(SKKN CHẤT 2020) chuyên đề hướng dẫn học sinh giải một số dạng bài tập về lai một cặp tính trạng cơ bản theo các quy luật của men đen

PHÒNG GD - ĐT YÊN LẠCTRƯỜNG THCS ĐỒNG CƯƠNG CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VỀ LAI MỘT SỐ CẶP TÍNH TRẠNG THEO QUY LUẬT CỦA MEN ĐEN Tác giả chuyên đề: Nguyễn Thị Cha

PHÒNG GD - ĐT YÊN LẠC

TRƯỜNG THCS ĐỒNG CƯƠNG

CHUYÊN ĐỀ HƯỚNG DẪN HỌC SINH GIẢI MỘT SỐ DẠNG BÀI TẬP VỀ LAI MỘT

SỐ CẶP TÍNH TRẠNG THEO QUY LUẬT CỦA MEN ĐEN

Tác giả chuyên đề: Nguyễn Thị Chanh

Yên Lạc, tháng 10 năm 2019.

A MỞ ĐẦU

I Lí do chọn chuyên đề:

Sinh học là bộ môn khoa học thực nghiệm có vi trí hết sức quan trọ ̣ng trong hệ thống tri thức khoa học của nhân loại, có ý nghĩa thiết thực với đơi sống, kinh tế và xã hội loài ngươi, giúp họ ̣c sinh có́ kiế́n thứ́c sau nà̀y ứ́ng dụng trong sản xuất và̀ đời số́ng sau nà̀y Trong hệ thống chương trình Sinh học câp THCS nói chung và Sinh học lớp 9 nói riêng, bên cạnh những kiến thức thuộc vê lí thuyết được mô ta còn có mang kiến thức không kém phần quan trọng là bài tập sinh học

Mặt khác sinh họ ̣c là̀ mộ̣t bộ̣ môn khó́ và̀ mang tí́nh chất trừu tượ̣ng cao vì̀ nó́ nghiên cứ́u về các cơ thể số́ng, các quá trì̀nh số́ng và̀ đặc biệ̣t nó́ gắn liền vớ́i hoạ ̣t độ̣ng thự̣c tiễn củ̉a con người Vì̀ vậ̣y nắm bắt tố́t các kiế́n thứ́c sinh họ ̣c sẽ gó́p phầ̀n nâng cao đời số́ng loà̀i người Đồng thời việ̣c tì̀m ra phương pháp nâng cao chất lượ̣ng dạ ̣y họ ̣c là̀ mộ̣t vấn đề cự̣c kì̀ quan trọ ̣ng Nhiệm vu của ngươi giao viên ngày nay không những phai cung câp cho học sinh một vốn tri thức cơ ban mà quan trọng là còn phai trang bi cho học sinh kha năng tự làm việc, tự nghiên cứu đê tìm hiêu và tự chiếm lĩnh tri thức

Việ̣c phụ đạ ̣o họ ̣c sinh yế́u ké́m là̀ mộ̣t trong nhữ̃ng vấn đề quan trọ ̣ng và̀ không thể thiế́u trong mỗi môn họ ̣c ở các cấp họ ̣c Có́ thể nó́i, vấn đề họ ̣c sinh yế́u ké́m hiệ̣n nay đang đượ̣c các nhà̀ trường quan tâm và̀ tì̀m giải pháp để khắc phục tì̀nh trạ ̣ng nà̀y nhằm phát huy tí́nh tí́ch cự̣c củ̉a họ ̣c sinh và̀ hạ ̣ thấp dầ̀n tỉ lệ̣ họ ̣c sinh yế́u ké́m

Xuât phat tư thực trạng đó tôi muốn tìm một giai phap giup cac em học sinh không bị nhầ̀m lẫn khi gặp dạ ̣ng bà̀i tậ̣p quy luậ̣t di truyền, đồng thời giúp họ ̣c sinh giải bà̀i tậ̣p quy luậ̣t di truyền mộ̣t cách tự̣ tin và̀ thà̀nh thục nên tôi mạnh dạn viế́t chuyên đề nà̀y

II Tên chuyên đề.

“Hướng dẫn học sinh giải một số dạng bài tập di truyền về lai 1 cặp tính trạng theo quy luật của Men Đen”.

