ĐỀ và đáp án đề XUẤT THI học SINH GIỎI TỈNH môn địa SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA ĐỀ THI ĐỀ XUẤT KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH NĂM HỌC 2019 2020 Môn thi: ĐỊA LÍ – LỚP 11 THPT Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề) Đề thi này có 5 câu, gồm 01 trang Câu I ( 3,0 điểm): 1.Trình bày nội dung thuyết Kiến tạo mảng. Các vành đai động đất, núi lửa và vùng núi trẻ thường được phân bố ở những khu vực nào trên Trái Đất? Giải thích sự hình thành các vành đai động đất, núi lửa và vùng núi trẻ ? 2. Chứng minh rằng nhiệt độ không khí trên bề mặt Trái Đất thay đổi theo quy luật địa đới. Nguyên nhân của quy luật địa đới. Câu II ( 4,0 điểm): 1.Trình bày các đặc điểm của quá trình đô thị hóa. Vì sao nói : “ Đô thị hóa nếu không xuất phát từ quá trình công nghiệp hóa thì sẽ dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế – xã hội? 2. Phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền kinh tế. Cơ cấu ngành kinh tế của nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển khác nhau như thế nào? Câu III ( 4,0 điểm): 1. Biến đổi của khí hậu toàn cầu là biểu hiện của quy luật nào trong lớp vỏ địa lý ? Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của biến đổi khí hậu toàn cầu. ........
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
THANH HÓA
ĐỀ THI ĐỀ XUẤT
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH
NĂM HỌC 2019- 2020 Môn thi: ĐỊA LÍ – LỚP 11 THPT
Thời gian: 180 phút (không kể thời gian giao đề)
Đề thi này có 5 câu, gồm 01 trang
Câu I ( 3,0 điểm):
1.Trình bày nội dung thuyết Kiến tạo mảng Các vành đai động đất, núi lửa
và vùng núi trẻ thường được phân bố ở những khu vực nào trên Trái Đất? Giải thích
sự hình thành các vành đai động đất, núi lửa và vùng núi trẻ ?
2 Chứng minh rằng nhiệt độ không khí trên bề mặt Trái Đất thay đổi theo quy luật địa đới Nguyên nhân của quy luật địa đới.
Câu II ( 4,0 điểm):
1.Trình bày các đặc điểm của quá trình đô thị hóa Vì sao nói : “ Đô thị hóa nếu không xuất phát từ quá trình công nghiệp hóa thì sẽ dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế – xã hội?
2 Phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền kinh tế Cơ cấu ngành kinh tế của nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển khác nhau như thế nào?
Câu III ( 4,0 điểm):
1 Biến đổi của khí hậu toàn cầu là biểu hiện của quy luật nào trong lớp vỏ địa
lý ? Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của biến đổi khí hậu toàn cầu.
2 Trình bày về khả năng cung cấp dầu mỏ cho thế giới của Tây Nam Á và Trung Á Các nước ở khu vực Tây Nam Á và Trung Á có được những thuận lợi và khó khăn gì từ nguồn dầu mỏ?
Câu IV ( 3,0 điểm):
1 Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp của Hoa Kỳ và nguyên nhân của sự chuyển dịch đó.
2 Chứng minh EU là trung tâm kinh tế hàng đầu của thế giới Việc hình thành một EU thống nhất có nghĩa to lớn như thế nào?
Câu V ( 6,0 điểm):
Cho bảng số liệu:
GDP và số dân của Trung Quốc giai đoạn 1985 – 2010.
Số dân (triệu người) 1070 1211 1299 1347
1 Hãy vẽ biểu đồ thích hợp nhất thể hiện tốc độ tăng trưởng GDP, số dân và GDP/người của Trung Quốc giai đoạn 1985 – 2010.
