(SKKN CHẤT 2020) dạy học gắn với thực tiễn sản xuất ở địa phương thông qua bộ môn địa lý và một số chủ đề liên môn

Chính vì vậy việc tạo ra lực hút – sức hấpdẫn học sinh trong quá trình dạy học là vấn đề rất quan trọng, GV phải biết nắmbắt tâm lý và đặc điểm lứa tuổi của học sinh, vận dụng các nội du

Trang 1

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bối cảnh quốc tế, khu vực hiện nay cùng với những ảnh hưởng của nền kinh

tế tri thức đã và đang tạo ra những cơ hội nhưng đồng thời cũng đặt ra những yêucầu mới đối với ngành giáo dục trong việc đào tạo, nâng cao trình độ đội ngũ laođộng về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, nănglực cộng tác làm việc,

Trước bối cảnh đó, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung

ương (khoá XI ) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo chỉ rõ “Bảo đảm cho học sinh có trình độ trung học cơ sở (hết lớp 9) có tri thức phổ thông nền tảng, đáp ứng yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; Trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng”.

Đối với các hoạt động giáo dục, Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiệnbước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực củangười học – từ chỗ quan tâm tới việc học sinh học được gì đến chỗ quan tâm tớiviệc học sinh học được cái gì qua việc học Để thực hiện được chủ trương đó, giáoviên phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối

“truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹnăng, hình thành năng lực và phẩm chất Đặc biệt là vận dụng kiến thức để pháthiện những thế mạnh cũng như những khó khăn tại địa phương phục vụ cho việcphát triển các hoạt động kinh tế địa phương, đây cũng chính là cơ sở thực hiệnnguyên lý “Học đi đôi với hành, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà trường gắn liềnvới gia đình và xã hội”

Ở nước ta việc tổ chức dạy học gắn với sản xuất, kinh doanh chưa được nhìnnhận trên góc độ lý luận dạy học nên chưa đem lại hiệu quả giáo dục cao Gần đâytrong mô hình trường học mới, một trong những hoạt động được đặt ra là tổ chức chohọc sinh vận dụng và mở rộng kiến thức, kỹ năng trong nhà trường vào thực tế sảnxuất, kinh doanh của địa phương Việc khai thác các thành tố của hoạt động sản xuất,kinh doanh ở địa bàn nhà trường đóng như là nguồn tri thức, là phương tiện dạy học,giáo dục rất ít khi được quan tâm hoặc nếu có thường mang tính tự phát Vì vậy vaitrò, thế mạnh của những hoạt động sản xuất, kinh doanh đa dạng, muôn hình muôn

vẻ ở địa phương gần như chưa được các nhà trường biết đến và tận dụng

Vì những lí do trên, tôi chọn đề tài : “Dạy học gắn với thực tiễn sản xuất ở địa phương thông qua bộ môn địa lý và một số chủ đề liên môn” làm đối tượng

nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng quản lý và dạy học của bản thân, từ đó đónggóp một phần nhỏ bé vào công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện của ngành giáo dụcnước nhà

1download by : skknchat@gmail.com

Trang 2

3 Đối tượng nghiên cứu.

Trong phạm vi đề tài này, tôi tập trung nghiên cứu các vấn đề lí luận về dạyhọc theo định hướng gắn với thực tiễn sản xuất ở địa phương thông qua bộ mônđịa lý và một số chủ đề liên môn Từ đó đưa ra những cách tiếp cận, giảng dạy cóhiệu quả làm tiền đề áp dụng rộng rãi hơn cho những năm sau

4 Phạm vi nghiên cứu và thời gian nghiên cứu.

Phạm vi: Đề tài được thực nghiệm đối với học sinh trường THPT Nghi Lộc 5;THPT Nguyễn Duy Trinh; THPT Nghi Lộc 2; THPT Nghi Lộc 4; Xã Nghi Lâm;Nghi Văn; Nghi Kiều huyện Nghi Lộc, Nghệ An

Thời gian: từ năm 2015-2018

5 Phương pháp nghiên cứu.

Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm.

Phương pháp so sánh

Phương pháp thực nghiệm khoa học

Trang 3

PHẦN NỘI DUNGCHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG DẠYHỌC GẮN VỚI THỰC TIỄN SẢN XUẤT Ở ĐỊA PHƯƠNG THÔNG QUA BỘMÔN ĐỊA LÝ VÀ MỘT SỐ CHỦ ĐỀ LIÊN MÔN.

