Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông cũng đã đề cập: “Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng: phát
Trang 11.Phần mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
Trong những năm qua, việc đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đềnhận được rất nhiều sự quan tâm Đổi mới cách dạy, cách học đã trở thành mộttrong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của đổi mới giáo dục Văn kiện Đạihội XII của Đảng về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhấn mạnh:
“Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục, đào tạo theo hướng mở, hội nhập, xây dựng xã hội học tập, phát triển toàn diện năng lực, thể chất, nhân cách, đạo đức, lối sống, ý thức tôn trọng pháp luật và trách nhiệm công dân ”; “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”.
Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới
chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông cũng đã đề cập: “Tiếp tục đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng: phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học, hứng thú học tập, kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm và khả năng tư duy độc lập: đa dạng hóa hình thức tổ chức học tập, tăng cường hiệu quả sử dụng các phương tiện dạy học, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông; giáo dục ở nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội”; "Tạo chuyển biến căn bản, toàn diện về chất lượng và hiệu quả giáo dục phổ thông; kết hợp dạy chữ, dạy người và định hướng nghề nghiệp; góp phần chuyển nền giáo dục nặng về truyền thụ kiến thức sang nền giáo dục phát triển toàn diện cả về phẩm chất và năng lực, hài hòa trí, đức, thể, mỹ và phát huy tốt nhất tiềm năng của mỗi học sinh".
Như vậy, có thể thấy, việc dạy học hướng tới phát triển năng lực cho họcsinh rất được Đảng và Nhà nước chú trọng Đó vừa là định hướng vừa là yêucầu đặt ra cho giáo dục Có thể nói, giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiệnmột bước chuyển mình từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cậnnăng lực của người học Điều này có nghĩa là từ chỗ chúng ta quan tâm đếnviệc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gìqua việc học Và theo đó, chuyển từ PPDH theo lối “truyền thụ một chiều” sangdạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực
và phẩm chất Đồng thời cũng chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng
về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giảiquyết vấn đề, coi trọng cả kiểm tra, đánh giá kết quả học tập với kiểm tra, đánhgiá trong quá trình học tập để có thể tác động kịp thời nhằm nâng cao chấtlượng của các hoạt động dạy học và giáo dục
Đổi mới phương pháp giảng dạy là một trong những yêu cầu cấp thiếtcủa ngành giáo dục Yêu cầu này không đặt ra với riêng một bộ môn nào Tất cả
1
download by : skknchat@gmail.com
Trang 2mọi môn học đều hướng tới hình thành những năng lực nhất định cho học sinhphù hợp với đặc trưng bộ môn Môn Ngữ văn cũng không ngoại lệ Với mụctiêu dạy học là dạy cách học, tạo môi trường và điều kiện để các em học sinhphát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của bản thân, bộ môn Ngữ văn cũng
là một trong những môn học cần đổi mới phương pháp dạy học Xuất phát từthực tế ấy, bộ môn Ngữ văn trong những năm gần đây đã có những chuyển biếntrong đổi mới phương pháp dạy học và thu được những kết quả đáng kể: thúcđẩy hoạt động của học sinh trong giờ học, lấy học sinh là chủ thể, là trung tâm,khơi gơi được sự hứng thú, khám phá… Tuy vậy, không phải ở tác phẩm nào,bài học nào cũng đạt được thành công Có rất nhiều bài, khó để tìm ra được mộtcách thức chuyển giao nhiệm vụ học tập thật hiệu quả Ví dụ như thơ trung đại,