2 Nhận xét và giải thích nguyên nhân của sự tăng trưởng đó.
……….HẾT………
Trang 2GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
THANH HÓA
HƯỚNG DẪN CHẤM
ĐỀ THI ĐỀ XUẤT
KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI CẤP TỈNH
NĂM HỌC 2019- 2020 Môn thi: ĐỊA LÍ – LỚP 11 THPT
(Hướng dẫn chấm có 06
trang)
HƯỚNG DẪN CHẤM (Hướng dẫn chấm gồm 05 câu có 06 trang)
I
(3,0đ)
1 Trình bày nội dung thuyết Kiến tạo mảng Các vành đai động
đất, núi lửa và vùng núi trẻ thường được phân bố ở những khu
vực nào trên Trái Đất? Giải thích sự hình thành các vành đai
động đất, núi lửa và vùng núi trẻ ?
1,5
* Trình bày nội dung thuyết Kiến tạo mảng:
- Thuyết kiến tạo mảng cho rằng vỏ Trái Đất trong quá trình hình
thành của nó đã biến dạng do các đứt gãy và tách ra thành một số đơn
vị kiến tạo Mỗi đơn vị kiến tạo là một phần cứng, gọi là các mảng
kiến tạo
- Các mảng kiến tạo lớn: mảng Bắc Mỹ, mảng Nam Mỹ,mảng Âu- Á,
mảng Phi, mảngThái Bình Dương, mảng Ấn Độ- Ôxtraylia, mảng
Nam Cực
- Các mảng kiến tạo bao gồm cả những bộ phận nổi trên bề mặt Trái
Đất và những bộ phận lớn của đáy đại dương
- Các mảng kiến tạo nhẹ nổi trên một lớp vật chất quánh dẻo thuộc
phần trên của lớp Man ti, chúng không đứng yên là dịch chuyển trên
lớp quánh dẻo này
* Các vành đai động đất, núi lửa và vùng núi trẻ thường được
phân bố ở những khu vực nào trên Trái Đất?
Các vành đai núi lửa động đất và các vùng núi trẻ thường phân bố ở
vùng tiếp giáp của các mảng kiến tạo
* Giải thích sự hình thành các vành đai động đất, núi lửa và vùng
núi trẻ ?
Trong khi di chuyển các mảng có thể xô vào nhau hoặc cách rời
nhau Hoạt động chuyển dịch của một số mảng lớn của vỏ Trái Đất là
nguyên nhân sinh ra các hiện tượng kiến tạo, động đất, núi lửa
0,25
0,25
0,25 0,25 0,25
0,25
2 Chứng minh rằng nhiệt độ không khí trên bề mặt Trái Đất thay 1,5
Trang 3đổi theo quy luật địa đới Nguyên nhân của quy luật địa đới.
* Chứng minh rằng nhiệt độ không khí trên bề mặt Trái Đất thay
đổi theo quy luật địa đới.
- Nhiệt độ trung bình năm giảm dần từ Xích đạo về cực
- Biên độ nhiệt năm tăng dần từ Xích đạo về cực
- Sự phân bố các vòng đai nhiệt trên Trái Đất từ xích đạo về cực:
Vòng đai nóng ở giữa, 2 vòng đai ôn hòa, 2 vòng lạnh và hai vòng đai băng giá vĩnh cửu bao quanh cực
* Nguyên nhân của quy luật địa đới.
- Vì Trái Đất có dạng hình cầu làm cho góc chiếu của tia sáng Mặt
Trời tới bề mặt đất thay đổi từ xích đạo về 2 cực, do đó lượng bức xạ
Mặt Trời cũng thay đổi theo vĩ độ
- Sự phân bố theo đới của lượng bức xạ Mặt trời đã tạo ra quy luật
địa đới của nhiều thành phần địa lí và cảnh quan địa lý trên Trái Đất
0,25 0,25 0,5
0,25 0,25
II
(4,0đ)
1 Trình bày các đặc điểm của quá trình đô thị hóa Vì sao nói “Đô
thị hóa nếu không xuất phát từ quá trình công nghiệp hóa thì se
dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế – xa
hội?
