(SKKN CHẤT 2020) chuyên đề dạy học theo chủ đề môn ngữ văn

dạy như thế nào chophù hợp?… Bản thân giáo viên là những người trực tiếp đứng lớp giảng dạy cũng rất lúngtúng trong quá trình thực hiện, cũng có những chủ đề xây dựng chưa hợp lý, trong

PHẦN I : LÍ LUẬN CHUNG A LÍ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ:

Từ năm học 2014- 2015, Sở GD và ĐT Thái Bình, Phòng GD và ĐT KiếnXương đã chỉ đạo các trường THCS triển khai việc xây dựng kế hoạch dạy học và dạyhọc theo chủ đề Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, giáo viên còn gặp rất nhiều khókhăn: có đồng chí chưa hiểu chủ đề là gì? xây dựng chủ đề ra sao? dạy như thế nào chophù hợp?…

Bản thân giáo viên là những người trực tiếp đứng lớp giảng dạy cũng rất lúngtúng trong quá trình thực hiện, cũng có những chủ đề xây dựng chưa hợp lý, trong quátrình giảng dạy còn có nhiều ý kiến trái chiều…

Thực hiện sự chỉ đạo của Phòng Giáo dục và Đào tạo Kiến Xương, được sự hỗ trợcủa các đồng chí cán sự bộ môn Ngữ văn của Phòng Giáo dục và Đào tạo, tổ Ngữ văntrường THCS Quang Trung tiến hành nghiên cứu, xây dựng chuyên đề “Dạy học theochủ đề môn Ngữ văn” với mong muốn được cùng các đồng nghiệp trao đổi, bàn bạc,đóng góp ý kiến, bổ sung để chúng ta cùng nhau tìm ra phương pháp thực hiện việc dạyhọc theo chủ đề đạt hiệu quả, đáp ứng yêu cầu giáo dục hiện nay, chuẩn bị cho việc tiếpcận với chương trình SGK mới 2018

B MỤC ĐÍCH CỦA CHUYỀN ĐỀ:

Cùng các đồng nghiệp trao đổi về cách xây dựng chủ đề dạy học, tìm ra phươngpháp dạy học theo chủ đề thích hợp và đạt hiệu quả Từ đó góp phần nâng cao năng lựcnhận thức của học sinh và khả năng sáng tạo, thích ứng với cái mới của các đồng chígiáo viên

Ứng dụng vào cuộc thi “Dạy học theo chủ đề tích hợp” mà Bộ GD và ĐT đã phátđộng từ những năm học gần đây

Góp phần vào việc xây dựng và thực hiện kế hoạch dạy học mà các nhà trường đang triển khai hiện nay

C CÁCH THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ:

I Khái niệm dạy học theo chủ đề:

- Chủ đề: Là vấn đề cơ bản, là nội dung chính được đề cập đến…

- Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến

thức, nội dung bài học, chủ đề,… có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sởcác mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợpphần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bàihọc, môn học có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề có ý nghĩahơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự phát huy tốt hơn khả năng chủ động, sángtạo, khái quát, tổng hợp kiến thức và vận dụng vào thực tiễn

Trên cơ sở kế hoạch dạy học đã được phê duyệt, tổ/nhóm chuyên môn, giáo viên

có thể thiết kế tiến trình dạy học cụ thể cho mỗi chủ đề mà không nhất thiết phải theotrình tự bài/tiết trong sách giáo khoa Mỗi chủ đề có thể được thực hiện ở nhiều tiếthọc, mỗi tiết có thể chỉ thực hiện một hoặc một số bước trong tiến trình tổ chức cáchoạt động học tập cho HS Các nhiệm vụ học tập có thể được thực hiện ở trong hoặcngoài giờ lên lớp Ngoài việc tổ chức cho học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập ởtrên lớp, cần chú trọng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở ngoài lớp học và ở nhà

1download by : skknchat@gmail.com

II Ưu thế của dạy học theo chủ đề :

- Dạy học theo chủ đề giúp tiết kiệm được thời gian để tập trung thời gian khai

thác nội dung kiến thức, học sinh có nhiều thời gian thực hành, vận dụng kiến thức đãhọc để giải quyết các vấn đề

