(SKKN CHẤT 2020) chuyên đề hướng dẫn học sinh kĩ năng tự học, học nhóm

BÁO CÁO NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:HƯỚNG DẪN HỌC SINH KỸ NĂNG TƯ HỌC, HỌC NHÓM PHẦN I: THẾ NÀO LÀ “TỰ HỌỌ̣C”, VAI TRÒ, Ý NGHĨA CỦA “TỰ HỌỌ̣C” ĐỐI VỚỚ́I HỌỌ̣C SINH TIỂU HỌỌ̣C 1.Tự học

PHÒNG GD & ĐT LỆ THỦY

TRƯỜNG TH XUÂN THỦY

Xuân Thủy, ngày 05 tháng 11 năm 2018

KẾ HOẠCH SINH HOẠT CHUYÊN MÔN THÁNG 11

Chuyên đề: “Hướng dẫn học sinh kĩ năng tự học, học nhóm”

Căn cứ vào kế hoạch tổ chức dạy học chuyên đề tháng 11/2018 và thực hiện BDTX nội dung 2: Hướng dẫn HS kĩ năng tự học, học nhóm

Căn cứ vào nhu cầu trao đổi, bồi dưỡng chuyên môn tập trung của giáo viên trong trường;

Trường Tiểu học Xuân Thủy xây dựng kế hoạch sinh hoạt chuyên tháng 11/2018như sau:

I MỤC ĐÍCH.

Sau bồi dưỡng, CBQL và giáo viên trong trường:

-Hiểu được thế nào là tự học, các cách thức tổ chức dạy học giúp học sinh phát triển khả năng tự học

-Hiểu được những vấn đề cơ bản về dạy học theo nhóm

-Nâng cao năng lực tổ chức dạy học theo nhóm, rèn luyện các kĩ năng cơ bản, cần thiết để tổ chức dạy học theo nhóm

download by : skknchat@gmail.com

-Vận dụng để tổ chức dạy học theo nhóm linh hoạt, có hiệu quả tại đơn vị.

II.TỔ CHỨC THỰC HIỆN.

1 Thời gian, thành phần, địa điểm:

1.1 Thời gian:

Thứ tư, ngày tháng 11 năm 2018

1.2.Thành phần: Toàn thể giáo viên

1.3.Địa điểm triển khai: Tại Trường TH Xuân Thủy

2 Chủ trì trao đổi chuyên đề:

Ban giám hiệu nhà trường + TTCM

3 Phương pháp triển khai:

3.1.CM phổ biến, trao đổi các nội dung:

Phân I Thế nào là “Tự học”, vai trò, ý nghĩa của “Tự học” đối với học sinh tiểuhọc

Phân II Dạy học theo nhóm

Phần III Một số bài minh họa

- Phương pháp dự giờ, trao đổi, chia sẻ tiết dạy

3.2 Tổ chuyên môn: Chỉ đạo xây dựng tiết dạy mẫu, phân công người dạy.-Tổ 1,2,3: Xây dựng 3 tiết: Toán, Tập đọc, TN-XH

-Tổ 4,5: Xây dựng 3 tiết: LTVC, Đạo đức, Lịch sử

Tiến hành bài học và dự giờ

Suy ngẫm, thảo luận về bài học nghiên cứu.

Áp dụng cho thực tiễn dạy học hàng ngày

Trên đây là kế hoạch sinh hoạt chuyên môn tháng 11/2018 của trường TH Xuân Thủy Đề nghị toàn thể giáo viên thực hiện nghiêm túc./

download by : skknchat@gmail.com

BÁO CÁO NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ:

HƯỚNG DẪN HỌC SINH KỸ NĂNG TƯ HỌC, HỌC NHÓM

PHẦN I:

THẾ NÀO LÀ “TỰ HỌỌ̣C”, VAI TRÒ, Ý NGHĨA CỦA “TỰ HỌỌ̣C” ĐỐI VỚỚ́I

HỌỌ̣C SINH TIỂU HỌỌ̣C

1.Tự học gồm một số khái niệm sau:

“Tự học là hoạt động độc lập chiếm lĩnh kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, là tự mìnhđộng não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổnghợp…) cùng các phẩm chất động cơ, tình cảm để chiếm lĩnh tri thức một lĩnh vực hiểubiết nào đó hay những kinh nghiệm lịch sử, xã hội của nhân loại, biến nó thành sở hữucủa chính bản thân người học”

