(SKKN CHẤT 2020) bồi DƯỠNG kỹ NĂNG GIẢI TOÁN tỉ số PHẦN TRĂM CHO học SINH lớp 5

Để đáp ứng các yêu cầu trên trong giảngdạy nói chung, trong dạy học Toán nói riêng cần phải vận dụng linh hoạt các phươngpháp dạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học.đang thực hiện yêu cầ

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN BA VÌ

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 2017 - 2018

1/37

MỤC LỤC

PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 CƠ SỞ LÝ LUẬN:

là công cụ cần thiết cho các môn học khác và để giúp học sinh nhận thức thế giớixung quanh, để hoạt động có hiệu quả trong thực tiễn

Khả năng giáo dục nhiều mặt của môn toán rất to lớn, nó có khả năng pháttriển tư duy lôgic, phát triển trí tuệ Nó có vai trò to lớn trong việc rèn luyện phươngpháp suy nghĩa, phương pháp suy luận, phương pháp giải quyết vấn đề có suy luận, cókhoa học toàn diện, chính xác, có nhiều tác dụng phát triển trí thông minh, tư duy độclập sáng tạo, linh hoạt góp phần giáo dục ý trí nhẫn nại, ý trí vượt khó khăn

Từ vị trí và nhiệm vụ vô cùng quan trọng của môn toán vấn đề đặt ra chongười dạy là làm thế nào để giờ dạy - học toán có hiệu quả cao, học sinh được pháttriển tính tích cực, chủ động sáng tạo trong việc chiếm lĩnh kiến thức toán học Vậygiáo viên phải có phương pháp dạy học như thế nào? Để truyền đạt kiến thức vàkhả năng học bộ môn này tới học sinh tiểu học

Theo tôi các phương pháp dạy học bao giờ cũng phải xuất phát từ vị trí mụcđích và nhiệm vụ mục tiêu giáo dục của môn toán ở bài học nói chung và trong giờdạy toán lớp 5 nói riêng Nó không phải là cách thức truyền thụ kiến thức toán học,rèn kỹ năng giải toán mà là phương tiện để tổ chức hoạt động nhận thức tích cực,độc lập và giáo dục phong cách làm việc một cách khoa học, hiệu quả cho học sinhtức là dạy cách học Vì vậy giáo viên phải đổi mới phương pháp và các hình thứcdạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học

trung chú ý trong giờ học toán chưa cao, trí nhớ chưa bền vững thích học nhưng chóngchán Vì vậy giáo viên phải làm thế nào để khắc sâu kiến thức cho học sinh và tạo rakhông khí sẵn sàng học tập, chủ động tích cực trong việc tiếp thu kiến thức

1/37

download by : skknchat@gmail.com

- Xuất phát từ cuộc sống hiện tại, đổi mới của nền kinh tế, xã hội, văn hoá,thông tin đòi hỏi con người phải có bản lĩnh dám nghĩ dám làm năng động chủ độngsáng tạo có khả năng để giải quyết vấn đề Để đáp ứng các yêu cầu trên trong giảngdạy nói chung, trong dạy học Toán nói riêng cần phải vận dụng linh hoạt các phươngpháp dạy học để nâng cao hiệu quả dạy - học.

đang thực hiện yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tính

đạt được yêu cầu đó giáo viên phải có phương pháp và hình thức dạy học để nâng caohiệu quả cho học sinh, vừa phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của lứa tuổi tiểu học vàtrình độ nhận thức của học sinh lớp của mình, để đáp ứng với công cuộc đổi mới củađất nước nói chung và của ngành giáo dục tiểu học nói riêng

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN.

quan trọng Thông qua việc giải toán các em thấy được nhiều khái niệm toán học.Như các số, các phép tính, các đại lượng, các yếu tố hình học đều có nguồn gốctrong cuộc sống hiện thực, trong thực tiễn hoạt động của con người, thấy được mốiquan hệ biện chứng giữa các sự kiện, giữa cái đã cho và cái phải tìm Qua việc giảitoán đã rèn luyện cho học sinh năng lực tư duy và những đức tính của con người Có

