Hướng dẫn phương pháp dạy học tích cực ở một số bài thực hành môn công nghệ 6

Tình trạng giải pháp đã biết: Thực tế hiện nay do yêu cầu đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục, chuyển từ việc truyền thụ kiến thức thụ động, thầy giảng trò ghi sang hướng

SKKN CÔNG NGHỆ 6

1 Tên sáng kiến: "Hướng dẫn phương pháp dạy học tích cực ở một số bài

thực hành môn công nghệ 6"

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn công nghệ

3 Mô tả bản chất của sáng kiến:

3.1 Tình trạng giải pháp đã biết:

Thực tế hiện nay do yêu cầu đổi mới và hiện đại hóa phương pháp giáo dục, chuyển từ việc truyền thụ kiến thức thụ động, thầy giảng trò ghi sang hướng dẫn người học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu thập thông tin một cách có hệ thống và tư duy phân tích tổng hợp, phát triển năng lực của cá nhân và tính chủ động tự chủ của học sinh

Bộ môn công nghệ được cải cách từ môn kĩ thuật và theo chương trình mới Là bộ môn cần áp dụng từ lý thuyết sang thực hành và được áp dụng ngay vào đời sống gia đình hàng ngày và làm thế nào để sử dụng các dụng cụ thực hành phục vụ cho việc dạy và học đạt hiệu quả vẫn là mối quan tâm của nhiều giáo viên dạy môn công nghệ

Như chúng ta đã biết việc dạy học được tiến hành trong một quá trình thống nhất gồm hai khâu có tác dụng tương hỗ nhau giảng dạy và học tập Việc giảng dạy và việc học tập đều là một quá trình nhận thức, tuân theo những quy luật nhận thức Nhận thức trong việc dạy học của giáo viên và nhận thức trong việc truyền thụ tiếp thu kiến thức của học sinh với những phương pháp dạy học thích hợp, những phương tiện hình thức cần thiết để đạt được kết quả nhất định

đã đề ra

Việc phát huy tính tích cực của học sinh trong học tập là rất quan trọng và

có ý nghĩa Giáo viên không chỉ giới hạn công việc của mình ở việc đọc cho học sinh ghi chép những kiến thức có sẵn, bắt các em học thuộc lòng rồi kiểm tra điều ghi nhớ bài giảng của giáo viên hay trong sách giáo khoa Mà điều quan trọng là giáo viên phải cung cấp cho các em những kiến thức cơ bản như kiến thức khoa học, sự hiểu biết về các quy luật, nguyên lí và các phương pháp nhận thức làm cơ sở định hướng cho việc tự khám phá các kiến thức mới, vận dụng vào học tập và trong cuộc sống Việc dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong việc học thực hành còn có thể giải thích được các nguyên nhân cho rằng môn công nghệ là môn phụ, việc dạy còn thiếu dụng cụ đồ dùng dạy chay

Để thực hiện tốt mục tiêu giáo dục, chương trình giáo dục đổi mới hiện nay Điều cần thiết là người giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy học cho phù hợp với hướng dạy lấy học sinh làm trung tâm Đây chính là điều mà mỗi người

giáo viên dạy công nghệ đang rất quan tâm và cũng mong góp được một phần nào để nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn công nghệ trong trường THCS Vì vậy tôi chọn đề tài: "Hướng dẫn phương pháp dạy học tích cực ở một số bài thực hành môn công nghệ 6" hy vọng sẽ giúp cho việc dạy học ngày càng đạt hiệu quả cao hơn

3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến:

a Mục đích của giải pháp:

Khi đặt vấn đề "Hướng dẫn phương pháp dạy học tích cực ở một số bài thực hành công nghệ 6" tôi muốn cùng đồng nghiệp chia sẽ một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Nâng cao kĩ năng thực hành, sự nhận thức, năng lực tư duy cho học sinh phát triển

