(SKKN CHẤT 2020) chuyên đề biện pháp tổ chức hoạt động nhóm trong giờ đọc hiểu môn ngữ văn THPT

Lúc này, mỗi giáo viên quyết định lựa chọn và sử dụng phương pháp truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập…hoặc khai thác các cách tiếp cận khác trong dạy học: dạy học giải qu

PHẦN I CƠ SỞ KHOA HỌC

I.CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.Mụ c tiêu của chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 với môn Ngữ văn

Hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, sống có trách nhiệm; bồi dưỡng tâm hồn, hình thành nhân cách, phát triển cá tính Giúp học sinh khám phá thế giới xung quanh, thấu hiểu con người, có đời sống tâm hồn phong phú, có quan điểm sống và ứng xử nhân văn; có tình yêu đối với Tiếng Việt và văn học; có ý thức về cội nguồn và bản sắc dân tộc, góp phần giữ gìn và phát triển các giá trị văn hóa Việt Nam; có tinh thần tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và khả năng hội nhập quốc tế

Góp phần giúp học sinh phát triển các năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo; năng lực phát triển ngôn ngữ, năng lực văn học Rèn luyện các kĩ năng: đọc viết, nói, nghe; phát triển tư duy hình tượng và tư duy logic, hình thành học vấn cơ bản của người

có văn hóa; biết tạo lập các văn bản thông dụng; biết tiếp nhận,

đánh giá các văn bản văn học nói riêng, các sản phẩm giao tiếp và các giá trị thẩm mĩ nói chung trong cuộc sống

2.Phươ ng pháp dạy học của giáo viên hiện nay

Ngày nay, phương pháp dạy học đã trở thành một nghệ thuật, mà mỗi giáo viên phải là một diễn viên thực thụ Lúc này, mỗi giáo viên quyết định lựa chọn và sử dụng phương pháp truyền thống như thuyết trình, đàm thoại, luyện tập…hoặc khai thác các cách tiếp cận khác trong dạy học: dạy học giải quyết vấn đề; dạy học theo tình huống; định hướng hành động…Phối hợp các phương pháp, chiến lược dạy học giáo viên cần: vừa cải tiến phương pháp dạy truyền thống vừa kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học như dạy học toàn lớp, dạy học cá thể, dạy học nhóm…Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, dạy học theo tình huống, theo định hướng hành động

và tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo, chủ động của học sinh

II.CƠ SỞ THỰC TIỄN

1.Ưu điểm

-Tổ chức hoạt động nhóm tạo không khí sôi nổi, cho các đối tượng học sinh, giúp học sinh có cơ hội bày tỏ quan điểm của mình với các bạn, từ đó các em tự tin và cởi mở hơn trong giao tiếp

-Hoạt động nhóm giúp học sinh đưa ra được các kết luận phong phú, đa dạng, những khám phá bất ngờ về văn bản văn học

-Thông qua hoạt động nhóm HS tự hình thành cho mình những kĩ năng cơ bản: giao tiếp, nghe, nói, viết, sử dụng CNTT…

2.Hạn chế

a.Về phía học sinh: hoạt động nhóm có thể khiến một số học sinh lười học, dựa dẫm vào các bạn, không tích cực trong học tập vì thế kết quả đạt được sẽ không đồng đều Học sinh không ghi chép được nhiều qua thời gian học sinh sẽ bị hổng về mặt kiến thức b.Đối với giáo viên: Việc tổ chức hoạt động nhóm còn nặng về hình thức, hiệu quả đạt được chưa cao Việc thiết kế và tiến hành hoạt đông nhóm trong tiết dạy Ngữ văn còn mất nhiều thời gian, không đảm bảo tiến độ chương trình