III Mục đích nghiên cứu

Đánh giá thự̣c trạ ̣ng việ̣c dạ ̣y và̀ họ ̣c môn Sinh họ ̣c 9, từ đó́ đề ra các giải pháp giúp các em họ ̣c sinh yế́u ké́m có́ thể nắm vữ̃ng các kiế́n thứ́c cơ bản về quy luậ̣t di truyền, từ đó́ có́ thể áp dụng để giải các bà̀i tậ̣p về phầ̀n nà̀y

IV Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đố́i tượ̣ng nghiên cứ́u: Họ ̣c sinh yế́u bộ̣ môn Sinh họ ̣c 9

- Phạ ̣m vi nghiên cứ́u: Mộ̣t số́ dạ ̣ng bà̀i tậ̣p di truyền cơ bản về lai 1 cặp

TT theo các quy luậ̣t củ̉a Men Đen

V Kế hoạch thực hiện chuyên đề:

Dự̣ kiế́n thự̣c hiệ̣n trong 8 tiế́t họ ̣c (2 tiế́t lí́ thuyế́t, 6 tiế́t bà̀i tậ̣p)

B NỘI DUNG

I THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ DẠY VÀ HỌC MÔN SINH HỌC 9

1. Thực trạng chung a Về phía học sinh

- Họ ̣c sinh là̀ người họ ̣c, là̀ người lĩ̃nh hộ̣i kiế́n thứ́c, họ ̣c sinh họ ̣c giỏi hay yế́u ké́m thì̀ quyế́t định nhiều nhất là̀ ở chí́nh bản thân củ̉a mỗi em Ngoà̀i vấn đề

về tố́ chất thì̀ điều đầ̀u tiên quyế́t định đượ̣c sứ́c họ ̣c củ̉a họ ̣c sinh là̀ sự̣ chăm chỉ hay lười biế́ng củ̉a họ ̣c sinh Đạ ̣i đa số́ họ ̣c sinh họ ̣c yế́u ké́m là̀ vì̀ nguyên nhân nà̀y Các em họ ̣c sinh yế́u ké́m thường là̀ nhữ̃ng họ ̣c sinh lười, cá biệ̣t, không chú ý́ tớ́i việ̣c họ ̣c, không chịu họ ̣c bà̀i và̀ là̀m bà̀i Đố́i vớ́i nhữ̃ng họ ̣c sinh lười họ ̣c thì̀ đi họ ̣c chỉ là̀ mộ̣t công việ̣c cầ̀n phải là̀m trong ngà̀y chứ́ không coi việ̣c họ ̣c là̀ đam mê hay thí́ch thú Họ ̣c sinh lười họ ̣c và̀ họ ̣c yế́u ké́m thì̀ đa phầ̀n chỉ họ ̣c cho có́, họ ̣c cho qua ngà̀y Bản thân họ ̣c sinh không tì̀m đượ̣c hứ́ng thú hay thấy yêu thí́ch việ̣c họ ̣c thì̀ dĩ̃ nhiên không thể họ ̣c tậ̣p tố́t đượ̣c Như vậ̣y lười họ ̣c chí́nh là̀ nguyên nhân đầ̀u tiên, nhiều nhất, lớ́n nhất dẫn đế́n việ̣c họ ̣c sinh họ ̣c yế́u ké́m

- Họ ̣c sinh họ ̣c yế́u ké́m cò̀n do bị hổng kiế́n thứ́c từ nhữ̃ng lớ́p dướ́i Họ ̣c tậ̣p là̀ quá trì̀nh họ ̣c sinh tự̣ tí́ch lũy và̀ nâng cao kiế́n thứ́c Kiế́n thứ́c đượ̣c sắp xế́p

từ đơn giản tớ́i phứ́c tạ ̣p nên nế́u bị hổng hay bị mất gố́c thì̀ việ̣c họ ̣c tậ̣p sau nà̀y trở nên rất khó́ khăn, không nhậ̣n đượ̣c kế́t quả tố́t Mặt khác họ ̣c sinh khi bị hổng kiế́n thứ́c, họ ̣c yế́u thì̀ thường có́ tâm lý́ lo lắng và̀ sợ̣ họ ̣c nhưng không tì̀m đượ̣c cách khắc phục yế́u điểm củ̉a mì̀nh

