(SKKN CHẤT 2020) chuyên đề đọc hiểu truyện hiện đại việt nam giai đoạn 45 75

+ Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của - Có kĩ năng đọc - hiểu một tác phẩm truyện văn bản phối hợp với các thành viên để giải quyết các câu hỏi, bài tậ

GIAI ĐOẠN 1945 - 1975

I XÁC ĐỊNH NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ VÀ THỜI LƯỢNG THỰC HIỆN

1 Chuyên đề gồm các bài:

- Bài “Vợ chồng A Phủ” – Tô Hoài.

- Bài “Vợ nhặt” – Kim Lân.

- Bài: “Rừng xà nu” – Nguyễn Trung Thành.

- Bài: “Những đứa con trong gia đình” – Nguyễn Thi

2 Thời lượng: 11 tiết, trong đó có 10 tiết đọc - hiểu trên lớp, 1 tiết xem những đoạn phim tiêu biểu chuyển thể từ hai tác phẩm

trên

• Hình thức: Tổ chức dạy học trong lớp, phòng chức năng

II BẢNG MÔ TẢ CHUẨN KIẾN THỨC, KĨ NĂNG, NĂNG LỰC

Chuẩn kiến thức, kĩ năng Hình thành năng lực, phẩm chất

- Học sinh nắm được bối cảnh xã hội Việt Nam -Năng lực chung:

giai đoạn 1945-1975 + Năng lực giải quyết vấn đề (giải quyết các câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ,

- Hiểu được những nét đặc sắc về nội dung và yêu cầu mà giáo viên đề ra)

nghệ thuật các truyện ngắn và đoạn trích + Năng lực tự học, tự khám phá tri thức, thu thập thông tin liên quan đến

- Hiểu được một số đặc điểm cơ bản của truyện văn bản

ngắn Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 + Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận về nội dung và nghệ thuật của

- Có kĩ năng đọc - hiểu một tác phẩm truyện văn bản (phối hợp với các thành viên để giải quyết các câu hỏi, bài tập khó,ngắn hiện đại Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 sưu tầm tài liệu…)

- Biết vận dụng những tri thức và kỹ năng đã học + Năng lực sáng tạo

để viết bài văn nghị luận.do w + Năng lực tự quản bản thân

thân về nội dung kiến thức được tìm hiểu; biết trao đổi thảo luận với giáo viên, bạn bè.

vọng sống lương thiện của con người Có ý thức giữ gìn, phát huy những giá trị đạo đức truyền thống, phê phán lối sống thực dụng,

học tập tốt hơn

III BẢNG MÔ TẢ CÁC MỨC ĐỘ YÊU CẦU

Nhận biết Thông hiểu Vận dụng

- Nêu thông tin về tác - Lý giải được mối quan -Vận dụng hiểu biết về tác giả - So sánh các phương diện nội dung,giả (cuộc đời, phong hệ/ảnh hưởng của hoàn (con người, cuộc đời), hoàn cảnh nghệ thuật giữa các tác phẩm cùng đềcách nghệ thuật), về cảnh sáng tác với việc ra đời của tác phẩm để lí giải nội tài hoặc thể loại; phong cách tác giả.tác phẩm ( xuất xứ, xây dựng cốt truyện và dung, nghệ thuật của văn bản

hoàn cảnh ra đời, thể thể hiện nội dung tư

- Nhận diện được - Hiểu được ảnh hưởng - Khái quát đặc điểm phong cách - Trình bày những kiến giải riêng,ngôi kể, trình tự kể của giọng kể đối vơi của tác giả từ tác phẩm phát hiện sáng tạo về văn bản

của tác phẩm do w việc thể hiện nội dung tư

tưởng của tác phẩm.

- Nắm được cốt - Lý giải sự phát triển - Chỉ ra các biểu hiện và khái - Biết tự đọc và khám phá các giá trịtruyện, nhận ra đề tài, của các sự kiện và mối quát đặc điểm của thể loại từ tác của một văn bản mới cùng thể loại.cảm hứng chủ đạo quan hệ của các sự kiện phẩm

- Nhận diện hệ thống - Giải thích, phân tích - Trình bày cảm nhận về tác - Vận dụng những tri thức đọc hiểunhân vật, thế giới đặc điểm về ngoại hình, phẩm văn bản để kiến tạo những giá trị sống

nhân vật phụ; thiên

nhiên, cảnh vật, con

người …)

- Phát hiện và nêu - Phân tích được ý nghĩa - Thuyết trình về tác phẩm - Đọc sáng tạo – nhập vai, ( không chỉ

xúc, trải nghiệm riêng của bản thân).Chuyển thể văn bản (vẽ tranh, đóngkịch…)