đặc biệt phần văn học nước ngoài Chẳng hạn như bài Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng là một ví dụ Để giúp học sinh hiểu được nội
dung, nghệ thuật, rung động cùng tác giả và tác phẩm là điều không hề dễ Tiếthọc thường trầm lắng, thiếu sôi nổi, học sinh thụ động do kiến thức khó, xa lạ,không có sự say sưa khám phá, tiếp nhận từ phía học sinh không cao, hiệu quảdạy và học không như mong muốn…
Tháng 10 năm 2017, sau khi tham gia lớp tập huấn với nội dung dạy họctheo định hướng phát triển năng lực học sinh (do Sở GD và ĐT tổ chức), bảnthân tôi đã vỡ vạc được nhiều điều Đó cũng là một cách để tôi có thể giúp HS
tiếp cận những bài khó Với những lí do trên, tôi đã chọn đề tài " Dạy học bài
“Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng” của Lí Bạch theo định hướng phát triển năng lực" Hi vọng đề tài có thể giúp cho việc dạy
và học môn Ngữ văn nói chung, dạy học bài Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng của Lí Bạch nói riêng đạt hiệu quả hơn Rất mong đón
nhận được nhiều ý kiến góp từ các đồng nghiệp
1.2 Phạm vi áp dụng của đề tài
Đề tài được nghiên cứu và áp dụng trong việc dạy học môn Ngữ văn lớp
10, tại trường THPT Quang Trung (thuộc Sở GD và ĐT Quảng Bình) qua cácnăm học 2017 – 2018, 2018-2019 Đề tài cũng có thể áp dụng rộng rãi ở cáctrường THPT khác
2 Phần nội dung
2
download by : skknchat@gmail.com
Trang 32.1 Thực trạng của nội dung cần nghiên cứu
Trong quá trình dạy học bài Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng của Lí Bạch, chương trình Ngữ văn 10 (Chương trình chuẩn), bản
thân tôi cảm thấy có những khó khăn như sau:
Thứ nhất, do khoảng cách của thời đại, văn hóa và ngôn ngữ, với họcsinh, tác phẩm có phần xa lạ, khó nắm bắt, lí giải Vì vậy, các em có rất ít hứngthú khi bắt đầu tìm hiểu tác phẩm
Thứ hai, đây là một tác phẩm khó, không dễ tiếp nhận Thể loại thơ thấtngôn tứ tuyệt ngắn gọn, ngôn ngữ quá hàm súc, cô đọng, nội dung ẩn sâu trong
hệ thống câu chữ Tôi đã từng bắt gặp cảm giác “hoang mang” của học sinh khiđến với bài thơ này
Thứ ba, nội dung của phần Tiểu dẫn ở SGK quá ngắn gọn, nếu như chỉbám vào đó mà không mở rộng thêm một số tư liệu thì học sinh sẽ không đủ cơ
sở để cảm thụ thế giới nghệ thuật do bài thơ gợi ra
Thứ tư, các em mới lớp 10, so với học sinh 11 và 12, mức độ bồi đắpnăng lực cảm thụ văn chương chưa nhiều, sự trải nghiệm tiếp nhận hạn chế hơn,lại gặp tác phẩm khó nên càng dễ chán, mang tâm trạng “học cho xong”
Thứ năm, do sự “lên ngôi” của các phương tiện truyền thông mà đặc biệt
là sự bùng nổ của internet và các trang mạng xã hội, sự quan tâm, hứng thú củahọc sinh dành cho việc học tập giảm sút Đặc biệt, đối mặt với thực tế ngànhnghề, môn Văn ít được học sinh lựa chọn, chú trọng hơn trước
Trước những điểm khó như vậy, với mong muốn học sinh có được hứngthú học tập, tiếp nhận tác phẩm chủ động, hình thành được những năng lựcquan trọng như năng lực thẩm mỹ, năng lực ngôn ngữ, tôi đã chọn tìm hiểu đềtài này Nội dung trọng tâm của đề tài sẽ được trình bày ở phần dưới đây
2.2.Các giải pháp
Để khắc phục tình trạng khó khăn nêu trên, tôi đã chọn giải pháp dạy học
bài Tại lầu Hoàng Hạc tiễn Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng của Lí Bạch theo
định hướng phát triển năng lực Giải pháp này được cụ thể hóa thành các bướcnhư sau:
KẾ HOẠCH DẠY HỌC BÀI “TẠI LẦU HOÀNG HẠC TIỄN MẠNH HẠO NHIÊN ĐI QUẢNG LĂNG” CỦA LÍ BẠCH
Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học
- Tìm hiểu về tác giả Lí Bạch và hoàn cảnh sáng tác bài thơ
- Tìm hiểu nội dung của bài thơ: vẻ đẹp của thiên nhiên và tình bạn, tâm hồn con người
3
download by : skknchat@gmail.com