PHẦN II NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

I.LỰA CHỌN NỘI DUNG THẢO LUẬN NHÓM

Không phải bài học Ngữ văn nào cũng cần tổ chức hoạt đông nhóm và cũng không phải trong toàn bộ tiết học giáo viên phải tổ chức hoạt động nhóm Cần kết hợp đa dạng các phương pháp, phương tiện dạy học là yêu cầu của giáo viên khi đứng trên bục giảng Với môn Ngữ văn, thảo luận nhóm được tiến hành khi tổ chức các nội dung học tập phức hợp, yêu cầu có sự chia sẻ, hợp tác để cùng giải quyết một nội dung học tập Trong đọc - hiểu môn Ngữ văn thảo luận nhóm được thực hiện khi:

-Cần tìm hiểu tiểu dẫn: tác giả, tác phẩm

-Tìm hiểu sâu về mặt nội dung, nghệ thuật hay những giá trị t ổng thể của văn bản

II.TỔ CHỨC BIÊN SOẠN CÂU HỎI THẢO LUẬN NHÓM

Để việc thảo luận nhóm có hiệu quả, giáo viên cần tổ chức biên soạn câu hỏi thảo luận (Phiếu học tập) Một số l ưu ý khi biên soạn câu hỏi thảo luận:

1.Hệ thống câu hỏi cần bám sát mục tiêu, đáp ứng yêu cầu bài học

để học sinh thaỏ luận theo những suy tưởng cá nhân, những cảm xúc riêng trong quá trình cảm thụ văn học

2.Câu hỏi phải ngắn gọn, rõ ràng, khuyến khích được hoạt động của tất cả thành viên trong nhóm

3.Cần đưa ra theo từng cấp độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng

Ví dụ: Thiết kế hoạt động nhóm tìm hiểu nội dung truyện An Dương Vương và Mị Châu, Trọng Thủy Khi tìm hiểu nhân vật An Dương Vương xây thành chế nỏ và chiến thắng Triệu Đà Có thể biên soạn câu hỏi như sau:

Học sinh: hoạt động nhóm

1)Tìm, phân tích những chi tiết thể hiện việc An Dương Vương xây thành, chế nỏ

2) Qua những chi tiết ấy cho thấy An Dương Vương là người như thế nào?

3) Thể hiện việc làm của An Dương Vương, dân gian đã sáng tạo những chi tiết thần kì nào Tác dụng của những chi tiết thần kì ấy?

III.TỔ CHỨC CHIA NHÓM

Tùy theo tính chất, mức độ của câu hỏi thảo luận GV có thể chọn cách chia nhóm phù hợp Có thể chia theo số l ượng, tính chất:

1.Chia nhóm theo số l ượng

-Chia nhóm theo kiểu này, giáo viên có thể chủ động về số l ượng học sinh mỗi nhóm, có thể định lượng số l ượng câu hỏi phù hợp -Cách thức: Với câu hỏi nhỏ, không mất nhiều thời gian có thể cho học sinh thảo luận nhóm từ 3-5 học sinh Với nhiệm vụ l ớn hơn, giáo viên cần tổ chức nhóm từ 8- 10 học sinh: tìm hiểu về tác giả, tìm hiểu về tác phẩm…

-Ưu điểm: GV rất dễ thực hiện vì có thể chia theo bàn, tổ…Hạn chế của kiểu chia nhóm số lượng là: Học sinh ngồi cố định, thiếu sự giao lưu chia sẻ rông mở, có thể ỷ lại vào các nhân tố tích cực trong nhóm

2.Chia nhóm theo tính chất

-Chia nhóm theo kiểu này gồm nhiều cách: chia nhóm tình bạn (Tức là nhóm học sinh hiểu biết nhau, thân thiết với nhau) Nhóm kinh nghiệm (Nghĩa là nhóm học sinh cùng năng lực: nhóm họa sĩ,nhóm nhà thơ, nhóm hùng biện…) Nhóm hỗn hợp (Nhóm có nhiều đối tương học sinh với những năng lực khác nhau)

-Việc thực hiện chia nhóm theo kiểu này, thường được thực hiện với những chuyên đề l ớn, giáo viên cần cho học sinh tự đặt tên cho nhóm của mình

