(SKKN CHẤT 2020) báo cáo kết quả nghiên cứu ứng dụng sáng kiến tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại việt nam

GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục khuyến khích giáo viên dạy học theo hướng “tíchhợp liên môn”.Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thức đượctác phẩm văn học tron

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO VĨNH PHÚC

TRƯỜNG THPT TRẦN HƯNG ĐẠO

BÁO CÁO KẾT QUẢ

Phần 2: Nội dung

NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 10

Tên sáng kiến:Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm

Phần 3: Kết luận và kiến nghị 23

chính luận hiện đại Việt Nam

25

Tài liệu tham khảo

Tác giả sáng kiến: Từ Thị Kim Tuyến

Mã sáng kiến: 095104

Tam Dương, tháng 12 năm 2017

1 download by : skknchat@gmail.com

Tổ quốc, cho sự nghệp chung Đó chính là giá trị văn học của dân tộc Giá trị ấyphong phú trên nhiều mặt, bộc lộ mỗi thời một khác nhưng cùng vun đắp đời sốngtinh thân dân tộc.

Hiện nay, do sự tiến bộ của kỹ thuật và sự phát triển nhanh của khoa học, mộtmặt xã hội đề ra những yêu cầu ngày càng cao đối với thế hệ trẻ, mặt khác cũng làmcho hứng thú và nguyện vọng của thế hệ trẻ ngày càng phát triển Vì thế học sinh cóđiều kện để tìm hiểu tường tận để thỏa mãn hứng thú và nguyện vọng của mình thôngqua mạng internet, sách tham khảo, học thêm, các lớp đào tạo kỹ năng sống, các lớphướng nghiệp….Do đó đòi hỏi ở người thầy phải có tầm hiểu biết rộng, người thầyphải thường xuyên theo dõi những xu hướng, những định hướng của môn mình phụtrách Đồng thời phải tự học, tự bồi dưỡng để cung cấp cho học sinh những kiến thứcchuẩn xác và liên hệ được nhiều kiến thức cũ và mới, giữa bộ môn khoa học này với

bộ môn khoa học khác

Từ năm 2002, chương trình THPT môn Ngữ văn, Bộ Giáo dục đã hướng dẫn:Quan điểm tích hợp cần được hiểu toàn diện và phải được quán triệt trong toàn bộmôn học từ Đọc văn, Tiếng Việt đến Làm văn; quán triệt trong mọi khâu trong quátrình dạy học; quán triệt trong mọi yếu tố của học tập; tích hợp trong chương trình;tích hợp trong SGK; tích hợp trong phương pháp dạy học của giáo viên và trong quátrình học tập của học sinh Nội dung tích hợp liên môn cũng nằm trong lộ trình đổimới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các trường phổ thông theođịnh hướng phát triển năng lực của học sinh trên tinh thần Nghị quyết 29 - NQ/TW

download by : skknchat@gmail.com

GD&ĐT chỉ đạo các cơ sở giáo dục khuyến khích giáo viên dạy học theo hướng “tíchhợp liên môn”.

Dạy học liên môn trong môn Ngữ văn học là giúp người học nhận thức đượctác phẩm văn học trong môi trường văn hóa - lịch sử sản sinh ra nó hay trong môitrường diễn xướng của nó; thấy được mối quan hệ mật thiết giữa văn học và lịch sửphát sinh; văn học với các hình thái ý thức xã hội khác đồng thời khắc phục được tínhtản mạn trong kiến thức văn hóa của học sinh

Thực tế cho thấy, những khác biệt về kinh nghiệm sống, văn hóa, giáo dục,cách dùng ngôn ngữ, thể loại… khiến cho tầm đón nhận của học sinh so với tầm đónnhận tác phẩm yêu cầu có độ vênh khá lớn

Học sinh không hiểu do đó không thể yêu thích những tác phẩm văn chính luậnhiện đại dù các em vẫn biết đó là những tác phẩm đỉnh cao của văn học dân tộc.Vìvậy, việc đưa học sinh về môi trường văn hóa của thời đại, kéo tầm đón nhận của các

em về trùng khít với yêu cầu tầm đón nhận của tác phẩm là việc cần thiết cả về mặtkhoa học lẫn giáo dục

Vì thế, trong quá trình dạy học, tôi nhận thấy việc tham khảo tài liệu từ các lĩnhvực khác có vai trò quan trọng trong việc khôi phục, tái hiện hình ảnh quá khứ tàiliệu tham khảo giúp người học xây dựng được tầm“đón nhận phù hợp với văn bản”