1.1 Cơ sở lí luận

Hiện nay, hệ thống tư vấn, định hướng nghề nghiệp cho học sinh chưa thực

sự hiệu quả nên ý thức học tập các bộ môn chưa cao Hầu hết học sinh khi sắp tốtnghiệp THPT nhưng vẫn chưa xác định được sở thích, năng khiếu, thế mạnh, hạnchế của bản thân để phục vụ cho tương lai Việc làm nghề gì sau khi thi THPTquốc gia vẫn đang mang tính cảm tính Chính vì vậy việc tạo ra lực hút – sức hấpdẫn học sinh trong quá trình dạy học là vấn đề rất quan trọng, GV phải biết nắmbắt tâm lý và đặc điểm lứa tuổi của học sinh, vận dụng các nội dung truyền tải chohọc sinh gắn liền với thực tiễn cuộc sống, trong đó có gắn với thực tiễn sản xuấtkinh doanh trong đời sống hàng ngày

1.1.1 Ý nghĩa của vận dụng dạy học gắn liền thực tiễn sản xuất kinh doanh ở địa phương.

Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh Các yếu

tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh sử dụng trong dạy học, giáo dục đều gópphần nâng cao tính trực quan giúp người học mở rộng khả năng tiếp cận với đốitượng, hiện tượng liên quan đến bài học

Giúp học sinh phát triển kỹ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức Các thành

tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh là phương tiện quan trọng giúp học sinh rènmột số kỹ năng học tập như kỹ năng quan sát, thu thập, xử lý thông tin qua đó tựchiếm lĩnh kiến thức cần thiết thu được trong quá trình tiếp cận với sản xuất, kinhdoanh; kỹ năng vận dụng kiến thức đã học để giải thích những hiện tượng, sự vật

có trong các thành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh

Kích thích hứng thú nhận thức của học sinh Trong quá trình tiếp cận với cácthành tố của hoạt động sản xuất, kinh doanh theo sự hướng dẫn của giáo viên, cáchiện tượng sự vật, các giá trị ẩn chứa trong sản xuất, kinh doanh sẽ được học sinhtìm hiểu Những điều tưởng như quen thuộc sẽ trở nên hấp dẫn hơn, sống động hơn

và học sinh sẽ có hứng thú với chúng, từ đó học sinh có được động cơ học tậpđúng đắn, trở nên tích cực và phấn đấu tiếp nhận kiến thức mới cũng như có thái

độ và hành vi thân thiện

Phát triển trí tuệ của học sinh Trong quá trình học tập, trí tuệ của học sinhđược phát triển nhờ sự tích cực hóa các mặt khác nhau của hoạt động tư duy, nhờviệc tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển khác nhau của hoạt độngtâm lí: tri giác, biểu tượng, trí nhớ,… Cho học sinh tiếp cận các thành tố của hoạtđộng sản xuất, kinh doanh đúng mục đích, đúng lúc với những phương pháp dạyhọc phù hợp, với sự hướng dẫn chi tiết mang tính định hướng, kích thích tư duy,

Trang 4

giáo viên sẽ giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, khả năng xử lý thông tin, khả năng phân tích, tổng hợp và so sánh, qua đó phát triển trí tuệ của các em.

Giáo dục nhân cách học sinh Tiến hành nghiên cứu quá trình thực tiễn sảnxuất một cách nghiêm túc, kỹ lưỡng cũng chính là rèn cho các em tác phong làmviệc nghiêm túc, khoa học

1.1.2 Phát triển một số kỹ năng mềm ở học sinh

Kỹ năng giao tiếp Trong quá trình học tập gắn với thực tiễn sản xuất, họcsinh được rèn luyện cách trình bày, diễn đạt suy nghĩ, quan điểm, nhu cầu, mongmuốn, cảm xúc của bản thân dưới hình thức nói, viết một cách phù hợp với đốitượng, hoàn cảnh và văn hóa giao tiếp; đồng thời biết lắng nghe và tôn trọng ý kiếnngười khác ngay cả khi bất đồng quan điểm Kỹ năng này giúp học sinh có mốiquan hệ tích cực với nguời khác, đồng thời biết cách xây dựng mối quan hệ với bạn

bè mới Làm việc gắn với thực tiễn sản xuất, học sinh có được môi trường giao tiếpcởi mở với bạn bè không chỉ trong phạm vi lớp học, đôi khi với nhiều đối tượngkhác mà các em gặp gỡ như nông dân, công nhân, nhà khoa học, nhà quản lý,…giáo viên lưu ý cách thức giao tiếp phù hợp cũng chính là góp phần phát triển