(TSKH Thái Duy Tuyên)

“Tự học là người học tích cực chủ động, tự mình tìm ra tri thức kinh nghiệmbằng hành động của mình, tự thể hiện mình Tự học là tự đặt mình vào tình huống học,vào vị trí nghiên cứu, xử lí các tình huống, giải quyết các vấn đề, thử nghiệm các giảipháp…Tự học thuộc quá trình cá nhân hóa việc học”

(Tác giả Nguyễn Kỳ ở Tạp chí Nghiên cứu giáo dục số 7/1998)

“ Học bao giờ và lúc nào cũng chủ yếu là tự học, tức là biến kiến thức khoa họctích lũy từ nhiều thế hệ của nhân loại thành kiến thức của mình, tự cải tạo tư duy củamình và rèn luyện cho mình kĩ năng thực hành những tri thức ấy”.

(GS Trần Phương)

Theo Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28 tháng 8 năm 2014 của Bộ Giáodục và Đào tạo ban hành quy định về đánh giá học sinh tiểu học: Năng lực tự học vàgiải quyết vấn đề được biểu hiện cụ thể như sau: khả năng tự thực hiện nhiệm vụ học

cá nhân trên lớp, làm việc trong nhóm, lớp; khả năng tự học có sự giúp đỡ hoặc khôngcần giúp đỡ; tự thực hiện đúng nhiệm vụ học tập; chia sẻ kết quả học tập với bạn, với

cả nhóm; tự đánh giá kết quả học tập và báo cáo kết quả trong nhóm hoặc với giáoviên; tìm kiếm sự trợ giúp kịp thời của bạn, giáo viên hoặc người khác; vận dụngnhững điều đã học để giải quyết nhiệm vụ trong học tập, trong cuộc sống; phát hiệnnhững tình huống mới liên quan tới bài học hoặc trong cuộc sống và tìm cách giảiquyết

Như vậy khái niệm tự học ở đây được hiểu là hoạt động tự lực của HS để chiếmlĩnh tri thức khoa học đã được qui định thành kiến thức học tập trong chương trình vàSGK với sự hướng dẫn trực tiếp hoặc gián tiếp của GV thông qua các phương tiện họctập như tài liệu tự học có hướng dẫn, tài liệu tra cứu, giáo án điện tử, Hoạt động tựhọc của HS có nhiều khâu, nhiều bước, được tiến hành thông qua các hoạt động họctập của chính bản thân họ Đây là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh tri thứckhoa học bằng hành động của chính mình hướng tới những mục đích nhất định Vìvậy, quá trình tổ chức dạy học phải làm cho hoạt động học của HS chuyển từ trạng thái

download by : skknchat@gmail.com

bị động sang chủ động HS biết tự sắp xếp, bố trí các công việc sẽ tiến hành trong thờigian tự học, biết huy động các điều kiện, phương tiện cần thiết để hoàn thành từngcông việc, biết tự kiểm tra, tự đánh giá kết quả hoạt động tự học của chính mình.

2.Tự học có vai trò, ý nghĩa quan trọng đối với học sinh tiểu học:

- Tự học là mục tiêu cơ bản của quá trình dạy học Từ lâu các nhà sư phạm đãnhận thức rõ ý nghĩa của phương pháp dạy tự học Trong quá trình hoạt động dạy học,giáo viên không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ những tri thức có sẵn, chỉ cần yêu cầuhọc sinh ghi nhớ mà quan trọng hơn là phải định hướng, tổ chức cho học sinh tự mìnhkhám phá ra những tri thức Giúp học sinh không chỉ nắm bắt được tri thức mà cònbiết cách tìm đến những tri thức ấy và vận dụng tri thức vào cuộc sống hằng ngày

- Bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học là cách tốt nhất để tạo ra niềm vui,hứng thú và động lực mạnh mẽ cho quá trình học tập, giúp cho học sinh tích cực, chủđộng, sáng tạo hơn Từ đó góp phần hình thành ở học sinh những phẩm chất tốt đẹpphù hợp với xã hội hiện đại: đó là sự năng động, sáng tạo, thích ứng tốt