Ngoài ra, việc sử dụng tài liệu liên môn còn giúp người học có thêm cơ sở đểhiểu rõ quy luật phát triển của văn học, hình thành củng cố nhiều phương phápnghiên cứu văn học Tài liệu tham khảo về lịch sử văn hóa là phương tiện có hiệu quả

để giúp giáo viên làm rõ nội dung sách giáo khoa kích thích sự hứng thú học tập củahọc sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học Ngữ văn

Là một giáo viên dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, tôi luôn trăn trở với câuhỏi:

Phải làm thế nào để học sinh phải hiểu rõ ràng, cụ thể những giá trị nội dung,nghệ thuật, tư tưởng của một tác phẩm văn học nói chung và tác phẩm chính luậnhiện đại nói riêng?

Phải tích hợp như thế nào cho phù hợp, đặc biệt đối với những tác phẩm văn

được quan điểm chính trị của người viết Mà hệ thống quan điểm chính trị đó có sựthay đổi hoàn thiện trong từng giai đoạn lịch sử?

Làm cách nào để học sinh hiểu và đánh giá chính xác quan điểm tư tưởng củatác giả là điều không dễ

Tôi đã thử nhiều giải pháp, mỗi giải pháp đem lại thành công nhất định.Vì thếqua mỗi lần thử nghiệm, tôi đã tự điều chỉnh và tự hoàn thiện dần phương pháp dạyhọc Tôi nhận thấy sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức của các môn mà học sinh

đã và đang được học như môn Lịch sử, môn GDCD, phân môn Làm văn, TiếngViệt… vào trong bài giảng đã đạt hiệu quả nhất định

Xuất phát từ những lý do trên, tôi xin đề xuất một số biện pháp, cách thức “

Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam"

2 Tên sáng kiến: Tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại

Việt Nam

3 Tác giả sáng kiến:

- Họ và tên: Từ Thị Kim Tuyến

- Địa chỉ : Trường THPT Trần Hưng Đạo –Tam Dương - Vĩnh Phúc

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử, (ghi ngày nào sớm hơn) ( Năm học 2017-2018)

7 Mô tả bản chất của sáng kiến.

-download by : skknchat@gmail.com

PHẦN I - PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN I Cơ sở lí luận của sáng kiến

cơ bản, liên hệ mật thiết với nhau, quy định lẫn nhau, là tính liên kết và tính toàn vẹn.Liên kết phải tạo thành một thực thể toàn vẹn, không còn sự phân chia giữa các thànhphần kết hợp Tính toàn vẹn dựa trên sự thống nhất nội tại các thành phần liên kết,chứ không phải sự sắp đặt các thành phần bên cạnh nhau Không thể gọi là tích hợpnếu các tri thức, kĩ năng chỉ được thụ đắc, tác động một cách riêng rẽ, không có sựliên kết, phối hợp với nhau trong lĩnh hội nội dung hay giải quyết một vấn đề, tìnhhuống

Trong lí luận dạy học, tích hợp được hiểu là sự kết hợp một cách hữu cơ, có hệthống, ở những mức độ khác nhau, các kiến thức, kĩ năng thuộc các môn học khácnhau hoặc các hợp phần của bộ môn thành một nội dung thống nhất, dựa trên cơ sởcác mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các

hợp phần của bộ môn đó Trong Chương trình THPT, môn Ngữ văn, năm 2002 của

Bộ GD&ĐT, khái niệm tích hợp cũng được hiểu là “sự phối hợp các tri thức gần gũi,

có quan hệ mật thiết với nhau trong thực tiễn, để chúng hỗ trợ và tác động vào nhau,phối hợp với nhau nhằm tạo nên kết quả tổng hợp nhanh chóng và vững chắc.” (tr.27)

Trên thế giới, tích hợp đã trở thành một trào lưu sư phạm hiện đại, nó gópphần hình thành ở học sinh những năng lực rõ ràng, có dự tính những hoạt động tíchhợp, trong đó học sinh học cách sử dụng phối hợp kiến thức, kỹ năng; có khả nănghuy động có hiệu quả những kiến thức và năng lực của ình vào giải quyết các tìnhhuống cụ thể

Những năm gần đây, nhiều phương pháp dạy học mới đã và đang đượcnghiên cứu, áp dụng ở THPT như: dạy học tích cực, phương pháp thảo luận nhóm,phương pháp tạo ô chữ, phương pháp sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học…Tất cả đêu nhằm tích cực hóa hoạt động của học sinh và phát triển tư duy sáng tạochủ động cho học sinh Tích hợp liên môn trong dạy học các môn nói chung và mônNgữ văn nói riêng thực sự là phương pháp hữu hiệu, tạo ra môi trường giáo dụcmang tính phát huy tối đa năng lực tri thức của học sinh đêm đến hứng thú mới choviệc dạy học ở trường phổ thông.