ở các em một loại kỹ năng sống cần thiết

Kỹ năng lắng nghe tích cực Trong quá trình giảng dạy, giáo viên lưu ý họcsinh chú ý lắng nghe người giới thiệu về sản xuất, đưa ra những câu hỏi tìm hiểusâu về sản xuất, cũng chính là hướng dẫn các em thực hành kỹ năng lắng nghe tíchcực

Kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng Cho học sinh tiếp cận với thực tiễn sảnxuất, giáo viên cần lưu ý yêu cầu học sinh tìm hiểu sự vật hiện tượng liên quan đếnsản xuất, một cách chi tiết, cụ thể và tạo điều kiện để học sinh trình bày lại đượcnhững thông tin thu thập được đồng thời bộc lộ cả suy nghĩ của các nhân học sinh

về những gì các em trình bày

Kỹ năng hợp tác Trong quá trình làm việc, học sinh sẽ biết chia sẻ tráchnhiệm, biết cam kết và cùng làm việc có hiệu quả với những thành viên khác trongnhóm để hoàn thành nhiệm vụ giáo viên giao; biết lắng nghe, tôn trọng, xem xétcác ý kiến, quan điểm của mọi người trong nhóm; đồng thời biết hỗ trợ, giúp đỡcác thành viên khác trong quá trình hoạt động; tôn trọng những quyết định chung,những điều đã cam kết

Kỹ năng tư duy phê phán Trong quá trình thực hiện các dự án sản xuất, họcsinh không chỉ thu thập thông tin rồi mô tả các hiện tượng, sự vật, quy trình đượccác em tìm hiểu mà còn cần phải biết phân tích chúng một cách có phê phán Khisắp xếp các thông tin thu thập được theo từng nội dung, các em phân tích, so sánh,đối chiếu, lí giải các thông tin thu thập được, đặc biệt là các thông tin trái chiều;xác định bản chất vấn đề, tình huống, sự vật, hiện tượng, đưa ra những nhận định

về những mặt tích cực, hạn chế của vấn đề, tình huống, sự vật, hiện tượng, Những động tác đó giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phê phán

Trang 5

Kỹ năng đảm nhận trách nhiệm Việc giáo viên giao nhiệm vụ rõ ràng, họcsinh tiếp nhận nhiệm vụ và trao đổi nhóm, phân công nhau và thực thi nhiệm vụđược giao một cách có ý thức, nhiệt tình và có kết quả Quá trình đó giúp cho kỹnăng đảm nhận trách nhiệm của học sinh được rèn luyện.

Kỹ năng đặt mục tiêu Ở từng hoạt động cụ thể, học sinh cần biết mình phảiđạt được cái gì sau buổi học tập gắn với thực tiễn sản xuất và biết phải làm gì đểđạt được mục tiêu đó Kỹ năng đặt mục tiêu giúp học sinhhoạt động có mục đích,

có kế hoạch và có khả năng thực hiện được mục tiêu do chính mình xác định

Kỹ năng quản lí thời gian Các buổi dạy học học tập gắn với thực tiễn sảnxuất bao giờ cũng bị giới hạn bởi thời gian, dù có vận dụng phương pháp dạy họctheo dự án, nghĩa là học sinh có vài ngày, đôi khi vài tuần để chuẩn bị, song thờigian vật chất dành cho việc này thực ra rất hạn chế Điều đó đòi hỏi học sinh phảibiết lên kế hoạch, sắp xếp thời gian và tuân thủ đúng kế hoạch đã định mới có thểthực hiện đầy đủ các công việc và cuối cùng có sản phẩm theo dự kiến Nếu biếttuần tự thực hiện các bước trong cả quá trình, học sinh sẽ tránh được căng thẳng do

áp lực công việc gây nên Quản lí thời gian tốt góp phần rất quan trọng vào sựthành công của cá nhân và của nhóm