- Nghiên cứu khoa học, dự án

- Chỉ ra được các chi - Lý giải ý nghĩa và tác

tiết , biện pháp nghệ dụng của các từ ngữ,

thuật đặc sắc ( ngôn hình ảnh, câu văn, chi

ngữ, nghệ thuật trần tiết nghệ thuật, biện

thuật, nghệ thuật miêu pháp tu từ

tả tâm lí nhân vật,

pháp…) của mỗi tác

IV: BẢNG MÔ TẢ CÁC CÂU HỎI MINH HỌA CỦA CHUYÊN ĐỀ

Tên

Bài

“Vợ chồng A - Nêu những hiểu - Giải thích tác động của - Ấn tượng sâu đậm nhất - Làm rõ sự khác biệt trong

Phủ”- Tô biết về tác giả, tác hoàn cảnh sáng tác đến về nhân vật Mị cách thể hiện hình tượng

- Nêu hoàn cảnh kết thúc truyện và thể hiện - Phân tích tư tưởng nhân Vợ chồng A Phủ của Tô

sáng tác của tác các nhìn về người nông dân đạo mới mẻ của nhà văn Hoài với một số sáng tác

phẩm miền núi trong tác phẩm Tô Hoài trong tác phẩm cùng đề tài trước và sau

mang ý nghĩa hiện nghệ thuật đặc sắc trong - Làm rõ giá trị cuộc sống,

dây cởi trói cho A Phủ

- Lí giải ý nghĩa nhan đềtruyện ngắn

- Nêu những hiểu - Giải thích tác động của - Ấn tượng sâu đậm nhất - Làm rõ sự khác biệt trongbiết về tác giả? hoàn cảnh sáng tác đến về nhân vật bà cụ cách thể hiện hình tượng

- Nêu hoàn cảnh việc xây dựng cốt truyện, Tứ/Tràng/người vợ nhặt người nông dân trong truyện

Kim Lân - Nêu tình huống các nhìn về người nông dân - Phân tích tư tưởng nhân một số sáng tác cùng đề tài

của tryện? trong tác phẩm đạo mới mẻ của nhà văn trước và sau CMT8 năm

- Hệ thống nhân - Phân tích tình huống Kim Lân trong tác phẩm 1945

(nhân vật trung - Cảm nhận về một chi tiết những bài học đạo lí rút ra từtâm, nhân vật phụ) nghệ thuật đặc sắc trong trong tác phẩm (tình yêu

- Lí giải tâm trạng của cácnhân vật trong truyện khiTràng đưa người vợ nhặt

về nhà

- Phân tích tâm trạng củanhân vật: Tràng, bà cụ Tứkhi Tràng nhặt được vợđưa về nhà

- Lí giải ý nghĩa nhan đề

truyện ngắn.

“Rừng xà - Nêu những hiểu - Giải thích ý nghĩa của - Làm ró khuynh hướng - Cảm hứng yêu nước của

nu”- Nguyễn biết về tác giả? hoàn cảnh sáng tác đối với sử thi và cảm hứng lãng Nguyễn Trung Thành quaTrung Thành - Nêu hoàn cảnh việc thể hiện nội dung tư mạn của tác phẩm được truyện ngắn

sáng tác? tưởng của truyện thể hiện qua nhân vật - Tình yêu nước của con

thống nhân vật một chi tiết mà anh/chị - Vì sao tác giả lại mở đầu Rừng xà nu của Nguyễn

trong tác phẩm? thích nhất trong tác phẩm và kết thúc tác phẩm bằng Trung Thành có gì khác so

- Cảm nhận về các đoạn hình ảnh rừng xà nu nối với các tác phẩm của các tác

+ “Chúng nó đã cầm hiện đậm chất Tây anh/chị yêu thích trong đoạn

súng…Đốt lửa lên…” Nguyên trong tác phẩm trích, suy nghĩ về tình yêu

Không”…

+ “Cả rừng xà nu hàng vạn cây… che chở cho làng”

- Cảm nhận/Phân tích nhânvật Tnu/cụ Mết; hình tượngcây xà nu… trong tácphẩm

- Lí giải ý nghĩa nhan đềtruyện ngắn

“Những đứa - Nêu những hiểu - Giải thích ý nghĩa của - Làm ró khuynh hướng - Cảm hứng yêu nước của

con trong gia biết về tác giả? hoàn cảnh sáng tác đối với sử thi và cảm hứng lãng Nguyễn Thi qua truyện

đinh”- - Nêu hoàn cảnh việc thể hiện nội dung tư mạn của tác phẩm được ngắn

Nguyễn Thi sáng tác? tưởng của truyện thể hiện qua nhân vật - Tình yêu nước của con

- Kể tên các nhân vào nhân vật Việt để kể - Vì sao nói Việt là nhân đình của Nguyễn Thi có gì

vật trong đoạn chuyện vật điển hình trong thế khác so với các tác phẩm củatrích? - Phân tích/Cảm nhận về giới nghệ thuật của các tác giả khác?

một chi tiết mà anh/chị Nguyễn Thi? - Từ một nhân vật màthích nhất trong tác phẩm - Ngòi bút phân tích nhân anh/chị yêu thích trong đoạn