2 Quan điểm vận dụng tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPT

Việc vận dụng quan điểm tích hợp vào dạy học Ngữ văn ở trường THPT chẳngnhững dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong cácphân môn Văn học, Tiếng Việt, Làm văn cũng như các bộ phận tri thức khác nhưhiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà còn xuất phát từ đòi hỏi thực tế làcần phải khắc phục, xoá bỏ lối dạy học theo kiểu khép kín, tách biệt thế giới nhàtrường và thế giới cuộc sống, cô lập giữa những kiến thức và kĩ năng vốn có liên hệ,

bổ sung cho nhau, tách rời kiến thức với các tình huống có ý nghĩa, những tình huống

cụ thể mà HS sẽ gặp sau này Nói khác đi, đó là lối dạy học khép kín “trong nội bộphân môn”, biệt lập các bộ phận Văn học, Tiếng Việt và Làm văn vốn có quan hệ gầngũi về bản chất, nội dung và kĩ năng cũng như mục tiêu, đủ cho phép phối hợp, liênkết nhằm tạo ra những đóng góp bổ sung cho nhau cả về lí luận và thực tiễn, đem lạikết quả tổng hợp và vững chắc trong việc giải quyết những tình huống tích hợp hoặcnhững vấn đề thuộc từng phân môn

3 Dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam

Việc dạy học tích hợp liên môn trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đạikhông chỉ chú trọng nội dung kiến thức tích hợp mà cần thiết phải xây dựng một hệthống việc làm, thao tác tương ứng nhằm tổ chức, dẫn dắt HS từng bước thực hiện đểchiếm lĩnh đối tượng học tập, nội dung môn học, đồng thời hình thành và phát triểnnăng lực, kĩ năng tích hợp, tránh áp đặt một cách làm duy nhất Giờ học Ngữ văntheo quan điểm tích hợp phải là một giờ học hoạt động phức hợp đòi hỏi sự tích hợp

-download by : skknchat@gmail.com

các kĩ năng, năng lực liên môn để giải quyết nội dung tích hợp, chứ không phải sự tácđộng các hoạt động, kĩ năng riêng rẽ lên một nội dung riêng rẽ thuộc nội bộ phânmôn

Tích hợp kiến thức Địa lý, Lịch sử, Giáo dục công dân, Tiếng Việt, Làm văn,

kĩ năng sống… trong dạy học tác phẩm chính luận hiện đại thực sự đã khơi dậy chohọc sinh niềm đam mê, ham hiểu biết đối với tác phẩm chính luận

II Thực trạng vấn đề

Là một phương phức để tạo lập văn bản, văn nghị luận, chính luận có nhữngđặc trưng riêng Khác với phương thức tự sự, miêu tả nhằm tái hiện con người, vănnghị luận lấy việc đề xuất, bàn bạc, thảo luận, phê bình vấn đề có ý nghĩa xã hội làmnội dung chủ yếu, hướng tới người thuyết phục, người đọc, người nghe tin vào ý kiếnđúng đắn cũng như phương thức trình bày, lập luận chủ đề của người viết

Lối tư duy trong văn nghị luận khác với lối tư duy lối tư duy hình tượng Trongchính luận là lối tư duy logic, nó dựa trên những dữ kiện, phán đoán để tư duy.Thông thường, lối thể hiện của của văn là tình tiết, diễn biến được thể hiện, triển khaitheo mạch cảm xúc Còn trong văn chính luận, nó lại diễn biến theo diễn biến của sựkiện đó hoặc diễn biến theo trình tự nhận thức và theo cách khai triển vấn đề Cụ thể,nếu trong văn học được thể hiện qua các tình tiết, hành động, lời nói thì trong chínhluận, chủ đề tác phẩm được thể hiện qua hệ thống luận điểm, luận chứng, luận cứ.Nói cách khác, văn nghị luận là văn được thể hiện qua phương pháp nghiên cứu khoahọc rất chặt chẽ