Kỹ năng tìm kiếm và xử lí thông tin Trước khi học tập gắn với sản xuất,kinh doanh, học sinh đã cùng giáo viên xác định rõ chủ đề mà mình cần tìm kiếmthông tin; học sinh được thông báo về những loại thông tin cần phải tìm kiếm,nguồn/các địa chỉ tin cậy có thể cung cấp những loại thông tin đó; học sinh biếtcách chuẩn bị công cụ để thu thập thông tin; cách tiến hành thu thập thông tin theo

kế hoạch đã xây dựng, cách sắp xếp các thông tin thu thập được theo từng nộidung một cách hệ thống sau đó phân tích, so sánh, đối chiếu, lí giải các thông tinthu thập được; xem xét một cách toàn diện, thấu đáo, sâu sắc và có hệ thống cácthông tin đó và cuối cùng là viết báo cáo Những công việc nêu trên được học sinhtuần tự thực hiện Cách tổ chức như vậy sẽ giúp các em rèn được kỹ năng tìm kiếm

và xử lí thông tin trong quá trình học tập gắn với thực tiễn sản xuất

Tạo điều kiện tổ chức quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh mộtcách hợp lý: Khi làm việc các cơ sở sản xuất, giáo viên và học sinh phải gia tăngcường độ làm việc Giáo viên không thuyết trình về các hiện tượng, sự vật cần tìmhiểu mà cần hướng dẫn học sinh tự quan sát, thu thập thông tin, trao đổi trongnhóm để xử lý các thông tin, tìm hiểu về quá trình sản xuất, kinh doanh, để tìmcách trình bày lại những hiểu biết của cá nhân hoặc nhóm Đôi khi học sinh có thểđược yêu cầu tổ chức triển lãm những hiện vật, bài viết giới thiệu về quá trình sảnxuất, kinh do các em thu thập được Môi trường làm việc thay đổi đòi hỏi giáo viênphải có phương pháp dạy học, cách thức tổ chức dạy học phù hợp, sao cho tập thểhọc sinh được lôi cuốn vào công việc tìm hiểu, nghiên cứu quá trình sản xuất, kinhdoanh; đòi hỏi từng học sinh phải làm việc thực sự và phải biết hợp tác với bạn đểcùng hoàn thành nhiệm vụ được giao

Trang 6

1.2 Cơ sở thực tiễn.

1.2.1 Hướng dẫn cho học sinh học tập theo hướng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tình huống thực tiễn.

Với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật nói chung cũng như các

bộ môn khoa học nói riêng, nên các chương trình đào tạo cũng được phân chiathành các mảng kiến thức tương đối tách rời, cô lập với nhiều khái niệm tương đốikhó nhớ Vì vậy để nâng cao hiệu quả giảng dạy, giáo viên đang cố gắng trình bàycho học sinh thấy được mối quan hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực trong từng môn họccũng như mối quan hệ giữa các bộ môn khoa học khác nhau: Địa lý, Sinh học, Hóahọc, Kinh tế, Lịch sử,…

Khi hướng dẫn cho học sinh tìm hiểu kiến thức bất kỳ lĩnh vực nào, giáoviên nên sử dựng hệ thống câu hỏi mở rộng theo hướng tích hợp kiến thức gắn vớithực tiễn sẽ giúp cho học sinh chủ động tìm câu trả lời, đồng thời sẽ liên hệ đượcvới bản thân và địa phương sinh sống

Tuy nhiên để dạy theo cách tích hợp như trên, người giáo viên phải biếtchon những vấn đề quan trọng, mấu chốt của chương trình để triển khai, còn phầnkiến thức đễ hiểu có thể hướng dẫn cho học sinh về nhà đọc SGK hoặc các tài liệutham khảo Đồng thời giáo viên phải biết vận dụng thực tiễn sản xuất tại địaphương phù hợp với nội dung bài giảng thì sẽ tăng hứng thú, say mê cho học sinhhọc tập, tìm hiểu bộ môn

Nếu giáo viên kết hợp tốt phương pháp dạy học tích hợp sử dụng các tìnhhuống thực tiễn, ngoài giúp học sinh chủ động, tích cực say mê học tập còn giúphọc sinh hiểu thêm được được các nội dung liên quan đến các hoạt động sản xuất:Nông nghiệp, Lâm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp,… tại địa phương

