SÁNG KIẾN KINH NGHIỆMĐỔI MỚI KHÔNG GIAN LỚP HỌC GÓP PHẦN THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 8 NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP BỘ MÔN CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌ
Trang 1SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỔI MỚI KHÔNG GIAN LỚP HỌC GÓP PHẦN THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG MÔN CÔNG NGHỆ LỚP 8 NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỌC TẬP BỘ MÔN CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Trang 23 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
Tài liệu tham khảo
Danh muc các đề tài SKKN đã đƣợc Hội đồng SKKN cấp
huyện, tỉnh đánh giá
1
Trang 3I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Xã hội càng phát triển, yêu cầu đổi mới dạy học cũng không ngừng tănglên Trong đó, ngoài mục tiêu truyền thụ kiến thức, trường lớp còn đóng vai tròbồi dưỡng kỹ năng sống cho học sinh, giúp các em có thêm vốn sống, bản lĩnh,
tự tin khi bước vào đời Đáp ứng yêu cầu đó, nhiều cách dạy học mới đã ra đời,tuy vậy tôi thấy chúng ta chưa chú t m đến cách bố trí lớp học mà theo tôi nghĩđổi mới phương pháp dạy học phải đi liền với đổi mới không gian lớp học Mặtkhác môn Công nghệ là một trong những môn học quan trọng trong hệ thốngkiến thức của học sinh Trung học cơ sở và là môn học đặc thù mang tính thực tếcao, trong mỗi tiết học thường xuyên phải sử dụng đồ dùng thiết bị dạy học vìthế đổi mới không gian lớp học thật sự cần thiết để n ng cao chất lượng dạy củagiáo viên và chất lượng học của học sinh
Bản th n tôi những năm học gần đ y tôi đã từng bước nghiên cứu và sửdụng cách bố trí không gian lớp học mới vào dạy học môn công nghệ nói chung
và môn công nghệ khối 8 nói riêng kết quả thu được cũng rất khả quan, học sinh
đã chủ động tiếp thu kiến thức hơn vì vậy tôi mạnh dạn xin được trình bày kinh
nghiệm“Đổi mới không gian lớp học góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp
dạy học trong môn Công nghệ lớp 8 nhằm nâng cao hiệu quả học tập bộ môn cho học sinh trường Trung học cơ sở Nga Trường - Huyện Nga Sơn" Để từ đó
tôi muốn đưa ra những ý kiến, kinh nghiệm của cá nh n mình, trong thời gianvừa qua để cùng các bạn đồng nghiệp thảo luận tìm ra những giải pháp tốt nhấtcho những tiết dạy của mình và các hoạt động ngoại khóa của bộ môn Côngnghệ
2 Mục đích nghiên cứu
N ng cao hơn nữa nhận thức của người thầy trong việc đổi mới phươngpháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học không chỉ diễn ra trong việc đổimới phương pháp soạn giảng mà đổi mới “toàn diện và đồng bộ” từ chươngtrình, từ phương pháp của giáo viên, từ cách học, cách tư duy của trò (như từtrước đến nay chúng ta đang làm) đến thay đổi không gian lớp học như đề tài đã
đề cập Tức là, thay đổi từ vị trí, không gian học tập phù hợp với nội dung, chủ
đề học tập, tư thế ngồi của thầy và trò, từ cách tiếp cận sách giáo khoa, làm việcvới phương tiện dạy học, đến thái độ tình cảm và chuyển biến nhận thức của họcsinh từ tiết học đến đời sống Bởi thiết nghĩ cuộc sống mới là đích đến của mọi
sự học
3 Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy, học môn Công nghệ 8 trong đổi mới không gian lớp học củaTrường THCS Nga Trường
4 Phương pháp nghiên cứu
Để thấy được sự chủ động của học sinh trong việc học tập và chủ độngtrong việc hòa nhập làm việc với nhóm mới, lớn hơn là sự thay đổi kỹ năng sốngcủa học sinh trong trường lớp và đời sống ở lớp thực nghiệm với lớp đối chứng,
đề tài được nghiên cứu và vận dụng các phương pháp sau:
Trang 4- Phương pháp thực nghiệm: Được sử dụng trong quá trình áp dụng đề tài đối với lớp được chọn làm đối tượng thực nghiệm.