Tác phẩm chính luận trực tiếp bày tỏ tư tưởng, lập trường, thái độ chính trị củangười viết đối với vấn đề chính trị Qua tác phẩm học sinh còn nắm bắt được cảmxúc, khát vọng, tâm huyết của người viết Để từ đó khi liên hệ đến hiện thực đờisống, học sinh có những suy nghĩ, hành động đúng

Tuy nhiên, về phía GV: giáo viên lúng túng trong việc tạo hứng thú học tậpcho học sinh, một số GV ngại soạn giáo án tích hợp liên môn do mất nhiều thời giantìm hiểu tài liệu liên quan

Về phía GV học sinh thường ngại học, không nhớ, không hiểu giá trị nội dung,nghệ thuật, tư tưởng của tác phẩm chính luận, thực trạng phổ biến trong các tiết họctác phẩm chính luận là học sinh thụ động ngồi nghe giảng.

Bảng điều tra mức độ hứng thú học tập của học sinh các tiết dạy văn chính luận

ở lớp 12A2, 12A3 năm học 2017-2018 khi giáo viên chưa dạy tích hợp liên môn

khi chưa sử dụng phương pháp tích hợp liên môn

- Do nội dung bài khô khan;

- Do các bài này ít được đưa vào bài kểm tra học kỳ;

- Do bối cảnh xã hội của tác phẩm và học sinh hiện nay là hoàn toàn khác nhau

Hs không hiểu rõ hoàn cảnh lịch sử nước ta lúc đó;

- Do chưa thấy được giá tri tư tưởng thực sự của tác phẩm;

- Do học sinh ít quan tâm đến nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử;

- Do học sinh chủ yếu thi đại hộc khối A,B nên không thích học văn;

- Do phương pháp giảng dạy của giáo viên

Như vậy, trong số các nguyên nhân khiến cho HS không hứng thú học và kếtquả kiểm tra thấp có liên quan đến giáo viên, đó chính là phương pháp giảng dạy

8 download by : skknchat@gmail.com

-Nếu không thay đổi phương pháp dạy học, HS sẽ cảm thấy nhàm chán, tẻ nhạt,

không hiểu được giá trị và ý nghĩa to lớn của tác phẩm chính luận

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề 1 Điều kiện để thực hiện

+ Để xây dựng bài giảng theo hướng tích hợp kiến thức liên môn, giáo viêncần: Xác định đúng nội dung kiến thức nào trong bài cần tích hợp, tích hợp với kiếnthức thuộc môn học hay lĩnh vực nào, tích hợp ở mức độ nào; chọn hình thức tíchhợp: giáo viên diễn giảng bằng lời, cung cấp trên giáo cụ trực quan hay đưa ra nhiệm

vụ học sinh thu thập, tìm hiểu ở nhà trước hoặc sau bài học;

+ Xây dựng thiết kế bài giảng: phải bám sát kiến thức bài học, mục tiêu thờilượng dành cho mỗi đơn vị kiến thức trong bài học để đưa ra phương pháp và cách tổchức dạy học phù hợp; cần đa dạng hóa các hình thức luyện tập sáng tạo để phát huykhả năng liên tưởng, tưởng tượng của HS; dự kiến được các tình huống phát sinhtrước hoạt động tích hợp liên môn;

+ Chuẩn bị phương tiện dạy học SGK, SGV, bài soạn, phiếu học tập, hệ thống câu hỏi kiểm tra, đánh giá và các tiêu chí kiểm tra, đánh giá xếp loại HS;

+ Chuẩn bị điều kiện học tập của học sinh

- Chuẩn bị của học sinh:

+ Ôn tập bài cũ, chuẩn bị bài mới;

+ Chuẩn bị thái độ, tâm thế

2 Vận dụng các kiến thức liên môn

2.1 GV sử dụng tài liệu lịch sử

GV cần tìm hiểu những kiến thức lịch sử trong SGK lịch sử hay tài liệu thamkhảo môn Lịch sử để có những kiến thức chính xác, chặt chẽ Sử dụng phương phápnày, học sinh sẽ tiếp cận kiến thức Văn học qua tư liệu lịch sử, đặt tác giả, tác phẩmvào môi trường ra đời của nó để học sinh đánh giá được những đóng góp cũng nhưhạn chế của tác giả về nội dung tư tưởng hay nghệ thuật thể hiện

9 download by : skknchat@gmail.com

-Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫn trìnhbày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiên vẫn cần có

sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

2.2 Gv sử dụng tài liệu địa lý

Với những hiểu biết về điều kiện tự nhiên, khí hậu địa hình của một khu vựcđóng vai trò vô cùng quan trọng để học sinh hiểu thêm không gian nghệ thuật trongtác phẩm

Chẳng hạn, tìm hiểu về câu hỏi: Bác đã đọc TNĐL vào thời gian nào ở đâu?