- Họ ̣c sinh chưa tì̀m ra đượ̣c phương pháp họ ̣c hiệ̣u quả và̀ thí́ch hợ̣p vớ́i bản thân mì̀nh Có́ nhữ̃ng họ ̣c sinh rất chăm chỉ, rất đầ̀u tư thời gian cũng như kiế́n thứ́c nhưng hiệ̣u quả thu lạ ̣i không đượ̣c như mong đợ̣i, thậ̣m chí́ cò̀n không đượ̣c gì̀ Nhữ̃ng họ ̣c sinh trong trường hợ̣p nà̀y thường thường là̀ nhữ̃ng họ ̣c sinh họ ̣c vẹt, họ ̣c máy mó́c chỉ nắm đượ̣c bề nổi chứ́ kiế́n thứ́c thu nhậ̣n để hiểu đượ̣c, để nắm đượ̣c thì̀ không có́

- Họ ̣c sinh lười họ ̣c:

- Hầ̀u hế́t họ ̣c sinh yế́u là̀ nhữ̃ng họ ̣c sinh cá biệ̣t, trong lớ́p không tậ̣p trung và̀o việ̣c họ ̣c, về nhà̀ thì̀ không họ ̣c bà̀i, không là̀m bà̀i tậ̣p Mộ̣t số́ họ ̣c sinh chưa xác định đượ̣c mục đí́ch củ̉a việ̣c họ ̣c, chưa có́ phương pháp họ ̣c tậ̣p đúng đắn

b Về phía giáo viên

- Nguyên nhân họ ̣c sinh họ ̣c yế́u không phải hoà̀n toà̀n là̀ ở họ ̣c sinh mà̀ mộ̣t phầ̀n ảnh hưởng không nhỏ là̀ ở người giáo viên:

- Cò̀n mộ̣t số́ giáo viên chưa thự̣c sự̣ chú ý́ đúng mứ́c đế́n đố́i tượ̣ng họ ̣c sinh yế́u Chưa theo dõi sát sao và̀ xử lý́ kịp thời các biểu hiệ̣n sa sút củ̉a họ ̣c sinh

- Phương pháp giảng dạ ̣y, kỹ thuậ̣t dạ ̣y họ ̣c cò̀n chưa thự̣c sự̣ phù hợ̣p là̀m cho họ ̣c sinh yế́u không theo kịp

- Đồ dùng thiế́t bị trự̣c quan cò̀n thiế́u; mộ̣t số́ đồ dùng tuy có́ nhưng chất lượ̣ng không đảm bảo

- Mộ̣t số́ giáo viên chưa thậ̣t sự̣ chịu khó́, tâm huyế́t vớ́i nghề, coi bộ̣ môn là̀ môn phụ nên chưa thậ̣t sự̣ giúp đỡ các em thoát khỏi yế́u ké́m, như gầ̀n gũi,

tì̀m hiểu hoà̀n cảnh để độ̣ng viên, hoặc khuyế́n khí́ch các em khi các em có́ chút tiế́n bộ̣ trong họ ̣c tậ̣p

- Trong quá trì̀nh giảng dạ ̣y, nhiều giáo viên chỉ chú ý́ đế́n việ̣c truyền tải cho hế́t nộ̣i dung kiế́n thứ́c củ̉a bà̀i họ ̣c mà̀ í́t chú ý́ đế́n cách dẫn dắt họ ̣c sinh tì̀m hiểu, khám phá và̀ lĩ̃nh hộ̣i kiế́n thứ́c, chưa chú trọ ̣ng đế́n việ̣c rèn luyệ̣n kĩ̃ năng cho họ ̣c sinh

- Việ̣c độ̣ng viên tuyên dương kịp thời khi HS có́ mộ̣t biểu hiệ̣n tí́ch cự̣c hay sáng tạ ̣o dù là̀ rất nhỏ Quan tâm hế́t đế́n tất cả HS trong lớ́p cò̀n hạ ̣n chế́, GV chỉ chú trọ ̣ng và̀o các em HS khá, giỏi và̀ coi đây là̀ chất lượ̣ng chung củ̉a lớ́p

c Về phía phụ huynh

- Nhiều phụ huynh cò̀n thiế́u quan tâm đế́n việ̣c họ ̣c tậ̣p ở nhà̀ củ̉a con em, phó́ mặc mọ ̣i việ̣c cho nhà̀ trường và̀ thầ̀y cô