2,0
* Đặc điểm của quá trình đô thị hóa:
- Dân cư thành thị có xu hướng tăng nhanh.( từ 13,6% năm 1900 lên
48,0% năm 2005)
- Dân cư tập trung vào các thành phố lớn và cực lớn Số lượng các
thành phố trên 1 triệu dân ngày càng nhiều
- Phổ biến rộng rãi lối sống thành thị Quá trình đô thị hóa làm cho lối
sống của dân cư nông thôn nhích lại gần với lối sống thành thị về
nhiều mặt
* Nói “Đô thị hóa nếu không xuất phát từ quá trình công nghiệp
hóa thì sẽ dẫn đến nhiều hiện tượng tiêu cực trong đời sống kinh tế
– xã hội, vì: ĐTH giả hay ĐTH không gắn liền với công nghiệp hoá
sẽ dẫn đến những tác động tiêu cực:
-Thiếu nhân lực ở nông thôn, thiếu việc làm ở thành thị, chất lượng cuộc sống chậm được cải thiện
-Tệ nạn xã hội tăng; môi trường bị ô nhiễm
0,5 0,5 0,5
0,25 0,25
2 Phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền kinh tế Cơ cấu ngành kinh
tế của nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển khác
nhau như thế nào?
2,0
* Phân biệt các bộ phận của cơ cấu nền kinh tế.
Cơ cấu nền kinh tế gồm ba bộ phận hợp thành: cơ cấu ngành kinh tế, 0,25
Trang 4cơ cấu thành phần kinh tế và cơ cấu lãnh thổ.
- Cơ cấu ngành kinh tế
+ Cơ cấu ngành kinh tế là bộ phận cơ bản nhất của cơ cấu kinh tế, phản ánh trình độ phân công lao động xã hội và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất
+ Thường được chia thành 3 nhóm ngành chính là : nông- lâm - ngư nghiệp, công nghiệp - xây dựng, dịch vụ
- Cơ cấu thành phần kinh tế: Là tương quan theo tỉ lệ giữa các thành
phần kinh tế tham gia vào các ngành, lĩnh vực, hợp thành nền kinh tế
- Cơ cấu lãnh thổ:
+ Là sản phẩm của quá trình phân công lao động theo lãnh thổ, được hình thành do việc phân bố của các ngành theo không gian địa lí
+ Ứng với mỗi cấp phân công lao động theo lãnh thổ có cơ cấu lãnh thổ nhất định: toàn cầu và khu vực, quốc gia, các vùng lãnh thổ trong phạm vi quốc gia
* Cơ cấu ngành kinh tế của nhóm nước phát triển và nhóm nước
đang phát triển khác nhau như thế nào?
Cơ cấu ngành kinh tế của nhóm nước phát triển và nhóm nước đang phát triển có sự khác biệt
+ Nước phát triển: tỷ trọng khu vực III rất cao (71%), khu vực II thấp và khu vực I chiếm tỷ trọng rất thấp ( 2%)
+ Nước đang phát triển: tỷ trọng khu vực III cao nhất (43%) nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với nhóm nước phát triển, tỷ trọng khu vực II và I vẫn còn chiếm tỷ trọng cao ( 32% và 25%)
0,25 0,25
0,25
0,25 0,25
0,25 0,25
III
(4,0đ)
1 Biến đổi của khí hậu toàn cầu là biểu hiện của quy luật nào trong
lớp vỏ địa lý? Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của biến đổi khí hậu toàn cầu.
2,0
* Biến đổi của khí hậu toàn cầu là biểu hiện của quy luật nào trong
lớp vỏ địa lý?
- Biến đổi của khí hậu toàn cầu là biểu hiện của quy luật thống nhất và hoàn chỉnh của lớp vỏ địa lý
- Vì trong một lãnh thổ thành phần tự nhiên luôn có sự ảnh hưởng phụ thuộc lẫn nhau, nếu một thành phần thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi của các thành phần còn lại và toàn bộ lãnh thổ
* Nguyên nhân, hậu quả và giải pháp của biến đổi khí hậu toàn cầu.