- Cảm nhận về các đoạn vật sắc sảo của Nguyễn trích, suy nghĩ về tình yêuvăn tiêu biểu: Thi được thể hiện như thế nước của thanh niên trong

+ “Việt tỉnh dậy lần thứ - Làm sáng tỏ biểu hiện

tư…Việt nằm thở dốc…” của ngôn ngữ trong tác

+ “Một loạt đạn súng lớn phẩm của Nguyễn Thi:

văng vẳng dội đến… trong phong phú, góc cạnh, giàu

đêm đang bắt đầu xung giá trị tạo hình và đậm

- Lí giải ý nghĩa nhan đềtruyện ngắn

V TIẾN TRÌNH DẠY HỌC CỦA CHUYÊN ĐỀ

1 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

a Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc và soạn bài ở nhà theo hướng dẫn học bài

- Tra cứu và tham khảo những thông tin có liên quan đến bài học (về tác giả, tác phẩm)

b Chuẩn bị của giáo viên:

- Đọc SGK, tài liệu tham khảo về các tác giả, tác phẩm

- Chuẩn bị phương tiện dạy học: máy tính, máy chiếu, tranh ảnh có liên quan đến bài dạy,…

• Phương pháp dạy học của chuyên đề:

• Phương pháp

+ Phương pháp đọc diễn cảm+ Phương pháp dạy học nêu vấn đề+ Phương pháp dạy học hợp tác+ Phương pháp phát vấn, đàm thoại+ Phương pháp thuyết trình

• Kỹ thuật dạy học

+ Kỹ thuật đặt câu hỏi+ Kỹ thuật chia nhóm+ Kỹ thuật khăn trải bàn+ Kỹ thuật “ Phòng tranh”

+ Kỹ thuật công đoạn+ Kỹ thuật “ Bản đồ tư duy”

NỘI DUNG 1: Giới thiệu chung về chuyên đề

- Giáo viên tích hợp dọc với văn học, phát vấn và yêu cầu học sinh phát biểu về những tác phẩm các em đã được học và đọc

của chuyên đề HS từ những hiểu biết của cấp II, có thể phát hiện ra những tác phẩm như : Tắt đèn của Ngô Tất Tố,

-Giáo viên phát vấn: Từ những tác phẩm các em vừa phát biểu, em hiểu gì về lịch sử Việt Nam giai đoạn đầu thể kỉ

XX, hiểu gì về con người Việt Nam và tâm lí, tính cách của họ qua những trang văn đã học và đã đọc về chuyên đề?

Học sinh có thể nhận ra:

• Những điểm nét về hoàn cảnh lịch sử: Nạn đói qua tác phẩm “Lão Hạc”, Cảnh sưu thuế và cuộc sống khổ cực của người dânlao động sau khi Nhật nhảy vào Đông Dương năm 1945, nhân dân ta rơi vào cảnh một cổ 2 tròng từ tác phẩm “Tắt đèn” của NgôTất Tố

•

(Không gian và con người những năm đầu thế kỉ XX)

(Nạn đói khủng khiếp 1945)

om • Con người Việt Nam và tâm lí, tính cách của họ: Đối diện với những khốn khỏ và sự cùng cực của hoàn cảnh, những con ( Cảnh thúc sưu đòi thuế )

người vẫn yêu thương, đùm bọc lẫn nhau

GV dẫn dắt: Chuyên đề văn học hiện thực phê phán giai đoạn 30-45 mà hôm nay cô giới thiệu, các em đã biết qua cấp học

trung học cơ sở, những tiết học về những tác phẩm như Số đỏ và Chí Phèo trong chương trình sẽ giúp các em có thêm những

kiến thức hiểu biết vô cùng phong phú về văn học, về lịch sử, về con người Việt Nam, hi vọng các em sẽ có cho mình nhữngbài học vô cùng sâu sắc

NỘI DUNG 2: Dạy học đọc hiểu văn bản của chủ đề

Hoạt động 2- Hình thành kiến thức mới

I ĐỌC HIỂU KHÁI QUÁT

- Vũ Trọng Phụng (1912-1927) tại Hà Nội trong một gia đình nghèo (Nghèo gia truyền)

- Quê quán: làng Hảo, huyện Mĩ Hào, tỉnh Hưng Yên

- Sống chật vật bấp bênh bằng nghề viết báo viết văn

- Mắc bệnh lao phổi do không có điều kiện chữa trị nên ông mất sớm khi mới 27 tuổi

- Gia đình nhà văn sống giữa đất Hà Thành nên hàng ngày ông phải chứng kiến cảnh tượng sống xa hoa trụy lạc của một bộ phận tầng lớp tư sản thành thị

Vũ Trọng Phụng hiểu rõ bản chất xã hội và ông căm ghét xã hội tư sản thành thị thực dân nửa phong kiến thối nát xấu

xa đương thời Tất cả điều đó được Vũ Trọng Phụng gửi gắm qua các trang viết đậm chất trào phúng

* Sự nghiệp.

- Khối lượng tác phẩm đồ sộ: 9 tiểu thuyết, 8 phóng sự, 6 vở kịch, 30 truyện ngắn.