- Nhiều phụ huynh chưa thậ̣t sự̣ quan tâm, chăm lo và̀ đôn đố́c con em mì̀nh họ ̣c tậ̣p, cò̀n phó́ thác cho nhà̀ trường, cho thầ̀y cô Việ̣c phụ huynh đi là̀m ăn

xa (miền nam, nướ́c ngoà̀i …) í́t về nhà̀ nên việ̣c phố́i hợ̣p giáo dục là̀ rất hạ ̣n chế́ Mộ̣t số́ gia đì̀nh không hạ ̣nh phúc ảnh hưởng đế́n họ ̣c tậ̣p củ̉a họ ̣c sinh Người lớ́n chưa là̀m gương về chuyệ̣n họ ̣c

d Đối với nhà trường:

- Cơ sở vậ̣t chất và̀ các trang thiế́t bị dạ ̣y họ ̣c hạ ̣n chế́, lạ ̣c hậ̣u, tí́nh chí́nh xác không cao Nhiều TBDH đã̃ hỏng và̀ chưa đượ̣c bổ xung kịp thời Số́ họ ̣c sinh yế́u, ké́m nhà̀ trường tậ̣p trung về mộ̣t lớ́p nhiều nên là̀m cho giáo viên khó́ khăn trong việ̣c không có́ HS khá giỏi giúp đỡ HS yế́u , ké́m và̀ các em dễ quay có́p trong thi cử

2 Thực trạng môn sinh 9.

- Môn sinh 9 là̀ môn khoa họ ̣c thự̣c nghiệ̣m khó́ và̀ trừu tượ̣ng, đò̀i hỏi họ ̣c sinh phải có́ khả năng tư duy tí́nh toán tố́t Nhiều họ ̣c sinh do khả năng nhậ̣n

thứ́c chậ̣m , tư duy ké́m cộ̣ng thêm vớ́i tư tưởng ngạ ̣i trao đổi vớ́i giáo viên và̀ các bạ ̣n trong lớ́p dẫn đế́n tì̀nh trạ ̣ng không cò̀n hứ́ng thú họ ̣c tậ̣p

- Đặc biệ̣t phầ̀n bà̀i tậ̣p là̀ kiế́n thứ́c mớ́i và̀ khó́ vớ́i họ ̣c sinh mà̀ thời gian luyệ̣n giải bà̀i tậ̣p thì̀ không có́, chỉ có́ 1 tiế́t bà̀i tậ̣p chương 1 nên các e hầ̀u như không có́ kĩ̃ năng giải bà̀i tậ̣p, trong khi thi và̀o 10 thì̀ phầ̀n bà̀i tậ̣p về quy luậ̣t di truyền củ̉a men đen chiế́m tỉ lệ̣ nhiều so vớ́i các chương khác

1 Giải pháp chung

* Xây dựng môi trường học tập thân thiện

- Sự̣ gầ̀n gũi củ̉a giáo viên là̀ điều kiệ̣n cầ̀n thiế́t để nhữ̃ng giải pháp đạ ̣t hiệ̣u quả cao Thông qua cử chỉ, lời nó́i, … để các em bà̀y tỏ nhữ̃ng khó́ khăn trong họ ̣c tậ̣p, trong cuộ̣c số́ng củ̉a bản thân mì̀nh

- Giáo viên luôn tạ ̣o cho bầ̀u không khí́ lớ́p họ ̣c thoải mái, nhẹ nhà̀ng, không mắng hoặc dùng lời thiế́u tôn trọ ̣ng vớ́i các em, đừng để cho họ ̣c sinh cảm thấy sợ̣ giáo viên mà̀ hã̃y là̀m cho họ ̣c sinh thương yêu và̀ tôn trọ ̣ng mì̀nh

- Bên cạ ̣nh đó́, giáo viên phải là̀ người đem lạ ̣i cho các em nhữ̃ng phản hồi tí́ch cự̣c Ví́ dụ như giáo viên nên thay chê bai bằng độ̣ng viên, khen ngợ̣i, giáo viên tì̀m nhữ̃ng việ̣c là̀m mà̀ em hoà̀n thà̀nh dù là̀ nhữ̃ng việ̣c nhỏ để khen ngợ̣i, hoặc cho điểm cao để khuyế́n khí́ch các em