Trang 4- Tìm hiểu giá trị nghệ thuật của bài thơ: thể loại, hình ảnh, ngôn ngữ, các biện pháp, thủ pháp nghệ thuật
.Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học: bài Tại lầu Hoàng Hạc tiễn
Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng của Lí Bạch
Bước 3: Xác định mục tiêu bài học
Sau khi học xong bài học, HS sẽ đạt được:
Kiến thức:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước Trung Quốc
- Hiểu và cảm nhận được tình cảm chân thành, sâu nặng của Lí Bạch đối với Mạnh Hạo Nhiên Qua đó, thấy được tình bạn thắm thiết giữa hai người
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật của bài thơ từ thể loại, hình ảnh thơ tuyệt mỹ, ngôn ngữ hàm súc, ý tại ngôn ngoại
Kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản thơ theo đặc trưng thể loại;
- Rèn kĩ năng đọc - hiểu thơ Đường
- Rèn luyện kĩ năng tự học, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng trình bày trước đám đông, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng vận dụng CNTT trong việc học
+ Tích hợp dọc : liên hệ với các tac phâm khac cung đê tai
- Tích hợp liên ngành: Ngữ văn, Địa lý, Tin học…
Hình thanh năng lực:
- Năng lực giao tiếp (trình bày và trao đổi vấn đề cùng nhau)
- Năng lực đọc - hiểu (một văn bản văn học)
- Các năng lực chung :
+ giải quyết vấn đề: trả lời câu hỏi
+ năng lực sáng tạo; hợp tác; tự học;
+ năng lực thẩm mỹ: rung động trước vẻ đẹp của thiên nhiên, thắng cảnh,
vẻ đẹp của tình bạn cao quý
+ sử dụng công nghệ thông tin…
Trang 5Thiết bị dạy học, học liệu :
- Các thiết bị, đồ dùng dạy học, học liệu sử dụng trong dạy học: máy chiếu, tranh ảnh, video clip, một số bài viết liên quan đến bài học
- Tư liệu trực quan: Hình ảnh giới thiệu Lí Bạch và Mạnh Hạo Nhiên, con sông Trường Giang, clip giới thiệu về lầu Hoàng Hạc…
- Bài thu hoạch của học sinh (Bài viết)
- Các ứng dụng CNTT trong việc dạy và học của dự án: tải clip, sưu tầm tranh ảnh…
Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập cốt lõi có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực phẩm chất của học sinh trong dạy học
Nội dung Mức độ nhận Mức độ thông Mức độ vận dụng và
Nắm được vài Phân tích đượcnét về cuộc đời tác động của
và sự nghiệp thơ hoàn cảnh ra đờivăn của Lí đến việc thể hiệnTìm hiểu chung
Bạch nội dung bài thơ
Biết qua hoàncảnh sáng táccủa bài thơ
Nhận biết thểloại
Chỉ ra được Cắt nghĩa được Cảm nhận được bốinhững từ ngữ , các từ ngữ, hình cảnh không gian, thấyhình ảnh tái hiện ảnh…trong các được ý nghĩa làm nềncảnh chia tay câu thơ không gian để tô đậm
thơ đầu không gian, thời
dụng của nghệ thhuavới việc xây dựng bốicảnh không gianTìm hiểu hai câu Chỉ ra những từ Cảm nhận được Nêu được những hiểuthơ cuối ngữ hình ảnh tình bạn miên biết thêm về con
cho thấy tình viễn thâm sâu người tác giả qua việcbạn giữa Mạnh giữa Lí Bạch và đọc- hiểu tác phẩmHạo Nhiên và Lí Mạnh Hạo Nhiên
Trang 6download by : skknchat@gmail.com
Trang 7Bạch, tình cảmcủa Lí Bạchdành cho bạn
Đánh giá được tácdụng của thể loại, cáchxây dựng bố cục, sửdụng ngôn ngữ đối vớiviệc thể hiện nội dung
tư tưởng của bài thơNhận biết được Đánh giá được
những nét khái giá trị của nội
và nghệ thuật thuật đối với sức
phẩm
Bước 5: Biên soạn các câu hỏi/bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô
tả.(Ở đây chỉ đưa ra những câu hỏi để minh họa các mức độ nhận biết Hệ thống câu hỏi sẽ được cụ thể hóa trong phần thiết kế giáo án.)
Nội dung Mức độ Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng
1.Hoạt động 2: Cô đã yêu cầu các Hoàn cảnh sáng tác
Phần hình thành em về nhà tìm của bài thơ có gì đặc
kiến thức hiểu phần Tiểu biệt? Từ đó em dự
Mục :Tìm hiểu dẫn, hướng dẫn đoán nội dung của
chung các em cách tra bài thơ hướng về chủ
cứu tài liệu mạng đề gì?