- Thể loại phong phú trong đó nổi bật 2 thể loại: Tiểu thuyết, Phóng sự

- Nội dung: Phản ánh xã hội đen tối đương thời với niềm căm phẫn mãnh liệt

Tuy cuộc đời ngắn ngủi (27 tuổi với gần 10 năm sáng tác) nhưng với ý thức lao động sáng tạo không ngừng VũTrọng Phụng là cây bút tiêu biểu của văn học hiện thực phê phán trước cách mạng, được mệnh danh là ông vua phóng sựBắc kì, có đóng góp cho sự phát triển của văn xuôi Việt Nam hiện đại

2 Tác phẩm “ Số Đỏ” và đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”.

Giáo viên yêu cầu HS dựa vào phần Tiểu dẫn và giới thiệu sơ lược về tác phẩm “Số đỏ” ? và đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia” ?

về Nhiều tác phẩm văn học hiện thực phê phán ra đời như: Bước đường cùng,Tắt đèn, Số đỏ, thơ cách mạng, kịch Đời cô

Lựu Các em sẽ biết rõ hơn khi các em tự tìm và xem các bộ phim: “Chị Dậu” của đạo diễn Phạm Văn

Khoa (1980), “Làng Vũ Đại ngày ấy” cũng của Phạm Văn Khoa (1983), “Trò đời” công chiếu trên VTV1 cuối năm 2013, …

( Phim Chị Dậu đạo diễn Phạm Văn Khoa)

Phim “Trò đời” công chiếu trên VTV1 cuối năm 2013

* Giá trị của tiểu thuyết “Số đỏ”

- Nội dung: thông qua tác phẩm, Vũ Trọng Phụng muốn: + Tố cáo hiện thực xã hội thực dân

+ Tố cáo các phong trào của xã hội tư sản văn minh âu hóa ….đang giẫm đạp lên các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc

- Nghệ thuật: Tác phẩm đã thể hiện nghệ thuật trào phúng đặc sắc của ngòi bút trào phúng bậc thầy

GV trích nhận định của Nguyễn Khải: “Tác phẩm “Số đỏ”có thể làm vinh dự cho mọi nền văn học” (Nguyễn Khải)

Ngoài thủ đoạn lợi dụng triệt để báo chí làm công cụ tuyên truyền cho chủ nghĩa cải lương, thực dân Pháp và tay sai

đã thành lập những cơ quan văn hoá nô dịch mà tiêu biểu là hội “Khai trí Tiến Đức” thành lập đầu năm 1919 Hội viên của hộinày gồm địa chủ, quan lại, chánh phó tổng, lý trưởng, các nhà tư sản mới, các công chức cao cấp trong bộ máy chính quyềnthuộc địa Mục đích của hội là: “ Bảo tồn đạo đức, phong tục lạc hậu và giới thiệu những tư tưởng bảo thủ của văn học Pháp”

Rõ ràng, song song với công cuộc khai thác thuộc địa, thực dân Pháp đã thực hiện những chính sách nô dịch về văn hoá hếtsức phản động hòng xô đẩy nhân dân vào vòng ngu dốt, thất học; truỵ lạc về thể xác, bạc nhược về tinh thần Những truyềnthống tốt đẹp, tinh hoa văn hoá dân tộc bị kìm hãm Nền văn hoá dân tộc đã bị chà đạp một cách thô bạo Điều đó đã đi vàotrong những trang văn của Vũ Trọng Phụng, mà trích đoạn “Hạnh phúc của một tang gia” được đánh giá là tiêu biểu nhất

b Đoạn trích “ Hạnh phúc của một tang gia”

Học sinh dựa vào SGK để khái quát những nét chính

- Vị trí: Đoạn trích thuộc chương XV của tác phẩm, tên đầy đủ của trích đoạn là : “Hạnh phúc của một tang gia Văn Minh nữa cũng nói vào Một đám ma gương mẫu”

- Đọc và tóm lược đoạn trích:

Giáo viên cho học sinh đọc một đoạn tiêu biểu trong đoạn trích: Đọc chậm, giọng trào phúng, mỉa mai

II ĐỌC - HIỂU CHI TIẾT

HS có thể trả lời.

- Ý nghĩa nhan đề và tình huống trào phúng

- Chân dung các nhân vật biếm họa

GV yêu cầu hs phân tích ý nghĩa của các từ ngữ xuất hiện trong nhan đề? Khái quát ý nghĩa nhan đề?

HS trả lời câu hỏi và GV tóm lươc các nội dung sau:

- Hạnh phúc: vui mừng, sung sướng

- Tang gia: đau buồn thương tiếc khi gia đình có người qua đời

Nhan đề có sự mâu thuẫn ngược đời Nhan đề kì lạ, giật gân, gợi sự tò mò cho bạn đọc Nhan đề đó đã phản ánh một

sự thật bi hài của một gia đình đại bất hiếu: đám tang của người chết trở thành ngày hội của người sống,người thân qua đời màlại vui mừng sung sướng! -> Nhan đề có giá trị mỉa mai châm biếm, đả kích mạnh mẽ

Giáo viên tích hợp với kiến thức từ môn Giáo dục công dân, có thể phát vấn học sinh: Từ kiến thức của môn Giáo dục

công dân, em hãy cho biết thế nào là hạnh phúc đích thực?

