(SKKN CHẤT 2020) dạy học chủ đề địa lí dân cư theo hình thức dự án (chương trình địa lí lớp 10 trung học phổ thông)

Mặt khác thị trường lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ laođộng về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, nănglực cộng tác làm việc, khả năng giải

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế vớinhững ảnh hưởng của xã hội tri thức và toàn cầu hóa đang tạo ra những cơ hộinhưng đồng thời cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đàotạo đội ngũ lao động Giáo dục đứng trước một thử thách là tri thức của loài ngườităng ngày càng nhanh nhưng cũng lạc hậu ngày càng nhanh, thời gian đào tạo thì

có hạn Mặt khác thị trường lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ laođộng về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, nănglực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn….Tại Hội nghị lần

thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI ngày 4 - 11 - 2013 đã thông qua chủ

trương “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công

nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”, “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học… Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực…” Vì vậy việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay được coi là vấn

đề quan trọng trong sự phát triển của ngành giáo dục

Một thực tế hiện nay nhiều học sinh có xu hướng chán học, thờ ơ với môn Địa

lí, coi đó là môn phụ, không cần đầu tư nhiều, nhất là ở khối lớp 10, 11 Để đảmbảo mục tiêu đổi mới dạy học, kiểm tra đánh giá môn Địa lí trung học phổ thôngtheo định hướng phát triển năng lực học sinh, đồng thời góp phần vào giải quyếtthực trạng trên, nhiều giáo viên đã chủ động, sáng tạo vận dụng có hiệu quả cácphương pháp dạy học mới một cách linh hoạt Bên cạnh những phương pháp dạyhọc theo đặc thù của bộ môn Địa lí, người giáo viên đã phát huy các phương phápdạy học tích cực như phương pháp giải quyết vấn đề, dạy học thảo luận nhóm, dạyhọc theo dự án, dạy học theo góc,…nhằm góp phần vào việc đổi mới phương phápdạy học môn Địa lí trong nhà trường hiện nay

Trong số đó, dạy học theo dự án là phương pháp dạy học hiện đại phát huyđược tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, nối liền bục giảng vớithực tiễn đời sống Dạy học dự án là gắn lý thuyết với thực hành, kích thích động

cơ, hứng thú học tập của người học, phát huy tính tự lực, tính trách nhiệm, pháttriển khả năng sáng tạo, rèn luyện cho học sinh năng lực giải quyết những vấn đềphức hợp Phương pháp dạy học theo dự án đã được nhiều giáo viên các bộ môntrong đó có môn Địa lí sử dụng trong quá trình dạy học, ít nhiều đã phát huy hiệuquả trong việc nâng cao năng lực cho học sinh Tuy nhiên, trong quá trình giảngdạy chúng tôi nhận thấy việc vận dụng phương pháp dạy học này trong bộ môn Địa

lí còn hạn chế, khó khăn ở các trường học trên địa bàn thành phố Vinh nói riêng vàtỉnh Nghệ An nói chung

Trong chương trình Địa lí trung học phổ thông nói chung và chương trình Địa

lí lớp 10 nói riêng, Địa lí dân cư là một phần kiến thức rất quan trọng, được phân

bố thời lượng tương đối nhiều với 4 tiết học Phần Địa lí dân cư không chỉ cho họcsinh hiểu được tình hình phát triển dân số trên thế giới, cơ cấu dân số, sự phân bốdân cư mà còn hiểu được tác động của yếu tố dân cư đối với sự phát triển kinh tế -

xã hội của một quốc gia trong thời kì hội nhập hiện nay Đồng thời sẽ góp phầnnâng cao nhận thức và thái độ, hành vi cho học sinh trong việc trở thành một côngdân tốt, đáp ứng nhu cầu chất lượng nguồn lao động hiện nay Trong quá trình dạyhọc Địa lí Dân cư, nhiều các giáo viên chủ động sử dụng kết hợp các phương phápdạy học thảo luận nhóm, đàm thoại, nêu vấn đề,…một cách linh hoạt Nhưng vớicách dạy này vẫn chưa chưa kích thích được hứng thú học tập của học sinh; đặcbiệt là chưa phát huy được khả năng sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lựchợp tác làm việc nhóm, năng lực thực tiễn …cho học sinh

Qua thực tiễn đổi mới dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển nănglực bộ môn Địa lí ở Trường trung học phổ thông Lê Viết Thuật, thành phố Vinh,

tỉnh Nghệ An, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: "Dạy học chủ đề Địa lí dân

cư theo hình thức dự án (Chương trình Địa lí lớp 10 Trung học phổ thông)" để

cùng trao đổi, học hỏi kinh nghiệm cùng với đồng nghiệp, góp phần vào việc đổimới phương pháp dạy học hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu.

- Nghiên cứu cơ sở lí luận của đề tài: nghiên cứu lí thuyết về phương pháp dạy họctheo dự án nhằm phát triển năng lực cho học sinh trong chương trình Địa lí trunghọc phổ thông

- Áp dụng phương pháp dạy học theo dự án để xây dựng kế hoạch dạy học phầnĐịa lí dân cư trong chương trình Địa lí lớp 10 Ban cơ bản

- Thực nghiệm sư phạm nhằm đánh giá hiệu quả của việc vận dụng phương phápdạy học theo dự án để xây dựng kế hoạch dạy học phần Địa lí dân cư trong chươngtrình Địa lí lớp 10 Ban cơ bản

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối 10 Trường trung học phổ thông Lê ViếtThuật, Trường trung học phổ thông Hà Huy Tập, thành phố Vinh và Trường trunghọc phổ thông Cửa Lò

- Phạm vi nghiên cứu: Đề tài được thực nghiệm đối với học sinh lớp 10 Trườngtrung học phổ thông Lê Viết Thuật, Trường trung học phổ thông Hà Huy Tập,thành phố Vinh và Trường trung học phổ thông Cửa Lò, Thị xã Cửa Lò

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 11 năm 2017 đến tháng 4 năm 2019

2

download by : skknchat@gmail.com

4 Nhiệm vụ nghiên cứu.

- Phân tích thực trạng việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánhgiá môn Địa lí ở trường trung học phổ thông hiện nay,

- Tổng quan những vấn đề lí luận về phương pháp dạy học theo dự án góp phầnnâng cao năng lực học sinh hiện nay Từ đó vận dụng xây dựng kế hoạch dạy họcphần Địa lí dân cư chương trình Địa lí lớp 10 Ban cơ bản theo dạy học dự án

5 Phương pháp nghiên cứu.

- Phương pháp thu thập, nghiên cứu tài liệu: Đây là phương pháp cần thiết trongviệc tiếp cận vấn đề nghiên cứu Phương pháp này được sử dụng hầu như trongsuốt đề tài với nguồn tài liệu được sử dụng có thể gồm các dạng: các văn bản Nghịđịnh, Nghị quyết về vấn đề giáo dục; các tài liệu tập huấn chuyên môn của Bộ giáodục và đào tạo; các tài liệu, sách báo chuyên ngành của các tác giả, một số trangbáo điện tử về giáo dục, nhằm thu thập thông tin, số liệu liên quan đến vấn đề đổimới phương pháp dạy học phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh: Trên cơ sở những số liệu đã thu thập,phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng để xử lí các số liệu phục

vụ mục đích nghiên cứu thực trạng đổi mới dạy học môn Địa lí ở trường phổ thông

để từ đó áp dụng hiệu quả vào việc xây dựng các chủ đề dạy học Việc xử lý số liệucòn kết hợp với việc phân tích, tổng hợp và so sánh các đối tượng, các số liệu vớinhau để tìm ra những nhận định, đánh giá của bản thân về vấn đề cần nghiên cứu.Sản phẩm của việc xử lý này được phân tích, tổng hợp hay hệ thống hóa bằng bảng

số liệu, trực quan hóa thành biểu đồ

- Phương pháp quan sát: Quan sát khoa học là phương pháp tri giác đối tượng mộtcách có hệ thống để thu thập thông tin đối tượng Trong quá trình thực hiện đề tài,giáo viên trực tiếp quan sát quá trình học sinh học tập tại lớp, trong giờ kiểm tra đểtìm hiểu thái độ, hứng thú, tính tích cực học tập, kĩ năng làm bài, kĩ năng giải quyếtvấn đề của học sinh để từ đó rút ra được ưu khuyết điểm mà phương pháp mìnhđang áp dụng, trên cơ sở đó điều chỉnh để đạt được kết quả như đề tài mong muốn

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Thực nghiệm sư phạm được dùng khi đã cókết quả điều tra, quan sát các hiện tượng giáo dục, cần khẳng định lại cho chắcchắn các kết luận đã được rút ra Để khẳng định kết quả của đề tài chúng tôi tiếnhành dạy thực nghiệm sư phạm với lớp thực nghiệm và lớp đối chứng Ở lớp thựcnghiệm chúng tôi tiến hành dạy học theo phương pháp của đề tài Còn ở lớp đốichứng chúng tôi tiến hành dạy học theo các phương pháp dạy học truyền thống.Sau đó chúng tôi tiến hành cho 2 lớp làm bài kiểm tra trong 15 phút để từ đó đánhgiá được thái độ, ý thức, hiệu quả học tập của học sinh, là cơ sở khẳng định tínhhiệu quả của đề tài nghiên cứu

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Để phục vụ cho công tác nghiên cứu đề tài chúngtôi đã sử dụng phương pháp phỏng vấn trong điều tra xã hội học Tức là tiến hành

các cuộc nói chuyện dưới dạng hỏi - đáp trực tiếp và lấy phiếu thăm dò của giáoviên và học sinh lớp 10 về hiệu quả của việc sử dụng dạy học theo dự án để xâydựng kế hoạch dạy học Địa lí dân cư chương trình Địa lí lớp 10 Đây là một cơ sởquan trọng để có thể rút ra kết luận về tính hiệu quả của đề tài nghiên cứu.

PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lí luận.