ý thức vượt khó, đức tính cẩn thận, làm việc có kế hoạch, thói quen xét đoán có căn

cứ, thói quen tự kiểm tra kết quả công việc mình làm, óc độc lập suy nghĩ, óc sángtạo, giúp học sinh vận dụng các kiến thức, rèn luyện kỹ năng tính toán, kĩ năng ngônngữ Đồng thời qua việc giải toán của học sinh mà giáo viên có thể dễ dàng phát hiệnnhững ưu điểm, thiếu sót của các em về kiến thức, kĩ năng, tư duy để giúp học sinhphát huy những mặt đạt được và khắc phục những mặt thiếu sót Chính vì vậy việcbồi dưỡng đổi mới phương pháp dạy toán có lời văn ở cấp tiểu học nói chung và lớp 5nói riêng là một việc rất cần thiết mà mỗi giáo viên tiểu học cần phải nâng cao chấtlượng học toán cho học sinh

2/37

- Qua kết quả khảo sát cho thấy kĩ năng giải các bài toán có lời văn cơ bảncủa các em còn hạn chế như thế này thì việc vận dụng giải toán nâng cao thì khó khănbiết nhường nào Chính vì thực trạng này đặt ra cho mỗi người giáo viên lớp 5 đặcbiệt là giáo viên bồi dưỡng thì dạy giải toán có lời văn như thế nào để nâng cao chấtlượng dạy - học đó chính là nhiệm vụ quan trọng của mỗi người làm công tác giáodục.

Với các lí do đó, trong học sinh tiểu học nói chung và học sinh lớp 5 nóiriêng, việc học toán và giải toán có lời văn rất quan trọng và rất cần thiết Để thựchiện tốt mục tiêu đó, giáo viên càn phải nghiên cứu, tìm biện pháp giảng dạy thíchhợp, giúp các em giải bài toán một cách vững vàng Hiểu sâu được bản chất củavấn đề cần tìm, mặt khác giúp các em có phương pháp suy luận toán lôgíc thôngqua cách trình bày, lời giải đúng, ngắn gọn, sáng tạo trong cách thực hiện Từ đógiúp các em húng thú, say mê học toán Từ những căn cứ đó tôi đã chọn đề tài:

“Bồi dưỡng học sinh giỏi toán 5 qua giải toán có lời văn”

Với dạng bài toán: “Tìm tỷ số phần trăm của hai số” và “giải toán về tỉ số

phần trăm”

lớp 5

văn về tỉ số phần trăm ở lớp 5, từ đó đúc rút kinh nghiệm, đề xuất một số ý kiến gópphần nâng cao chất lượng dạy học và bồi dưỡng học sinh có năng khiếu giải toán

3/37

download by : skknchat@gmail.com

III: NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

và đề ra biện pháp khắc phục

IV ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

- Học sinh lớp 5A thực nghiệm

- Học sinh lớp 5B đối chứng

V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Phương pháp lí luận:

tiếp lớp 5A

VI PHẠM VI VÀ THỜI GIAN THỰC HIỆN

4/37

PHẦN 2: NỘI DUNG CƠ BẢN

1 Cơ sở lí luận: Dạy toán nhằm giúp cho học sinh vận dụng các kiến thức vào

thực tế cuộc sống hằng ngày của các em

hợp rút ra quy tắc ở dạng khái quát nhất định

rèn phương pháp suy luận, hình thành phẩm chất kiên trì cũng như vượt khó cho họcsinh

2 Cơ sở thực tiễn: Trong giảng dạy theo phương pháp đổi mới hiện nay thì giáo

viên là người nêu vấn đề còn học sinh chủ động giải quyết vấn đề Song trong trựctiếp giảng dạy nhiều năm ở lớp 5 với giải toán về tỉ số phần trăm thì tôi thấy học sinh

rất lúng túng với phương pháp này vì các em không biết mở “khóa” từ đâu Có

những bài học sinh tìm ra được kết quả nhưng không biết trình bày bài giải Mỗi bàitoán khó về tỉ số phần trăm lại ở một dạng khác nhau nên các em thấy rất khó Nếugiáo viên giảng giải nhiều thì lại không phát huy được tính tích cực của học sinh Vậytrong đề tài này tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp rèn kĩ năng giải Toán cho họcsinh lớp 5 mà tôi đã đưa vào thực nghiệm có hiệu quả

1 Thuận lợi:

5/37

download by : skknchat@gmail.com

- Đa số học sinh thích học môn toán Học sinh có đầy đủ phương tiện học tập.