- Dạy học theo chủ đề cũng như một số mô hình tích cực khác, giáo viên luônphải nghĩ rằng các em tự tin và có thể biết nhiều hơn ta mong đợi, vì thế dạy học cầntận dụng tối đa kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng có sẵn của các em và khuyến khích khảnăng biết nhiều hơn thế của học sinh về một vấn đề mới để giảm tối đa thời gian và sựthụ động của học sinh trong khi tiếp nhận kiến thức mới, để tăng hiểu biết lên nhiều lần

so với nội dung cần dạy Phát huy tính chủ động sáng tạo của học sinh

- Dạy học theo chủ đề nhắm tới việc sử dụng kiến thức, hiểu biết vào thực tiễncác nhiệm vụ học tập nhắm tới sự lĩnh hội hệ thống kiến thức có sự tích hợp cao, tinhgiản và tính công cụ cao, đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu giáo dục tích cực khác(VD các năng lực), kĩ năng sống…

- Trong dạy học theo chủ đề kiến thức mới được học sinh lĩnh hội trong quá trình giải quyết các nhiệm vụ học tập, đó là kiến thức tổ chức theo một tổng thể Hơn nữa,

với việc học sinh lĩnh hội kiến thức trong quá trình giải quyết nhiệm vụ học tập, cũngmang lại một lợi thế to lớn đó là mở rộng không gian, thời gian dạy học, tinh giản thờigian dạy, độ ứng dụng thực tế cao hơn nhiều

- Việc dạy học theo chủ đề sẽ phát huy tính chủ động, sáng tạo của giáo viên trong công tác giảng dạy và thực hiện kế hoạch dạy học

- Rât cần thiết trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi , ôn thi vào THPTvì dạyhọc theo chủ đề giúp cho học sinh tổng hợp kiến thức, xâu chuỗi các vẫn đề, nhìn nhậnvấn đề một cách đa dạng, đa chiều…

III Những thuận lợi, khó khăn trong viêc day hoc theo chu

đê a Thuận lợi:

và xây dưng chu đê day hoc

+ Bô môn co nôi dung phong phu, nguôn tai liêu dôi dao đê HS tim hiêu, GV tham khao trong viêc tô chưc HS hoc tâp

+ La môt môn xa hôi, lai la môn công cu nên liên hê thưc tiên đơi sông kha dê dang Đo la nhưng đinh hương đê ta co nhưng yêu câu HS ưng dung vao thưc tê

b Khó khăn:

+ Trươc hêt, nhân thưc, y thưc đổi mới việc dạy học của một số giáo viên cònhạn chế, nhất là với những giáo viên cao tuổi Đôi mơi bao giơ cung gây kho khăn cho

GV vi thay đôi môt thoi quen thưc hiên bao đơi la điêu không dê

+ Không co săn chương trinh tư SGK, SGV ma GV tư biên soan, câu truc lai chương trinh Nhưng gi cân lươc bo, nhưng gi cân tich hơp vao,… tư GV quyêt đinh

+ Môi chu đê thương đươc thưc hiên trong nhiêu tiêt Thê nhưng khoang cachthơi gian giưa cac tiêt không gân nhau, tao tâm thê cho môi tiêt hoc trong cach day co

sư xâu chuôi kiên thưc giưa cac tiêt mât nhiêu thơi gian

+ Ti lê HS tich cưc, chu đông trong hoc tâp chưa nhiều Kha năng tư hoc han chê

đa lam anh hương lơn đên chât lương tiêt hoc

IV Cách xây dựng chủ đề:

Bước 1: Xac định chu đê: Xác định nội dung, phạm vi kiến thức muốn đưa vào

chủ đề Nội dung có thể là sự tích hợp một đơn vị kiến thức trong nhiều bài

- Trong chương trinh Ngư văn cua tưng khôi lơp hoăc cua nhiêu khôi lơp, chung

ta chon nhưng bai hoc co môi liên quan chăt che với nhau vê mặt nội dung, ý nghĩa Tưnhưng nôi dung liên quan đo, GV đinh hinh chu đê se day va soan thanh môt giao an

Day hoc theo chu đê Như vây môt chu đê sẽ có từ 2 tiết trở lên.