* Nguyên nhân: lượng CO2 tăng đáng kể trong khí quyển từ hoạt động công nghiệp và sinh hoạt ( CN sx điện và các ngành công nghiệp sử dụng than đốt), gây hiệu ứng nhà kính
* Hậu quả:
0,25 0,25
0,5
Trang 5+ Nhiệt độ khí quyển tăng làm Trái Đất nóng dần lên làm băng tan, ,mực
nước biển tăng làm thu hẹp diện tích đồng bằng ven biển
+ Khí hậu toàn cầu biến đổi thất thường :nóng, lạnh, ẩm, khô diễn ra một
cách cực đoan, tác động xấu đến sức khỏe sinh hoạt và các hoạt động sản
xuất đặc biệt là sản xuất nông lâm ngư nghiệp
* Giải pháp:
- Đổi mới công nghệ sản xuất, xử lí tốt khí thải Cắt giảm lượng CFCs trong
sinh hoạt và sản xuất
- Bảo vệ rừng và đẩy mạnh trồng rừng
0,25 0,25
0,25 0,25
2 Trình bày về khả năng cung cấp dầu mỏ cho thế giới của Tây
Nam Á và Trung Á Các nước ở khu vực Tây Nam Á và Trung Á
có được những thuận lợi và khó khăn gì từ nguồn dầu mỏ?
* Trình bày về khả năng cung cấp dầu mỏ cho thế giới của Tây
Nam Á và Trung Á:
- TNA và TA đều có nhiều tiềm năng về dầu mỏ, khí tự nhiên Chỉ
riêng TNA chiếm 50% trữ lượng dầu của thế giới ( tập trung ở vùng
vịnh Pec xich) cao gấp nhiều lần so với các khu vực khác - nguyên
liệu chiến lược của thế giới Các quốc gia có trữ lượng dầu lớn nhất:
Ả Rập Xê Út, Iran, Irac, Cô oet, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống
nhất
- Khu vực Tây Nam Á và Trung Á dư thừa dầu thô có khả năng xuất
khẩu hoặc lọc thành dầu tinh tế để xuất khẩu Các khu vực khác thiếu
hụt, phải nhập dầu thô để lọc hoặc nhập dầu tinh để đáp ứng nhu cầu
tiêu dùng
* Các nước ở khu vực Tây Nam Á và Trung Á có được những
thuận lợi và khó khăn gì từ nguồn dầu mỏ:
- Thuận lợi:
+ Tạo thành nguồn thu quan trọng và rất lớn cho các nước trong khu
vực TNA và Trung Á Nên các nước có bình quân thu nhập theo đầu
người cao
+ Dầu khí trở nên hàng hóa quan trọng nhất của khu vực và thế giới
Dầu khí là nguồn nguyên, nhiên liệu chiến lược và chính hiện nay cho
sản xuất sinh hoạt
- Khó khăn:
Trong những năm gần đây khi thế giới ngày càng sử dụng nhiều
dầu mỏ thì khu vực Trung Á và đặc biệt là khu vực Tây Nam Á luôn
luôn có những bất ổn về chính trị, thường xuyên xảy ra các cuộc chiến
tranh, xung đột hoặc khủng bố Dầu mỏ nguồn lợi hấp dẫn của người
thế lực mong muốn được đặc quyền Dầu mỏ là nguyên nhân sâu xa
dẫn đến sự cạnh tranh ảnh hưởng của các thế lực khác nhau, nguyên
nhân gây ra xung đột
2.0
0,5
0,5
0,25 0,25
0,5
Trang 6(3,0đ)
1 Xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp của Hoa Kỳ và
nguyên nhân của sự chuyển dịch đó.