2 Khó khăn:

nhưng khi học, học sinh lại nhanh chán

chưa có thói quen đọc và tìm hiểu kĩ bài toán dẫn tới thường nhầm lẫn giữa các dạngtoán, lựa chọn phép tính còn sai, chưa bám sát vào yêu cầu bài toán để tìm lời giải thíchhợp với các phép tính Kĩ năng tính nhẩm với các phép tính (hàng ngang) và kĩ năng thựchành diễn đạt bằng lời còn hạn chế Một số em tiếp thu bài một cách thụ động, ghi nhớbài còn máy móc nên còn chóng quên các dạng bài toán vì thế phải có phương pháp khắcsâu kiến thức

3 SỐ LIỆU ĐIỀU TRA TRƯỚC KHI THỰC HIỆN

Qua khảo sát chất lượng đầu năm vào thời điểm tháng 9/2017 (năm học 2017 - 2018) về giải bài toán: Tổng số là 42 học sinh của lớp 5A là như sau:

Tóm tắt bài toán

Chọn và thực hiện đúng

Lời giải và đáp số phép tính

download by : skknchat@gmail.com

câu hỏi chính xác và rõ ràng, nhờ thế mà học sinh có thể nắm được ngay nội dungkiến thức từ đầu và giúp các em dễ dàng trả lời các câu hỏi.

2/ Phương pháp thực hành và luyện tập:

Sử dụng phương pháp này thực hành luyện tập kiến thức, kĩ năng giải toán từđơn giản đến phức tạp (chủ yếu ở các tiết luyện tập) Trong quá trình học sinhluyện tập, giáo viên có thể phối hợp các phương pháp như: Gợi mở, vấn đáp vàgiảng giải minh hoạ

3/ Phương pháp giảng giải - minh hoạ:

Khi cần giảng giải - minh hoạ, giáo viên cần nói ngắn gọn, cụ thể và kết hợpvới gợi mở - vấn đáp Giáo viên nên phối hợp giảng giải với hoạt động thực hành

và liên hệ thực tế để học sinh phát triển khả năng tư duy lôgic và suy nghĩ sáng tạo

III NHỮNG BIỆN PHÁP THỰC HIỆN * Biện pháp 1- Phân tích đề bài

* Biện pháp 2 - Tóm tắt đề bài

* Biện pháp 3 - Giải toán

PHÂN TÍCH TỪNG BIỆN PHÁP CỤ THỂ 1.

CÁC BÀI CƠ TOÁN CƠ BẢN VỀ TỈ SỐ PHẦN TRĂM

DẠNG BÀI THỨ NHẤT: Tìm tỉ số phần trăm của 2 số

Ví dụ: Một lớp học có 25 học sinh, trong đó có 13 học sinh nữ Hỏi số học

sinh nữ chiếm bao nhiêu phần trăm số học sinh của lớp đó? (bài tập 3 trang 75 sáchtoán 5)

a BIỆN PHÁP

Biện pháp 1.1: Hướng dẫn học sinh phân tích đề toán

Gọi một số học sinh đọc đề toán, cả lớp đọc thầm theo, giáo viên nêu một

số câu hỏi gợi ý:

7/37

- Bài yêu cầu làm gì? (Tìm số học sinh nữ chiếm bao nhiêu phần trăm số

học sinh cả lớp?)

làm 100 phần bằng nhau thì số học nữ chiếm bao nhiêu phần?)

Biện pháp 1.2: Hướng dẫn tóm tắt đề bài

Với dạng bài này, các em cũng dễ dàng tóm tắt như sau:

Lớp có: 25 học sinh

Nữ có: 13 học sinh

Nữ chiếm … %?

cho biết số học sinh nữ chiếm bao nhiêu phần trăm (%) nghĩa là yêu cầu ta lập tỉ số

học sinh nữ và số học sinh cả lớp, cụ thể như sau:

có thể thấy ngay hướng giải quyết của bài toán là tìm tỉ số giữa số học sinh nữ với số

học sinh cả lớp rồi viết tỉ số đó dưới dạng tỉ số phần trăm

Biện pháp 1.3: Hướng dẫn học sinh lựa chọn phương pháp giải toán thích hợp.