- Hoạt động tự học giúp học sinh thu nhận được kiến thức dưới sự hướng dẫntrực tiếp của giáo viên trở nên vững chắc, sâu sắc, tạo ra cơ sở để vận dụng kiến thức

đó vào thực tiễn học tập

- Tự học tốt ở cấp tiểu học giúp cho học sinh học tập tốt ở các cấp học cao hơn

và giúp các em lớn lên có thể chủ động học tập suốt đời Nếu rèn luyện cho người học có được phương pháp, kĩ năng tự học, biết linh hoạt vận dụng những điều đã học vào thực tiễn thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, nhờ đó kết quả học tập sẽ ngày càng được nâng cao

3.Cách thức tổ chức dạy học giúp học sinh tự học:

Để học sinh có thể tự học, trước hết người giáo viên phải thay đổi cách dạy, thayđổi tài liệu học và các điều kiện dạy học cho phù hợp Thực tế dạy học giáo viên phảitrải qua ba bước là: Chuẩn bị giáo án (thiết kế bài học), dạy học trên lớp, kiểm tra,đánh giá Để thực hiện ba bước này theo hướng phát triển năng lực cho học sinh nóichung và khả năng tự học nói riêng, người giáo viên cần lưu ý:

3.1 Thiết kế bài học:

a Xác định mục tiêu: việc xác định mục tiêu giáo viên không chỉ căn cứ vàotrình độ chung của cả lớp mà phải chú ý đến từng nhóm đối tượng học sinh, cần tínhtoán độ khó của nhiệm vụ học tập sao cho phù hợp với học sinh Cần chú ý sự hợp lígiữa trang bị tri thức, kĩ năng với việc dạy cho học sinh cách tư duy và phương pháp tựhọc

b Xây dựng nội dung bài học:

Một bài học thiết kế theo hướng tổ chức tự học cho học sinh thì hoạt động củahọc sinh phải là chủ đạo Giáo viên chỉ là người tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ khi cầnthiết Sau khi nghiên cứu bài học, giáo viên cần tiến hành một số việc sau:

Xác định trọng tâm, chuẩn kiến thức kĩ năng của bài học, sắp xếp các nội dungbài học bằng các hoạt động học hợp lí

Bổ sung nội dung, kiến thức bằng số liệu mới, cập nhật các thông tin phù hợpvới địa phương, gắn liền với cuộc sống của các em học sinh

Xác định thời gian hợp lí tương ứng với nội dung và trình độ của học sinh

download by : skknchat@gmail.com

c Lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học và đồ dùng dạy học:

Việc lựa chọn phương pháp, hình thức dạy học và đồ dùng dạy học là một khâuhết sức khó khăn, phức tạp đòi hỏi giáo viên phải căn cứ vào mục tiêu, nội dung bàihọc, đặc điểm học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường Để học sinh tự học,giáo viên cần chú ý:

- Tập trung vào hoạt động tự học của cá nhân (đọc thông tin, làm bài tập, nhớlại, ghi chép…) các hoạt động cặp đôi (trao đổi, chia sẻ, luân phiên hỏi và trả lời, kiểmtra kết quả…) và hoạt động trong nhóm (thảo luận, báo cáo…)

- Suy nghĩ để tạo ra các tình huống có vấn đề nhằm kích thích hứng thú của học sinh hoặc đào sâu kiến thức (các câu hỏi “Tại sao?”, các yêu cầu phản biện…)

- Chuẩn bị các câu hỏi khơi dậy tư duy hoặc hệ thống câu hỏi gợi ý khi học sinh gặp khó khăn

- Chuẩn bị hệ thống bài tập và nhiệm vụ học tập nhằm tổ chức học sinh tự học (phiếu học tập, phiếu chỉ dẫn,…)

3.2 Tổ chức dạy học trên lớp:

Để học sinh có động lực học tập và tham gia với tinh thần tích cực, tự giác, hứngthú, vào đầu tiết học, giáo viên có thể tổ chức trò chơi, tạo tình huống có vấn đề cầngiải quyết, nêu mục tiêu, nhiệm vụ học tập mà các em phải hoàn thành

Phối hợp nhuần nhuyễn hoạt động của thầy và hoạt động của học sinh:

thấy cần giải quyết.