- Phương pháp so sánh: Được sử dụng trong quá trình so sánh đối chiếu kếtquả bài kiểm tra giữa lớp thực nghiệm (Lớp 8A) và lớp đối chứng (Lớp 8B)
- Phương pháp ph n tích - tổng hợp: Được sử dụng trong quá trình khảo sát,
ph n tích kết quả thực nghiệm và tổng hợp kết quả thực nghiệm
Đ y là đề tài của bản th n đã nghiên cứu từ năm 2017 đến nay được viếtthành sáng kiến kinh nghiệm, được thực hiện, triển khai đến toàn bộ giáo viênnhà trường và lớp thực nghiệm ở Trường trung học cơ sở Nga Trường trongmôn Công Nghệ Qua công tác giảng dạy ứng dụng bản th n tôi thấy có sựchuyển biến rõ rệt nhìn từ phía học sinh
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Học sinh cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc chủ động tìm hiểukiến thức Ngoài nguồn kiến thức là sách giáo khoa các em cần mở rộng tìmhiểu trên các kênh tài liệu khác nhau như tham khảo trên Internet, đời sống hàngngày
Giáo viên đóng vai trò tổ chức, điều khiển, hướng dẫn, trọng tài, hỗ trợ họcsinh tự học chứ không đơn thuần là người " truyền đạo" cho học sinh Đồng thờigiáo viên cần xác định đúng mục đích, yêu cầu của bài giảng để đưa ra đượcphương pháp hay, cách tiếp cận vấn đề theo hướng mở lấy học sinh làm trung
t m Là một giáo viên có mười lăm năm th m niên giảng dạy học sinh trung học
cơ sở, đã từng thử nghiệm phương pháp dạy học cùng với việc thay đổi khônggian lớp học, tôi nhận thấy việc đưa ra những giải pháp nhằm giúp thầy và tròchuyển đổi cách học từ phương pháp cũ sang phương pháp mới tích cực, phốihợp các phương pháp dạy học tích cực với nhau để tạo hiệu quả cao trong từngtiết học là rất cần thiết
Phòng giáo dục, nhà trường và các tổ chức đoàn thể đẩy mạnh thanh kiểmtra, triển khai chuyên đề, thao giảng học hỏi kinh nghiệm qua đó thúc đẩy giáoviên không ngừng học hỏi để đổi mới phương pháp dạy học
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm
Trang 52.2 Tổ chức dạy học theo lớp học hiện nay
Cốt lõi của việc dạy và học chính là quan hệ giữa thầy và trò Người thầy tổchức tốt được mối quan hệ giữa thầy và trò thì tiết học sẽ thành công Chúng ta
đã tổ chức nhiều chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học và trên thực tế đa sốgiáo viên đã áp dụng đổi mới phương pháp trong dạy học Tuy nhiên phươngpháp có mới nhưng cách thức vẫn là cũ Nói như vậy là bởi lẽ giáo viên đã đổimới phương pháp, cụ thể trong giáo án nhưng khi tổ chức thực hiện lại thựchiện với một không gian lớp học cũ nên có thể nói phương pháp thay đổi nhưngcách thức không thay đổi Cụ thể hơn trong kiểu dạy học truyền thống giáo viên
là nguồn kiến thức duy nhất, phần lớn thời gian trên lớp dành cho giáo viênthuyết trình, giảng giải, học sinh thụ động tiếp thu kiến thức thông qua nghe vàghi lại lời giáo viên, học sinh chỉ làm việc một mình trên lớp, ở nhà hoặc vớigiáo viên khi được kiểm tra… Còn phương pháp dạy học phát huy tính tích cựccủa học sinh, ngoài bài giảng của giáo viên, học sinh được tiếp xúc với nhiềunguồn kiến thức khác Học sinh ngoài tự nghiên cứu còn trao đổi thảo luận vớicác bạn trong lớp, trong tổ, trao đổi ngoài giờ, học sinh đề xuất ý kiến, thắc mắc,trao đổi với giáo viên
Hoạt động thảo luận, trao đổi diễn ra trong một không gian lớp học cũ
Nhưng điều đáng nói là việc học sinh tự nghiên cứu, thảo luận, trao đổi lạidiễn ra trong một không gian lớp học cũ nên không thể phát huy được hết tínhtích cực chủ động của người học như mong muốn, đó là chưa kể việc có thêmđộng tác thay đổi chỗ ngồi để thảo luận nhóm Trong bài giảng nếu có nhiềuhoạt động thảo luận nhóm thì lớp học sẽ lộn xộn và mất nhiều thời gian
Sự bất cập trong đổi mới phương pháp ở lớp học hiện nay.