1.2.2 Hướng dẫn học sinh liên hệ các nội dung lý thuyết với thực tiễn sản xuất tại địa phương.

Nếu trong quá trình dạy học, nếu giáo viên có định hướng liên hệ với thựctiễn sản xuất tại địa phương với các kiến thức trong SGK thì học sinh sẽ dễ hứngthú và nhớ bài hơn Rất nhiều các vấn đề khoa học có thể kiên hệ được với cáchoạt động sản xuất: Lý thuyết về vị trí địa lý, các điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh

tế xã hội, môi trường sinh thái, ý nghĩa của các di tích có giá trị lịch sử,…

1.2.3 Hướng dẫn học sinh thông qua các dự án thực tiễn.

Vai trò của giáo viên vô cùng quan trọng trong quá trình hướng dẫn gắn giáodục với hoạt động sản xuất kinh doanh địa phương, bởi hoạt động này luôn đòi hỏi

họ phải đưa ra được các chủ đề, hình thức tổ chức hoạt động phù hợp, linh hoạtsáng tạo trong quá trình giảng dạy Đặc biệt bản thân người giáo viên cần nhạybén, nắm rõ thực tế, tình hình của địa phương Cùng đó phải dựa vào mục tiêu, nộidung, phân phối chương trình các môn học thuộc cấp, lớp dự kiến tổ chức hoạtđộng; Điều kiện thực hiện hoạt động trải nghiệm sáng tạo của địa phương (đặc

Trang 7

điểm tình hình sản xuất, đời sống kinh tế, văn hóa); Điều kiện tổ chức thực hiệncủa nhà trường về cơ sở vật chất, thiết bị, đội ngũ giáo viên,…Mặt khác, ở địaphương có các cơ sở sản xuất, giáo viên cần nghiên cứu kĩ nội dung bài giảng, tìmmối liên hệ giữa kiến thức trong bài giảng với lĩnh vực, tính chất, quy mô của sảnxuất, kinh doanh, dịch vụ tại địa phương để xây dựng nội dung của hoạt động.

Căn cứ vào tình hình cụ thể giáo viên xác định hình thức, nội dung, phươngpháp tìm hiểu và yêu cầu báo cáo thu hoạch sau tìm hiểu rồi giao cho học sinh thựchiện Đặc biệt giáo viên cần chú trọng tới các vấn đề, đối tượng có liên quan đếnkiến thức trong chương trình giáo dục phổ thông Như vậy sẽ tạo điều kiện cho họcsinh liên hệ, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các vấn đề thực tiễn…

Để tăng sự trải nghiệm, giáo viên cần có định hướng, giao nhiệm vụ quansát, tìm hiểu, phân tích để rút ra những gì có thể học được qua các sự kiện, hiệntượng, đối tượng

CHƯƠNG 2: QUY TRÌNH VẬN DỤNG BÀI HỌC VỚI THỰC TIỄN SẢNXUẤT

2.1 Quy trình chung

Xác định vấn đề: giao nhiệm vụ cho học sinh (hoạt động tìm hiểu thựctiễn), giúp học sinh phát hiện vấn đề, làm rõ tiêu chí của sản phẩm Để tổ chức hoạtđộng này, giáo viên cần lựa chọn một tình huống gắn với ứng dụng của kiến thứccần dạy trong thực tiễn để giao cho học sinh tìm hiểu, xác ðịnh vấn ðề cần giảiquyết Tùy thuộc nội dung cụ thể mà nhiệm vụ này có thể ðược thực hiện hoàntoàn trên lớp hoặc giao cho học sinh tìm hiểu một phần trước khi tổ chức thảo luậntrên lớp để xác định vấn đề/tiêu chí của sản phẩm Từ vấn đề cần giải quyết kèmtheo sản phẩm phải hoàn thành với các tiêu chí cụ thể, học sinh cần phải nghiêncứu về kiến thức có liên quan cần sử dụng trong việc giải quyết vấn đề, thiết kế sảnphẩm Đây là những kiến thức thuộc chương trình giáo dục phổ thông mà học sinhphải học Hoạt động nghiên cứu kiến thức nền cũng bao hàm cả yêu cầu luyện tậpvận dụng kiến thức để trả lời các câu hỏi và làm các bài tập để đáp ứng yêu cầu cầnđạt về kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông

Giải quyết vấn đề: học sinh được hướng dẫn để đề xuất các giải pháp giảiquyết vấn đề; rút ra các hệ quả có thể lựa chọn giải pháp khả thi; thiết kế môhình; tiến hành mẫu thử nghiệm; phân tích số liệu thực nghiệm và đánh giá;hoàn thiện mô hình thiết kế

Thời gian giành cho hoạt động này chủ yếu là ngoài giờ lên lớp (sử

dụng thời lượng dành cho hoạt động trải nghiệm của các môn học)

2.2 Kĩ thuật tổ chức các hoạt động dạy học

Mục tiêu: mô tả rõ yêu cầu cần đạt và sản phẩm học tập mà học sinhphải hoàn thành khi thực hiện hoạt động

Trang 8

Nội dung: mô tả rõ nội dung và cách thức thực hiện hoạt động (học sinh phải làm gì? làm như thế nào? làm ra sản phẩm gì?).

Sản phẩm: mô tả dự kiến sản phẩm mà học sinh có thể hoàn thành;những khó khăn, sai lầm học sinh có thể mắc phải

Đánh giá: phương án đánh giá các sản phẩm dự kiến của học sinh (tậptrung

làm rõ nguyên nhân khó khăn, sai lầm, chưa hoàn thiện của sản phẩm); chỉnh sửa,hoàn thiện sản phẩm để học sinh ghi nhận, sử dụng

2.3 Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học

Hoạt động 1: Tìm hiểu thực tiễn, phát hiện vấn đề

Nhiệm vụ ban đầu giao cho học sinh có thể là yêu cầu tìm hiểu và giảithích về một quy trình thực tiễn sản xuất với ý đồ làm xuất hiện vấn đề cầnnghiên cứu để "cải tiến" quy trình đó

Trong trường hợp cần thiết, quá trình chuyển giao nhiệm vụ cho học sinhbao gồm việc giới thiệu về các kiến thức khoa học có liên quan và được sử dụngtrong tình huống, quy trình sản xuất mà học sinh phải tìm hiểu

Học sinh thực hiện hoạt động tìm hiểu về quy trình thực tiễn sản xuất đượcgiao để thu thập thông tin, xác định vấn đề cần giải quyết và kiến thức có liênquan cần sử dụng để giải quyết vấn đề

Căn cứ vào kết quả hoạt động tìm tòi, nghiên cứu của học sinh, giáo viên tổchức cho các nhóm học sinh báo cáo, thảo luận, xác định vấn đề cần giải quyết

Trên cơ sở các sản phẩm của cá nhân và nhóm học sinh, giáo viên đánh giá,nhận xét, giúp học sinh nêu được các vấn đề cần tiếp tục giải quyết, xác định đượccác tiêu chí cho giải pháp (sản phẩm khoa học hoặc sản phẩm kĩ thuật) cần thựchiện để giải quyết vấn đề đặt ra Từ đó định hướng cho hoạt động tiếp theo của họcsinh

Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền (tổ chức dạy học các kiến thức có liên quan theo chương trình giáo dục phổ thông; sử dụng thời gian phân phối của chương trình cho nội dung tương ứng)

Học sinh được hướng dẫn hoạt động học kiến thức mới có liên quan, baogồm hoạt động nghiên cứu tài liệu khoa học (sách giáo khoa), làm bài tập, thínghiệm, thực hành để nắm vững kiến thức

Vận dụng kiến thức mới vừa học và các kiến thức đã biết từ trước, học sinh

cố gắng giải thích về quy trình/thiết bị được tìm hiểu Qua đó xác định được nhữngvấn đề cần tiếp tục hoàn thiện theo yêu cầu của nhiệm vụ học tập

Trang 9

Giáo viên tổ chức cho các nhóm học sinh trình bày về kiến thức mới đãtìm hiểu và vận dụng chúng để giải thích những kết quả đã tìm tòi, khám pháđược trong hoạt động 1.