1.1 Khái niệm Dạy học theo dự án.

Thuật ngữ ”dự án” (Projec) có nguồn gốc từ tiếng La tinh và được hiểu là một

đề án, một dự thảo hay một kế hoạch, trong đó đề án, dự thảo hay kế hoạch này cần

được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra Theo từ điển Bách khoa Wikipedia: ”Dự

án là tập hợp các công việc nối tiếp nhau được thực hiện trong một khoảng thời gian xác định, với những nguồn lực nhất định, nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể, rõ ràng, làm thỏa mãn nhu cầu đối tượng hướng tới” Khái niệm dự án được

sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội: trong sản xuất, doanhnghiệp, trong nghiên cứu khoa học Hiện nay dạy học theo dự án được coi là mộtphương pháp dạy học tích cực, hiện đại, góp phần quan trọng trong quá trình pháttriển năng lực cho học sinh

Học theo dự án (Project Based Learning) là một phương pháp dạy học trong

đó, nhóm người học xác định một chủ đề làm việc, thống nhất về một nội dung làm việc, tự lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một sự kết thúc có ý nghĩa, thường xuất hiện một sản phẩm có thể trình ra được.

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm.Phương pháp này giúp học sinh phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thôngqua những nhiệm vụ học tập mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiệnthực hoá những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện dự án và tạo ra nhữngsản phẩm của chính mình Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lựccao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đếnviệc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện.Dạy học dự án góp phần gắn lí thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhàtrường và xã hội, tham gia vào việc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sángtạo, năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năngcộng tác làm việc của người học Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kĩthuật dạy học khác nhau có thể lôi cuốn mọi đối tượng học sinh không phụ thuộcvào cách học của họ từ đó giúp học sinh tạo ra những sản phẩm chất lượng vàđược đánh giá toàn diện

1.2 Mục tiêu của dạy học theo dự án.

Dạy học dự án phải đảm bảo cho học sinh đạt được những kiến thức và kỹnăng theo chuẩn của chương trình, là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kĩnăng của môn học mà học sinh cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiếnthức (mỗi bài, chủ đề, chủ điểm)

Ngoài ra, dạy học dự án hướng tới phát triển kỹ năng tư duy bậc cao, không chỉđảm bảo nội dung kiến thức môn học mà còn có thể vượt qua giới hạn của mônhọc Học sinh được rèn luyện và trải nghiệm trong một môi trường hoàn toàn mới,

có thể hoặc không bị bó hẹp trong một không gian, thời gian cố định và quan trọngnhất là học sinh được tham gia giải quyết các vấn đề thực tiễn, tạo hứng thú, tránhnhàm chán trong học tập Các dự án được triển khai mang tính thực tiễn vì trongquá trình thực hiện dự án đòi hỏi học sinh phải vận dụng hiệu quả lý thuyết đã học

để xử lý tình huống

Dạy học dự án mang lại hiệu quả giáo dục về giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh như: kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng thu thập xử lí thông tin, kỹ năng chấtvấn, kỹ năng phản biện, kỹ năng trình bày báo cáo sản phẩm Dạy học dự án phảiđảm bảo học sinh tự lực cao trong quá trình thực hiện dự án, hình thành kĩ nănglàm việc nhóm, kĩ năng thu thập và xử lí thông tin, kĩ năng sử dụng công nghệthông tin, kĩ năng trình bày một vấn đề…

1.3 Đặc điểm của dạy học theo dự án.

Từ nghiên cứu của các nhà khoa học và thực tiễn dạy học cho thấy phươngpháp dạy học theo dự án có các đặc điểm cơ bản sau:

- Tính định hướng thực tiễn: Chủ đề của dự án gắn với thực tiễn và kết quả của dự

án có ý nghĩa thực tiễn xã hội vì vậy dạy học dự án tạo ra kinh nghiệm học tập chohọc sinh và kinh nghiệm dạy học đối với giáo viên, thu hút học sinh vào những dự

án phức tạp trong thế giới thực, học sinh sẽ dựa vào đó để phát triển và ứng dụngcác kĩ năng, kiến thức của mình vào cuộc sống

- Tính định hướng hứng thú: Chủ đề, nội dung của dự án tạo dựng phải phù hợp và

thu hút được hứng thú của học sinh, tăng cường năng lực hoàn thành những côngviệc quan trọng và mong muốn được đánh giá Khi đó, giá trị của việc học đối vớihọc sinh cũng tăng lên Trong dạy học dự án, cơ hội cộng tác làm việc với các bạncùng lớp cũng làm tăng hứng thú học tập của học sinh Với mô hình dạy học theo

dự án, giáo viên sử dụng các phương pháp giảng dạy mới và tương tác

- Tính định hướng hành động: Trong mô hình dạy học theo dự án, học sinh sẽ liên

tục khám phá, giải thích, tổng hợp thông tin một cách sát thực và có ý nghĩa Cáctiết học theo dự án hấp dẫn sẽ giúp học sinh hiểu rằng các nhiệm vụ trong lớp là cógiá trị Học sinh sẽ có động cơ tốt khi tin rằng các nhiệm vụ mà họ thực hiện phùhợp với các nhu cầu, quyền lợi và mục đích cá nhân của họ Song cần nhấn mạnh,giáo viên phải đảm bảo rằng các nhiệm vụ phải phù hợp với khả năng của học sinh.Nếu các nhiệm vụ quá sức thì học sinh sẽ mất tự tin Nếu các nhiệm vụ quá dễ thìhọc sinh nhanh chán và mất hứng thú làm việc, các hoạt động học sẽ không cònhiệu quả

- Tính định hướng sản phẩm: Trong dạy học theo dự án, học sinh luôn phải tạo ra

các sản phẩm theo kế hoạch dự án đã đề ra Học sinh được đánh giá thông qua cácsản phẩm này cùng với việc công bố, giới thiệu sản phẩm và quá trình làm việc củamình Do vậy, khi giới thiệu dự án luôn có định hướng sản phẩm rõ ràng

6

download by : skknchat@gmail.com

- Tính tự lực cao của học sinh: Trong dạy học theo dự án, học sinh tham gia tích

cực và tự lực vào tất cả các giai đoạn của quá trình dạy học: đề xuất vấn đề, lập kếhoạch, giải quyết vấn đề, báo cáo kết quả dự án… Với cách làm việc như vậy, họcsinh thực sự trở thành trung tâm của quá trình dạy học và chủ động chiếm lĩnh kiếnthức

- Tính phức hợp: Nội dung dự án có sự kết hợp tri thức của nhiều lĩnh vực, nội

dung hoặc nhiều môn học khác nhau Dạy học theo dự án yêu cầu học sinh sử dụngthông tin nhiều môn học khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập Do đó, bêncạnh nội dung các nhiệm vụ của học sinh và công việc của giáo viên cũng mangtính phức hợp

- Tính cộng tác trong làm việc: Thể hiện sự cộng tác chặt chẽ liên tục giữa giáo

viên với học sinh và giữa học sinh với học sinh Việc cộng tác giữa giáo viên vớihọc sinh thể hiện ở sự hướng dẫn, tư vấn và cung cấp thông tin phản hồi của giáoviên cho học sinh Học sinh sẽ nhận nhiệm vụ và liên tục thông qua tiến trình thựchiện dự án với giáo viên Đồng thời, các dự án học tập thường được thực hiện theonhóm, môi trường học tập mang tính cộng đồng xã hội Bởi vậy, các nhóm họcsinh phải có sự cộng tác trong làm việc mới đảm bảo được thành công cho dự án

Có thể thấy dạy học theo dự án hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của dạy họchiện đại là hướng người học vào trung tâm, phát huy tính tích cực và khả năng độclập của người học trong quá trình dạy học

1.4 Phân loại dự án.

Các loại dự án học tập có thể phân chia theo nội dung, theo thời gian thực hiệnhoặc theo hình thức tham gia:

- Phân loại theo nội dung:

+ Dự án trong một môn học: trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

+ Dự án liên môn: trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn khác nhau Ví dụ: dự

án cải tạo hồ bơi của trường (Môn Toán - Lí - Mỹ thuật - Kĩ thuật )

+ Dự án ngoài môn học: Là các dự án không phụ thuộc trực tiếp vào các mônhọc, ví dụ dự án chuẩn bị cho các lễ hội trong trường, dự án tìm hiểu năng lượngMặt trời, dự án quảng bá du lịch địa phương

- Phân loại theo sự tham gia của người học: dự án cho nhóm học sinh, dự án cá

nhân Dự án dành cho nhóm học sinh là hình thức dự án dạy học chủ yếu Trongtrường phổ thông còn có dự án toàn trường, dự án dành cho một khối lớp, dự áncho một lớp học

- Phân loại theo quỹ thời gian: K.Frey đề nghị cách phân chia như sau:

+ Dự án nhỏ: thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2-6 giờ học

+ Dự án trung bình: dự án trong một hoặc một số ngày (“Ngày dự án”),

nhưng giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

+ Dự án lớn: dự án thực hiện với quỹ thời gian lớn, tối thiểu là một tuần (hay

40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuần (“Tuần dự án”)

1.5 Qui trình tổ chức dạy học theo dự án.

Giai đoạn 1: Chuẩn bị

Bước 1 Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo dự án đạt hiệu quả

- Lựa chọn nội dung học tập: Nội dung học theo dự án có thể được thực hiện trong

phạm vi một môn học hoặc liên môn Từ đó, xác định chủ đề lớn cho học sinhnghiên cứu

- Phân bổ thời gian học tập: Giáo viên cần quyết định thời gian học sinh thực hiện

dự án nằm trong phân phối chương trình chính khóa hoặc hoạt động ngoài giờ lênlớp, hoạt động ngoại khóa

- Thời lượng: Thời lượng học theo dự án tùy thuộc vào quy mô và nội dung dự án

(xem mục các loại dự án)

- Tài liệu: Giáo viên cần xem xét đến các nguồn tài liệu học sinh có thể tiếp cận để

học theo dự án như tư liệu sẵn có (giáo viên có thể cung cấp cho các em), hay các

em phải tìm kiếm trong thư viện, trên internet,… Ngoài ra cũng cần tính đến khảnăng hỗ trợ của các cơ quan, doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân,… ở cộng đồng

- Các công cụ hỗ trợ khác: Giáo viên cần xem xét đến sự hỗ trợ của công nghệ

thông tin hiện đại (nếu có) như: Các phần mềm Microsoft Office (Word, Excel,Powerpoint), máy ảnh kỹ thuật số, máy quay phim, các công cụ trên internet,….Bước 2 Thiết kế kế hoạch bài học theo dự án

- Thiết kế mục tiêu: Các chuẩn kiến thức, kỹ năng của chương trình môn học và

những kỹ năng tư duy bậc cao mong muốn đạt được là căn cứ để thiết kế chonhững mục tiêu cụ thể của bài học theo dự án