Nhằm đáp ứng mục tiêu giáo dục, dạy học theo hướng phát triển tích cực

và sáng tạo của học sinh trong đó người học tự hoạt động để nắm bắt và lĩnh hội kiến thức thông qua quá trình thảo luận trao đổi thực hành

b Nội dung giải pháp:

b.1 Tính mới của giải pháp

Theo chương trình đổi mới phương pháp dạy học tích cực môn công nghệ thì kiến thức mà học sinh lĩnh hội được thông qua việc học tập thực hành dưới

sự điều khiển của giáo viên là chủ yếu

Giáo viên phải chủ động tổ chức trang bị cho các em vốn kiến thức về các phương pháp cũng như hình thức hoạt động thực hành giúp học sinh hứng thú học tập Giáo viên chủ động phân chia thời gian, phương pháp phù hợp, lựa chọn nội dung, nắm được nội dung bài học, mục đích cần đạt được, năng lực cụ thể của từng học sinh để giúp các em tiếp cận kiến thức tốt hơn

Học sinh hứng thú, vui học hơn, ham thích, linh hoạt, thoải mái, ghi nhớ khắc sâu kiến thức hơn Nhằm phát huy được khả năng tự học, tự rèn luyện, tạo không khí học tập và thi đua trong lớp sôi nỗi giúp các em ngày càng học giỏi hơn

Giáo viên giảm bớt căng thẳng, áp lực và có giờ dạy nhẹ nhàng khi học sinh tham gia học tốt Chất lượng bộ môn được nâng lên Tạo sự gắn kết gần gũi giữa thầy và trò

b.2 Sự khác biệt của giải pháp mới so với giải pháp cũ:

Nếu như giải pháp trước đây trong giáo dục công nghệ 6 chỉ cung cấp những sự kiện được xem là tiêu chí cho chất lượng giáo dục Giáo viên là nguồn tri thức duy nhất, phần lớn thời gian trên lớp dành cho giáo viên thuyết trình, giảng giải, học sinh thụ động tiếp thu kiến thức thông qua nghe và ghi lại lời của

giáo viên học sinh chỉ làm việc một mình hay đôi bạn cùng tiến trên lớp, ở nhà hoặc với giáo viên khi kiểm tra Nguồn kiến thức thu nhận được của học sinh rất hạn hẹp, thường giới hạn ở các bài giảng của giáo viên, trong sách giáo khoa Hình thức tổ chức dạy học chủ yếu ở trên lớp

Giải pháp hướng dẫn phương pháp dạy học tích cực ở một số bài thực hành công nghệ 6 này sẽ cung cấp những kiến thức cơ bản được lựa chọn phù hợp với yêu cầu và trình độ của học sinh nhằm vào mục tiêu đào tạo Ngoài bài giảng của

giáo viên ở trên lớp học sinh được tiếp xúc với nhiều nguồn kiến thức khác, vốn kiến thức đã học, kiến thức của bạn bè, sách giao khoa, tài liệu tham khảo, thực

tế cuộc sống Học sinh ngoài việc tự nghiên cứu còn trao đổi, thảo luận với các bạn trong tổ, lớp, trao đổi ngoài giờ Học sinh đề xuất ý kiến thắc mắc, trao đổi với giáo viên Nguồn kiến thức của học sinh rất phong phú đa dạng Dạy ở trên lớp, ngoài lớp, tại gia đình, các hoạt động ngoại khóa khác

Như vậy qua so sánh hai kiểu dạy học trên ta thấy phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh sẽ đem lại hiệu quả cao hơn Nhưng nó đòi hỏi người giáo viên và học sinh phải tích cực hơn trong quá trình dạy và học, phải chủ động sáng tạo Chính vì thế giáo viên cần phải áp dụng nhiều phương pháp dạy học trong đó có phương pháp linh hoạt Cần tiếp thu những điểm cơ bản có tính nguyên tắc của cách dạy truyền thống song phải luôn đổi mới làm một cuộc cải cách trong người dạy và người học để khắc phục sự bảo thủ, thụ động như giáo viên chỉ chuẩn bị giảng những điều học sinh dễ nhớ, học sinh chỉ ghi những lời giảng của thầy cô và kiến thức trong sách để trả bài hoặc làm kiểm tra