HS có thể đưa ra định nghĩa về hạnh phúc:

“Hạnh phúc của một tang gia”,Vũ Trọng Phụng đã xây dựng một tình huống truyện như thế nào?.

HS trả lời, GV chốt lại: Trong chương truyện,Vũ Trọng Phụng đã xây dựng một tình huống truyện độc đáo: Cái chết của

cụ Cố Tổ là sự ngóng đợi của người thân

Giáo viên tích hợp với đời sống văn hóa của con người Việt Nam qua các hình ảnh minh họa:

2 Niềm vui của các thành viên trong gia đình.

GV nêu vấn đề: Cụ Cố Tổ chết cả gia đình ấy ai cũng vui mừng sung sướng.Vậy niềm vui đó được bộc lộ như thế nào?

Học sinh trình bày ý kiến của mình

Giáo viên theo dõi và định hướng để đạt được những nội dung sau

a Niềm vui chung của gia đình

- Cả gia đình ai cũng sung sướng vì được chia gia tài −>Đồng tiền chi phối tình người và đạo lí Cái chết của cụ Cố Tổ chẳnglàm cho đứa con, đứa cháu nào tiếc thương bởi đã từ lâu, họ mong cụ chết cho nhanh để chia gia tài Thay vào sự tiếc thương, cáichết của cụ đã đem đến cho họ niềm vui to lớn không gì che giấu nổi – một “hạnh phúc”: “Cái chết kia đã làm cho nhiều người sungsướng lắm Bọn con cháu vô tâm ai cũng vui sướng thoả thích… Người ta tưng bừng vui vẻ đi đưa giấy cáo phó, gọi phường kèn,

thuê xe đám ma… Tang gia ai cũng vui vẻ cả…” Cả gia đình ấy đã nhao lên, “nhao lên mỗi người một cách” Nhưng nhao lên vì

đau khổ, vì đau đớn, vì lo lắng trước cái chết của người thân chăng? Không phải, chúng đã nhao lên vì hạnh phúc!

Giáo viên dẫn dắt: Ngoài niềm vui chung của cả gia đình, thì mỗi thành viên trong gia đình còn có những niềm vui khácnhau

b Niềm vui riêng của các thành viên trong gia đình

GV phát vấn kích thích sự tìm hiểu của học sinh:

Em hãy tìm những chi tiết miêu tả các thành viên trong gia đình cụ Cố Hồng và cho biết niềm hạnh phúc riêng của mỗi thành viên là gì?

* Cụ Cố Hồng- con trai trưởng

GV phát vấn: Nhân vật cụ cố Hồng được nhà văn miêu tả như thế nào? Em hãy chỉ ra những chi tiết nghệ thuật biểu hiện niềm hạnh phúc của cụ cố Hồng? Bản chất của cụ bộc lộ như thế nào?

HS trả lời,GV bổ sung chốt lại

- Cụ ung dung hút thuốc phiện và lảm nhảm một câu vô nghĩa “ biết rồi khổ lắm nói mãi”.Cha chết cụ vẫn nằm dài trên tầng

2 hút thuốc phiện, cụ đã hút tới điếu 62 rồi Hút thuốc phiện là một thú vui của người dân đặc biệt là tầng lớp tư sản địa chủ đương thời

Giáo viên mở rộng và tích hợp với các hình ảnh và chính sách nô dịch văn hóa của thực dân Pháp

phẩm Bản án chế độ thực dân Pháp, Hồ Chí Minh trích đăng bức thư của Toàn quyền Đông Dương Xarô gửi viên Công sứ

dưới quyền: “Tôi trân trọng yêu cầu ông vui lòng giúp đỡ những cố gắng của Nha Thương chính trong việc đặt thêm đại lýbán lẻ thuốc phiện và rượu Để tiến hành việc đó tôi xin gửi ông một bản danh sách những đại lý cần đặt trong các xã đã kêtên ” Chính quyền các cấp đã tìm mọi cách để ép các viên chức từ công sứ cho tới các nhân viên văn phòng tăng mức tiêu

thụ rượu và thuốc phiện lên mức cao nhất có thể Tất cả những gì xấu xa đó phần nào đã thể hiện trong nhân vật cụ cố Hồng:

- Cha chết nhưng cụ cố Hồng vẫn thản nhiên, lạnh lùng dửng dưng, không đau buồn, không thương tiếc, không lo lắng

tổ chức đám ma, cụ vẫn nằm hút thuốc phiện hút tới 62 điếu.Cụ mơ màng nghĩ đến lúc được diễn trò già cả, để thiên hạ trầm trò

khen ngợi “Úi kìa con giai nhớn đã già đến thế kia kìa”

-> Cụ Cố Hồng là kẻ bất hiếu háo danh, ngu dốt, quái gở.