- Thiết kế bộ câu hỏi khung: Theo các tác giả Wiggins, G & McTighe, J (2001) bộ

câu hỏi khung sẽ giúp cho các dự án tập trung vào những hoạt động dạy học trọngtâm Học sinh được giới thiệu về dự án thông qua các câu hỏi gợi mở những ýtưởng lớn, xuyên suốt và có tính liên môn Học sinh sẽ buộc phải tư duy sâu hơn

về các vấn đề nội dung của môn học theo các chuẩn và mục tiêu

Giáo viên xây dựng bộ câu hỏi định hướng để hướng dẫn dự án và giúp họcsinh tập trung vào những ý tưởng quan trọng và những mấu chốt của bài học Bộcâu hỏi định hướng là bộ câu hỏi xuyên suốt các dự án, phát triển tư duy ở các cấp

độ Bộ câu hỏi định hướng giúp dự án tạo ra sự cân bằng giữa việc thấu hiểu nộidung và việc khám phá những ý tưởng hấp dẫn khiến việc học trở nên phù hợp vớihọc sinh, định hướng cho học sinh đạt được mục tiêu của dự án, tạo hứng thú kích

8

download by : skknchat@gmail.com

thích để học sinh đạt được những kỹ năng tự tổ chức chiếm lĩnh tri thức, tư duy ởmức độ cao như so sánh, tổng hợp, làm việc nhóm, ứng dụng kiến thức vào thực tế

để đánh giá và tự đánh giá Bộ câu hỏi định hướng bao gồm các câu hỏi khái quát,câu hỏi bài học và câu hỏi nội dung hướng dẫn việc tiếp thu bài học

- Lập kế hoạch đánh giá: Trong dạy học dự án, các chuẩn được sử dụng nhằm giúp

cho việc thiết kế dự án, việc đánh giá được lên kế hoạch trước và xuyên suốt trong bài học, các bài kiểm tra chỉ là một trong nhiều loại đánh giá Việc thực hiện nhiệm

vụ, các phiếu tự đánh giá, bảng kiểm mục và các bài kiểm tra được coi như các công cụ để đánh giá Để triển khai thành công dạy học dự án, việc đánh giá nên tậptrung vào những câu hỏi cụ thể như: học sinh hướng đến các mục tiêu học tập như thế nào? Học sinh sử dụng những kĩ năng tư duy nào? Liệu học sinh có nâng cao được khả năng tự quản lý, tư duy sâu để học tốt hơn hay không?

- Thiết kế các hoạt động: Giáo viên cần xây dựng các tình huống, áp dụng các kỹ

thuật học tích cực để thiết kế các hoạt động nhằm cuốn hút học sinh tìm cách giảiquyết vấn đề, thực hiện các nhiệm vụ học tập khác nhau để trả lời các câu hỏikhung, liên hệ được với cuộc sống bên ngoài lớp học và giải quyết một số vấn đềcủa cuộc sống thực

Giai đoạn 2 Tổ chức cho học sinh học theo dự án

Quá trình tổ chức dạy học theo dự án được tiến hành theo 6 bước sau đây:

Bước 1 Lựa chọn chủ đề dự án: Giáo viên tạo điều kiện để học sinh đề xuất chủ

Bước 2 Lập kế hoạch: Học sinh lập kế hoạch, phân công nhiệm vụ

Trong giai đoạn này, học sinh với sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đềcương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạchcần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí,phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

Trong giai đoạn này, để thuận lợi khi xây dựng ý tưởng mới xung quanh chủ đề đãlựa chọn cũng có thể sử dụng kĩ thuật đặt câu hỏi có các từ hỏi như Ai? Cái gì?

Ở đâu? Khi nào? Như thế nào? Tại sao? Trong số các câu hỏi này, câu hỏi Tại sao

và Như thế nào là quan trọng nhất

Hoạt động lập kế hoạch các nhiệm vụ học tập nhằm giúp cho các thành viêntrong nhóm biết được ai sẽ làm nhiệm vụ gì và thời hạn hoàn thành Đây là hoạt

động hợp tác giữa các thành viên, đòi hỏi mỗi thành viên phải ý thức phối hợp với nhau, hỗ trợ cho nhau để hoàn thành dự án.

Bước 3: Thu thập thông tin: Học sinh tìm cách thu thập thông tin từ nhiều nguồn

khác nhau như: quan sát, phỏng vấn nhân chứng, mạng Internet, thư viện, bảotàng, sách, phim ảnh,…

Bước 4 Xử lí thông tin: Học sinh làm việc theo kế hoạch đã xây dựng và tham vấn

giáo viên hướng dẫn nhằm đảm bảo dự án đi đúng hướng

Trong bước này học sinh xử lí các tài liệu thu thập được

- Phân tích và giải thích các kết luận: Sau khi thu thập dữ liệu, cần tiến hành phântích để có dữ liệu có ích và có ý nghĩa Các kết luận rút ra sau khi phân tích đầy đủcác dữ liệu là minh chứng cho các phát hiện của dự án Một số cách phân tích dữliệu tiêu biểu là: Lập bảng, biểu đồ; tổng hợp thông tin; so sánh và đối chiếu

- Tổng hợp thông tin: Trong quá trình tìm hiểu, học sinh đã thu thập một lượng lớn

dữ liệu/ thông tin Các dữ liệu thô này cần được tổng hợp lại để chỉ đưa vào báocáo các kết luận có liên quan và đã được phân tích Kỹ năng tổng hợp rất quantrọng đối với hoạt động tìm hiểu và tổng hợp kết quả của dự án

- Xây dựng sản phẩm của dự án: Sau khi thu thập được các thông tin qua hoạtđộng tìm kiếm, điều tra, phỏng vấn và phân tích, học sinh có thể tập hợp lại thànhmột sản phẩm của dự án Các dạng sản phẩm dự án có thể là: bài trình bày bằngPowerpoint; báo cáo văn bản; phim; tiểu phẩm; mô hình

Học sinh có thể lựa chọn bất cứ dạng sản phẩm nào để thể hiện kết quả dự áncủa các em

Trong quá trình thực hiện dự án, mỗi học sinh cần thường xuyên thảo luận, traođổi với các thành viên khác trong nhóm để chia sẻ thông tin, dữ liệu, xác nhận ýkiến, giải quyết vấn đề, kiểm tra tiến độ Đặc biệt, các em cần có lịch làm việcthường kỳ với giáo viên hướng dẫn nhằm đảm bảo dự án đi đúng hướng Tùy trình

độ của học sinh và yêu cầu của dự án mà các em thực hiện, giáo viên có thể tổchức tập huấn cho học sinh biết cách thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu

Bước 5 Trình bày sản phẩm dự án: Tổ chức giới thiệu, công bố sản phẩm dự án.

Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm học sinh trong một lớp,

có thể được giới thiệu trước toàn trường, hay ngoài xã hội

Bước 6 Đánh giá sản phẩm dự án: Giáo viên và học sinh đánh giá kết quả và quá

trình Rút ra kinh nghiệm

Việc đánh giá dự án cần phải trả lời các câu hỏi:

- Dự án vừa thực hiện có cho phép một sự học tập tích cực hay không?

- Mục đích học tập đạt được hay chưa?

- Liệu sản phẩm của dự án có dùng được hay không?

10

download by : skknchat@gmail.com

- Những thiếu sót gì đã bỏ qua?

- Trong tương lai dự án có thể thực hiện khác được không?

- Hướng phát triển tiếp theo của dự án là gì?

Ngoài ra còn cần xem xét đánh giá các yếu tố khác trong quá trình thực hiện dự

án như cảm giác thoải mái của học sinh trong quá trình làm việc theo nhóm – thờigian thực hiện dự án - các vấn đề gặp phải và sự hỗ trợ,….Từ đó rút ra những kinhnghiệm cho việc phát triển dự án hoặc thực hiện các dự án tiếp theo khác

Có những phương pháp đánh giá khác nhau như: trao đổi bằng thư, đánh giátoàn lớp, đánh giá đồng đẳng, tự đánh giá, học sinh nêu câu hỏi, đánh giá cácnhóm…

Việc phân chia các bước dạy học theo dự án trên đây chỉ mang tính chất tươngđối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra,điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với nhữngdạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ

dự án

1.6 Những lưu ý khi tổ chức dạy học theo dự án.

Khi tổ chức dạy học theo dự án giáo viên cần lưu ý một số điểm sau đây:

- Phải xác định đúng chủ đề: Vì nếu không xác định đúng chủ đề thì nội dung của

dự án tiến triển theo 2 hướng bất lợi: Một là không có nhiệm vụ nghiên cứu vì chủ

đề quá đơn giản, hai là nhiệm vụ quá khó vượt khả năng và điều kiện cho phép

- Đòi hỏi giáo viên phải có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ sư phạm, tích cực,yêu nghề Đặc biệt là năng lực tổ chức và quản lý học sinh trong hoạt động, nhất làhoạt động nhóm

- Giáo viên phải quan tâm đến nguồn tư liệu tham khảo của chủ đề dự án, trangthiết bị cần thiết và địa điểm phù hợp cho hoạt động của giáo viên và học sinh

- Việc thực hiện dự án ít nhiều liên quan đến kinh phí (in ấn, chi phí trong quá trìnhthu thập tài liệu…) vì vậy giáo viên phải thường xuyên bám sát, điều chỉnh tránhlãng phí, không cần thiết

- Không phải nội dung nào, bài học nào cũng áp dụng được phương pháp dạy họctheo dự án Nội dung dạy học trong dự án dạy học phải mang tính tổng hợp hoặcliên môn Vấn đề phải hấp dẫn, sát với thực tiễn để thiết kế được nhiều hoạt động

Tóm lại, dạy học dự án là hình thức dạy học quan trọng để thực hiện quan điểmdạy học hiện đại như: Định hướng người học, định hướng hành động, dạy học giảiquyết vấn đề và quan điểm dạy học tích hợp Bên cạnh đó, dạy học dự án góp phầngắn lí thuyết với thực tiễn, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội, tham gia vàoviệc đào tạo năng lực làm việc tự lực, năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết

các vấn đề phức hợp, tinh thần trách nhiệm và khả năng cộng tác làm việc củangười học.

1.7 Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy học theo dự án.

Dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực, bản chất của phươngpháp này đã tạo nên một sự thay đổi lớn về vai trò của người dạy và người học

1.7.1 Vai trò của giáo viên.

- Giáo viên là người hướng dẫn, hỗ trợ và tạo động lực thúc đẩy vai trò tự chủ củahọc sinh, gắn sự chủ động của học sinh trong việc giải quyết nội dung bài học.Giáo viên chịu trách nhiệm tư vấn và giúp học sinh giải quyết các vướng mắc chứkhông phải giải quyết hộ học sinh

- Năng lực và vai trò của giáo viên thể hiện ở các hỗ trợ học sinh (không chỉ bằngcác chỉ dẫn mà còn bằng cả các sản phẩm mẫu, các tài liệu cung cấp tham khảo,các nguồn thông tin, cách chuyển giao công việc và quá trình đánh giá) Trong lớphọc truyền thống, giáo viên nắm giữ tất cả các kiến thức và truyền tải đến học sinh.Với mô hình dạy học theo dự án, giáo viên không còn là người đóng vai tròchủ đạo trong quá trình dạy học mà trở thành người hướng dẫn, giúp đỡ học sinh,tạo môi trường thuận lợi nhất cho học sinh trên con đường thực hiện dụa án

1.7.2 Vai trò của học sinh.

- Học sinh là người chịu trách nhiệm chính, là trung tâm của quá trình dạy học Học sinh tự lập kế hoạch, tự định hướng quá trình học tập, hợp tác giải quyết vấn

đề, tự kiểm tra, đánh giá Cũng chính vì vậy, dạy học theo dự án trở nên thực vàhữu ích, hấp dẫn với học sinh

- Học sinh tự quyết định cách tiếp cận của mình đối với mỗi nhiệm vụ được giao.Đồng thời có trách nhiệm trong việc hoàn thành và báo cáo sản phẩm Học sinhphải tham gia tích cực và giữ vai trò chính trong tất cả các khâu của quá trình họctập

- Học sinh tập giải quyết các vấn đề của cuộc sống thực bằng các kĩ năng lớn thôngqua làm việc nhóm Chính học sinh là người lựa chọn các nguồn dữ liệu, thu thập

dữ liệu, tổng hợp, phân tích từ quá trình làm việc của mình Từ đó hoàn thành cácsản phẩm dự án cụ thể và trình bày kiến thức mới mà mình thu nhận được qua quátrình hoạt động Cuối cùng học sinh cũng là người đánh giá và được đánh giáthông qua các tiêu chí đã được xây dựng

1.8 Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án.

1.8.1 Ưu điểm.

- Gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành động, nhà trường và xã hội

- Kích thích động cơ, hứng thú, phát huy tính tự lực và tinh thần trách nhiệm củahọc sinh

12

download by : skknchat@gmail.com

- Phát triển khả năng sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác,

năng lực tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng của học sinh

- Cho phép phân hóa trình độ

1.8.2 Hạn chế.

- Không phù hợp trong việc học các kiến thức lý thuyết trừu tượng, hệ thống

- Đòi hỏi nhiều thời gian

- Đòi hỏi phương tiện vật chất, công nghệ thông tin và tài chính phù hợp

- Đòi hỏi giáo viên nhiệt tình, năng động, có trình độ chuyên môn và nghiệp vụnhất định

2 Cơ sở thực tiễn.

2.1 Thực trạng dạy và học môn Địa lí ở trường phổ thông hiện nay.

Môn Địa lí trong nhà trường phổ thông giúp học sinh có được những hiểu biết

cơ bản, hệ thống về Trái Đất - môi trường sống của con người, về thiên nhiên vànhững hoạt động kinh tế của con người trên phạm vi quốc gia, khu vực và thế giới;rèn luyện cho học sinh những kĩ năng hành động, ứng xử thích hợp với môi trường

tự nhiên, xã hội Đó là một phần của học vấn phổ thông cần thiết cho mỗi ngườilao động trong xã hội hiện đại, trong thời kì công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước Vì vậy giáo viên cần phải thay đổi phương pháp dạy học nhằm phát huynăng lực, kĩ năng của mỗi một học sinh nhằm đáp ứng yêu cầu chất lượng lao độnghiện nay

Trong những năm học vừa qua, đông đảo giáo viên có nhận thức đúng đắn vềđổi mới phương pháp dạy học Nhiều giáo viên đã xác định rõ sự cần thiết và cómong muốn thực hiện đổi mới đồng bộ phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá

Đối với môn Địa lí nói riêng và các môn học khác ở các trường trung học phổthông việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lựchọc sinh đã và đang được quan tâm nhiều hơn Việc áp dụng những phương phápdạy học tích cực vào các tiết dạy học được sử dụng nhiều hơn và đã bước đầu cónhững kết quả khả quan Học sinh tỏ ra quan tâm, hứng thú hơn đối với môn học,kết quả học tập cao hơn Nhiều giáo viên đã thật sự đầu tư, nghiên cứu đổi mớiphương pháp dạy cũ, áp dụng các phương pháp dạy học tích cực để kích thíchhứng thú học tập, phát triển các kĩ năng cần thiết cho học sinh

Tuy nhiên, hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường trung học phổ thôngchưa mang lại hiệu quả cao Quá trình dạy học vẫn thiên về truyền thụ tri thức mộtchiều, nặng về truyền thụ kiến thức Số giáo viên thường xuyên chủ động, sáng tạotrong việc phối hợp các phương pháp dạy học cũng như sử dụng các phương pháp dạyhọc phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của học sinh còn chưa nhiều Việc rènluyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thôngqua khả năng vận dụng tri thức tổng hợp chưa thực sự được chú trọng Việc

ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học chưađược thực hiện rộng rãi Chúng tôi đã tiến hành khảo sát việc sử dụng các phươngpháp dạy học tích cực của giáo viên vào giảng dạy ở trường Trung học phổ thông

Lê Viết Thuật ( 3 giáo viên) và trường Trung học phổ thông Hà Huy Tập (4 giáoviên), trường Trung học phổ thông Cửa Lò (4 giáo viên) Chúng tôi đã thu được kếtquả như sau: Đa số giáo viên vẫn thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết trình(chiếm 90%), phương pháp đàm thoại (chiếm 90%), thảo luận nhóm (chiếm 50%)trong giảng dạy Trong khi đó phương pháp nêu vấn đề chỉ có 20%, phương pháp

dự án chỉ chiếm 1% số giáo viên thường xuyên sử dụng, còn đa số ít sử dụng vàchưa bao giờ sử dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề (chiếm 40%), phương pháp

dự án (chiếm 90%) để áp dụng vào dạy học (xem Phụ lục 1).

Như vậy cho thấy phần lớn hiện nay giáo viên vẫn sử dụng phương pháptruyền thống là chủ yếu Nguyên nhân thứ nhất là do để chuẩn bị một tiết dạy theophương pháp tích cực như phương pháp dự án cần rất nhiều thời gian, soạn bài chitiết, tỉ mỉ Nguyên nhân thứ 2 là do chương trình hiện hành được thiết kế theo kiểu

"xoáy ốc" nhiều vòng nên trong nội bộ mỗi môn học, có những nội dung kiến thứcđược chia ra các mức độ khác nhau để học ở các cấp học khác nhau (nhưng khôngthực sự hợp lý và cần thiết); việc trình bày kiến thức trong sách giáo khoa theođịnh hướng nội dung, nặng về lập luận, suy luận, diễn giải hình thành kiến thức;cùng một chủ đề/vấn đề nhưng kiến thức lại được chia ra thành nhiều bài/tiết đểdạy học trong 45 phút không phù hợp với phương pháp dạy học tích cực; có nhữngnội dung kiến thức được đưa vào nhiều môn học; hình thức dạy học chủ yếu trênlớp theo từng bài/tiết nhằm "truyền tải" hết những gì được viết trong sách giáokhoa, chủ yếu là "hình thành kiến thức", ít thực hành, vận dụng kiến thức

Bên cạnh đó, thực trạng học tập của học sinh đối với bộ môn Địa lí hiện naycũng khiến cho việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực gặp nhiều khókhăn Do nhận thức chưa đầy đủ về vai trò, ý nghĩa, chức năng của bộ môn này,nhiều học sinh tỏ ra thái độ thờ ơ, coi thường, đối xử không công bằng với bộ mônnày như các môn học khác trong chương trình trung học phổ thông Nhiều tiết họcgiáo viên giao các nhiệm vụ học tập như hoạt động nhóm, phát biểu xây dựngbài nhiều học sinh thờ ơ Thêm đó nhiều học sinh không thích học môn Địa lí vìcho rằng đó là môn học của khối C, lại phải tính toán, tư duy đau đầu hoặc coi đó

là môn phụ không cần học nhiều, đặc biệt là các trường ở thành phố nên dẫn tớitâm lí không thích học, không hứng thú, thậm chí không học, không quan tâm chútrọng những tiết học này

Vì vậy trước khi thực hiện dự án, chúng tôi đã tiến hành khảo sát học sinh cáclớp 10 của Trung học phổ thông Lê Viết Thuật để tìm hiểu mong muốn của các emkhi tham gia các hoạt động học tập trong các giờ học Địa lí với câu hỏi như sau:

“Em có mong muốn trong một giờ học Địa lí sẽ được tham gia vào những hoạt động học tập nào nhiều? Chúng tôi đã thu được kết quả trong số 257 học sinh

được khảo sát thì có đến 157 em thích được tham gia hoạt động nhóm (chiếm

14

download by : skknchat@gmail.com

61,1%), có 84 em thích được thảo luận vấn đề (32,7%), chỉ có 15 em (chiếm 5,8%)

thích lên lớp nghe giảng lí thuyết và 1 em (0,4%) thích tự nghiên cứu bài học (xem Phụ lục 1) Như vậy hầu hết học sinh đều có mong muốn được hiểu, được bày tỏ ý

kiến của bản thân đối với vấn đề tiếp nhận kiến thức mới, mong muốn được vậndụng hiểu biết của bản thân để giải quyết các vấn đề trong thực tế

Đứng trước thực trạng đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từphương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vậndụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất; đồng thờiphải chuyển cách đánh giá kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểmtra, đánh giá năng lực vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề gắn với thực tiễn Theo

đó, phương pháp dạy học theo dự án là một phương pháp dạy học tích cực hiệnnay, có tác dụng rất lớn trong việc gắn bài học với thực tiễn, giúp học sinh hìnhthành những kĩ năng giải quyết tình huống trong thực tiễn hiệu quả

