ khơi dậy ở các em sự căm ghét hành vi hungbạo , độc ác của nhân vật đó, không chỉ có tác dụng tái tái tạo lịch sử quá khứ
mà còn có “chức năng điều chỉnh hành động”[7].
Điều này đòi hỏi người giáo viên luôn biết tìm tòi, khám phá để có kiếnthức về xã hội, đặc biệt những bài văn thơ liên quan đến bài học lịch sử nóichung và nhân vật lịch sử nói riêng Hơn nữa giáo viên cũng cần biết sử dụngkiến thức đúng lúc, đúng chỗ, biết vận dụng và kết hợp một cách nhuần nhuyễn,tạo cho học sinh có cái nhìn tổng quát nhiều chiều trên phương diện lịch sử Mộtđiều tôi nhận thấy rằng: thường các nhân vật lịch sử lại chính là đề tài cảm hứng
để các nhà văn, nhà thơ sáng tác
Trang 9Ví dụ : Khi dạy bài Quang Trung xây dựng đất nước ( Lịch sử 7) ,khi đánhgiá vai trò của vua Quang Trung, giáo viên mượn lời thơ của công chúa Lê NgọcHân và phân tích cho học sinh biết về công lao to lớn của ông:
“Mà nay áo vải cờ đào,
Giúp dân dựng nước, xiết bao công trình”
Chính những vần thơ này cùng với việc giáo viên cho học sinh xem hìnhảnh sẽ tạo ra ấn tượng cho học sinh, giúp các em hứng thú say mê lĩnh hội kiến
thức sâu sắc hơn về nhân vật lịch sử.
2.3.3 Thông qua việc khắc họa biểu tượng nhân vật lịch sử giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về cả một thời kỳ lịch sử.
Thông qua những biểu tượng lịch sử chân thật và sinh động giúp học sinhnhận thức đúng vai trò của cá nhân trong lịch sử và mối quan hệ của cá nhân vớiquần chúng nhân dân Không chỉ có một nhân vật lịch sử mà có thể có nhiềunhân vật lịch sử tiêu biểu cho thời đại Những hoạt động của họ tạo nên bứctranh toàn diện của lịch sử
Ở đây chúng ta không phải đề cao cá nhân lịch sử mà quên đi vai trò củaquần chúng nhân dân, chính nhân dân là người làm nên lịch sử Đồng thời thông
Trang 10qua đó cũng giúp các em hiểu rằng : Nếu cá nhân lịch sử nào có những hoạtđộng hợp với quy luật phát triển của thời đại nó sẽ có tác dụng thúc đẩy sự pháttriển của xã hội và có thể trở thành anh hùng, vĩ nhân Ngược lại nếu cá nhân đó
đi ngược lại với quy luật của lịch sử thì có thể bước đầu có một số kết quả nhấtđịnh nhưng cuối cùng cũng bị lịch sử đào thải và họ có thể trở thành tội đồ
Tuy nhiên lịch sử cũng không phủ nhận đã có nhiều nhân vật có đóng góp
to lớn tạo nên bước ngoặt trọng đại của mỗi quốc gia, dân tộc, thậm chí có tầmảnh hưởng tới cục diện thế giới
Ví dụ : Trong Bài Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn chống quân Minh , để giànhthắng lợi trọn vẹn có biết bao người lính vô danh đã ngã xuống trong cuộc đọsức với quân thù hung bạo Nhưng trên ai hết Lê lợi, Nguyễn Trãi là biểu trưngcho lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc trong mỗi chúng ta
Khi dạy phần 1 Lê Lợi dựng cờ khởi nghĩa, nói về tiểu sử Lê Lợi giáoviên có thể kể : Lê Lợi sinh ngày 6 tháng 8 năm Ất Sửu ( 1385) người ở hương
Lam Sơn , huyện Lương Giang, trấn Thanh Hóa “Vua sinh ra, thiên tư tuấn tú khác thường, thần sắc tinh anh kỳ vĩ, đã tỏ ra là người thông minh, dũng lược, đức độ hơn người, dáng người hùng vĩ, mắt sáng miệng rộng, mũi cao, trên vai phải có nốt ruồi đỏ lớn, tiếng nói như chuông bậc thức giả biết ngay ông là người phi thường”…[9] Cách dùng từ ngữ nhấn mạnh như vậy sẽ khắc sâu
trong tâm trí học sinh hình ảnh của Lê Lợi là người có công lớn trong cuộckháng chiến chống quân Minh, giúp các em nhớ kĩ, nhớ lâu mà không cần phảiđọc sách học thuộc lòng
Anh hùng dân tộc Lê Lợi- Tranh Sơn dầu Hoàng Hoa Mai
Trang 11Từ đó, góp phần bồi dưỡng, hoàn thiện nhân cách, đem lại cho mỗi ngườiniềm tin chính đáng về truyền thống vẻ vang, về những trang sử hào hùng củacha ông Như vậy thông qua việc hiểu biết về nhân vật lịch sử giúp học sinh
hiểu sâu sắc hơn về một thời đại lịch sử.
2.3.4 Khắc họa nhân vật lịch sử làm tăng thêm lòng tự hào dân tộc.
Thông qua khắc họa nhân vật lịch sử giúp học sinh hiểu đất nước ta cónhiều nhân tài, làm tăng niềm tự hào dân tộc
Ví dụ : Khi dạy bài, Nước ta buổi đầu độc lập mục 2 Tình hình chính trị cuốithời Ngô Giáo viên nói về công lao của Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân nhưsau:
Tượng đài Đinh Tiên Hoàng Đế ở thành phố Ninh Bình