8/37

download by : skknchat@gmail.com

Với dạng bài này, sau khi học sinh đã phân tích và tóm tắt đề bài thì học sinh sẽ dễ dàng giải bài toán theo các bước đã học về tìm tỉ số phần trăm của hai số.

thương với 100, mà chỉ tìm thương của hai số rồi viết thêm kí hiệu % vào bên phảithương nên sai, cho nên trong khi cung cấp kiến thức ban đầu cho học sinh (theo ví dụ

DẠNG BÀI THỨ HAI: Tìm giá trị tỉ số phần trăm của một số cho trước

Ví dụ: Một người bán 120 kg gạo, trong đó có 35 % là gạo nếp Hỏi người

đó bán được bao nhiêu ki lô gam gạo nếp? (bài tập 2 trang 77 sách Toán 5)

Biện pháp 2.1: Hướng dẫn học sinh phân tích đề bài:

Sau khi Học sinh đọc kĩ bài toán, xác định được cái đã cho và cái cần tìm,giaos viên gợi ý bằng một số câu hỏi:

Bài toán cho biết “35% là số gạo nếp” nói lên điều gì? (Tức là tổng số gạo

mà người đó bán gồm cả gạo tẻ và gạo nếp được chia làm 100 phần bằng nhau thì

số gạo nếp chiếm 35 phần) Ta có sơ đồ:

9/37

Số gạo nếp 35 …(kg)

Với cách hướng dẫn học sinh phân tích phân tích đề toán như vậy, học sinh

sẽ nắm chắc đề toán hơn và con số 35% không còn trừu tượng với học sinh nữa, sẽ

giúp các em quen dần với kí hiệu %

Biện pháp 2.2: Hướng dẫn tóm tắt đề toán:

Với dạng bài toán này, tôi thường tổ chức cho các em thảo luận nhóm (nhóm

đôi hoặc nhóm bàn) để tóm tắt bài toán, thông thường các em sẽ tóm tắt như sau:

Cách 1: Tổng số gạo tẻ vả gạo nếp : 120 kg

Mặc dù cách tóm tắt như trên đã thể hiện được nội dung và yêu cầu của bài

toán, tuy nhiên đối với Học sinh trung bình, yếu sẽ khó nhận diện được dạng toán và

xác định cách giải một cách mơ hồ, cho nên tôi mạnh dạn đưa ra cách tóm tắt như sau:

Cách 2: Tổng số gạo: 100% : 120 kg

Giáo viên cho học sinh so sánh hai cách tóm tắt trên để cả lớp cùng nhận ra:

Với cách tóm tắt 2 nhìn vào sẽ làm bài dễ dàng hơn ,chính xác hơn

Biện pháp 2.3: Hướng dẫn học sinh lựa chọn phương pháp giải bài toán

Từ cách tóm tắt của bài toán, Học sinh nhìn vào sơ đồ sẽ dễ dàng nhận ra

cái gì cần tìm, dựa vào cái đã có để tìm cái chưa có

10/37

download by : skknchat@gmail.com

Trước hết phải sử dụng bước rút về đơn vị tức là tìm 1% của 120 ki lô gamgạo (120 : 100 = 1,2) rồi sau đó tìm 35% của 120 ki lô gam gạo (1,2 x 35 = 42)

Đối với Học sinh khá giỏi có thể làm gộp nhưng phải chỉ ra được bước rút về đơn

vị:

120 : 100 x 35 = 42(kg)

Rút về đơn vịSau khi học sinh giải được bài toán, giáo viên khắc sâu lại cách giải toánbằng cách nêu câu hỏi:

Muốn tìm 35% của 120 ta làm sao? (nhiều học sinh nhắc lại cách thực hiện)Khi Học sinh đã giải được bài toán, tôi cung cấp thêm cho học sinh một sốyếu tố thường gặp trong các bài toán về tỉ số phần trăm, những yếu tố này thôngthường là chiếm 100%:

VÍ DỤ : + Tổng số (học sinh; gạo; sản phẩm; thu nhập;…)

Có một số bài toán ở dạng này nhưng có xen kẽ thêm một số yếu tố khác thìyêu cầu Học sinh cũng phải tóm tắt đề bài để xác định được dạng toán mới dễ dànggiải được bài toán:

Ví dụ: Lãi suất tiết kiệm là 0,5% một tháng Một người gửi tiết kiệm là

5.000.000 đồng Hỏi sau một tháng cả số tiền gửi và tiền lãi là bao nhiêu? (bài tập3/ trang 77, sách toán 5)

Hướng dẫn học sinh tóm tắt như sau:

11/37

download by : skknchat@gmail.com

Tiền vốn : 100% : 5 000 000 đồng

… đồng?Tiền lãi : 0,5% : …………đồng?

Ngoài ra cũng có một số bài tập nên hướng dẫn Học sinh giải bằng cách tính nhẩm hoặc tìm tỉ số

Ví dụ: Một vườn cây ăn quả có 1200 cây Hãy tính nhẩm 5% ,10% , 20% ,

25% số cây trong vườn (bài 4/ trang 77 sách toán 5)

240 + 60 = 300, vì 20% + 5% = 25%)

DẠNG BÀI THỨ BA : Tìm một số khi biết giá trị tỉ số phần trăm của số đó

Ví dụ: Số học sinh khá giỏi của trường Vạn Thịnh là 552 em, chiếm 92%

số học sinh toàn trường Hỏi trường Vạn Thịnh có bao nhiêu học sinh? (Bài tập 1 sách Toán 5 trang 78)

-Biện pháp 3.1: Hướng dẫn học sinh phân tích đề bài

Sau khi học sinh đọc kĩ đề bài, giáo viên gợi ý bằng một số câu hỏi:

Bài toán cho biết gì? (trường Vạn Thịnh có 552 học sinh khá giỏi chiếm92% số học sinh toàn trường)

Bài toán yêu cầu gì? (tìm tổng số học sinh trường Vạn Thịnh)

cả số học sinh giỏi, khá, trung bình, và yếu

12/37

Tổng số Học sinh toàn trường chiếm bao nhiêu phần trăm ? (100 %)

Giáo viên ghi sơ đồ minh họa:

Biện pháp 3.2: Hướng dẫn tóm tắt đề toán:

Đây là bước rất quan trọng vì nếu Học sinh không tóm tắt được bài toán thì

sẽ không xác định được dạng toán và không giải được bài toán

Với bài này, tôi cho học sinh thảo luận nhóm để tóm tắt bài toán

Học sinh có thể tóm tắt như sau:

Học sinh khá, giỏi chiếm 92%: 552 em

Sau khi các nhóm trình bày, giáo viên có thể hướng dẫn tóm tắt như sau:

- Học sinh toàn trường: 100%:… em?

Biện pháp 3 3: Hướng dẫn học sinh lựa chọn phương pháp giải toán

Học sinh nhìn vào tóm tắt của bài toán sẽ dễ dàng nêu được các bước giải

của bài toán:

(h.sinh)

552 : 92 x 100 = 600 (học sinh)

13/37

download by : skknchat@gmail.com

Rút về đơn vị

Để học sinh nắm kỹ hơn nội dung bài, tôi dùng phương pháp đàm thoại qua một số câu hỏi gợi ý sau:

nhiều lần nội dung này)

Sau khi học sinh giải được bài toán, giáo viên sẽ hệ thống lại hai dạng toán(dạng 2 và dạng 3) để cho học sinh thấy sự khác nhau cơ bản của hai dạng bài, vìhọc sinh hay lẫn lộn giữa nhân với 100 và chia cho 100 ở hai dạng này