Giáo viên bình: Nhờ cái chết thật của cha mình mà cái danh giá sang trọng của cố Hồng sẽ được nâng lên nhiều bậc.Tấm lòng của người con như ông trơ như khúc gỗ, vô cảm trước cái chết của người cha Khắc họa hình tượng cụ cố Hồng –người nhiều tuổi nhất, lại là con trai của người đã quá cố, tác giả muốn nhấn mạnh sự băng hoại đáng sợ của đạo đức đi từ trênxuống dưới, từ trong ra ngoài

Giáo viên dẫn dắt: Cùng với người con trai - cụ cố Hồng, thì đứa cháu nội và đứa cháu dâu cũng được nhà văn lấy làmđối tượng để vẽ lên những bức biếm hoạ

+ Phân vân vò đầu rứt tóc:

Lo mời luật sư đến chứng kiến cái chết của ông ,để cái chúc thư kia sớm thực hiện

Lo lắng không biết xử trí như thế nào với 2 cái tội nhỏ và một cái ơn to của Xuân tóc đỏ Giáo viên mở rộng: Cái đáng cười là vẻ mặt đó lại phù hợp với gia đình có tang Tác giả đã mỉa mai “ Đúng là cái mặt một người lúc gia đình đương là tang gia bối rối” Đằng sau tiếng cười ấy nhà văn đã vạch trần bản chất con người Văn Minh:

“Đã từng du học tận bên Tây bao năm, về nước không có lấy một mảnh bằng, chỉ nhăm nhăm nghĩ tới chuyện chia gia tài thì thích thú ra mặt vì cái chúc thư kia đã vào thời kì thực hành chứ không còn là lý thuyết viển vông nữa” -> Văn Minh thực sự

là kẻ giả dối, bất nhân, vô đạo đức

- Bà Văn Minh

+ Sốt ruột vì mãi chưa được mặc bộ đồ xô gai tân thời

+ Sung sướng theo đúng cách của người phụ nữ tân thời, bà nhận ra cái chết của ông nội chồng là một dịp may hiếm có được lăng xêcác mẫu áo tân thời mới của tiệm may âu hóa,và được mặc đồ xô gai tân thời

Như vậy với bà Văn Minh, đám ma của người thân lại mở ra cơ hội kiếm tiền! Thật đáng sợ

GV dẫn dắt: Bên cạnh vợ chồng Văn Minh thì cô cháu gái- Tuyết cũng được nhà văn miêu tả thật sinh động.

* Cháu gái :cô Tuyết.do w

GV phát vấn:Em hãy tìm những chi tiết biểu hiện sự lẳng lơ, hư hỏng của cô Tuyết?

HS trả lời, GVkhái quát mở rộng

- Vẻ mặt buồn lãng mạn không phải vì đau đớn trước cái chết của ông nội mà thực chất đang mong chờ bạn giai, buồn vì bạn giai chưa đến

- Được dịp mặc bộ y phục “ngây thơ”

Giáo viên mở rộng: Vì thiên hạ đồn cô hư hỏng nhiều Cô mặc bộ y phục này để chứng tỏ mình vẫn chưa đến nỗi hư

hỏng vẫn còn nửa chữ trinh

-> Đám ma là cơ hội để cô gỡ lại danh dự của một cô gái còn nửa chữ trinh và là nơi cô trưng diện, trình diễn thời trang Giáo

viên tích hợp với phong tục tập quán của người Việt và lịch sử qua chính sách nô dịch văn hóa của thực dân Pháp Quan

niệm về trang phục lễ tang Việt Nam đã có từ lâu đời Xưa nay, khi phát tang thường là dùng màu trắng may bằng các loại vảithô, rẻ tiền như xô, gai Khi may, khi mặc, còn cố tình làm cho xấu xí đi để tỏ lòng thương tiếc đối với người quá cố, để

chứng minh bản thân người sống đau buồn đến mức không muốn hưởng thụ gì là vui, sướng, đẹp và cả những người đến

viếng, đi đưa tang không nên ăn mặc lòe loẹt (như mặc áo dài hoa to sặc sỡ, hoặc đeo cravat đỏ ), hoặc trang điểm cầu kỳ,

diêm dúa.Và ở chi tiết này ta còn thấy có sự ảnh hưởng chính sách nô dịch về văn hóa của thực dân Pháp,chính sách này đã

làm cho nền văn hóa Việt xuất hiện những đặc điểm không thuần nhất, lai căng cắt đứt với mọi

Giáo viên dẫn: Đám ma không chỉ là nơi bày tỏ sự mong đợi, nơi khoe khoang,lẳng lơ mà còn là nơi tạo ra triển lãmảnh Nhân vật Tú Tân chuẩn bị trổ tài năng của mình.