Với lớp học hiện nay việc giáo viên tổ chức lớp học góp phần đổi mới phươngpháp dạy học còn nhiều bất cập Cách bố trí lớp học xưa nay chỉ làm nổi bật quan
hệ giữa thầy và trò chứ chưa làm rõ mối quan hệ giữa trò với trò ởi lẽ khi ngườithầy giảng bài hay khi người học trả lời c u hỏi thì không gian lớp học như bị thu h
p lại Đó là sự trao đổi, sự đối diện (tôi muốn nhấn mạnh đến từ đối diện) giữa thầy
và trò – người được trả lời với toàn bộ ý nghĩa của nó, còn toàn bộ lớp học chỉtham gia vào việc “nghe” chứ chưa được tham gia đầy đủ việc “nhìn” Ví dụ mộthọc sinh ở bàn đầu được trả lời c u hỏi thì hành động đó chỉ diễn ra giữa thầy và tròcòn học sinh trong lớp chỉ được “nghe” còn hoạt động
Trang 6“nhìn” chỉ diễn ra ở sau lưng do đó rất khó để tham gia vào việc học một cáchđầy đủ, nhất là đối với những học sinh ngồi bàn cuối Một số tiết học do khônggian chật h p trong lớp học không đủ để thực hiện với những đồ dùng thiết bịthực tế, sưu tầm ảnh hưởng đến kết quả bài học.
Đặc biệt với cách bố trí lớp học và tổ chức lớp học như hiện nay đã chochúng ta thấy học sinh rất thiếu kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử, kỹ năng làm việcnhóm Chính vì vậy đã dẫn đến hiện tượng học sinh ngại nói, ngại trình bày, biếtnhưng mà không nói hoặc có nói thì run, mất tinh thần, khả năng diễn đạt kém.0
Quan hệ giữa thầy và trò - người được trả lời
Dự án Mô hình lớp học mới Vnen được thử nghiệm từ năm 2011 - 2012
Từ năm học 2011 - 2012 Dự án Mô hình trường học mới tại Việt Nam(GPE – VNEN) đã được triển khai thử nghiệm trên diện rộng, tại 1.447 trườngtiểu học trên 63 tỉnh, thành phố trong cả nước Mô hình trường học mới tại ViệtNam (VNEN) tập trung đổi mới hoạt động giáo dục và hoạt động sư phạm, đápứng yêu cầu đổi mới phương pháp học và đánh giá học sinh tiểu học Sau khitriển khai, các nhà trường, giáo viên và cha m học sinh đánh giá Mô hìnhVNEN có nhiều ưu điểm và tính khả thi cao
Tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm, Mô hình trường học mới Vnen cũngbộc lộ những tồn tại mà theo tôi nghĩ tồn tại lớn nhất đó là học sinh theo môhình lớp học bố trí chỉ được làm việc với nhóm duy nhất điều này chả phải là đingược lại với mong muốn của đổi mới phương pháp dạy học hay sao? Và nhưvậy theo tôi lớp học không được mở rộng ra mà lại thu h p lại theo từng nhómnhỏ Mặt khác ở lứa tuổi học sinh tiểu học học sinh luôn có tính hiếu động vìvậy chúng ta có thể đảm bảo cách bố trí lớp học như thế này sẽ không ảnhhưởng đến sự phát triển cột sống của các em - mầm non mà cả nước nhà đangmong chờ phát triển toàn diện!