* Phân loại học sinh

- Ngay từ đầ̀u năm họ ̣c, căn cứ́ và̀o kế́t quả bà̀i khảo sát chất lượ̣ng đầ̀u năm hoặc kế́t quả họ ̣c tậ̣p củ̉a họ ̣c sinh ở năm họ ̣c trướ́c, giáo viên cầ̀n lậ̣p danh sách họ ̣c sinh yế́u ké́m bộ̣ môn mì̀nh để nắm bắt từng đố́i tượ̣ng họ ̣c sinh

- Giáo viên cầ̀n xem xé́t, phân loạ ̣i nhữ̃ng họ ̣c sinh yế́u đúng vớ́i nhữ̃ng đặc điểm nhậ̣n thứ́c củ̉a các em để lự̣a chọ ̣n biệ̣n pháp giúp đỡ phù hợ̣p Mộ̣t số́ vấn đề thường hay gặp ở các em là̀: Sứ́c khoẻ yế́u, khả năng tiế́p thu bà̀i chậ̣m, lười họ ̣c, thiế́u tự̣ tin, nhút nhát, …

- Khi thiế́t kế́ bà̀i giảng, giáo viên cầ̀n cân nhắc các mục tiêu đề ra nhằm tạ ̣o điều kiệ̣n cho các em họ ̣c sinh yế́u đượ̣c củ̉ng cố́ và̀ luyệ̣n tậ̣p phù hợ̣p

- Trong quá trì̀nh dạ ̣y họ ̣c, giáo viên cầ̀n quan tâm đặc biệ̣t đế́n đố́i tượ̣ng họ ̣c sinh yế́u trong mỗi tiế́t họ ̣c, dà̀nh cho nhữ̃ng họ ̣c sinh nà̀y nhữ̃ng câu hỏi dễ, nhữ̃ng bà̀i tậ̣p đơn giản để tạ ̣o điều kiệ̣n cho các em đượ̣c tham gia trì̀nh bà̀y trướ́c lớ́p, từng bướ́c giúp các em tì̀m đượ̣c vị trí́ đí́ch thự̣c củ̉a mì̀nh trong tậ̣p thể

* Giáo dục ý thức học tập cho học sinh

- Giáo viên phải giáo dục ý́ thứ́c họ ̣c tậ̣p củ̉a họ ̣c sinh, tạ ̣o cho họ ̣c sinh sự̣ hứ́ng thú trong họ ̣c tậ̣p, từ đó́ sẽ giúp cho họ ̣c sinh có́ ý́ thứ́c vươn lên Trong mỗi tiế́t dạ ̣y, giáo viên nên liên hệ̣ nhiều kiế́n thứ́c và̀o thự̣c tế́ để họ ̣c sinh thấy đượ̣c ứ́ng dụng và̀ tầ̀m quan trọ ̣ng củ̉a môn họ ̣c trong thự̣c tiễn Từ đây, các em sẽ yêu thí́ch và̀ say mê khám phá tì̀m tò̀i trong việ̣c chiế́m lĩ̃nh tri thứ́c

- Bên cạ ̣nh đó́, giáo viên phải tì̀m hiểu từng đố́i tượ̣ng họ ̣c sinh về hoà̀n cảnh gia đì̀nh và̀ nề nế́p sinh hoạ ̣t, độ̣ng viên, khuyên nhủ̉ họ ̣c sinh về thái độ̣ họ ̣c tậ̣p, giúp cá em thấy đượ̣c tầ̀m quan trọ ̣ng củ̉a việ̣c họ ̣c

* Phụ đạo học sinh yếu

- Giáo viên có́ thể tổ chứ́c các buổi phụ đạ ̣o cho nhữ̃ng họ ̣c sinh yế́u khi các biệ̣n pháp giúp đỡ trên lớ́p chưa mang lạ ̣i hiệ̣u quả cao Trong các buổi nà̀y, giáo viên chủ̉ yế́u kiểm tra việ̣c lĩ̃nh hộ̣i các kiế́n thứ́c giảng dạ ̣y trên lớ́p, nế́u thấy các em chưa nắm vữ̃ng kiế́n thứ́c thì̀ cầ̀n tiế́n hà̀nh ôn tậ̣p, củ̉ng cố́ kiế́n thứ́c để các