Cộng với phầnthuyết trình củabạn, em hãy kháiquát những nétđáng lưu ý vềcuộc đời và sựnghiệp của LíBạch?
2.Hoạt động 2: Tác giả đã dùng từ Em hiểu như thế nào
Phần hình thành ngữ nào để chỉ về từ “cố nhân”? Nó
kiến thức Mạnh Hạo Nhiên? gợi cho em những
Trang 8download by : skknchat@gmail.com
Trang 9Nội dung Mức độ Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng
văn bản
Nội dung: Tìm Cuộc chia tay này Địa điểm đó góp
hiểu hai câu thơ diễn ra ở đâu?Đó phần tạo nên một
đầu là một nơi như thế không khí như thế
tay?
-Cuộc chia tay này Vào thời điểm đó, Cảm nhận của em vềdiễn ra vào thời cảnh sắc thiên nhiên bối cảnh chia taygian nào? có gì đặc biệt? được tái hiện trong
bài thơ? Xây dựngbối cảnh như vậy có
ý nghĩa gì?
Nhận xét về hình ảnhthơ và ngôn ngữ thơ
3.Hoạt động 2: - Nếu như ở câu Em hiểu như thế nào -Sông Trường Giang,
Phần hình thành thứ nhất, hình ảnh về hình ảnh “cô thời bấy giờ là huyết
kiến thức của MHN xuất phàm”, từ “viễn mạch giao thông của
Mục: Đọc –hiểu hiện qua từ “cố ảnh”, “bích không Trung Quốc Vào độ
văn bản nhân”, thì đến câu tận”? cuối xuân, thuyền bè
Nội dung: Tìm thứ ba, hình ảnh trên sông ắt hẳn tấp
hiểu hai câu thơ MHN được “kí nập Vậy nhưng nhà
sao?
- LB đã nhìn theo Em thử cắt nghĩa hai Qua hành độngcánh buồm chở chữ “duy kiến” trong “trông theo” đó, emMHN đi xa dần bài thơ? hiểu tình cảm của Lí
nào? Từ đó, em cócảm nhận gì về tâmhồn và nhân cách củatác giả?
Nhận xét về hình ảnh
Trang 10download by : skknchat@gmail.com
Trang 11Nội dung Mức độ Mức độ thông hiểu Mức độ vận dụng
thơ và ngôn ngữthơ,biện pháp nghệthuật
lên những cảmnghĩcủa em sau khi họcxong bài thơ này
của em về một tìnhbạn đẹp
Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học
Thiết kế tiến trình dạy học bằng một giáo án minh họa
Tiết PPCT:44
TIỄN MẠNH HẠO NHIÊN ĐI QUẢNG LĂNG
(Lí Bạch)
A.MỤC TIÊU.
I Về kiến thức:
- Cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước Trung Quốc
- Hiểu và cảm nhận được tình cảm chân thành, sâu nặng của Lí Bạch đối với Mạnh Hạo Nhiên Qua đó, thấy được tình bạn thắm thiết giữa hai người
- Thấy được những nét đặc sắc trong nghệ thuật của bài thơ từ thể loại, hình ảnhthơ tuyệt mỹ, ngôn ngữ hàm súc, ý tại ngôn ngoại
II Về kĩ năng
- Đọc – hiểu văn bản thơ theo đặc trưng thể loại;
- Rèn kĩ năng đọc - hiểu thơ Đường
- Rèn luyện kĩ năng tự học, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng trình bày trước đám đông, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng vận dụng CNTT trong việc học
III Về thái độ:
- Trân trọng những xúc cảm đẹp của nhà thơ về tình bạn
- Có nhận thức về tình bạn, định hướng về một tình bạn đẹp
IV Định hướng góp phần hình thanh năng lực:
- Năng lực giao tiếp (trình bày và trao đổi vấn đề cùng nhau)
- Năng lực đọc - hiểu (một văn bản văn học)
Trang 12download by : skknchat@gmail.com
Trang 13+ sử dụng công nghệ thông tin…
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
I.Chuẩn bị của giáo viên
- Chuẩn bị của giáo viên: Video, hình ảnh, các phụ lục câu hỏi, bài tập, phiếu học tập, máy chiếu, máy tính,
- Phương pháp tổ chức học sinh hoạt động dạy học : nêu vấn đề ; thiết kế bài giảngđọc hiểu có ứng dụng CNTT ; hỏi – đáp; nghiên cứu tình huống; giao việc cho từngnhóm học sinh chuẩn bị những nội dung của bài học, có kế hoạch hướng dẫn, kiểm trađánh giá…
II Chuẩn bị của học sinh
- Học sinh chủ động tìm hiểu bài qua cac phiêu hoc tâp và nhiệm vụ học tập giáo viên giao.(Xem Phụ lục 1- Phiếu học tập của học sinh)
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
Hoạt động 1 – Khởi động
-HS xem một đoạn video clip giới thiệu một số
hình ảnh về đất nước Trung Quốc
-Những hình ảnh trên gợi cho em liên tưởng
đến đất nước nào?