Ví dụ :

chắc kiến thức cơ bản trên ở mức độ nào thông qua việc vận dụng vào luyện tập thực

hành (qua ba hình thức: vấn đáp, kiểm tra viết và thi giải toán violympic) để có sự điều

chỉnh cho phù hợp với học sinh của lớp mình

14/37

b CÁC HÌNH THỨC KIỂM TRA – ĐÁNH GIÁ

chắc kiến thức cơ bản trên ở mức độ nào thông qua việc vận dụng vào luyện tập thựchành để có sự điều chỉnh cho phù hợp với học sinh của lớp mình Qua các hình thứcsau:

1 Hình thức vấn đáp: sẽ cho giáo viên nắm được ngay kết quả tiếp thu của

lớp cũng như từng cá nhân học sinh để giáo viên kịp thời điều chỉnh lượng kiến thứcdạy tiếp theo cho phù hợp với học sinh qua ba dạng trên

có trong nước biển

100% nên số cần tìm là số Chưa có số tương ứng với

với100 được số cần tìm)

(420 : 10,5 x 100) hoặc

15/37

download by : skknchat@gmail.com

(420 x 100 : 10,5)

2: Hình thức kiểm tra viết : sẽ cho giáo viên không chỉ nắm được khả

năng tiếp thu tiếp thu mà còn nắm được kỹ năng trình bày, cách diễn giải logic củatừng học sinh để giáo viên kịp thời điều chỉnh uốn nắn cho học sinh

kho hàng, nếu người ta lấy ra 75% số hộp mì ăn liền có trong kho thi được 480 hộp.Hỏi nếu người ta lấy ra 62,5% số hộp mì ăn liền có trong kho thì được bao nhiêu hộp

mì ăn liền?

phương pháp nhưng sai kết quả do kỹ năng tính toán, 01 bài làm sai Như vậy tôiđánh giá chung về lớp đã hiểu kỹ bài còn một vài em đó tôi tin rằng các em sẽ dầndần theo kịp Tôi gọi một em học sinh giỏi lên bảng chữa bài

640 : 100 x 62,5 = 400(hộp)

Đáp số: 400(hộp)Tôi cho cả lớp cùng nhận xét bài trên bảng Sau đó tôi cho học sinh tronglớp cùng chấp vấn bài của bạn những phần mà mình hiểu chưa kỹ đặc biệt chú ýcho học làm bài chưa đúng sẽ nêu lại cách làm bài trên lớp một vài lần

16/37

download by : skknchat@gmail.com

Tai sao bạn lại lấy

480 : 75 x 100 ?

Mình Mình lấy 480 :75 để tìm xem 1% số hộp mì trongkho là bao nhiêu rồi nhân 100 để tìm số hộp trong kholúc đầu

Qua bài toán trên tôi thấy học sinh giải đúng nhưng còn cách giải khácnhanh hơn và hay đáp ứng được yêu cầu tốc độ giải toán Violympic Chính vì vậy

mà tôi đã hướng dẫn để cả lớp tìm thêm cách giải khác

Bài giải: (Cách 2)

Nếu người ta lấy ra 62,5% số hộp mì ăn liền có trong kho thì được số hộp là:

480 : 75 x 62,5 = 400(hộp)

Đáp số: 400(hộp)

phần trăm của hai số” và “Giải toán về tỉ số phần trăm”, ở những buổi 2 tôi đã

hướng dẫn học sinh giải toán nâng cao, giải toán Violympic Giúp học sinh giải đúng

và nhanh ngoài làm theo các bước trên tôi còn hướng dẫn học sinh thêm về một số

dạng bài nâng cao về “Tìm tỷ số phần trăm của hai số” và “Giải toán về tỉ số phần

trăm” tạo điều kiện thuận lợi cho một số học sinh bộc lộ năng lực của mình.

+ Ở các dạng toán nâng cao về “Tìm tỷ số phần trăm của hai số” và “Giải

toán về tỉ số phần trăm” thì các dạng này toán tôi cũng áp dụng theo các biện pháp

trình bày ở trên như sau:

a BIỆN PHÁP

Biện pháp 1- Phân tích đề bài: Đế giúp học sinh có giờ học sinh động,

“Học mà vui - vui mà học” giảm bớt sự khô khan của môn toán đặc biệt là ở cácbài toán nâng cao nhằm pháp huy tính tích cực, chủ động của học sinh trong học

17/37

download by : skknchat@gmail.com