em hiểu rõ và̀ nắm chắc hơn

- Giáo viên cũng có́ thể tổ chứ́c cho họ ̣c sinh khá, giỏi thường xuyên giúp

đỡ các bạ ̣n yế́u, ké́m về phương pháp họ ̣c tậ̣p, cách vậ̣n dụng kiế́n thứ́c

* Xác định kiến thức cơ bản, trọng tâm và cách ghi nhớ

- Xác định rõ kiế́n thứ́c trọ ̣ng tâm, kiế́n thứ́c nền (nhữ̃ng kiế́n thứ́c cơ bản, có́ nắm đượ̣c nhữ̃ng kiế́n thứ́c nà̀y mớ́i giải quyế́t đượ̣c nhữ̃ng câu hỏi và̀ bà̀i tậ̣p) trong tiế́t dạ ̣y cầ̀n cung cấp, truyền đạ ̣t cho họ ̣c sinh

- Đố́i vớ́i họ ̣c sinh yế́u ké́m không nên mở rộ̣ng, chỉ dạ ̣y phầ̀n trọ ̣ng tâm,

cơ bản, theo chuẩn kiế́n thứ́c kỹ năng, kiế́n thứ́c kỹ năng chỉ ở mứ́c độ̣ nhậ̣n biế́t, bướ́c đầ̀u thông hiểu kiế́n thứ́c trọ ̣ng tâm bà̀i họ ̣c; có́ thể phụ đạ ̣o kiế́n thứ́c lớ́p dướ́i nế́u cầ̀n thiế́t

- Nhắc lạ ̣i kiế́n thứ́c kiế́n thứ́c cơ bản cầ̀n nắm đượ̣c ở cấp THCS; là̀m bà̀i tậ̣p trắc nghiệ̣m để họ ̣c sinh nắm chắc kiế́n thứ́c, là̀m bà̀i tậ̣p tự̣ luậ̣n để họ ̣c sinh nhớ́ lâu

2 Giải pháp cụ thể.

2.1 Hệ thống kiến thức lí thuyết cơ bản

2.1.1 Một số thuật ngữ

+ Tí́nh trạ ̣ng là̀ nhữ̃ng đặc điểm về hì̀nh thái, cấu tạ ̣o, sinh lí́ củ̉a mộ̣t cơ thể

+ Cặp tí́nh trạ ̣ng tương phản là̀ hai trạ ̣ng thái biểu hiệ̣n trái ngượ̣c nhau củ̉a cùng loạ ̣i tí́nh trạ ̣ng

+ Nhân tố́ di truyền( gen) quy định các tí́nh trạ ̣ng củ̉a sinh vậ̣t

+ Giố́ng (dò̀ng) thuầ̀n chủ̉ng là̀ giố́ng có́ đặc tí́nh di truyền đồng nhất, các thế́ hệ̣ sau giố́ng các thế́ hệ̣ trướ́c

+ Kiểu gen là̀ tổ hợ̣p toà̀n bộ̣ các gen trong tế́ bà̀o củ̉a cơ thể

+ Kiểu hì̀nh là̀ tổ hợ̣p toà̀n bộ̣ các tí́nh trạ ̣ng củ̉a cơ thể

+ Tí́nh trạ ̣ng trộ̣i là̀ tí́nh trạ ̣ng đượ̣c biểu hiên ngay ở cơ thể F1.

+ Tí́nh trạ ̣ng lặn là̀ tí́nh trạ ̣ng đế́n F2 mớ́i đượ̣c biểu hiệ̣n

+ Cơ thể dị hợ̣p là̀ cơ thể mang cặp gen dị hợ̣p(Aa)

+ Cặp gen dị hợ̣p là̀ cặp gen gồm 2 alen khác nhau(Aa)

+ Cơ thể đồng hợ̣p là̀ cơ thể mang cặp gen đồng hợ̣p(AA, aa)

+ Cặp gen đồng hợ̣p là̀ cặp gen gồm 2 alen giố́ng nhau( AA, aa)

2.1.2 Một số kí hiệu cơ bản.

- P : Bố́ mẹ hay thế́ hệ̣ xuất phát - F : Thế́ hệ̣ con

- F1: Thế́ hệ̣ con thứ́ nhất - F2 : Thế́ hệ̣ con thứ́ 2.