- Nêu những cảm nhận của em về đất nước
Trung Quốc sau khi xem xong đoạn video
trên?
Gv dẫn dắt: Trung Quốc đất nước nổi tiếng
với những thắng cảnh thiên nhiên tuyệt vời và
là cái nôi của một nền văn hóa, văn minh lớn
Trong đó, thơ Đường là một thành tựu xuất
sắc của văn hóa, văn học Trung Quốc nói
riêng, của văn hóa, văn học thế giới nói
chung Lí Bạch là một trong những tác giả đã
góp phần đưa thơ Đường phát triển lên đến
đỉnh cao nhất của nó Ở chương trình THCS
các em đã được tìm hiểu một bài thơ của Lí
Bạch, đó là bài Tĩnh dạ tư Ngày hôm nay, cô
trò chúng ta sẽ một lần nữa đến với nhà thơ Lí
9
download by : skknchat@gmail.com
Trang 14Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung cần đạt
Bạch qua bài thơ “Tại lầu Hoàng Hạc tiễn
Mạnh Hạo Nhiên đi Quảng Lăng”
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức bài
học:
1 Hoạt động: Tìm hiểu chung I Tìm hiểu chung
- HS thuyết trình về tác giả - đại diện nhóm 1 1 Tác giả (701-762) (kèm phiếu học tập số 1 và hình ảnh trên slide) -Quê: Lũng Tây
- GV: Cô đã yêu cầu các em về nhà tìm hiểu - Vị trí: Là nhà thơ lãng mạn kiệt
phần Tiểu dẫn, hướng dẫn các em cách tra cứu xuất, một trong ba tác giả xuất sắctài liệu mạng Cộng với phần thuyết trình của nhất của thi ca thời Đường
bạn, em hãy khái quát những nét đáng lưu ý về - Con người: lãng mạn, tài hoa,cuộc đời và sự nghiệp của Lí Bạch? giàu lí tưởng, tính cách phóng
- HS trả lời GV nhận xét và chốt lại những ý khoáng
+ Đề tài sáng tác: Rộng, trong đó
đề tài tình bạn là nguồn cảm hứngkhá quan trọng
+ Phong cách thơ: bay bổng , tựnhiên, tinh tế, giản gị, có sự kết hợpgiữa cái đẹp và cái cao cả
2.Tác phẩm-GV dẫn dắt: Tác phẩm có vị trí quan trọng - Vị trí: Bài thơ tiêu biểu chotrong sự nghiệp sáng tác của Lí Bạch phong cách và hồn thơ của Lí
Bạch(LB)
- Hãy nhắc lại vài nét về nhân vật MHN? b Hoàn cảnh sáng tác:
(GV giới thiệu: MHN hơn LB 12 tuổi,tình bạn - Mạnh Hạo Nhiên (MHN): bạncủa họ là tri âm tri kỉ bất chấp tuổi tác Giữa vong niên của Lí Bạch, tình bạn
họ có những điểm tương đồng: có tài năng, lí giữa hai người miên viễn, thâmtưởng, hoài bão song bất mãn với thời cuộc, sâu
không thể khẳng định giá trị bản thân trong
bối cảnh xã hội đương thời Trên cơ sở đó,
giữa họ đã nảy sinh một tình bạn hiếm có.)
- Một HS thuyết trình về địa danh lầu Hoàng Hạc (LHH)và hoàn cảnh sáng tác bàithơ - đại diện nhóm 2 (kèm Phiếu học tập số 2 và các hình ảnh được trình chiếu trên slie)
- Qua phần thuyết trình em có nhận xét gì về - Lầu Hoàng Hạc (LHH): thắng
10
download by : skknchat@gmail.com