1,5
* Xu hướng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp của Hoa Kỳ:
- Cơ cấu giá trị sản lượng nông nghiệp có sự chuyển dịch :giảm tỷ trọng hoạt động thuần nông tăng tỷ trọng dịch vụ nông nghiệp trong giá trị sản lượng toàn ngành nông nghiệp
- Phân bố sản xuất nông nghiệp đã có sự thay đổi theo hướng: đa dạng hóa nông sản trên cùng lãnh thổ Các vành đai chuyên canh trước kia đã chuyển thành các vùng sản xuất nhiều loại nông sản hàng hóa theo mùa vụ
- Xu hướng hình thức tổ chức sản xuất chủ yếu là trang trại Số trang trại có xu hướng giảm nhưng diện tích trang trại có xu hướng tăng
* Nguyên nhân :
+Hoa Kỳ có nền nông nghiệp hàng đầu thế giới, đóng góp vào GDP là 0,9% Nền nông nghiệp hàng hóa được hình thành sớm và phát triển mạnh
+ Là nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới
+ Do điều kiện khác nhau về điều kiện tự nhiên và điều kiện sinh thái cây trồng, vật nuôi
0,25
0,25 0,25
0,25
0,25 0,25
2 Chứng minh EU là trung tâm kinh tế hàng đầu của thế giới Việc
hình thành một EU thống nhất có nghĩa to lớn như thế nào?
1,5
* Chứng minh EU là trung tâm kinh tế hàng đầu của thế giới
- EU là một trong 3 trung tâm kinh tế lớn nhất trên thế giới:
+ EU đứng đầu thế giới về GDP (vượt cả Hoa Kì và Nhật ) + Dân số chỉ chiếm 7,1% thế giới nhưng chiếm 31% tổng giá trị kinh
tế của thế giới và tiêu thụ 19% năng lượng của thế giới (2004)
- EU là trung tâm thương mại hàng đầu thế giới
* Việc hình thành một EU thống nhất có nghĩa to lớn.
- Tăng cường tự do lưu thông, thúc đẩy quá trình nhất thể hóa ở EU
về các mặt kinh tế - xã hội
- Tăng thêm tiềm lực và khả năng cạnh trạnh kinh tế của toàn khối
0,25 0,25 0,25 0,25
0,25 0,25
V
(6,0đ)
* Xử lý số liệu:
- Tính GDP/người của Trung Quốc giai đoạn 1985 – 2010 (đơn vị:
USD/người)
1,0
0,5
Trang 7Năm 1985 1995 2004 2010
Tính tốc độ tăng trưởng GDP, số dân và GDP/người của Trung Quốc
giai đoạn 1985 – 2010 (Đơn vị: %)
* Vẽ biểu đồ:
- Biểu đồ thích hợp nhất: Biểu đồ đường
- Yêu cầu: Chính xác, khoa học, đẹp, rõ ràng, đảm bảo các kỹ thuật
thể hiện biểu đồ đường (Ghi danh số trên các trục có số liệu trên các
đường, chú giải, tên biểu đồ…)
Lưu ý: - Vẽ dạng khác không cho điểm.
- Nếu thiếu một trong các yêu cầu trừ 0,25 điểm/yêu cầu.
1,0
2,0
GDP, số dân và GDP/người của Trung Quốc giai đoạn 1985 – 2010
đều có xu hướng tăng liên tục, nhưng tốc độ tăng rất khác nhau
- GDP có tốc độ tăng trưởng mạnh nhất, năm 2010 đạt 2460,3%
so với năm 1985, tăng 2360,3%
Do kết quả của công cuộc hiện đại hóa nền kinh tế trong nước, giữ
vững ổn định xã hội và mở rộng giao lưu buôn bán với các nước
- Số dân có tốc độ tăng rất chậm, tốc độ tăng trưởng năm 2010 chỉ đạt 125,9% so với năm 1985, tăng 25,9%
Do kết quả của việc thực hiện chính sách dân số triệt để, mỗi gia
đình chỉ có một con
- GDP/người có tốc độ tăng trưởng nhanh, năm 2010 đạt 1957,4% so với năm 1985, tăng 1857,4%
Do GDP tăng trưởng rất cao trong khi dân số tăng chậm nên
GDP/người tăng nhanh, đời sống người dân được nâng lên rõ rệt
0,5 0,5 0,5 0,5
0,5
Tổng Câu I + Câu II + Câu III + Câu IV + Câu V 20
• Lưu ý: Nếu HS làm theo cách khác đảm bảo nội dung vẫn cho điểm tối đa