* Cậu Tú Tân

- Sướng điên người lên vì chuẩn bị mấy cái máy ảnh mãi vẫn chưa được dùng đến

->Là kẻvô lương tâm đáng lên án

Giáo viên dẫn:Khép lại bức tranh biếm hoạ về các thành viên trong gia đình, không thể không nhắc tới một nhân vật thể hiện cao trào của sự băng hoại về đạo đức đó chính là đứa con rể của cụ cố Hồng – Ông Phán mọc sừng

- Sung sướng vì được chia thêm gia tài.

- Tự hào về giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu mình

- Trù tính với Xuân một kế hoạch làm ăn

“Ông Phán đã được bố vợ nói nhỏ vào tai rằng sẽ chia cho con gái và con rể thêm một số tiền vài nghìn đồng Chính ôngkhông ngờ rằng giá trị đôi sừng hươu vô hình trên đầu ông ta mà lại to đến thế!”

GV mở rộng: Điều đáng cười ở đây là một gã đàn ông bị vợ cắm sừng mà không thể làm gì đã không biết nhục, khôngthấy xấu hổ Trái lại còn tự hào về giá trị của nó và còn dựa vào đó để làm ăn Chi tiết đáng cười nhất là khi Phán oặt người đikhóc mãi không thôi thì cũng là lúc hắn vô cùng tỉnh táo thanh toán nốt số tiền thuê Xuân Tiếng khóc cũng chỉ là sự giả dối!-> Tóm lại Phán thực sự là kẻ trục lợi , hám tiền, vô liêm sỉ!

GV bình

Thật độc đáo và bất ng ờ, ngòi bút sắc sảo c ủa nhà vă n trưng lên liên tiếp những bức biếm hoạ trước mắt người đọc, để rồigiúp người đọ c nhận ra rằng cái đám ma to tát ấy có tất c ả mọi thứ nhưng chỉ thiếu một cái duy nhất mà cũng quan trọngnhất để nó trở thành một đám ma bình thường – đó là tình ng ười Thiếu lòng thương tiếc chân thành đối với ngườ i đã khuấtthì tất cả những hình thức loè loẹt, om sòm kia đều trở thành vô nghĩa, thành trò cười cho thiên hạ Những kẻ có mặt trongđám ma giống nhau ở chỗ đều giả dối và vô đạo đức

GV: Từ việc phân tích niềm vui của đám con cháu trước cái chết của cụ Cố Tổ, em có cảm nhận gì về gia đình, xã hội

tư sản đang âu hóa này?

HS có thể trả lời:

- Là một gia đình đại bất hiếu đã trắng trợn chà đạp lên đạo lí cũng như truyền thống văn hóa của dân tộc

-“Số đỏ”nói chung và đoạn trích “Hạnh phúc của một tang gia” nói riêng là một thế giới hỗn tạp những quái thai của xã hộidởm đời, lố lăng, kệch cỡm dở Tây dở ta Cái chết của một ông già là cơ hội cho những bộ mặt giả dối đó lộ rõ

Hoạt động 3: Thực hành

GV yêu cầu HS thảo luận nhanh với hai câu hỏi:

(1) Qua tình huống truyện và chân dung các nhân vật trào phúng, Vũ Trọng Phụng muốn phản ánh điều gì?

(2) Nghệ thuật trào phúng của Vũ Trọng Phụng qua phần đã tìm hiểu?

HS thảo luận, trả lời và GV nhấn mạnh:

- Vũ Trọng Phụng đã tái hiện lại bộ mặt của xã hội tư sản thành thị đương thời – xã hội mà Vũ Trọng Phụng gọi là xã hội “chóđểu”, xã hội bị chi phối bởi đồng tiền, con người đã chà đạp nên những đạo lí mang tính cổ truyền của dân tộc; từ đó tố cáo, phêphán mạnh mẽ xã hội thực dân nửa phong kiến giai đoạn đầu thế kỉ XX

- Thể hiện rõ tài năng nghệ thuật trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng qua việc tạo dựng tình huống, xây dựng chân dung biếm họa, lựa chọn các chi tiết trào phúng xuất thần

GV dẫn dắt: Điều đó được thể hiện rõ hơn qua tiết 2, khi cô trò cùng tìm hiểu tiếp về đoạn trích với niềm vui của bạn bè, thân nhân, khách khứa và cảnh một đám ma gương mẫu

Hoạt động 4: Ứng dụng

GV hướng dẫn HS làm bài tập đọc hiểu một đoạn trích văn xuôi cùng chủ đề để rèn luyện kĩ năng

Đọc kỹ văn bản sau và trả lời các câu hỏi:

… Người nhà Lý trưởng nghênh ngang múa chiếc tay thước với sợi dây thừng, đưa ông Cai lệ và cây roi song hùng dũng bước vàotrong cổng Hai người cùng ra oai giộ con chó cái và cùng nhẩy lên thềm Phủ đầu, ông Cai lệ chỉ cây roi vào mặt anh Dậu và quát :

- Sưu đâu? Sao không đem nộp? Người ta vào hỏi vẫn còn ngồi ỳ ra đó!