Ví dụ 1 số chủ đề tiêu biểu:

* Đối vớ́i phần văn bản:

Chủ đề 1: Vẻ đẹp thiên nhiên, đất nướ́c: gồm các văn bản:

- Bài thơ về tiểu đội xe không kính

Chủ đề 2: Vẻ đẹp con người lao động mớ́i (thời kì miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội) : bao gồm các bài:

+ KHỐI 7:

Chủ đề : Các cách biến đổi câu : bao gồm các bài:

- Thêm trạng ngữ cho câu

- Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động

- Dùng cụm C-V để mở rộng câu

Chủ đề : Tác dụng của dấu câu: bao gồm các bài:

- Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm

- Ôn tập về dấu câu

Chủ đề : Phương châm hội thoại trong giao tiếp : bao gồm các bài:

- Phương châm về lượng, chất

- Phương châm cách thức, quan hệ, lịch sự

- Quan hệ giữa PCHT với tình huống giao tiếp

………

* Đối vớ́i phần Tậ̣p làm văn

+KHỐI 6 :

Chủ đề :Cách tạo lậ̣p văn bản tự sự: bao gồm các bài

- Sự việc và nhân vật trong văn tự sự

- Chủ đề và dàn bài của bài văn tự sự

- Tìm hiểu đề và cách làm bài văn tự sự

- Lời văn, đoạn văn tự sự

Chủ đề: Cách tạo lậ̣p văn bản nghị ̣ luậ̣n : bao gồm các bài:

- Tìm hiểu chung về văn nghị luận

- Đặc điểm văn bản nghị luận

- Đề văn nghị luận và cách lập ý văn nghị luận

- Bố cục bài văn nghị luận Luyện tập

+KHỐI 8 :

Chủ đề :Cách xây dựng luậ̣n điểm trong văn nghị ̣ luậ̣n : bao gồm các bài:

- Ôn tập về luận điểm

- Viết đoạn văn trình bày luận điểm

- Luyện tập xây dựng và trình bày luận điểm

+KHỐI9:

Chủ đề : Yếu tố miêu tả và biện pháp nghệ thuậ̣t trong văn thuyết minh: bao

gồm các bài:

- Sử dụng 1 số BPNT trong văn TM

- Luyện tập sử dụng 1 số BPNT trong văn TM

- Sử dụng yếu tố miêu tả trong văn TM

- Luyện tập sử dụng yếu tố miêu tả trong văn TM

………

(Trên đây chỉ là những chủ đề mang tính minh họa, việc xây dựng chủ đề do giáoviên chủ động khi xây dựng kế hoạch dạy học )

*Lưu ý: Tuyệt đối không được lấy tên thể loại hoặc tên bài học hoặc giai đoạn

văn học để đặt tên cho chủ đề

Văn bản nhật dụng Văn học nước ngoài Truyện thần thoại

Thơ hiện đại Việt Nam sau Cách mạng tháng Tám

Bước 2: Căn cứ các nội dung đã đượ̣c xác đị ̣nh tích hợ̣p, giáo viên tiến hành

xây dựng chủ đề.

Yêu cầu:

- Tên chủ đề bao quát các đơn vị kiến thức muốn tích hợp, kết cấu nội dung chủ

đề phải hợp lý, các đơn vị kiến thức trong chủ đề phải theo trình tự nhận thức từ dễ đếnkhó, đơn giản đến phức tạp hoặc nhóm thành các chủ đề nhỏ phù hợp với nhiệm vụ họctập được giao cho học sinh

- Chủ đề xây dựng vừa đúng, đủ, phù hợp và đảm bảo các yêu cầu về chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình chuẩn, cũng như các năng lực cần xây dựng, kiểm tra

- Khi xây dựng chủ đề phải đảm bảo tính hệ thống, tính logic của chương trìnhtránh đảo lộn nội dung hay rối loạn tư duy học sinh, phá vỡ hệ thống kiến thức - Tuyệtđối không được cắt xén chương trình, nội dung bài học, không thêm những nội dungbên ngoài vào nội dung bài học Không được lấy kiến thức kì 2 đẩy lên kì 1, kì 1 đẩylên kì 2 hoặc lớp trên xuống lớp dưới và ngược lại (Trừ ôn tập)

- Việc xây dựng chủ đề phải khớp với giáo án và tiến trình dạy học trên lớp, phù hợp với điều kiện thực tế của nhà trường, giáo viên, học sinh, cơ sở vật chất, thiết bị…

- Các tiết dạy của một chủ đề phải được bố trí dạy liền nhau, VD: tiết 95-96 (Không cách quãng)

- Với bài có số tiết nhiều (3-4 tiết), để đảm bảo trong 1 tuần có cả Văn, TV, nên

bố trí các tiết ở cuối tuần trước với đầu tuần sau, vẫn đảm bảo tính liền mạch của chủ đề

mà HS không bị quá tải về 1 phân môn

Bướ́c 3: Tiến hành soạn giáo án theo chủ đề đã xây dựng.