Căn cứ vào kết quả báo cáo và thảo luận của các nhóm học sinh, giáo viênnhận xét, đánh giá, "chốt" kiến thức, kĩ năng để học sinh ghi nhận và sử dụng;làm rõ hơn vấn đề cần giải quyết; xác định rõ tiêu chí của sản phẩm ứng dụng

mà học sinh phải hoàn thành trong Hoạt động 3

Hoạt động 3: Giải quyết vấn đề

Căn cứ vào tiêu chí của sản phẩm, học sinh đề xuất giả thuyết hoặc giải pháp giải quyết vấn đề

Khuyến khích học sinh thảo luận theo nhóm để đề xuất các ý tưởng khácnhau, sau đó thống nhất lựa chọn giải pháp khả thi nhất

Học sinh lựa chọn phương án thực hiện các hoạt động sản xuất Phân tích

số liệu rút ra kết luận kết quả thực nghiệm

Giáo viên tổ chức cho các nhóm học sinh báo cáo kết quả và thảo luận.Trên cơ sở sản phẩm học tập của học sinh, giáo viên nhận xét, đánh giá;học sinh ghi nhận các kết quả và tiếp tục chỉnh sửa, bổ sung, hoàn thiện sảnphẩm

CHƯƠNG 3 TỔ CHỨC DẠY HỌC GẮN VỚI THỰC TIỄN

SẢN XUẤT 3.1 Bài học liên quan

Chủ đề: Vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân

bố nông nghiệp Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp (Địa lý 10)

Chủ đề: Công dân với sự phát triển kinh tế (GDCD 11)

Chủ đề: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông (GDCD 11)

Chủ đề: Chế biến và bảo quản một số nông lâm thủy sản ở địa phương(Công nghệ 10)

3.2 Xác định mối liên hệ nội dung bài học với thực tiễn sản xuất tại địa phương.

Trong sản xuất nông nghiệp, điều kiện tự nhiên có ảnh hưởng rất lớn đến sựsinh trưởng và phát triển của cây trồng Trong đó các yếu tổ cụ thể: thời tiết, khíhậu, địa hình, độ ẩm, thổ nhưỡng, mang tính định hướng lớn đến việc phân bố sảnphẩm Bên cạnh đó, trong nền kinh tế thị trường hiện nay, các yếu tố maketing sảnphẩm trở nên vô cùng quan trọng trong việc tiêu thụ sản phẩm

Việc xác định đúng sản phẩm thế mạnh, và công tác truyền thông tốt sẽmang lại hiệu quả kinh tế địa phương cao

Trang 10

Trên địa bàn các xã trường đóng, hoạt động kinh tế chủ yếu của các hộ giađình chủ yếu là thuần nông Bản thân học sinh cũng là một nguồn lao động của giađình Vì vậy việc áp dụng các kiến thức đã được học vào các hoạt động sản xuấtcủa gia đình có một ý nghĩa hết sức to lớn về nhiều mặt.

Giáo viên các bộ môn có vai trò rất lớn trong việc định hướng, kích thíchđược học sinh phát hiện ra vấn đề, mạnh dạn đề xuất các giải pháp trong việc pháthuy tính hiệu quả kinh tế địa phương

Đối với nội dung này, học sinh có thể vận dụng những kiến thức như: Phântích, tổng hợp các điều kiện ảnh hưởng tới các hoạt động kinh tế địa phương; cácphương án nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ sản phẩm,…

3.3 Chuẩn bị phương án tổ chức dạy học.

Đối với giáo viên:

3.3.1 Khảo sát cơ sở: Tìm hiểu tình hình một số hoạt động sản xuất nông nghiệp trên địa bàn các xã miền tây Nghi Lộc

3.3.2 Lựa chọn nội dung

Chủ đề: Vai trò, đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân

bố nông nghiệp Một số hình thức tổ chức lãnh thổ nông nghiệp (Địa lý 10)

Chủ đề: Công dân với sự phát triển kinh tế; Cạnh tranh trong sản xuất và lưuthông (Công nghệ 10)

Chủ đề: Chế biến và bảo quản một số nông lâm thủy sản ở địa phương(Công nghệ 10)

3.3.3 Lập kế hoạch dạy học.

Thời gian thực hiện chủ đề dạy học: 3 tiết

- Hoạt động khởi động: 0,5 tiết, thực hiện trên lớp

+ Giáo viên giới thiệu một số mô hình sản xuất kinh tế nông nghiệp tại địa phương.+ Đưa ra những yêu cầu về thời gian cho học sinh/ nhóm học sinh thực hiện

+ Giáo viên liên hệ với những hộ sản xuất gần trường nhất (gia đình học sinh) để

HS đến tham quan, tìm hiểu quy trình sản xuất các nông phẩm, thu hoạch, sơ chế,bảo quản, hiệu quả kinh tế, đăng kí bảo hộ,…