2.2 Thực trạng kiểm tra, đánh giá hiện nay.

Trong những năm gần đây, việc vận dụng được qui trình kiểm tra, đánh giá mới

đã được nhiều giáo viên quan tâm Tuy nhiên hoạt động kiểm tra đánh giá chưa bảođảm yêu cầu khách quan, chính xác, công bằng; việc kiểm tra chủ yếu chú ý đếnyêu cầu tái hiện kiến thức và đánh giá qua điểm số đã dẫn đến tình trạng giáo viên

và học sinh duy trì dạy học theo lối "đọc-chép" thuần túy, học sinh học tập thiên vềghi nhớ, ít quan tâm vận dụng kiến thức Nhiều giáo viên chưa vận dụng đúng quytrình biên soạn đề kiểm tra nên các bài kiểm tra còn nặng tính chủ quan của ngườidạy Hoạt động kiểm tra đánh giá ngay trong quá trình tổ chức hoạt động dạy họctrên lớp chưa được quan tâm thực hiện một cách khoa học và hiệu quả Giáo viênchưa chú trọng đến việc đánh giá quá trình học tập và đánh giá sản phẩm học tậpcủa học sinh từ nhiều kênh khác nhau: học sinh tự đánh giá, học sinh đánh giá lẫnnhau, giáo viên đánh giá học sinh Vì vậy chưa thể đánh giá được toàn diện họcsinh cả về kiến thức lẫn năng lực của các em

Từ cơ sở lí luận và thực tiễn ấy, dạy học phần Địa lí dân cư chương trình Địa lílớp 10 Ban cơ bản một cách hiệu quả chúng tôi đã lựa chọn phương pháp dạy họctheo dự án Theo phương pháp dạy học này giáo viên không những đánh giá đượcnăng lực của học sinh mà học sinh tự đánh giá được năng lực bản thân và đượcđánh giá lẫn nhau Điều này sẽ khắc phục được thực trạng lâu nay còn nhiều bấtcập trong việc dạy học môn Địa lí nói chung và phần Địa lí dân cư nói riêng, gópphần đổi mới dạy học Địa lí phù hợp với yêu cầu và xu thế giáo dục hiện đại

3. Xây dựng hồ sơ dạy học chủ đề Địa lí dân cư theo hình thức dự án.

3.1 Giới thiệu chủ đề Địa lí Dân cư.

Trong chương trình Địa lí 10 trung học phổ thông, kiến thức đề cập đến nộidung Địa lí dân cư được trình bày qua 4 bài:

Bài 22: Dân số và sự gia tăng dân số

Bài 23: Cơ cấu dân số.

Bài 24: Phân bố dân cư Các loại hình quần cư và đô thị hóa

Bài 25: Thực hành: Phân tích bản đồ phân bố dân cư trên thế giới

Nội dung các bài học này cho học sinh hiểu được được xu hướng biến đổi qui

mô dân số thế giới, các thành phần tạo nên sự gia tăng dân số, cơ cấu dân số Đồngthời hiểu được tình hình phân bố dân cư, nguyên nhân ảnh hưởng đến sự phân bốdân cư và đặc điểm của quá trình đô thị hóa cũng như ảnh hưởng của nó trên thếgiới Học sinh liên hệ được đến vấn đề dân số, sự phát triển dân số, sự phân bố dân

cư và đô thị hóa ở Việt Nam Từ đó học sinh có thái độ đúng đắn về vấn đề dân số

và sức ép của dân số lên tài nguyên và môi trường, kinh tế - xã hội trên thế giới, ởViệt Nam và ở địa phương mình đang sống, tuyên truyền cho cộng đồng để cónhững hành đúng đắn và phù hợp

3.2 Xây dựng hồ sơ dạy học chủ đề Địa lí dân cư theo hình thức dự án.

3.2.1 Hình thành ý tưởng dự án và tên dự án.

Vấn đề đầu tiên đặt ra đối với giáo viên khi muốn vận dụng hình thức dạy học

dự án đó là phải có ý tưởng dự án Dạy học theo dự án là hình thức dạy học tíchcực mang tính phức hợp cao, gắn với giải quyết các vấn đề trong thực tiễn nênkhông thể áp dụng phương pháp này vào bất cứ bài học nào mà phải lựa chọnnhững bài học có kiến thức mở, phong phú, có tính thực tiễn gần gũi Các bài họctrong phần Địa lí dân cư trong chương trình Địa lí 10 Ban cơ bản là đối tượng kiếnthức có thể vận dụng để dạy học dự án một cách hiệu quả Nội dung kiến thứcphần Địa lí dân cư bao gồm 4 tiết với các bài học: bài 22 (Dân số và sự gia tăngdân số), bài 23 (Cơ cấu dân số), bài 24 (Phân bố dân cư Các loại hình quần cư và

đô thị hóa), bài 25 (Thực hành: Phân tích bản đồ phân bố dân cư trên thế giới).Thông qua dạy học theo dự án phần Địa lí Dân cư sẽ giúp học sinh hiểu đượctình hình phát triển dân số, các thành phần tạo ra gia tăng dân số, cơ cấu dân số, sựphân bố dân cư và quá trình đô thị hóa trên thế giới Đồng thời việc dạy học phầnĐịa lí dân cư bằng hình thức dạy học theo dự án sẽ giúp các em tìm hiểu, liên hệvới Địa lí dân cư Việt Nam và nơi địa phương mình đang sống

Sau khi đề xuất ý tưởng dự án cho chủ đề Địa lí dân cư chúng tôi chọn tên dự

án là: Dự án Địa lí dân cư.

3.2.2 Xác định mục tiêu dự án và nội dung sản phẩm dự án.

3.2.2.1 Xác định mục tiêu dự án.

Việc xác định mục tiêu dự án có vai trò rất quan trọng trong việc thực hiện dự

án Cụ thể, cần xác định mục tiêu dự án từ chuẩn kiến thức bài học và các kĩ năng

cơ bản, những kĩ năng tư duy bậc cao và những năng lực phẩm chất mà bài họchướng tới

16

download by : skknchat@gmail.com

Sau khi học xong dự án Địa lí dân cư, học sinh đạt được những kiến thức, kĩnăng, thái độ và góp phần hình thành những phẩm chất năng lực sau:

- Trình bày được khái niệm phân bố dân cư, giải thích được đặc điểm phân bố dân

cư theo không gian và theo thời gian Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sựphân bố dân cư Liên hệ với Việt Nam Đề xuất biện pháp giải quyết

- Trình bày được các đặc điểm của đô thị hóa, phân tích được mặt tích cực và tiêucực của quá trình đô thị hóa Liên hệ với Việt Nam Đề xuất những biện pháp giảiquyết

b) Về kỹ năng:

- Phân tích biểu đồ, bảng số liệu

- Phân tích và giải thích Bản đồ phân bố dân cư thế giới

- Tính toán các bài tập về dân số

- Sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

- Các kĩ năng khác thông qua học dự án: Kĩ năng tìm kiếm, thu thập các thông tin,

tư liệu, kĩ năng xử lí thông tin, kĩ năng tổng hợp thông tin, kĩ năng giải quyết tìnhhuống thực tiễn, giao tiếp, hợp tác, kĩ năng trình bày báo cáo, kĩ năng đánh giá và

kĩ năng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn để làm những việc có ý nghĩa với bảnthân, gia đình và cộng đồng

c) Về thái độ:

- Có thái độ đúng đắn về vấn đề dân số và sức ép của dân số lên tài nguyên và môitrường, kinh tế - xã hội trên thế giới, ở Việt Nam và ở địa phương mình đang sống,tuyên truyền cho cộng đồng để có những hành đúng đắn và phù hợp

- Giáo dục thái độ thông qua việc dạy học dự án:

+ Hình thành ý thức tự giác, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, trải nghiệm sáng tạo

+ Hình thành ý thức say mê tìm tòi, nghiên cứu khoa học

+ Khẳng định giá trị cho bản thân thông qua việc thực hiện và phối kết hợp vớicác thành viên khác để thực hiện nhiệm vụ được giao

d) Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo,năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán

- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụngbản đồ, năng lực sử dụng số liệu thống kê, năng lực sử dụng hình ảnh - tranh ảnh -video clip…

3.2.2.2 Xác định nội dung sản phẩm của dự án.

Chúng tôi đã xây dựng dự án dạy học Địa lí dân cư với 5 sản phẩm học tập của

5 nhóm học sinh như sau:

- Sản phẩm của học sinh nhóm 1: Bài thuyết trình bằng Powerpoint.

Với nội dung : Tìm hiểu dân số và sự gia tăng dân số (tìm hiểu qui mô dân số thếgiới; xu hướng phát triển dân số trên thế giới và Việt Nam; nguyên nhân của xuhướng biến đổi dân số hiện nay; hậu quả của xu hướng biến đổi dân số trên thếgiới và Việt Nam; gia tăng tự nhiên, gia tăng cơ học, gia tăng dân số trên thế giới

và Việt Nam; Ảnh hưởng của sự gia tăng dân số đến môi trường - kinh tế - xã hộitrên thế giới và Việt Nam; đề xuất biện pháp)

- Sản phẩm của học sinh nhóm 2: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy.

Với nội dung: tìm hiểu cơ cấu sinh học trên thế giới và Việt Nam, ảnh hưởng của

cơ cấu sinh học đến phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam; đề xuất biện pháp giảiquyết

- Sản phẩm của học sinh nhóm 3: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy.

Với nội dung: tìm hiểu cơ cấu xã hội trên thế giới và Việt Nam, ảnh hưởng của cơ cấu xã hội đến phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam; đề xuất biện pháp giải quyết

- Sản phẩm của học sinh nhóm 4: Cuộc thi: Đường lên đỉnh Olympia.

Với nội dung: Tìm hiểu sự phân bố dân cư (tìm hiểu khái niệm, đặc điểm phân bốdân cư trên thế giới; các nhân tố ảnh hưởng phân bố dân cư, liên hệ Việt Nam

- Sản phẩm của học sinh nhóm 5: Hoạt cảnh về đô thị hóa ngày nay.