- GV trình chiếu 1 số hình ảnh địa danh Vườn hoa Ba Đình( Quảng trường Ba Đình

- GV tích hợp kiến thức địa lí giới thiệu về địa danh Vườn hoa Ba Đình

( Quảng trường Ba Đình)

- Thời gian: 1phút 29giây

+ Vị trí Quảng trường Ba Đình nằm ở phía Tây cổng thành cổ Hà Nội Cho tớiđầu thế kỷ 20, khu vực này là một khoảng trống với bãi hoang, cùng hồ ao mới đượcsan lấp Người Pháp đã xây dựng ở đây một vườn hoa Xung quanh vườn hoa nàymột số công trình công sở, biệt thự được xây dựng Một trong những công trình đượcxây dựng sớm là Phủ Toàn quyền (1902), sau này là Phủ Chủ tịch

+ Quảng trường Ba Đình là nơi chứng kiến bao sự kiện lịch sử của đất nước, vàđều gắn với mùa thu: Mùa thu Cách mạng tháng Tám năm 1945, mùa thu trở về HàNội năm 1954; và mùa thu năm 1969, tại Hội trường Ba Đình, Việt Nam và bạn bèquốc tế đã thương tiếc Chủ tịch Hồ Chí Minh Ba Đình trở thành đất mảnh đất thiêngcùng những dấu ấn lịch sử không bao giờ phai mờ, cùng những kiến trúc tâm linhhiện hữu: Lăng Bác, Đài tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ

2.3 Sử dụng tư liệu về các tác phẩm nghệ thuật

Hội họa, kiến trúc, sân khấu, điêu khắc, ca nhạc, phim ảnh…là kết quả sáng tạocủa xã hội loài người Một hình ảnh nghệ thuật giúp người học sử dụng trí tưởngtượng của mình tập trung vào những điểm quan trọng

Giáo viên bổ sung hình ảnh tư liệu thuộc các lĩnh vực nói trên vào bài giảng đểhọc sinh có vốn văn hóa rộng khi tiếp nhận

Bản thân văn học có mối quan hệ mật thiết với các loại hình nghệ thuật khác Học sinh tiếp nhận kiến thức văn học qua tranh ảnh đồ dùng trực quan kết hợpvới bài viết sách giáo khoa và các tài liệu tham khảo sẽ nhớ lâu và hứng thú hơn.

Để việc khai thác nguồn tư liệu này có hiệu quả, phát huy tính tích cực của họcsinh, giáo viên cần nghiên cứu kỹ mục tiêu và nội dung của từng tư liệu trong bài học

tư liệu thuyết minh hình ảnh

Ngày nay, với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, giáo viên trình chiếu kênhhình sẽ có ưu thế hơn vì học sinh được trực quan với hình ảnh rõ, kích thước lớn,màu sắc sinh động và ấn tượng hơn

Ví dụ 1: Khi dạy phần mở đầu văn bản “Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí

Minh, Gv trình chiếu đoạn phim tài liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc TNĐL( phần 1)

Ví dụ 2: Khi nói về nạn đói khủng khiếp trong lịch sử “ từ Quảng Trị … chếtđói” ngoài tích hợp kiến thức lịch sử GV trình chiếu đoạn phim tài liệu có những hìnhảnh về nạn đói khủng khiếp năm 1945

2.4 Sử dụng tài liệu các lĩnh vực văn hóa khác: Việc vận dụng kiến thức liên môn

của giáo dục công dân, giáo dục kĩ năng sống, kiến thức dân tộc học, triết học gópphần làm sáng rõ khi lí giải các khái niệm hay tư tưởng tác phẩm

3 Cách tích hợp liên môn trong nội dung dạy học tác phẩm chính luận hiện đại Việt Nam

* Để thực hiện tốt bài dạy của mình, tôi đã thực hiện các bước

sau: Bước 1: Đọc kỹ tác phẩm

Bước 2: Năm vững kiến thức cần đạt

Bước 3: Tìm hiểu kiến thức có liên quan ở trong SGK, sách tham khảo, mạng internet…của các môn HS đã và đang học để liên hệ tích hợp

Bước 4: Lựa chọn, sắp xếp ý để soạn giáo án

* Để giúp học sinh nắm được tác phẩm chính luận, Gv cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu những nội dung sau:

- Nội dung 1: Tìm hiểu xuất xứ của tác phẩm

- Nội dung 2: Tìm hiểu giá trị nội dung của tác phẩm

- Nội dung 3: Tìm hiểu giá trị tư tưởng của tác phẩm

-download by : skknchat@gmail.com

- Nội dung 4: Tim hiểu giá trị nghệ thuật

- Nội dung 5: Tìm hiểu ý nghĩa thời sự

3.1 Hướng dẫn HS tìm hiểu xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Tìm hiểu vài nét về tác giả

- Tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm

Để hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung này, GV cần tìm hiểu những kiến thứclịch sử trong SGK lịch sử hay tài liệu tham khảo môn Lịch sử để có những kiến thứcchính xác, chặt chẽ

Trong các bài học ở sách giáo khoa, các nhà biên soạn đã có phần tiểu dẫn trìnhbày về tác giả hoàn cảnh ra đời tác phẩm để giáo viên khai thác tuy nhiên vẫn cần có

sự tham khảo thêm sử liệu để làm rõ yếu tố thời đại

Ví dụ 1: Khi dạy văn bản“Tuyên ngôn Độc lập” của Hồ Chí Minh, GV có thể

chuẩn bị những kiến thức sau: Hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (trong nước và hoàncảnh thế giới )

Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh

Gv cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu những nội dung sau:

- Về tác giả PCT: Gv tích hợp với kiến thức lịch sử

+ Trong sách Đại cương lịch sử Việt nam đánh giá: PCT là một tấm gương sáng trong phong trào Duy Tân đầu thế kỷ XX Ông là một nhà nho yêu nước, có nhiều suy nghĩ tiến bộ, có thể xem ông là người có tư tưởng dân chủ sớm nhất trong

số các nhà nho yêu nước tiến bộ đầu thế kỷ XX

+ Lịch sử lớp 11, Hs đã học: Phan Châu Trinh là người sớm tiếp thu tư tưởng tiến bộ, chủ chương cứu nước bằng biện pháp cải cách như nâng cao dân trí, dân quyền, dựa vào Pháp để đánh đổ ngôi vua và bọn phong kiến hủ bại, xem đó như là điều kiện tiên quyết để giành độc lập.

- Về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm (SGK)

Như vậy, GV phải tìm hiểu diễn thuyết là gì? Tác dụng của hình thức diễn thuyết?Đồng thời sưu tầm và đọc toàn bộ Đạo đức và luân lý Đông Tây để có thể hiểu vị trí,

ý nghĩa của đoạn trích đã học

- Ý nghĩa lịch sử của tác phẩm: Qua Đạo đức và luân lý Đông Tây, thấy rõ tưtưởng của Phan Châu Trinh mang tính chất cải cách dân chủ của một nhà yêu nước,một nhà cách mạng Ông nhận thấy cần phải lật đổ bộ máy phong kiến, phải nâng caotrình độ nhân dân lên, đề cao dân quyền, dân chủ phương Tây Tư tưởng này đặttrong bối cảnh nước ta những năm thế kỷ XX được coi là mới mẻ, do đó được nhiềutầng lớp nhân dân tham gia hưởng ứng.

3.2 Hướng dẫn Hs khám phá nội dung tác phẩm qua hệ thống các luận điểm tư tưởng của tác phẩm.

Để làm được phần này, Gv cần chú trọng vào các câu hỏi sau để khai thác và chuẩn bị kiến thức:

- Tác phẩm có mấy luận điểm

- Luận điểm đó được triển khai bằng các dẫn chứng, lý lẽ nào? Nhận xét cách

sử dụng dẫn chứng, lý lẽ của tác giả?

- Qua hệ thống tư tưởng luận điểm đó, văn bản hướng tới vấn đề (chủ đề) gì?

Ví dụ 1: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh Gv

cần hướng dẫn học sinh tìm hiểu mạch lập luận của đoạn trích

Xã hội nước ta tuyệt nhiên không có luận lí

Hiện trạng, nguyên nhân

- Xã hội chủ nghĩa rất thịnh - Không hiểu nghĩa vụ của loài người, nghĩa vụ của

- Biểu hiện: “Mỗi khi mới - Biểu hiện: “Người mình đến mình”

nghe”

- Nguyên nhân: có đoàn - Nguyên nhân: Bọn vua quan muốn giữ túi tham thể, công ích của mìnhđược đầy mãi nên thiết pháp luật, phá tan

tành đoàn thể quốc dân

Cần phải xây dựng đoàn thể, truyền bá chủ nghĩa xã hội để tiến lên giành độc lập, tự do cho đất nước

download by : skknchat@gmail.com

-13-Để hướng dẫn Hs nắm được nội dung này, GV cần tích hợp với kiến thức lý thuyết của Làm văn.