A.Mục tiêu của chủ đề:

+ Bao gồm những bài nào?

+ Tiết 1 : Tìm hiểu nội dung nào?

+ Tiết 2: Tìm hiểu nội dung nào?

………

Hoạt động 3: Hình thành kiến thức chủ đề:

5download by : skknchat@gmail.com

+ Ví dụ:

Chủ đề :

+ Tiết 1: Tìm hiểu chung, tìm hiểu nội dung 1

+ Tiết 2, 3: Tìm hiểu nội dung 2,3…

…………

Hoạt động 4: Tổng kết chủ đề

Hoạt động 5: Luyện tậ̣p, củng cố, nâng cao, hướ́ng dẫn học bài.

(Tùy số lượng tiết của chủ đề mà GV soạn nội dung Luyện tập, củng cố, nâng cao ngắn hay dài nhưng nên có những bài tập nâng cao tổng hợp kiến thức chung của cả chủ đề).

- Khi soạn giáo án, mỗi chủ đề có những mục tiêu chung về: kiến thức, kĩ năng,thái độ Tuy nhiên, với những chủ đề mà các bài học trong đó có những đơn vị kiếnthức đòi hỏi phải chú trọng những kĩ năng chuyên biệt thì ở mỗi tiết trong chủ đề, GV

có thể xây dựng thêm những mục tiêu cụ thể Song cơ bản thì có một mục tiêu chungcho cả chủ đề

Bướ́c 4 : Dựa trên các nhiệm vụ học tậ̣p đượ̣c đưa ra theo kế hoạch, giáo

viên tiến hành thực hiện dự án dạy.

Ở bước này, giáo viên cần bám sát những nhiệm vụ học của học sinh, đề ra cácphương pháp phù hợp khai thác hiệu quả nội dung chủ đề Tiết dạy học theo chủ đềthường được tiến hành giống như một tiết học bình thường ngay tại lớp học hoặc ngoàitrời, nơi không gian trải nghiệm Tuy nhiên, dạy học theo chủ đề thướng gắn với cácnhiệm vụ học tập và gắn với giải quyết các vấn đề thực tiễn nên khâu chuẩn bị có thể sẽphải tiến hành trước tiết dạy nhiều tuần Các dự án cần có kế hoạch theo dõi tiến trìnhthực hiện để có cơ sở kiếm tra, đánh giá các năng lực học sinh ngay trong quá trìnhthực hiện nhiệm vụ học tập

Bướ́c 5:Sau khi dạy học theo chủ đề giáo viên có́ thể tiến hành kiểm tra đánh

giá việc học theo chủ đề vớ́i nhữ̃ng câu hỏi/ bài tậ̣p phù hợ̣p.

- Câu hỏi/ bài tập đưa ra nhằm kiểm tra, đánh giá việc tiếp thu kiến thức, kỹ năng trong đó chú ý đến các năng lực cần phát triển sau khi học sinh học xong chủ đề

(tương tự như câu hỏi/bài tập mà giáo viên dùng để củng cố bài trong các tiết dạy hiệnnay)

- Đối với câu hỏi/ bài tập liên quan đến phát triển năng lực học sinh yêu cầu câu

hỏi/bài tập đưa ra phải đánh giá được 4 mức độ (nhận biết, thông hiểu, vận dụng thấp,vận dụng cao) trong đó ưu tiên những câu hỏi/bài tập gắn liền với thực tiễn đòi hỏi họcsinh vận dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm của bản thân để giải quyết các tìnhhuống thực tiễn đó

- Sau mỗi chủ đề giáo viên có thể kiểm tra học sinh dưới dạng đề kiểm tra 15phút Nếu sau chương hoặc sau các bài không nằm trong một chương nhưng giáo viên

đã gộp lại để dạy dưới dạng một chủ đề mà có bài kiểm tra 1 tiết theo quy định củaphân phối chương trình thì giáo viên xây dựng đề kiểm tra 1 tiết

- Tiết 1:Đọc - tìm hiểu chung (tác giả, tác phẩm)

Tìm hiểu nội dung 1 của chủ đề

- Tiết 2,3…: Tìm hiểu các nội dung tiếp theo của chủ

đề Tổng kết chủ đề - Luyện tập

CHÚ Ý: Cách dạy chủ đề theo kiểu bổ dọc sẽ đượ̣c thể hiện qua tiết dạy minh họa cho chủ đề ngay sau phần lý luậ̣n này: Chủ đề: vẻ đẹp tâm hồn Hồ Chí Minh