 Giao nhiệm vụ học tập (đặt câu hỏi,

ra bài tập )

 Hướng dẫn HS hoạt động (đọc Tài

liệu hướng dẫn học, nghiên cứu tài

liệu tham khảo, tổ chức thảo luận,

…)

 Theo dõi sự tự học của các em, tổ

chức nhóm thảo luận, đặt các câu

hỏi bổ sung khi cần thiết

 Giải đáp câu hỏi

3.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập:

- Bên cạnh kiểm tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, cần chú trọng kiểm tra năng lực độc lập, sáng tạo, năng lực tự học của học sinh

- Đánh giá kết quả học tập theo các tiêu chí: Độc lập, sáng tạo

- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của trò

PHẦN II:

DẠY HỌỌ̣C THEO NHÓỚ́M

I SỰ CẦN THIẾT CỦA DẠY HỌỌ̣C THEO NHÓỚ́M

Tổ chức dạy học theo nhóm là một hìnhthức dạy học mới Đó là một trong những hìnhthức thực hiện tốt việc dạy học phát huy tính

tích cực và tương tác của họcsinh Với hình thức này, học sinhđược hấp dẫn, lôi cuốn vào cáchoạt động học, thu lượm kiếnthức bằng chính khả năng củamình với sự giúp đỡ, hướng dẫncủa giáo viên.

download by :

skknchat@g mail.com

Phương pháp dạy học theo nhóm được sử dụng nhằm khai thác vốn kiến thức

mà các em đã tích luỹ, những hiểu biết thực tế trong đời sống hoặc vận dụng kiến thứcvào cuộc sống lao động sản xuất.” Dạy học theo nhóm có những ưu điểm và nhượcđiểm sau:

Ưu điểm

- Hoạt động hợp tác trong nhóm sẽ làm cho từng thành viên quen dần với sựphân công hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lên nhất là lúc phảigiải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cánhân để hoàn thành công việc

- Trong hoạt động hợp tác, mục tiêu hoạt động là của toàn nhóm, nhưng mỗi cánhân được phân công một nhiệm vụ cụ thể, phối hợp nhau để đạt mục tiêu chung: Môhình hợp tác xã trong xã hội đưa vào đời sống học đường có tác dụng chuẩn bị cho họcsinh thích ứng với đời sống xã hội trong đó mỗi người sống và làm việc theo sự phâncông hợp tác với tập thể cộng đồng

- Tất cả các thành viên trong nhóm đều có cơ hội tham gia chia sẻ ý kiến và kinhnghiệm của mình với cả nhóm Trong quá trình quan sát các nhóm làm việc giáo viên

có thể thay đổi cấu trúc của nhóm để tạo cơ hội cho các thành viên có dịp trao đổi giữanhiều người với nhau Xây dựng ý thức làm việc theo nhóm

Nhược điểm

- Dạy học theo nhóm có thể gây ồn ào trong lớp, khó kiểm soát, vì vậy giáo viêncần chú ý giáo dục và rèn luyện kĩ năng hoạt động hợp tác trong nhóm cho học sinh

download by : skknchat@gmail.com

- Nhiều học sinh không thích học theo nhóm, vì muốn chứng tỏ khả năng của mình với giáo viên hơn là với bạn.

- Trong nhóm có thể có một số học sinh tích cực, một số khác ỷ lại vào các bạn trong nhóm

- Việc phân nhóm khó khăn, mất nhiều thời gian, khó có thể đánh giá trên kếtquả thảo luận của nhóm Vì vậy giáo viên cần kết hợp đánh giá của thầy và đánh giácủa trò

AI. NHỮNG ĐIỀU CẦN BIẾT VỀ TỔ CHỨC NHÓỚ́M

1.Các kiểu nhóm

Có ba cách chia nhóm cơ bản: Cho học sinh tự chọn nhóm, chia nhóm một cách ngẫu nhiên và GV là người chọn nhóm

2. Các hình thức làm việc trong nhóm

Làm việc cá nhân: Trước khi tham gia phối hợp với bạn học trong các nhóm

nhỏ, cá nhân luôn có một khoảng thời gian với các hoạt động để tự lĩnh hội kiến thức,nắm vững và chuẩn bị cho các hoạt động đóng vai hay thảo luận trong nhóm Phổ biếnnhất có thể kể đến các hoạt động như đọc mục tiêu bài học, đọc văn bản, giải bài toán