Với nội dung: Tìm hiểu đô thị hóa (tìm hiểu khái niệm, đặc điểm quá trình đô thịhóa trên thế giới và Việt Nam; các tác động của quá trình đô thị hóa trên thế giới

và Việt Nam; liên hệ quá trình đô thị hóa ở địa phương; đề xuất biện pháp giảiquyết)

3.2.3 Xây dựng bộ câu hỏi định hướng.

Giáo viên xây dựng bộ câu hỏi định hướng để hướng dẫn dự án và giúp họcsinh tập trung vào những ý tưởng quan trọng và những mấu chốt của bài học Bộcâu hỏi định hướng là bộ câu hỏi xuyên suốt các dự án, phát triển tư duy ở các cấp

18

download by : skknchat@gmail.com

độ Giáo viên xây dựng được bộ câu hỏi định hướng có chất lượng và dẫn dắt họcsinh đến kiến thức thông qua bộ câu hỏi định hướng sẽ giúp học sinh chuyển từtrạng thái học tập thụ động sang trạng thái học tập tích cực, chủ động, sáng tạo,kích thích hứng thú học tập, tạo cơ hội cho học sinh khám phá, tìm tòi.

Cụ thể, với 5 nhóm học sinh chúng tôi đã soạn 5 bộ câu hỏi định hướng nhưsau:

a) Bộ câu hỏi định hướng học tập cho nhóm 1: Tìm hiểu dân số và sự gia tăng dân số.

- Qui mô dân số thế giới, thực trạng phát triển dân số hiện nay và xu hướngphát triển trong tương lai? Nguyên nhân và hậu quả Liên hệ Việt Nam

- Trình bày khái niệm, hiện trạng, nhân tố ảnh hưởng của tỉ suất sinh, tỉ suất tử,

tỉ lệ gia tăng tự nhiên trên thế giới Liên hệ Việt Nam

- Ảnh hưởng của gia tăng dân số đến phát triển kinh tế - xã hội? Liên hệ ViệtNam

- Trình bày khái niệm, đặc điểm, ảnh hưởng của gia tăng cơ học, gia tăng dân

số Liên hệ Việt Nam

- Đề xuất một số giải pháp để phát triển dân số hợp lí

b) Bộ câu hỏi học tập định hướng cho nhóm 2: Tìm hiểu cơ cấu sinh học.

- Trình bày khái niệm, ý nghĩa, ảnh hưởng của cơ cấu sinh học

- Kết cấu dân số trẻ và kết cấu dân số già thường phổ biến ở những nước nào?Tại sao? Ảnh hưởng của kết cấu dân số đến phát triển kinh tế - xã hội?

- Nhận xét đặc điểm các kiểu tháp dân số? Những đặc điểm đó phản ánh

những đặc điểm gì về dân số?

- Liên hệ Việt Nam Đề xuất một số giải pháp để phát triển cơ cấu dân số sinhhọc hợp lí

c) Bộ câu hỏi học tập định hướng cho nhóm 3: Tìm hiểu cơ cấu xã hội.

- Cơ cấu xã hội gồm những thành phần nào?

- Nguồn lao động là gì? Đặc điểm và xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao

động theo khu vực kinh tế như thế nào?

- Trình bày khái niệm cơ cấu dân số theo trình độ văn hóa Tiêu chí đánh giá

và thực trạng, ý nghĩa của cơ cấu dân số theo trình độ văn hóa

- Liên hệ Việt Nam Đề xuất một số giải pháp để phát triển cơ cấu dân số theo

xã hội hợp lí

d) Bộ câu hỏi định hướng học tập cho nhóm 4: Tìm hiểu sự phân bố dân cư.

- Khái niệm, tiêu chí đánh giá, đặc điểm sự phân bố dân cư trên thế giới

- Thực trạng phân bố dân cư ở Việt Nam như thế nào?

- Trình bày và phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố dân cư trên thếgiới? Liên hệ Việt Nam và địa phương mình đang sống

- Tác động của sự phân bố dân cư không hợp lí trên thế giới và Việt Nam?

- Đề xuất một số giải pháp đối với vấn đề phân bố dân cư hiện nay?

e) Bộ câu hỏi định hướng học tập cho nhóm 5: Tìm hiểu đô thị hóa.

- Đô thị là gì? Đô thị hóa là gì?

- Đặc điểm của quá trình đô thị hóa trên thế giới?

- Đặc điểm của quá trình đô thị hóa ở Việt Nam?

- Phân tích những tác động tích cực và tiêu cực của quá trình đô thị hóa?

Liên hệ Việt Nam

- Đề xuất một số biện pháp giải quyết các hạn chế của quá trình đô thị hóa trênthế giới và Việt Nam?

3.2.4 Xây dựng tiêu chí phân nhóm học sinh.

Để xây dựng tiêu chí phân nhóm học sinh, trước tiên chúng tôi lựa chọn đốitượng dạy học phù hợp để tiến hành thực nghiệm sư phạm Cụ thể, chúng tôi đãchọn đối tượng để thực nghiệm dự án dạy học này là lớp 10A2 trường Trung họcphổ thông Lê Viết Thuật Với dự án dạy học này, chúng tôi kết hợp chia theo sởthích, trình độ và khả năng của học sinh

Để phân nhóm học sinh hợp lí, đồng đều trình độ và khả năng, chúng tôi sửdụng phiếu thăm dò sở thích và khả năng của học sinh trước khi thực hiện dự án.Phiếu này chúng tôi tiến hành phát trước 2 ngày cho học sinh nghiên cứu và điềnthông tin Tiêu chí phân nhóm dựa trên: Học sinh có khả năng nào? Mức độ quantâm cuat học sinh đến các sản phẩm dự kiến sẽ thực hiện? Mong muốn phát triển

các năng lực nào của học sinh khi tham gia dự án? (xem Phụ lục 1) Sau khi tổng

hợp phiếu khảo sát, chúng tôi chia học sinh thành 5 nhóm để thực hiện 5 sản phẩmhọc tập dự án

3.2.5 Lập kế hoạch thực hiện dự án.

Để đảm bảo mục tiêu của dự án, ngoài việc xây dựng được nội dung hoạt động,sản phẩm dự án, câu hỏi định hướng, xác định đối tượng dạy học và tiêu chí chianhóm, lịch trình và công cụ đánh giá, giáo viên cần phải biết lập kế hoạch xuyênsuốt cả quá trình thực hiện dự án từ khi khởi động cho đến khi kết thúc dự án Cụthể như sau:

- Lập kế hoạch triển khai dự án:

+ Thời gian (4 tiết trên lớp) trong đó: Triển khai dự án 1 tiết; Thực hiện dự án: 1tuần; Báo cáo sản phẩm và kiểm tra, đánh giá sản phẩm dự án: 3 tiết

20

download by : skknchat@gmail.com

+ Chuẩn bị nội dung: Xây dựng bộ câu hỏi định hướng, soạn giáo án (word,

Powerpoint), lập kế hoạch cho từng nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm

- Lập kế hoạch cho học sinh hoạt động:

+ Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm, bầu nhóm trưởng, thư kí, đặt tên nhóm

+ Giao nhiệm vụ cho 5 nhóm với 5 dự án

Nhóm 1: Bài thuyết trình bằng Powerpoint.

Nhóm 2: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy.

Nhóm 3: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy.

Nhóm 4: Cuộc thi: Đường lên đỉnh Olympia.

Nhóm 5: Hoạt cảnh đô thị hóa ngày nay.

+ Giáo viên hỗ trợ học sinh thực hiện dự án: cung cấp tài liệu tham khảo, hướngdẫn học sinh khai thác các nguồn tài liệu, giải đáp các thắc mắc của các nhóm,chỉnh sửa bài báo cáo của các nhóm (nếu cần)

- Lập kế hoạch trình bày sản phẩm của học

sinh: + Mỗi nhóm có 10 phút trình bày.

+ Lớp thảo luận, đặt câu hỏi trong 10 phút

+ Giáo viên nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức trong 5 phút

+ Cuối dự án học sinh làm bài kiểm tra trong 15 phút

- Lập kế hoạch đánh giá sản phẩm: Giáo viên chuẩn bị các phiếu đánh giá để đánh

giá cá nhân, sản phẩm dự án của các nhóm

- Lập kế hoạch cho giai đoạn lên lớp:

Cung cấp tài liệu tham khảo cho học sinh

+ Tuần 1 đến tuần 2: Hướng dẫn, theo dõi học sinh thực hiện dự án ở nhà

Các nhóm lập kế hoạch và tiến hành thực hiện dự án theo kế hoạch

Giáo viên hỗ trợ học sinh trong quá trình thực hiện dự án và kiểm tra

sản phẩm dự án học sinh trước khi báo cáo

+ Tuần 3: Báo cáo - đánh giá dự án

Giáo viên tổ chức cho học sinh báo cáo

Tổ chức cho học sinh đánh giá dự án và rút kinh nghiệm

3.2.6 Thiết kế các công cụ đánh giá.

Việc xây dựng công cụ đánh giá đảm bảo được việc đánh giá học sinh vàonhững thời điểm khác nhau trong suốt dự án, đảm bảo được yêu cầu mọi đối tượnghọc sinh đều được tham gia quá trình này, đảm bảo được yêu cầu vừa đánh giá quátrình vừa đánh giá kết quả

Việc đánh giá học sinh trong quá trình thực hiện dự án không chỉ dừng lại ởviệc học sinh tự đánh giá bản thân mà còn có các thành viên trong nhóm đánh giá,đánh giá của nhóm khác, đánh giá của giáo viên

- Học sinh tự đánh giá bản thân và các học sinh trong nhóm đánh giá lẫn

nhau thông qua các phiếu đánh giá sau:

Bảng 1: Phiếu tự đánh giá của học sinh

Họ và tên người tự đánh giá: ……….Thuộc nhóm: ……….………Lớp:………

Bảng 2: Phiếu học sinh trong nhóm đánh giá lẫn nhau

Họ và tên người đánh giá: ………Lớp:………

Dự án:……….Thuộc nhóm………

22

download by : skknchat@gmail.com

download by : skknchat@gmail.com

- Đầy đủ các nội dung chính

- Phù hợp với mục tiêu dự án

2 Cách làm việc nhóm

- Làm việc khoa học, có sự phân công rõ ràng

- Có sự tham gia nhiệt tình, đầy đủ của tất cả các

- Trình bày hấp dẫn, lôi cuốn, ngôn ngữ lưu loát

- Trả lời câu hỏi phản biện tốt

- Đảm bảo thời gian

download by : skknchat@gmail.com

7

8

(*: Điểm trung bình của 4 nhóm còn lại đánh giá sản phẩm nhóm)

3.2.7 Tổ chức hướng dẫn cho học sinh thực hiện dự án.

3.2.7.1 Xác định mục tiêu và nội dung của dự án.

a) Xác định mục tiêu dự án.