- PB : thế́ hệ̣ bố́ mẹ củ̉a phé́p lai phân tí́ch - ♀ : Giố́ng cái

- FB : thế́ hệ̣ con củ̉a phé́p lai phân tí́ch

2.1.3 Quy luật phân li

F1: Hoa đỏ

F2: 3 hoa đỏ: 1 hoa trắng

- Khi lai hai cơ thể bố́ mẹ khác nhau về 1 cặp tí́nh trạ ̣ng thuầ̀n chủ̉ng tương phản thì̀ F1 đồng tí́nh về tí́nh trạ ̣ng củ̉a bố́ hoặc mẹ, cò̀n F2 có́ sự̣ phân li tí́nh trạ ̣ng theo tỉ lệ̣ trung bì̀nh 3 trộ̣i: 1 lặn

b Nội dung quy luật

-Trong quá trì̀nh phát sinh giao tử mỗi nhân tố́ di truyền trong cặp nhân tố́

di truyền phân li về 1 giao tử và̀ giữ̃ nguyên bản chất như ở cơ thể thuầ̀n chủ̉ng củ̉a P

c Cơ sở tế bào học của quy luật

- Trong tế́ bà̀o sinh dưỡng các NST tồn tạ ̣i thà̀nh từng cặp tương đồng nên các gen cũng tồn tạ ̣i thà̀nh từng cặp

- Khi giảm phân, mỗi giao tử chỉ chứ́a 1 NST trong cặp tương đồng nên chỉ chứ́a 1 gen trong cặp a len tương ứ́ng

d Điều kiện nghiệm đúng

- Quá trì̀nh giảm phân diễn ra bì̀nh thường, không có́ độ̣t biế́n xảy ra

2.1.3 Phép lai phân tích

a Nội dung

- Phé́p lai phân tí́ch là̀ phé́p lai giữ̃a cá thể mang tí́nh trạ ̣ng trộ̣i cầ̀n xác định kiểu gen vớ́i cá thể mang tí́nh trạ ̣ng lặn Nế́u kế́t quả củ̉a phé́p lai là̀ đồng

tí́nh thì̀ cá thể mang tí́nh trạ ̣ng trộ̣i có́ kiểu gen đồng hợ̣p, nế́u kế́t quả củ̉a phé́p lai là̀ phân tí́nh thì̀ cá thể mang tí́nh trạ ̣ng trộ̣i đó́ có́ kiểu gen dị hợ̣p

Pt/c: Hoa đỏ x Hoa trắng

F1: Aa(100% hoa đỏ)

P: Hoa đỏ x Hoa trắng

F1: 1Aa : 1aa

1hoa đỏ : 1 hoa trắng

b Mục đích

- Nhằm xác định đượ̣c kiểu gen củ̉a cá thể đem lai và̀ kiểm tra độ̣ thuầ̀n chủ̉ng củ̉a giố́ng

2.2 Phân dạng bài tập về phép lai một cặp tính trạng di truyền thường gặp

và phương pháp giải

Dạng 1: Bài toán thuận

Là̀ dạ ̣ng bà̀i đã̃ biế́t tí́nh trộ̣i lặn, kiểu hì̀nh củ̉a P từ đó́ tì̀m kiểu gen, kiểu hì̀nh củ̉a F và̀ lậ̣p sơ đồ lai

Phương pháp giải:

B1: Xác định tí́nh trạ ̣ng trộ̣i, lặn( có́ thể không có́ bướ́c nà̀y nế́u như bà̀i đã̃ cho) B2: Quy ướ́c gen

B3:Xác định kiểu gen

B4: Viế́t sơ đồ lai và̀ kế́t quả

Bài tập vận dụng

Bài 1: Ở cà̀ chua, dạ ̣ng quả do mộ̣t cặp gen quy định Lai cây quả trò̀n vớ́i cây

quả bầ̀u dục, ở F1 thu đượ̣c 100% cây quả trò̀n Tiế́p tục cho các cây F1 lai vớ́i nhau để đượ̣c F2, viế́t sơ đồ lai từ P đế́n F2 Biế́t không có́ độ̣t biế́n xảy ra

Hướ́ng dẫn giải:

Bướ́c 1: Ở F1 100% quả trò̀n  quả trò̀n trộ̣i so vớ́i quả bầ̀u dục