Anh Dậu lẩy bẩy đứng dậy Cái mặt xanh xao khi ấy đã đổi ra sắc tái mét Run run, anh sẽ giơ tay gãi tai :

- Thưa ông, tôi chưa có

Ông Cai lệ thị hùng bằng hai con mắt giương tròn:

- Cả năm chỉ có hai đồng bảy hào tiền sưu, bây giờ anh vẫn chưa có bao giờ anh định mới có? Với cái dáng điệu có vẻ van lơn, anh Dậu hổn hển thở và đáp :

- Thưa ông, vì tôi đau yếu, nên chưa lo kịp, xin ông thư cho đến mai Thuế còn năm bữa nữa mới đăng trường kia mà!

- À! thuế còn năm hôm nữa mới đăng trường, cho nên anh không nộp vội, phải không? Hỏi vậy nhưng ông Cai lệ không đểcho kẻ bị hỏi được có thời gian phân trần Nhanh như cắt, ông chuyển phắt cây roi song sang tay trái và nắm chặt năm ngóntay phải, đưa luôn vào ngực anh Dậu một mớ quả thụi Cái thụi chuyên môn của người công khác hẳn thứ thụi phổ thông củathường dân Anh Dậu chỉ ức ức mấy tiếng, chứ không thể kêu lên được

( Trích từ “Tắt đèn” – Ngô Tất Tố)

Câu 1: Số phận khổ cực của người dân lao động trước những năm 1945 được thể hiện qua hình ảnh nhân vật nào?

• Người nhà lí trưởng C Anh Dậu

Câu 2: Chính sách khai thác nào của thực dân Pháp giai đoạn đầu thế kỉ XX trong lịch sử được phản ánh ở trích đoạn trên?

Câu 3: Kể tên 3 tác phẩm khác cùng thời với tác phẩm “Tắt đèn” có cùng chủ đề nói về nỗi khổ cực của người dân lao động

giai đoạn đầu thế kỉ XX và nêu ngắn gọn cách khám phá khác nhau của mỗi nhà văn trong từng tác phẩm ấy?

Hoạt động 5: Bổ sung, Trải nghiệm sáng tạo

1 Hướng dẫn HS tự học

- Nhớ được các chi tiết trong đoạn trích

- Đặt đoạn trích trong hoàn cảnh lịch sử, gắn với quan niệm triết học và những nét văn hóa đạo lí truyền thống của dân tộc để thấy được giá trị sâu sắc của trích đoạn

- GV gợi dẫn để HS vận dụng những kiến thức từ mộn Tin học, tự tìm hiểu những thông tin lịch sử đương đại về sức mạnh maquái của đồng tiền và sự chà đạp của đồng tiền lên những giá trị mang tính vĩnh hằng của nhân loại (Ví dụ gần đây có sự kiện biểnngười đã đạp lên nhau vì tham tiền dẫn tới kết quả thương tâm gây chết người - ảnh minh họa ) Từ đó giáo viên kết luận: Dù ở bất

kì thời nào, chỉ vì đồng tiền mà quên đi đạo lí là điều đáng bị nên án và phê phán

(Biển người dẫm đạp lên nhau để nhặt tiền khiến 36 người chết) Ảnh: Daily Mail

2 Xem một số trích đoạn phim và tập đóng vai diễn kịch.

Nội dung 3: Tổng kết chung về chuyên đề

* Những nét chung của chuyên đề:

-VTP và NC là 2 nhà văn hiện thực và nhân dạo lớn, có nhiều đóng góp cho sự hoàn thiện của văn xuôi tiếng Việt ở 2 thể loại: văn xuôi và tiểu thuyết góp phàn quan trọng vào quá trình hiện đại hóa VHVN nửa đầu thế kỷ XX

- Chủ đề tập chung phản ánh giá trị hiện thực(Bối cảnh XH Việt Nam những năm 1930 – 1945) và giá trị nhân đạo mới mẻ, sâu sắc (các nhà văn đều khao khát thay đổi XH, mong muốn một XH công bằng, giầu tình yêu thương)

* Những nét riêng:

- Tác phẩm: “ Hạnh phúc một tang gia”:

+ Nội dung: Châm biếm, lên án mạnh mẽ XH tư sản thành thị giả dối, đồi bại qua một đám tang

_ Tác giả tố cáo đanh thép cái XH tàn bạo, tàn phá cả nhân hình, nhân tính của người nông dân lao động;

đồng thời khẳng định bản chất lương thiện của họ ngay cả khi họ bị vùi dập cả nhân hình nhân tính

+ Nghệ thuật: _Xây dựng thành công nhân vật điển hình _ Nghệ thuật trần thuật linh hoạt, tự nhiên

* Bài tập bổ sung: Tiếp cận xong chuyên đề, HS có thể tìm đọc các tác phẩm của VTP, NC.

Phương pháp Hình thức tổ chức dạy học

hội thi, hội thảo, giaolưu,…)