Đây được coi là bước khởi động, tạo hứng thú học tập cho học sinh Giáo viênnên bắt đầu bằng việc tạo ra một tình huống xuất phát chứa đựng một vấn đề, hoặcđặt một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội vàđời sống Từ đó giáo viên hướng dẫn học sinh xác định mục tiêu dự án, gợi ý chocác em thảo luận về ý tưởng của dự án

Với dự án dạy học Địa lí dân cư, chúng tôi đã hướng dẫn học sinh xác địnhmục tiêu và nội dung của dự án như sau:

- Giáo viên cho học sinh xem một đoạn video clip về vấn đề dân số

- Sau khi xem xong video clip giáo viên đặt câu hỏi: Video clip trên đang nói đến vấn đề gì? Mục tiêu đặt ra cho chúng ta khi học Địa lí dân cư là gì? Học sinh nêu

ý kiến, giáo viên chốt lại mục tiêu khi học dự án Địa lí dân cư (Địa lí lớp 10 Ban

cơ bản) đó là:

+ Biết được qui mô dân số và các thành phần tạo nên sự gia tăng dân số, cơ cấudân số và xu hướng biến đổi của dân số trên thế giới

+ Hiểu được được khái niệm, đặc điểm, nhân tố ảnh hưởng, tác động của

phân bố dân cư

+ Hiểu được được các đặc điểm của đô thị hóa, phân tích được mặt tích cực

và tiêu cực của quá trình đô thị hóa

+ Liên hệ các vấn đề dân số của Việt Nam Đề xuất những biện pháp giải

quyết

+ Có thái độ đúng đắn về vấn đề dân số và sức ép của dân số lên tài nguyên vàmôi trường trên thế giới và ở địa phương, tuyên truyền cho cộng đồng để có nhữnghành đúng đắn và phù hợp

b) Xác định nội dung dự án.

Sau khi xác định được mục tiêu dự án, giáo viên cùng học sinh đề xuất ý tưởng

và thảo luận nội dung dự án, các hình thức sản phẩm dự án Dự án Địa lí dân cư có

4 nội dung chính với sản phẩm của 5 nhóm:

-Nhóm 1: Bài thuyết trình bằng Powerpoint

Nội dung : Tìm hiểu dân số và sự gia tăng dân số (tìm hiểu qui mô dân số thế giới;

xu hướng phát triển dân số trên thế giới và Việt Nam; nguyên nhân của xu hướngbiến đổi dân số hiện nay; hậu quả của xu hướng biến đổi dân số trên thế giới vàViệt Nam; gia tăng tự nhiên, gia tăng cơ học, gia tăng dân số trên thế giới và ViệtNam; Ảnh hưởng của sự gia tăng dân số đến môi trường - kinh tế - xã hội trên thếgiới và Việt Nam; đề xuất biện pháp)

- Nhóm 2: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy

Nội dung: tìm hiểu cơ cấu sinh học (tìm hiểu cơ cấu sinh học trên thế giới và ViệtNam, ảnh hưởng của cơ cấu sinh học đến phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam; đềxuất biện pháp giải quyết)

- Nhóm 3: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy

Nội dung: tìm hiểu cơ cấu xã hội (tìm hiểu cơ cấu xã hội trên thế giới và Việt Nam,ảnh hưởng của cơ cấu xã hội đến phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam; đề xuất biệnpháp giải quyết)

- Nhóm 4: Cuộc thi: Đường lên đỉnh Olympia

Nội dung: Tìm hiểu sự phân bố dân cư (tìm hiểu khái niệm, đặc điểm phân bố dân

cư trên thế giới; các nhân tố ảnh hưởng phân bố dân cư, liên hệ Việt Nam)

- Nhóm 5: Hoạt cảnh đô thị hóa hiện nay

Nội dung: Tìm hiểu đô thị hóa (tìm hiểu khái niệm, đặc điểm quá trình đô thị hóatrên thế giới và Việt Nam; các tác động của quá trình đô thị hóa trên thế giới vàViệt Nam; liên hệ quá trình đô thị hóa ở địa phương; đề xuất biện pháp giải quyết)

3.2.7.2 Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án.

Dựa vào phiếu định hướng học tập dành cho nhóm mà giáo viên cung cấp cácnhóm tiến hành lập kế hoạch thực hiện dựa án Trong việc xây dựng kế hoạch cầnxác định: phân công nhiệm vụ (bầu nhóm trưởng, thư kí), xác định mục tiêu, thờigian hoàn thành, sản phẩm, phương pháp tiến hành Sau khi lập được kế hoạch, cácnhóm xin ý kiến bổ sung của giáo viên, học sinh chỉnh sửa hoàn thiện kế hoạch

Ví dụ: Nhóm 2 lập kế hoạch thực hiện dự án như sau:

- Bầu nhóm trưởng, thư kí:

+ Nhóm trưởng: Hà Anh Quân

+ Thư kí: Nguyễn Như Uyên

- Lập kế hoạch thực hiện dự án:

+ Tên dự án: Cơ cấu sinh học.

+ Sản phẩm: Bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy và tổ chức trò chơi “Đối mặt”

26

download by : skknchat@gmail.com

+ Mục tiêu: Qua bài thuyết trình và tổ chức trò chơi cần trình bày được cơ cấu sinhhọc; tác động của cơ cấu sinh học đối với phát triển kinh tế - xã hội trên thế giới và

ở Việt Nam

+ Thời gian: trong vòng 1 tuần kể từ khi nhận nhiệm vụ đến khi kết thúc dự án.+ Nhiệm vụ cần làm: thu thập thông tin, xử lí - tổng hợp thông tin, viết bài báocáo; thiết kế trò chơi, làm sơ đồ tư duy, và báo cáo sản phẩm dự án

+ Giao nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm một cách cụ thể, công bằng

3.2.7.3 Thu thập thông tin và xử lí thông tin để xây dựng sản phẩm dự án.

Khi các nhóm đã hoàn thiện kế hoạch dự án, giáo viên hướng dẫn học sinhthực hiện dự án để tạo ra được sản phẩm cuối cùng:

- Tìm kiếm và thu thập thông tin: giáo viên hướng dẫn học sinh có thể thu thậpthông tin bằng cách: Tìm thông tin qua sách, báo, tạp chí, internet…

- Xử lí thông tin: Sau khi đã thu thập được các dữ liệu cần tiến hành xử lí dữ liệu

Xử lí dữ liệu bằng cách cần phân tích để thu được thông tin có giá trị Các kết luậnrút ra sau khi phân tích đầy đủ các dữ liệu là minh chứng cho các phát hiện của dựán

- Tổng hợp thông tin: Sau khi tìm kiếm, thu thập và xử lí thông tin, các thành viêntrong nhóm ngồi lại với nhau để tổng hợp thông tin, lựa chọn thông tin nổi bật đểđưa vào báo cáo các kết luận có liên quan và đã được phân tích

Trên cơ sở thông tin thu thập được, các thông tin sđã được xử lí các thành viênnhóm cùng tập hợp xây dựng thành một sản phẩm dự án hoàn thiện

Ví dụ: Nhóm 2 thực hiện việc thu thập thông tin và xử lí thông tin như sau:

- Tìm kiếm và thu thập thông tin:

+ Trước hết, giáo viên hướng dẫn thành viên nhóm 2 xác định những thông tincần tìm kiếm dựa trên phiếu định hướng học tập của nhóm 2

+ Giáo viên hướng dẫn các thành viên nhóm 2 tìm kiếm, thu thập các thông tin

đó qua các kênh: sách giáo khoa, sách tham khảo dành cho giáo viên học sinh chương trình Địa lí 10, Địa lí 12, các bài báo, tạp chí, trên các nguồn Website…

- Xử lí thông tin: Sau khi thu thập được dữ liệu, các thành viên nhóm 2 phân tích

để chọn lọc lấy những thông tin tiêu biểu phục vụ cho việc viết bài báo cáo về cơcấu dân số sinh học đáp ứng được mục tiêu của nội dung dự án

- Tổng hợp thông tin: Các thành viên nhóm 2 thảo luận, tổng hợp ngắn gọn nhữngthông tin tiêu biểu mà mỗi thành viên vừa tìm kiếm, thu thập - xử lí để đưa vào bàibáo cáo Giáo viên có thể bổ sung ý kiến cho bản tổng hợp thông tin của nhóm đểđiều chỉnh (nếu cần)

Từ những thông tin thu thập được nhóm 2 sẽ xây dựng sản phẩm dự án: Làm

sở đồ tư duy và thiết kế trò chơi “Đối mặt”

3.2.7.4 Trình bày sản phẩm của dự án.

Sau khi học sinh thực hiện dự án, hoàn thiện sản phẩm dự án, giáo viên hướngdẫn học sinh kĩ năng trình bày sản phẩm dự án Với dự án dạy học Địa lí dân cư,chúng tôi đã tiến hành hướng dẫn học sinh trình bày báo cáo như sau:

- Phần 1: Giới thiệu về nhóm và tên

dự án + Giới thiệu tên dự án

+ Nhóm báo cáo chuẩn bị sản phẩm cả nhóm đã thực hiện

+ Sau khi trình bày xong bài báo cáo, các nhóm khác và giáo viên nhận xét, có thểđặt câu hỏi phát vấn Đại diện nhóm giải đáp thắc mắc Giáo viên sẽ chuẩn hóakiến thức

Ví dụ: Nhóm 2 trình bày bài báo cáo:

- Màn giới thiệu

+ Hình thức giới thiệu: bài trình chiếu Powerpoint (thời gian 1 phút)

+ Nội dung giới thiệu:

Tên sản phẩm: Cơ cấu sinh học

Hình thức sản phẩm: bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy - trò chơi “Đốimặt”

Mục tiêu: qua sản phẩm học tập của mình, nhóm trình bày hiểu biết về các loại cơ cấu dân số sinh học, ý nghĩa, ảnh hưởng của nó đến phát triển kinh

tế - xã hội thế giới và Việt Nam

Giới thiệu thành viên nhóm: Bùi Hoàng Cầm, Trần Xuân Dũng, Phan ĐìnhHiếu, Nguyễn Đình Lý, Phạm Phương Mai, Trần Kim Ngọc, Hà Anh Quân, Nguyễn Như Uyên

- Đại diện nhóm 2: Phạm Phương Mai trình bày bài thuyết trình bằng sơ đồ tư duy

và điều hành trò chơi

- Sau khi nhóm 2 trình bày xong, các nhóm khác có thể đặt câu hỏi, nhận xét Đạidiện nhóm 2 trả lời câu hỏi của các nhóm khác Giáo viên nhận xét sơ bộ và chuẩnhóa kiến thức của phần cơ cấu sinh học

28

download by : skknchat@gmail.com

3.2.7.5 Đánh giá dự án.