-Chia nhóm theo kiểu tính chất có ưu điểm kích thích học sinh học tập, tuy nhiên các nhóm lớn cũng cần thay đổi linh hoạt phù hợp với từng bài, từng mục tiêu khác nhau để tránh hiện tượng bè phái, mất đoàn kết trong học tập

3.Chia nhóm theo số điểm danh, theo các màu sắc, theo các loài hoa, các mùa trong năm, tháng sinh…

-GV yêu cầu học sinh điểm danh từ 1 đến 4/5/6…(tùy theo số nhóm giáo viên muốn chia 4, 5 hay 6 nhóm); hoặc điểm danh theo các màu (xanh, đỏ, tím, vàng)

-Yêu cầu Hs có cùng số điểm danh, hoặc cùng màu vào một nhóm…

IV.CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH TỔ CHỨC THẢO LUẬN NHÓM

1.Chuẩn bị (giao nhiệm vụ)

Chuẩ n bị là việc xác định nội dung thảo luận, câu hỏi/ nhiệm vụ học tập; yêu cầu hình thức trình bày, thời gian thảo luận Đây được coi

là khâu chuẩn bị các điều kiện để nhóm tiến hành hoạt động Giáo viên sẽ thông qua mục tiêu hoạt động :HĐ nhóm nhằm giải quyết vấn đề gi? HĐ nhóm như thế nào? Chia lớp làm mấy nhóm, mỗi nhóm có bao nhiêu học sinh…

Nội dung thảo luận nhóm thường là những câu hỏi/bài tập gắn với những tình huống có vấn đề trong dạy học Để giải quyết, cần huy động sự suy nghĩ, chia sẻ của nhiều thành viên Các câu hỏi/nhiệm

vụ học tập trong thảo luận nhóm không được quá dễ, phải là câu hỏi/nhiệm vụ đòi hỏi phải tư duy và có ít nhất 1 phương án giải quyết Phương tiện hỗ trợ thảo luận nhóm là phiếu học tập, giấy A0, bút dạ, thẻ màu, bảng phụ,… tùy theo yêu cầu của nhiệm vụ cần thực hiện

2.Thực hiện nhiệm vụ

Chia nhóm theo yêu cầu của nhiệm vụ, các nhóm tự phân công vị trí của các thành viên ( nhóm trưởng, thư ký, người báo cáo, người quan sát, người trợ giúp,…) Trong quá trình các nhóm thảo luận, giáo viên quan sát, điều chỉnh chỗ ngồi, nhắc nhở hay hỗ trợ khi nhóm nào cần trong quá trình thảo luận, mỗi thành viên trong nhóm đều được tham gia bàn luận, được lắng nghe và tôn trọng,

tránh để xảy ra tranh cãi, căng thẳng; những băn khoăn về ý nghĩa, kết quả bài tập phải được giải đáp kịp thời; thời gian làm tập phải phù hợp với khả năng làm việc của học sinh và yêu cầu của bài tập Khi quan sát, nếu thấy một hoặc một số thành viên trong nhóm

có biểu hiện khó khăn khi tiếp nhận nhiệm vụ, giáo viên cần hướng dẫn những thành viên đã hiểu giải thích, hỗ trợ Nếu một trong số các nhóm đã hoàn thành trước, có thể đề nghị thành viên trong nhóm hỗ trợ các nhóm khác hoặc giao thêm nhiệm vụ cho nhóm

3.Trình bày kết quả

Khi các nhóm đã hoàn thành nhiệm vụ, giáo viên hoặc 1 học sinh được giao nhiệm vụ t ổ chức, thảo luận, chỉ định các hóm báo cáo kết quả Cần lưu ý, có thể yêu cầu bất cứ cá nhân nào trong một nhóm trình bày hoặc để nhóm cử đại diện trình bày kết quả thảo luận nhưng đó phải là kết quả chung của cả nhóm Tiếp đó dành 1 khoảng thời gian cho các nhóm nhận xét, trao đổi, phản biện Thông qua đó, góp phần hình thành cho học sinh những kỹ năng phản biện và tư duy phản biện