Mô hình lớp học mới Vnen và những bất cập khi triển khai
Trang 72.3 Kết quả khảo sát chất lượng điều tra tâm lý
Môn Công nghệ 8 là môn thể hiện cao nhất tính liên thông giữa giáo dụcphổ thông và giáo dục nghề nghiệp, là cầu nối giữa các bộ môn khoa học nhưvật lí, sinh học, hoá học và các bộ môn khác với cuộc sống hàng ngày của mỗicon người, cũng như đối với công việc lao động sản xuất của mỗi gia đình vàcủa xã hội Tuy nhiên, hiện nay chất lượng giảng dạy và học tập môn Côngnghệ chưa thực sự làm cho xã hội an t m Vì thế việc đổi mới một cách toàndiện về nội dung, phương pháp và không gian dạy học môn công nghệ là vôcùng cần thiết
Tuy nhiên những thay đổi của giáo viên đặc biệt là cách dạy theo phươngpháp cũ vẫn chưa thu hút được học sinh chú t m và yêu thích môn học này vìthế đa số các em chưa quan t m tìm hiểu và vận dụng kiến thức bộ môn để phục
vụ đời sống Do đó đầu năm học 2018 – 2019 tôi đã điều tra t m lí và chất lượnghọc tập của học sinh như sau:
Kết quả của việc điều tra tâm lí
Em có thích học môn Em đã vận dụng kiến thức đó vào
thực tế và nghiên cứu tạo ra các sản
- Khi tham gia các hoạt động học tập theo nhóm em thấy?
A G y ồn lớp vì mất thời gian di chuyển
Khi nhóm bạn trả lời các nhóm khác chỉ được nghe và không thấy được khi bạn ph n tích trên đồ dùng học tập
C Cả A và đều đúng
- Em có muốn không gian lớp học được thay đổi không ?
Số học sinh chọn C Số học sinh muốn không
Trang 8Từ kết quả điều tra t m lí và khảo sát chất lượng đầu năm thì số lượng họcsinh yêu thích môn học và học sinh có khả năng vận dụng kiến thức vào thực tếcòn quá thấp điều đó chưa đáp ứng được yêu cầu của bộ môn công nghệ cũngnhư mong muốn của nhà trường và phụ huynh, bên cạnh đó đa số học sinhmong muốn được thay đổi không gian lớp học Vì vậy tôi quyết định tiếp tục đi
s u nghiên cứu, áp dụng, đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy hơn nữatinh thần tự học, chủ động học tập để tiếp thu được kiến thức và vận dụng đượcnhững kiến thức đó vào đời sống của học sinh nên tôi mạnh dạn đưa ra biệnpháp thay đổi không gian lớp học trong môn Công nghệ khối lớp 8 bằng các giảipháp thiết thực nhất cho từng kiểu bài để thực hiện như sau:
3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
3.1 Đổi mới không gian trong lớp học
3.1.1 Cách bố trí lớp học và tác dụng của nó
Để thay đổi không gian lớp học tôi đã tiến hành khảo sát lại diện tích lớphọc Với lớp học hiện nay thì cách bố trí lớp học là chúng ta sẽ xếp lớp học theochiều ngang của lớp Với thực trạng như trên tôi xin đưa ra cách áp dụng để n
ng cao hoạt động của người học như sau:
Bàn ghế lớp học sẽ được xếp theo hình chữ U hoặc chữ C theo chiều nganglớp học Nhưng cách tốt nhất là xếp theo hình chữ C bởi lẽ việc học sinh ngồihọc theo hình chữ C thì đáy của chữ C sẽ dài hơn, học sinh ngồi được nhiềuhơn, trực diện với bảng hơn để thuận tiện khi làm việc với máy chiếu và đảmbảo sự phát triển của cột sống Xếp lớp học theo hình chữ U cũng được nhưnghạn chế xếp hai cạnh của chữ U cao lên sẽ ảnh hưởng đến học sinh vì tư thếngồi luôn thay đổi
àn gh lớp học được p theo hình chữ hoặc chữ C.