để tìm kết quả… Cá nhân làm việc độc lập nhưng vẫn hoạt động trong nhóm, vẫn chịu

sự điều hành của nhóm trưởng Quá trình làm việc cá nhân này giúp học sinh có thờigian tập trung tự nghiên cứu, tự khám phá kiến thức, tự chuẩn bị những gì cần thiếttrước khi sử dụng nó để có những hoạt động khác cùng cả nhóm

Làm việc theo cặp (2 học sinh):

Tuỳ theo hoạt động học tập, có lúc học sinh sẽ làm việc theo cặp trong nhóm.Làm việc theo cặp rất phù hợp với những công việc như: kiểm tra dữ liệu, giải thích,chia sẻ thông tin, thực hành kĩ năng giao tiếp cơ bản (ví dụ như nghe, đặt câu hỏi, làm

rõ một vấn đề); đóng vai Đây là quy mô nhóm đặc biệt phù hợp cho việc hợp tác Làmviệc theo cặp sẽ giúp các em tự tin, mạnh dạn và tập trung tốt cho công việc nhóm

Làm việc theo nhóm (từ 4 đến 6 học sinh):

Nhóm là hình thức học tập phát huy rất tốt khả năng sáng tạo nên hình thức này

dễ phù hợp với các hoạt động cần thu thập ý kiến và phát huy tính sáng tạo Điều quantrọng là học sinh cần phải biết mình làm gì và làm như thế nào khi tham gia làm việcnhóm

Làm việc cả lớp:

Khi giáo viên nhận thấy có vấn đề đang phổ biến trong các nhóm, giáo viên có thểdừng công việc của các nhóm lại và tập trung cả lớp, làm sáng tỏ các vấn đề còn bănkhoăn hay bàn cãi Cách làm này sẽ hiệu quả hơn, vừa không mất thời gian, vừa giúpgiáo viên kịp thời hỗ trợ cả lớp tiếp tục hoạt động Song những tình huống này khôngxuất hiện quá thường xuyên trong lớp học

Tuỳ vào tình hình chung của cả lớp trong từng tình huống cụ thể, giáo viên có sựthay đổi, ứng dụng linh động và phù hợp, đảm bảo tính hiệu quả cho bài học và tạo sựhứng thú cho học sinh

3.Vai trò của các thành viên trong nhóm

download by : skknchat@gmail.com

Nhiệm vụ của nhóm trưởng là người tổ chức các hoạt động, công việc cho

nhóm, sắp xếp vai trò các thành viên, đảm bảo rằng mọi thành viên đều có cơ hội đểđóng góp Ngay cả khi các thành viên đang làm việc cá nhân hoặc cặp đôi, nhómtrưởng vẫn là người tổ chức và giám sát hoạt động của cả nhóm Không nhất thiếtnhóm trưởng phải là những em học sinh học khá, mạnh mẽ, có khả năng điều khiển cácbạn Mọi thành viên trong nhóm đều nên được trao cơ hội làm trưởng nhóm Sự rènluyện thường xuyên trong vai trò này không những làm các em hiểu và thông cảm chonhiệm vụ trưởng nhóm mà còn giúp rèn luyện khả năng lãnh đạo của các em

Thư kí của nhóm là người ghi chép hoặc vẽ lại nội dung trao đổi hoặc kết quả

công việc của nhóm

Người thu thập tài liệu là một khái niện chưa phổ biến nhiều trong làm việc

nhóm, đây là một nhân vật mà vào những thời điểm khác nhau sẽ rời nhóm để đi thuthập tài liệu hoặc vật dụng cần cho nhóm như giấy, kéo, hồ, sách, bút màu,…

III MỘT SỐ BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG NHÓỚ́M HIỆU QUẢ

1 Quy tắc nhóm: Có thể kể ra một số nguyên tắc cơ bản sau:

- Ngồi thành vòng tròn để tất cả mọi người đều có thể nhìn thấy nhau

- Chúng ta hãy là những người biết lắng nghe tốt, không ngắt lời khi bạn đang nói, không trêu chọc và coi thường ý kiến của bạn

- Hãy biết kiên nhẫn chờ tới lượt

- Hãy khuyến khích các bạn tham gia làm việc và thảo luận nhóm