Qua hệ thống luận điểm tư tưởng này, Phan Châu Trinh muốn kêu gọi mọingười xây dựng luân lý xã hội ở nước ta Ông thấy mối quan hệ mật thiết truyền bá

xã hội chủ nghĩa, gây dựng đoàn thể với sự nghiệp giành độc lập, tự do dân tộc Đâychính là quan điểm tiến bộ, tích cực trong tư tưởng chính trị của Phan Châu Trinh

Ví dụ 2: Khi dạy tác phẩm “Tiếng mẹ đẻ, nguồn giải phóng cá nhân các dân

tộc bị áp bức” của Nguyễn An Ninh, Gv phải hướng dẫn Hs tìm ra hệ thống luận

điểm của bài gồm 3 luận điểm chính:

- Luận điểm 1: tác giả đúng trên lập trường dân tộc phê phán những hiện tượnghọc đòi theo kiểu Tây hóa và lớn tiếng cảnh báo việc từ bỏ cha ông và tiếng mẹ đẻ đãlam cho mọi người An Nam tha thiết giống nòi lo lắng

- Luận điểm 2: tiếng nói là người bảo vệ quý báu của các dân tộc, là yếu tố quan trọng giúp các dân tộc bị thống trị

- Luận điểm 3: Tiếng Việt không nghèo, cần phải hiểu tiếng nước ngoài nhưng không được chối bỏ tiếng Việt, chối bỏ tiếng mẹ đẻ đồng nghĩa với chối bỏ tự do

Qua ba luận điểm này, Nguyễn An Ninh muốn khẳng định vai trò tiếng mẹ

đẻ là nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức

3.3 Hướng đẫn HS khám phá giá trị tư tưởng của tác phẩm chính luận

Qua nội dung của các phần, của cả văn bản, người đọc cảm nhận được quanđiểm lập trường của tác giả về vấn đề chính trị, xã hội GV cần có kiến thức về lịch

sử để hướng dẫn Hs đánh giá đúng đắn, khách quan vai trò đóng góp của tác giả vào

tư tưởng chính trị trong hoàn cảnh lịch sử ra đời của tác phẩm

Ví dụ 1: Khi dạy tác phẩm “Tuyên ngôn Độc lập”, Gv phải hướng dẫn HS

khám phá vẻ đẹp tầm vóc tư tưởng, tâm hồn, tình cảm của người viết được thể hiệnqua từng câu chữ Ngay phần mở đầu, Chủ tịch HCM đã trích dẫn hai tuyên ngôn nổitiếng của nước Mĩ và nước Pháp Từ quyền bình đẳng tự do của con người mà tác giả

đã suy ra quyền bình đẳng, tự do của các dân tộc trên thế giới Đây là cách vận dụngkhéo léo và đầy sáng tạo nhưng vẫn đảm bảo tính chặt chẽ trong lập luận Đây

là một đóng góp riêng của tác giả cũng là của dân tộc ta vào một trong những trào lưu

tư tưởng cao đẹp vừa mang tầm vóc quốc tế vừa mang ý nghĩa nhân đạo của nhânloại thế kỉ XX

Vi dụ 2: Khi hướng dẫn Hs tìm hiểu luận điểm 2, luận điểm 3 của văn bản “Về

luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh, GV phải hiểu rõ kiến thức lich sử về

Chủ nghĩa xã hội

- Tư tưởng của Phan Châu Trinh thực chất là tư tưởng dân chủ tư sản Tư tưởngnày ở phương Tây đầu thế kỷ XX đã lạc hậu, vì bấy giờ người phương Tây đứngtrước ngưỡng cửa của cách mạng vô sản và chủ nghĩa xã hội: Năm 1917, cách mạng

vô sản tháng 10 Nga đã thành công Nhưng đối với Việt Nam, tư tưởng dân chủ tưsản hãy còn vai trò tiến bộ, còn có một số ý nghĩa cách mạng vì Việt Nam lúc đó cònphải làm một cuộc cách mạng tư sản Tầng lớp tư sản ở Việt Nam lúc bấy giờ còn cóbiểu hiện tiến bộ tích cực Điều đó cho thấy thái độ phê phán chế độ quân chủ phongkiến triệt để mạnh mẽ, quan tâm tới vấn đề dân trí, đề cao tư tưởng đoàn thể, xã hộichủ nghĩa là biểu hiện của thái độ trách nhiệm với vận mệnh toàn dân tộc của nhà yêunước, nhà cách mạng tiến bộ Phan Châu Trinh