Theo điều tra hiện nay số học sinh các lớp giảm mạnh chỉ trên dưới 30 họcsinh thì càng thuận tiện cho việc bố trí thay đổi không gian lớp học Lớp họctheo sự bố trí như trên, tự nhiên được chia thành 4 đơn vị tổ, học sinh sẽ ngồitheo đơn vị tổ Điều này sẽ giúp cho giáo viên dễ quán xuyến lớp, không phảichia tổ trong những lần thảo luận nhóm tiết kiệm được thời gian và tránh g y ồn
Trang 9Ngoài ra trong quá trình giảng bài học sinh sau hoạt động tự nghiên cứu thìngười học sẽ trả lời c u hỏi với cách bố trí lớp học như trên thì cả lớp sẽ đượccoi là một tổ.
Mặt khác, khi bố trí cách ngồi như trên học sinh được nhìn thấy mặt nhautrong quá trình trả lời, thảo luận, trao đổi do đó sự tập trung cao hơn và hoạtđộng dạy học được mở rộng ra tất cả học sinh trong lớp vì không gian lớp học
đã được mở rộng
Việc thảo luận, trao đổi diễn ra trong một không gian lớp học mới
Về đơn vị tổ theo tôi với các bố trí lớp học như trên thì không có tổ cố định vàcũng không có tổ trưởng và thư ký cố định Hôm nay học sinh có thể ở tổ nàynhưng hôm sau có thể ở tổ khác, nhóm trưởng và thư ký sẽ được thay nhau thứ tựtrong lớp Tổ chức được điều này sẽ có ý nghĩa rất lớn trong việc n ng cao tính tựgiác, sự chủ động, tích cực của học sinh cũng như lồng ghép việc giáo dục được kỹnăng sống cho học sinh trong từng tiết dạy đặc biệt là kỹ năng làm việc với nhómmới đ y là điều đang rất cần trong thời đại hội nhập hiện nay
Trang 10Tác giả ti n hành thực nghiệm mô hình lớp học mới
Thứ hai, bàn ghế giáo viên có thể sẽ không đặt ở vị trí cũ mà sẽ chuyểnxuống giữa 2 3 lớp học điều này sẽ giúp giáo viên gần học sinh hơn Ngoài rakhi người học tham gia vào tiết học nhiều hơn thì người thầy sẽ không cònđược “ngồi” trên ghế nữa mà buộc người dạy phải hoạt động cao hơn sát saohọc sinh hơn, tức người thầy ở thế “động” nhiều hơn, vai trò là trọng tài làngười hướng dẫn thể hiện rõ hơn
Thứ ba, trên bàn giáo viên ngoài máy chiếu đa năng là phương tiện để giáoviên đổi mới phương pháp tôi muốn nhấn mạnh đến việc dùng máy chiếu hắt
ởi lẽ nếu như máy chiếu đa năng là phương tiện để giáo viên đổi mới phươngpháp thì máy chiếu hắt là phương tiện để người học bày tỏ quan điểm, kết quảhọc tập của mình trước thầy giáo, trước lớp qua đó mà giáo dục thêm kỹ năngsống cho học sinh Màn chiếu được bố trí cố định trên tường bằng cách bảngđen được chia thành 3 ô, một phần để ghi nội dung bài giảng, một phần dùng đểlàm bảng phụ và một phần để đèn chiếu Tuy vậy điều này có thể linh hoạt trongtiết học nhưng phần để đèn chiếu nên là cố định