Gần đây bộ môn công nghệ trong trường THCS đã được chú trọng hơn trước, đã được trang bị thêm thiết bị và tài liệu tham khảo nên việc áp dụng đồ

dùng dạy học cũng thuận tiện hơn Nói chung điều quan trọng vẫn là ý thức trách nhiệm của mỗi giáo viên trong việc thực hiện các phương pháp dạy học phù hợp cho tiết dạy cũng như chất lượng bộ môn ngày một nâng cao Qua thực

tế giảng dạy không ngừng tìm tòi học hỏi từ sách, báo, tư liệu, thông tin, truyền thông Tiếp thu sự đóng góp ý kiến, học hỏi kinh nghiệm của các bạn đồng nghiệp, nhằm bổ sung những thiếu sót của bản thân Qua tham khảo ý kiến của học sinh, phụ huynh học sinh, qua kiểm tra chất lượng, qua hoạt động của học sinh trên mỗi tiết dạy, giáo viên có thể đánh giá kết quả giảng dạy của mình, rút kinh nghiệm để dạy tốt hơn

b.3 Cách thức thực hiện sáng kiến:

Phương pháp và hình thức giảng dạy môn công nghệ rất đa dạng và phong phú, giáo viên phải biết cách sử dụng sáng tạo các phương pháp truyền thống kết hợp vận dụng linh hoạt tùy theo đặc điểm của từng lớp với các cách hiện đại Học sinh hoạt động linh hoạt theo cá nhân, theo nhóm, theo lớp

Học sinh trong các giờ học thực hành đều đòi hỏi phải có đồ dùng học tập, chuẩn bị nguyên vật liệu đầy đủ và hoàn thiện sản phẩm khi kết thúc thực hành Các đồ dùng dạy học có thể giúp học sinh nghiên cứu lí thuyết, làm thí nghiệm

và thực hành Nó cũng giúp giáo viên minh họa truyền thụ kiến thức cho học sinh, là một trong những điều kiện quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy

và học, là nội dung thông tin giúp giáo viên tổ chức điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh

Để đạt hiệu quả chất lượng bộ môn, ngay trong mỗi bài, mỗi tiết dạy phải đảm bảo hiệu quả chất lượng Trước khi dạy bài mới cần phải kiểm tra bài cũ, bất kì dưới hình thức nào, có thể kiểm tra ở đầu tiết dạy, có thể lồng ghép trong suốt tiết dạy Đây là khâu quan trọng, giúp giáo viên biết được sự tiếp thu kiến thức bài cũ của học sinh, ổn định nề nếp học sinh vào đầu tiết, học sinh chú tâm theo dõi bài, tiếp thu bài mới có kết quả hơn Trong tiết dạy có thể vận dụng các

phương pháp giảng dạy, tùy theo mỗi bài, sao cho phù hợp Giáo viên cần phải nghiên cứu một số phương pháp để vận dụng một cách cụ thể nhằm mang lại hiệu quả như mong muốn

b.4 Các bước thực hiện của sáng kiến

Để tổ chức tốt các giờ thực hành theo tôi phải giải quyết các vấn đề sau đây:

Sử dụng tốt đồ dùng dạy học: Môn công nghệ là môn học ứng dụng, gắn liền với

kĩ thuật vì vậy phải có đồ dùng để học sinh ngiên cứu, làm thí nghiệm, thực hành, để giáo viên minh họa Đồ dùng đa dạng có thể như tài liệu học tập, các phương tiện như mô hình, tranh ảnh, bản đồ, mẫu vật, phim, đèn chiếu, bảng, băng, đĩa, Các phương tiện kỹ thuật dạy như máy chiếu, máy vi tính, bảng phụ

Cụ thể môn công nghệ 6 phải có tranh, các mẫu vải, áo gối, bao tay trẻ em, chỉ, phấn may, kim, hoa, dụng cụ tỉa hoa,

Tăng cường hoạt động nhận thức của học sinh, nâng cao tính trực quan, giúp học sinh tiếp cận đồ dùng dạy học

Giúp học sinh chiếm lĩnh kiến thức, phát triển kĩ năng thực hành như đốt sợi vải, nhúng vải trong nước cho học sinh quan sát từ đó nêu lên tính chất của các loại vải, học sinh tự phối hợp các màu sắc của vải từ đó rút ra được nội dung của việc phối hợp các loại trang phục Và cũng để tăng kỹ năng thực hành của học sinh