* Cách thứ hai: Dạy cắt ngang:

- Khai thác kiến thức theo từng bài của chủ đề (Đối với những tác phẩm dài, có những đơn vị kiến thức không hoàn toàn tương đồng, khó xâu chuỗi hết)

VD: Cách 1

- Tiết 1:Đọc - tìm hiểu chung ( các tác giả, tác phẩm)

Tìm hiểu bài 1 trong chủ đề

- Tiết 2,3…: Tìm hiểu bài 2,3… tiếp theo của chủ đề

Tổng kết chủ đề - Luyện tập, nâng cao, hướng dẫn học ở nhà

VD: Cách 2

- Tiết 1: Đọc - tìm hiểu văn bản 1(Gồm giới thiệu tác giả,tác phẩm - Đọc hiểu chi

tiết )

- Tiết 2,3 : Đọc - tìm hiểu văn bản 2 (Gồm giới thiệu tác giả, tác phẩm- Đọc

hiểu chi tiết )

- Hình tượng người nông dân Việt Nam qua VB

nông dân Việt Nam

3, Hình thành kiến thức:

7download by : skknchat@gmail.com

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm “Cô bé bán diêm”

Chủ đề: -Tìm hiểu tình yêu thương con người qua VB "Cô

Chú ý: Dù dạy theo cách nào vẫn phải có phần tổng kết chủ đề, khái quát lại những

đơn vị kiến thức chung của chủ đề

b Đối vớ́i phần Tiếng Việt- Tậ̣p làm văn:

*Tiến trình thực hiện một tiết dạy chủ đề Tiếng Việt- Tậ̣p làm văn:

4.HĐ 4: Tổng kết, kiểm tra, đánh giá chủ đề (Một số bài tập nâng cao bao quát

kiến thức chung toàn chủ đề)

Cách 2: (dạy cắt ngang)

1 HĐ 1: Khởi động

2 HĐ 2: Giớ́i thiệu chủ đề

3.HĐ 3: Hình thành kiến thức chủ đề:

- Tìm hiểu đơn vị kiến thức 1 (Lý thuyết + thực hành)

- Tìm hiểu đơn vị kiến thức 2,3… (Lý thuyết + thực hành)

4.HĐ 4: Tổng kết, kiểm tra, đánh giá chủ đề (Một số bài tập nâng cao bao quát

kiến thức chung toàn chủ đề)

D KẾT LUÂN:

- Day hoc theo chu đê la mô hinh day hoc co nhiêu ưu điêm, vưa gop phân thưchiên đươc muc tiêu giao duc – đao tao nhưng con ngươi tich cưc, năng đông, vưa thưchiên đươc chu trương giam tai, tranh đươc sư trung lăp gây nham chan cho ngươi hoc,giup HS co kha năng tông hơp lương kiên thưc đa hoc, đam bao đươc thơi gian tô chưcday hoc cua GV…

- Nhưng mơi ơ bươc tiêp cân nên viêc xây dưng chu đê, tô chưc day hoc connhiêu khuc măc, chưa ro hiêu qua Việc xây dựng kế hoạch dạy học, dạy học theo chủ

đề đòi hỏi mỗi đồng chí giáo viên phải tích cực tìm hiểu, nghiên cứu, tìm tòi, sáng tạo,vừa làm vừa rút kinh nghiệm, chỉnh sửa cho hoàn thiện Ở mỗi khối lớp, nên xây dựng,

8

download by : skknchat@gmail.com

thực hiện môt vai chu đê và từng bước bổ sung, mở rộng Đây la cach đê gop phânrèn cho HS kha năng tư hoc, co đươc nhưng năng lưc khai quat, hệ thống, tổng hợpkiến thức Va đây cung la cach đê GV rèn thoi quen tiêp cân nhưng phương phap,

nhưng mô hinh day hoc mơi, đap ưng yêu câu đôi mơi căn ban, toàn diên trong day

hoc, chuân bi cho đơt thay SGK vao năm học 2018-2019 săp đên

Chăc chăn chuyên đê con nhiêu thiêu sot, vân đê đăt ra cung co nhiêu điêu cânban Mong nhân đươc nhưng y kiên đong gop chân thanh cua đông nghiêp Xin chânthanh cảm ơn!

9download by : skknchat@gmail.com