Thực tế đặt ra là ở các trường không có đầy đủ các phương tiện dạy học thì
mô hình lớp học có thực hiện được không? C u trả lời là có! ởi lẽ máy chiếu đanăng, máy chiếu hắt chỉ là các phương tiện hỗ trợ cho công tác dạy và học nếuthiếu các phương tiện này giáo viênsẽ sử dụng bảng phụ, giấy A3, Ao… để thiếtkế
Một vấn đề nữa tôi mạnh dạn đưa ra cách thay đổi theo mô hình lớp học trên
đó là vị trí chỗ ngồi của giáo viên dự giờ Xưa nay người dự giờ thường ngồi ởbàn cuối điều này là chỉ phù hợp với đối tượng để quan sát, để đánh giá nhận xétchính là người dạy Hiện nay người đi dự giờ không chỉ quan sát người dạy màquan trọng hơn là quan sát hiệu quả của phương pháp đó qua cách học, cách làmviệc của người học Do đó vị trí ngồi của người dự giờ theo tôi tốt nhất là ở vị trícủa bàn giáo viên hiện nay (tức là quay lại quan sát lớp học)
3.1.2 Thay đổi trong cách tổ chức thảo luận kết quả hoạt động nhóm
Như đã nói mục đích của sáng kiến là tập trung vào học sinh, làm sao chohọc sinh chủ động làm việc, chủ động lĩnh hội kiến thức nên khi không gian lớp học đã thay đổi thì phương pháp của giáo viên cũng thay đổi
Trang 11Ví dụ khi dạy mục I - Cấu tạo của máy biến áp một pha ( ài 46 Tiết 42 lớp
8), ở cả 2 lớp, lớp học đối chứng (lớp 8B) và lớp thực nghiệm(lớp 8A) đều được
Ý thức học tập nghiêm túc, thực hiện an toàn trong lao động
II Thiết bị, tài liệu dạy học
Máy tính, máy chiếu, Mô hình máy biến áp 1 pha đã tháo rời và còn tốt
III Tiến trình tổ chức dạy học
1 Kiểm tra bài cũ:
Một quạt điện có số liệu kĩ thuật: 110V – 57W sử dụng được với nguồnđiện nào? A U= 220V; B U= 110V; C U= 380V
Mạng điện nhà em có điện áp 220V, muốn dùng quạt điện trên thì em
phải dùng thiết bị điện nào?
2 Giới thiệu bài mới
3 Dạy và học bài mới
Hoạt động của giáo viên và học Nội dung kiến thức cần đạt
sinh
GV cho HS quan sát Hình 46.1 và - Lõi thép: Lá thép KTĐ, dùng46.2 (SGK - tr158) trên màn chiếu để dẫn từ cho máy biến áp
GV nêu c u hỏi: máy biến áp một - D y quấn: D y điện từ dùngpha gồm những bộ phận chính nào? để dẫn điện
HS dựa vào nội dung SGK để trả lời - D y quấn sơ cấp: Có điện áp
GV nhận xét, bổ sung và kết luận. N1
Hoạt động 2: Nhóm, cá nhân. - D y quấn thứ cấp: Có điệnGV: Phát cho mỗi nhóm 1 máy biến áp U2 lấy điện ra sử dụng, có số
áp hiểu cấu tạo của máy biến áp trực tiếp vòng d y N2
Hỏi: Em hãy nêu cấu tạo, vật liệu
chức năng các bộ phận chính của máy
biến áp một pha?
HS làm việc nhóm
Sau thời gian thảo luận GV tổ chức
cho đại diện các nhóm báo cáo trước lớp
Các nhóm khác lắng nghe và nhận xét bổ
sung