Sau khi báo cáo, học sinh và giáo viên sẽ tiến hành đánh giá và rút

kinh nghiệm

a) Đánh giá cá nhân, nhóm và đánh giá sản phẩm dự án

Việc đánh giá cá nhân, nhóm thông qua các phiếu đánh giá (xem Phụ lục 8):

- Kết quả bài kiểm tra 15 phút của học sinh

- Cá nhân học sinh tự đánh giá

- Các thành viên trong nhóm đánh giá lẫn nhau

- Các nhóm đánh giá kết quả dự án nhóm khác

- Giáo viên đánh giá kết quả dự án nhóm

Ví dụ: Nhóm 2 đã tiến hành đánh giá như sau:

- Số thành viên: gồm có 8 thành viên

- 8 thành viên sẽ tự đánh giá cá nhân trong quá trình thực hiện dự án

- Nhóm 2 lần lượt đánh giá từng thành viên một trong nhóm 1 thành viên sẽ được

7 thành viên còn lại đánh giá quá trình làm việc, hợp tác nhóm Kết quả nhóm 2 đánh giá sẽ là điểm trung bình cộng của 7 thành viên còn lại

- Kết quả dự án nhóm 2 sẽ được 4 nhóm còn lại đánh giá Điểm kết quả dự án

nhóm 2 là trung bình cộng điểm đánh giá từ 4 nhóm còn lại

- Giáo viên đánh giá kết quả dự án nhóm 2

Như vậy, kết quả điểm cá nhân của thành viên nhóm 2 sẽ được tính bằng điểmtrung bình chung của tự đánh giá, nhóm đánh giá cá nhân, điểm trung bình của 4nhóm còn lại đánh giá sản phẩm nhóm 2, điểm bài kiểm tra 15 phút Sau khi thống

kê thì điểm của các học sinh nhóm 2 như sau:

Bảng 5: Tổng hợp điểm đánh giá của nhóm 2

T

download by : skknchat@gmail.com

3 Hà Anh Quân

4 Nguyễn Đình Lý

5 Phạm PhươngMai

6 Đặng BíchNguyệt

7 Phan Đình Hiếu

8 Nguyễn NhưUyên

(* Điểm trung bình 4 nhóm còn lại đánh giá sản phẩm nhóm 2)

b) Rút kinh nghiệm sau khi thực hiện dự án:

Sau khi học xong dự án, học sinh rút kinh nghiệm về các mặt:

- Kiến thức học được

- Các kĩ năng học được

- Các năng lực được phát huy…

Trên cơ sở kết quả đánh giá và rút kinh nghiệm của các nhóm, giáo viên đánhgiá tổng kết và rút kinh nghiệm cho dự án tiếp theo

3.4 Giáo án minh họa.

- Trình bày được khái niệm phân bố dân cư, giải thích được đặc điểm phân bố dân

cư theo không gian và theo thời gian Phân tích được các nhân tố ảnh hưởng đến sựphân bố dân cư Liên hệ với Việt Nam

- Trình bày được các đặc điểm của đô thị hóa, phân tích được mặt tích cực và tiêucực của quá trình đô thị hóa Liên hệ với Việt Nam Đề xuất những biện pháp giảiquyết

2 Kỹ năng:

- Phân bích biểu đồ, bảng số liệu

- Phân tích và giải thích bản đồ phân bố dân cư thế giới

- Tính toán các bài tập về dân số, sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông

- Các kĩ năng khác thông qua học dự án: kĩ năng tìm kiếm, thu thập các thông tin,

tư liệu; kĩ năng xử lí thông tin; kĩ năng tổng hợp thông tin; kĩ năng giải quyết tìnhhuống thực tiễn, giao tiếp, hợp tác; kĩ năng trình bày báo cáo; kĩ năng đánh giá; kĩnăng vận dụng các kiến thức vào thực tiễn để làm những việc có ý nghĩa với bảnthân, gia đình và cộng đồng

3. Thái độ:

- Có thái độ đúng đắn về vấn đề dân số và sức ép của dân số lên tài nguyên và môitrường trên thế giới và ở địa phương, tuyên truyền cho cộng đồng để có nhữnghành đúng đắn và phù hợp

- Giáo dục thái độ thông qua việc dạy học dự án

+ Hình thành ý thức tự giác, tích cực tham gia vào các hoạt động học tập, trảinghiệm sáng tạo

+ Hình thành ý thức say mê tìm tòi, nghiên cứu khoa học

+ Khẳng định giá trị cho bản thân thông qua việc thực hiện và phối kết hợp vớicác thành viên khác để thực hiện nhiệm vụ được giao

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo,năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng công nghệ thông tin vàtruyền thông, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tính toán

- Năng lực chuyên biệt: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực sử dụngbản đồ, năng lực sử dụng số liệu thống kê, năng lực sử dụng hình ảnh - video clip

III THỜI GIAN: 4 tiết

IV CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1. Chuẩn bị của giáo viên:

a) Thiết bị, tài liệu tham

khảo.

- Phòng học có máy chiếu, máy quay, máy ảnh, máy tính và các phần mềm hỗ trợ

- Sách Giáo khoa Địa lí lớp 10, 12 (Bộ Giáo dục và đào tạo) - NXB Giáo dục

- Atlat Địa lí Việt Nam (Bộ Giáo dục và đào tạo) - NXB Giáo dục

- Các trang Web:

+ www.wipikedia Bách khoa toàn thư Việt Nam.

+ Tranh ảnh, bản đồ, video - clip liên quan, các loại phiếu học tập

+ Bài kiểm tra 15 phút của học sinh

+ Phấn, bảng, bút, nháp, giáo án word, giáo án điện tử

b) Các loại phiếu đánh giá.

- Phiếu khảo sát nhu cầu học sinh trước khi phân công nhiệm vụ và chia nhóm

- Hợp đồng học tập

- Phiếu học tập định hướng

- Kế hoạch làm việc nhóm

- Phiếu tự đánh giá của học sinh

- Phiếu các nhóm học sinh đánh giá cá nhân

- Phiếu đánh giá kết quả dự án nhóm học sinh

2. Chuẩn bị của học sinh.

- Sách giáo khoa Địa lí 10, 12 (Bộ Giáo dục và đào tạo) - NXB Giáo dục

- Các tài liệu tham khảo, trang Web giáo viên đã cung cấp cho các nhóm

- Các sản phẩm của học sinh

- Bài làm việc của các nhóm

- Các video - clip, tranh ảnh phục vụ cho việc báo cáo sản phẩm dự án

- Máy tính, máy ảnh, các công cụ phần mềm hỗ trợ

- Phương pháp dạy học theo dự án (phương pháp chính)

- Phương pháp đàm thoại

- Phương pháp nêu vấn đề

33

download by : skknchat@gmail.com

- Phương pháp thảo luận nhóm.

VI TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

Hoạt động 1: GIỚI THIỆU DỰ ÁN (Tiết 1)

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

Nội dung 1: Đặt vấn đề, tiếp nhận ý tưởng dự án.

- Bước 1: Khởi động, tạo hứng thú cho

học sinh

+ Giáo viên cho học sinh xem 1 video

clip vấn đề dân số toàn cầu (xem Phụ

lục 10).

+ Giáo viên cùng học sinh thảo luận để

xác định nội dung dự án và hình thức

sản phẩm dự án

- Bước 2: Giáo viên nêu các mục tiêu

học sinh phải đạt được sau dự án

Giáo viên đưa ra các yêu cầu học sinh

phải đạt được (Kiến thức, kĩ năng, thái

độ, năng lực định hướng hình thành) sau

khi học xong dự án

Nội dung 2: Chia nhóm học sinh, giao nhiệm vụ

- Bước 1: Chia nhóm học sinh.

+ Căn cứ vào phiếu khảo sát nhu cầu đã

phát trước đó cho học sinh để chia nhóm

đồng đều về khả năng, trình độ

+ Giáo viên chia lớp thành 5 nhóm

+ Cho học sinh ngồi theo nhóm đã chia

+ Yêu cầu mỗi nhóm bầu ra 1 nhóm

trưởng và 1 thư kí

- Bước 2: Giao nhiệm vụ cho từng

nhóm, hướng dẫn lập kế hoạch nhóm,

lập kế hoạch cho cả lớp trong thời

gian thực hiện dự án (xem Phụ lục 4)

- Học sinh di chuyển chỗ ngồi và ngồi theo nhóm đã chia

- Các nhóm bàn bạc thống nhất bầu nhóm trưởng, thư kí

- Các nhóm nhận nhiệm vụ

+ Cho nhóm trưởng bốc thăm tên dự án.

+ Đặt tên nhóm theo dự án

Nội dung 3: Hướng dẫn triển khai dự án.

- Bước 1: Giáo viên phát phiếu học tập

định hướng cho học sinh (Phụ lục 2).

+ Giáo viên cung cấp một số tài liệu

tham khảo chung cho 5 nhóm

+ Gợi ý thêm một số nguồn tài liệu

tham khảo giúp hoàn thành nhiệm vụ

+ Giáo viên hướng dẫn học sinh lập

- Giáo viên giải đáp những thắc mắc về

cách tổ chức, nội dung triển khai, tài liệu

bổ sung

- Giáo viên hẹn lịch gặp tiếp theo

* Giáo viên yêu cầu các nhóm:

+ Đảm bảo thời gian

- Nghiên cứu phiếu học tập địnhhướng

- Lắng nghe, ghi chép, hỏi giáo viênnhững nội dung chưa hiểu

- Các nhóm trưởng đại diện kí kết hợp đồng học tập

- Học sinh nêu những vướng mắc vềvấn đề của nhóm được giao nhiệm vụ

- Thư kí các nhóm ghi chép đầy

đủ nội dung yêu cầu của giáo viên

Hoạt động 2: THỰC HIỆN DỰ ÁN (Tuần 1 đến tuần 2)

HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

- Bước 1: Giáo viên theo dõi tiến trình

thực hiện dự án của học sinh:

+ Theo dõi cách phân chia nhiệm vụ

cho từng thành viên (phân chia đồng

đều, đúng khả năng, sở trường của từng

35

download by : skknchat@gmail.com