4.Chố t kiến thức

Sau khi các nhóm đã trình bày xong kết quả, giáo viên nhận xét, chốt kiến thức và mở ra những luồng suy nghĩ tiếp theo đối với học sinh Trong trường hợp, với những câu hỏi/nhiệm vụ học tập mang tình mở, các ý kiến có thể không giống nhau Khi ấy, vai trò giáo viên là định hướng cho học sinh suy nghĩ và nhìn nhận đánh giá vấn đề t ừ nhiều góc độ Thậm chí, có thể hướng dẫn, đề nghị học sinh thử suy nghĩ và lập luận về vấn đề từ quan điểm đối lập với mình.trên cơ sở đó, gợi mở cho học sinh những ý tưởng mới trong

việc tiếp nhận kiến thức V.ĐÁNH GIÁ CÁC HOẠT ĐỘNG CỦA

NHÓM

Để tiến hành thảo luận nhóm hiệu quả, chất lượng đạt được mục tiêu đề ra, giáo viên cần có quy trình kiểm tra các bước thực hiện nhiệm vụ của học sinh qua biên bản của nhóm Đồng thời cũng phải có quy trình đánh giá hiệu quả làm việc của nhóm sao cho đảm bảo công bằng giữa các nhóm và công bằng giữa các thành viên trong nhóm

Tham khảo bộ công cụ đánh giá hoạt động nhóm

Bướ c 1: Tính hệ s ố do các thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau

+ Mỗi thành viên trong nhóm nhận được phiếu theo mẫu

giá nhóm: ngày tháng năm

Thành Sự nhiệt Ý kiến và Tạo môi Tổ chức và Hoàn

viên tình tham ý tưởng trường hướng dẫn thành

Tiêu chí gia mơi thân thiện nhóm nhiệm vụ

hiệu quả A

B

C

D

E

G

+ Mỗi SV tự đánh giá các thành viên trong nhóm tham gia công việc như thế nào Sử dụng các mức đo trong thang đo sau

Tốt hơn các bạn khác: 3điểm Không giúp ích được gì: 0 điểm Tốt bằng các bạn khác: 2 điểm Cản trở công việc của nhóm: -1

Không tốt bằng các bạn khác: 1 điểm điểm

+Cộng tổng điểm của tất cả các thành viên do tất cả các thành viên trong nhóm chấm

+Chia tổng điểm trên cho (số l ượng thành viên đánh giá X số l ượng thành viên đánh giá) sẽ được hệ số đánh giá chung của nhóm

Bướ c 2.Giáo viên đánh giá hoạt động nhóm

Phiếu đánh giá hoạt động nhóm (do GV đánh giá)

Nhóm…Ngày….tháng….năm…

STT TIÊU CHÍ ĐÁNH ĐIỂM TỐI ĐIỂM ĐẠT GHI

1 Số lượng thành viên 1

đầy đủ

2 Tổ chức làm việc 1

4

5

nhóm trưởng, thư kí,

phân công công việc,

kế hoạch làm việc

gia tích cực vào hoạt

động nhóm

thành viên

mạch lạc, dễ hiểu

hỏi của giáo viên và

nhóm khác

Nhóm không báo cáo 2,5

+Lắng nghe, chú ý

các nhóm báo cáo

+Đưa ra các câu hỏi

cho nhóm báo cáo và

giáo viên

6 Thực hiện tối đa các 2,5 yêu cầu trong phiếu học tập

Bước 3 Tính kết quả đánh giá cho từng cá nhân: Kết quả cá nhân

= hệ số đánh giá nhóm x kết quả của nhóm (GV đánh giá)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

1 2 3

download by : skknchat@gmail.com

4 5