Kích thích hứng thú học tập của học sinh qua các đồ dùng, tạo động cơ học tập, rèn luyện thái độ tích cực thực hành, cụ thể như khi học sinh quan sát quy trình may bao tay trẻ em, quan sát thêm các mẫu áo gối Học sinh rất hứng thú và háo hức thực hành tự mình hoàn thiện sản phẩm Hay khi học sinh quan sát sản phẩm và quy trình trộn hỗn hợp các em rất thích mong muốn thực hành ngay và các em làm rất tốt trong tiết thực hành này

Phát triển trí tuệ, giáo dục nhân cách của học sinh thông qua các thí nghiệm, thực hành, sử dụng các mẫu vật trang ảnh giúp các em nhận thức bản chất và giải thích một cách khoa học các hiện tượng tự nhiên xã hội, rèn luyện kỹ năng quan sát, tính cần cù, tác phong làm việc nghiêm túc để hoàn thành công việc một cách khoa học

Tổ chức thực hành đúng phương pháp, phân chia thời gian hợp lí: Công nghệ là môn học có tính thực tiễn cao cho nên trong giờ học giáo viên là người hướng dẫn tổ chức cho học sinh thu nhận kiến thức, hình thành kĩ năng thông qua việc

tổ chức lớp học, giờ học theo hướng tích cực, tự lực tự giác, làm việc nhiều hơn suy nghĩ nhiều hơn và chịu trách nhiệm nhiều hơn trong mỗi giờ học, thường cho học sinh làm theo cặp, theo nhóm hoặc nhóm nhỏ 4 đến 6 em để trao đổi thảo luận những vấn đề đặt ra sau đó cử đại diện nhóm trình bày trước lớp để được đóng góp và cùng nhau hoàn thiện Các nhóm được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ ý, ổn định cho cả tiết học hay thay đổi từng phần của tiết học, các nhóm có thể giao cùng một nhiệm vụ hay những nhiệm vụ khác nhau Mỗi thành viên trong nhóm được phân công một phần việc và phải làm việc tích cực để hoàn thành nhiệm vụ Kết quả của mỗi nhóm sẽ là kết quả chung của cả lớp

Đầu tiên là làm việc chung cả lớp như nêu mục tiêu của bài, tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhóm, hướng dẫn cách làm việc theo nhóm Kế đến là làm việc theo nhóm như trao đổi ý kiến, thảo luận nhóm, phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi, cử đại diện trình bày kết quả Tiếp theo là thảo luận tổng kết toàn lớp như các nhóm báo cáo kết quả làm việc, thảo luận chung cho cả lớp, giáo viên nhận xét, bổ sung và kết luận Nói chung phải tùy đặc điểm bài dạy mà thời gian dành cho các giai đoạn làm việc có thể khác nhau Cần chú ý nhiệm vụ của bài trên lớp không nên quá ôn đồm, phải xác định nhiệm vụ trọng tâm, các bài trên lớp không nên lặp lại theo tiến trình quen thuộc sẽ gò bó ảnh hưởng đến sự sáng tạo của giáo viên và sự hứng thú của học sinh

Đánh giá đúng, nhận xét kịp thời: Là nội dung quan trọng và đặc biệt đối với môn công nghệ Vì thông qua việc kiểm tra đánh giá thực hành, thí nghiệm giúp cho giáo viên nắm thêm những thông tin về kĩ năng thực hành, ý thức cẩn thận

và tính tiết kiệm của mỗi học sinh Ngoài ra nó còn giúp cho giáo viên thấy được

sự nổ lực học tập cá nhân của mỗi học sinh, sự phấn đấu làm việc trong nhóm thể hiện sự hợp tác đoàn kết tương trợ cùng tiến trong học tập Đây là hình thức đánh giá khá toàn diện về kiến thức kĩ năng và thái độ học tập của học sinh Thông qua đó giáo viên có thể uốn nắn kịp thới các em có thái độ học tập chưa tốt, ý thức chưa cao, có tính cá nhân ,để dần dần giúp các em phát triển nhân cách một cách toàn diện Do đó để đánh giá và nắm chính xác thông tin của từng nhóm, từng cá nhân trong tiết thực hành thì giáo viên phải tổ chức hướng dẫn cho học sinh thực hành, thí nghiệm, phải biết quan sát và quản lí lớp học Có thể giáo viên làm 2 phiếu ( phiếu thực hành của học sinh và phiếu quản lí của giáo viên) sau đó cho học sinh thực hành rồi ghi lại vào phiếu, phiếu có thể:

Phiếu thực hành của học sinh

Bài thực hành số: Tên bài thực hành:

Lớp Nhóm: Nhận xét

Đánh giá

Ý thức thái độ (2 đ)

Thao tác thực hành (3đ)

Kết quả (5đ)

Tổng điểm

1

2

4

5

6

Giáo viên đánh giá tại lớp theo các mục của phần đánh giá rồi ghi vào trong phiếu quản lí của giáo viên Cuối tiết thực hành giáo viên yêu cầu mỗi nhóm học sinh tự đánh giá nhận xét để chọn ra những cá nhân tiêu biểu đánh dấu (+) và ngược lại phê bình những cá nhân không tham gia tích cực đánh dấu (-)vào tên những thành viên đó trong phiếu thực hành Thông qua những việc này sẽ giúp giáo viên đánh giá được khá chính xác thái độ, kĩ năng, kiến thức của từng nhóm, từng cá nhân trong thực hành Đây cũng chính là động cơ giúp cho học sinh tích cực chủ động sáng tạo trong học tập

VÍ DỤ: Dạy bài THỰC HÀNH- TỈA HOA TRANG TRÍ MÓN ĂN TỪ MỘT

SỐ LOẠI RAU, CỦ, QUẢ Tuần 24, tiết 47

I Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh biết cách tỉa hoa trang trí bằng rau, củ, quả Thực hiện tỉa được một số mẫu hoa đơn giản, thông dụng để trang trí món ăn Có ý thức vận dụng vào thực tế để tỉa hoa trang trí món ăn

II Chuẩn bị: GV: bộ dụng cụ cắt tỉa trang trí món ăn, cà chua

HS: Cà chua 2 quả, dưa chuột 1 quả, ớt 2 quả, hành lá 2 cây, dao, kéo, đĩa, bình nước

III Các hoạt động dạy- học:

1 Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ: Giáo viên hỏi "Tác dụng của việc trang trí món ăn? Khi trang trí, trình bày món ăn chúng ta cần chú ý điều gì?"

3 Bài mới: Để có món ăn ngon miệng, ngoài việc lựa chọn thực phẩm, chế biến món ăn, ta cũng cần chú ý đến trình bày trang trí món ăn để tăng thêm vẽ hấp dẫn ngon miệng Bài học hôm nay sẽ giới thiệu cho chúng ta một số cách trang trí món ăn đơn giản mà hiệu quả

Vào nội dung bài:

Hoạt động 1: Giáo viêu nêu yêu cầu giờ thực hành

Về kĩ năng: Biết được một số nguyên liệu, dụng cụ và kĩ thuật tỉa hoa trang trí món ăn Trình bày được sản phẩm trên một món ăn

Về ý thức: Nghiêm túc, trật tự, vệ sinh sạch sẽ, an toàn trong thực hành và sử dụng dao kéo

Giáo viên kiểm tra việc chuẩn bị của từng nhóm

Hoạt động 2: Giới thiệu quy trình thực hành

Giáo viên giới thiệu nguyên liệu các loại rau, củ, quả: hành lá, ớt, dưa chuột, cà chua và dụng cụ như dao nhỏ, mũi nhọn, mỏng, kéo nhỏ mũi nhọn, thau nhỏ

Học sinh theo dõi sự hướng dẫn của giáo viên để nắm được cách thực hiện các thao tác

Giáo viên hướng dẫn: Ngồi thoải mái, vai thẳng, đầu hơi cúi, mắt chăm chú nhìn dao Tay trái cầm nguyên liệu, tay phải cầm dao, ngón tay cái tì lên sống dao, ngón tay trỏ áp vào má dao, giữ cho dao không bị lệch ra ngoài, ba ngón tay còn lại nắm chặt chuôi dao Dùng dao cắt ngang phần cuống quả cà chua nhưng còn

để dính lại một phần Lạng phần vỏ cà chua dày 0,1 - 0,2 cm từ cuống theo dạng