3.4 Hướng dẫn HS khám phá giá trị nghệ thuật của tác phẩm

GV phải gợi ý căn cứ vào những lý thuyết môn Làm văn, Tiếng Việt để HSphát hiện các thao tác lập luận và các biện pháp nghệ thuật để tăng tính truyền cảm,thuyết phục của bài văn chính luận, phần nào hiểu được phong cách chính luận củatác giả

Ví dụ 1: Khi GV dạy bài “Tuyên ngôn Độc lập”, hướng dẫn HS tập trung vào đoạn văn sau: “Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị Dân ta đã đánh đổ các

xiềng xích thực dân gần một trăm năm nay để gây dựng nên nước Việt Nam độc lập Dân ta lại đánh đổ chế độ quân chủ mấy mươi thế kỷ mà lập nên chế độ dân chủ cộng hòa”

- Thao tác sử dựng là chứng minh, giải thích với dẫn chứng rõ ràng, cụ thể, lý

lẽ chắc nịch về tình hình của bọn thực dân phong kiến ở nước ta và vị thế của nhândân ta

-download by : skknchat@gmail.com

- Biện pháp nghệ thuật: sử dụng câu văn ngắn, nhịp ngắn, liệt kê, điệp cúpháp…đã thể hiện không khí bừng bừng, phấn chấn xông lên giành quyền sống,quyền tự do của dân tôc; quá trình nổi dậy của dân tộc ta thật nhanh chóng, biết tậndụng thời cơ, tạo nên sức mạnh to lớn, chiến thắng mọi kẻ thù Điều đó thể hiệnphong cách chính luận ngắn gọn, sắc bén đanh thép của Chủ tịch HCM.

Ví dụ 2: Khi dạy văn bản “Về luân lí xã hội ở nước ta” của Phan Châu Trinh

GV phải tập trung vào một số đoạn văn hay để yêu cầu Hs phát hiện thấy được phầnnào phong cách chính luận của Phan Châu Trinh

Ví dụ: Đoạn văn sau thể hiện rất rõ tình cảm, nhận thức của Phan Châu Trinh

về hiện thực xã hội: “Dân khôn mà chi! Dân khôn mà chi! Dân lợi mà chi! Dân hại

mà chi! Dân càng nô lệ, ngôi vua càng lâu dài, bọn quan lại càng phú quý! Chẳng những thế mà thôi, một người làm quan một nhà có phước, dầu tham, dầu nhũng, dầu vơ vét, dầu rút tỉa của dân thế nào cũng không có ai bình phẩm; dầu lấy lúa của dân mua vườn sắm ruộng, xây nhà làm cửa cũng không ai chê bai.”

- Tác giả sử dung biện pháp tăng tiến: Dân càng nô lệ, ngôi vua càng lâu dài,

bọn quan lại càng phú quý; biện pháp điệp cấu trúc, sử dụng liên tiếp câu cảm thán…

thể hiện thái độ vừa đau xót, vừa mỉa mai, vừa trách trong cách ứng xử của ngườidân Qua đó thấy được nỗi đau xót trăn trở của tác giả trước tình trạng tối tăm của xãhội Việt Nam đương thời, sự thấp kém, cam chịu của người dân

- Khi viết, Phan Châu Trinh không dùng giọng điệu mạnh mẽ mà dùng cáchviêt đầy cảm xúc xót xa Chính những yếu tố này làm tăng thêm sức truyền cảmthuyết phục của văn bản, góp phần thức tỉnh tâm hồn và nhận thức của người dân

3.5 Giúp Hs thấy được ý nghĩa thời sự của tác phẩm

Tác phẩm chính luận xuất sắc đồng thời cũng là những áng văn hùng biện cógiá trị lâu bền Vì thế những quan điểm, lập trường của tác giả luôn có ý nghĩa nhấtđịnh đối với xã hội hiện nay

Để gợi mở cho HS thấy được điều này, giáo viên cần sử dụng kiến thức củamôn GDCD để giáo dục tư tưởng, rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh hôm nay vìmục đích của văn bản chính luận là hướng người đọc đến nhận thức đúng, hành động