- Hoạt động hình thành kiến thức mới: 1,5 tiết, thực hiện trên lớp

Giáo viên dạy 1,5 tiết trên lớp để tìm hiểu về các yếu tố ảnh hưởng đến sinh

trưởng, phát triển và phân bố của cây trồng

+ Giáo viên hướng dẫn cơ sở lí thuyết trong việc thực hiện các bước sản xuất.+ Giáo viên hướng dẫn học sinh lựa chọn các hoạt động sản xuất để nghiên cứu và thực hiện

Trang 11

- Hoạt động trải nghiệm thực tế:

+ Giáo viên phối hợp với nhà trường, hội cha mẹ học sinh đưa học sinh đến các giađình sản xuất ở các xã

+ Học sinh sẽ được nghe trình bày về tình hình sản xuất, giá trị thương mại của sản phẩm, hiệu quả kinh tế, triển vọng phát triển trong tương lai

+ Học sinh tham quan các cánh đồng sản xuất

Lưu ý: Giáo viên có thể kết hợp với các giáo viên bộ môn khác để cùng đưa

học sinh của cả khối học sinh đi tham quan trải nghiệm thực tế

- Hoạt động củng cố, luyện tập: 0,5 tiết, thực hiện trên lớp

+ Các nhóm học sinh báo cáo kết quả thu thập được sau khi trải nghiệm thực tế.+ Hình thức báo cáo: bản báo cáo trên giấy hoặc bản powerpoint

+ Cho học sinh thảo luận giữa các nhóm

+ Giáo viên tổng hợp, chốt nội dung kiến thức cần lưu ý

- Hoạt động vận dụng, mở rộng: 0,5 tiết, thực hiện trên lớp

+ Giáo viên hướng dẫn HS lựa chọn các hoạt động sản xuất, quy mô hộ gia đình.+ Thảo luận nhóm, lớp để cùng tìm ra quy trình sản xuất, nâng cao hiệu quả sản phẩm, khả năng áp dụng cao

Đối với học sinh:

- Tìm hiểu về các quy trình sản xuất nông sản tại các xã thông qua các kênh thông tin, khảo sát thực tế

- Chuẩn bị bút, vở ghi chép, máy ảnh, bảng thu thập số liệu,…

3.4 Kế hoạch dạy học.

Chủ đề: Dạy học gắn với thực tiễn sản xuất ở địa phương thông qua bộ

môn địa lý và một số chủ đề liên môn

3.4.1 Mục tiêu

3.4.1.1 Kiến thức

- HS biết được kiến thức về các nhân tố ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và phát triển của một số cây nông sản

- Áp dụng kiế thức về thu hoạch, chế biến, bảo quản sản phẩm;

- Đề xuất được các giải pháp nhằm nâng cao giá trị trên thị trường

3.4.1.2 Kĩ năng

- Rèn luyện các năng lực, kỹ năng trong quá trình thực hiện dự án

- Rèn luyện tính tỉ mỉ cẩn thận khi trực tiếp tham gia các hoạt động thực tiễn

1 1download by : skknchat@gmail.com

Trang 12

3.4.1.3 Thái độ

- Quan tâm đến các thao tác cơ bản trong qui trình sản xuất một nông phẩm

- Chủ động nhận nhiệm vụ thực hiện một số giải pháp trong sản xuất hàng hóa

- Chia sẻ hợp tác có tinh thần xây dựng khi trao đổi các vấn đề bài học

3.4.1.4 Năng lực

+ Năng lực tự học: Học sinh tự tìm hiểu các kiến thức liên quan đến chủ đề bằng các thông tin từ Internet, sách báo

+Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề: Phát hiện các vấn đề trong quá

trình thực hiện dự án và đưa ra các biện pháp giải quyết vấn đề

+ Năng lực ngôn ngữ: Phát huy năng lực ngôn ngữ trong quá trình thuyết trình trước đám đông

+ Năng lực giao tiếp: Rèn kĩ năng giao tiếp với bạn bè, thầy cô và các bác nông dân

+ Năng lực hợp tác, làm việc nhóm: Phát huy hiệu quả làm việc nhóm,…

3.5 Ma trận mức độ nhận thức.

Trang 13

Nội dung Mức độ nhận thức

Đặc điểm Trình bày được vai Thế mạnh nhân tố - Phân tích các - Đưa ra được

sản xuất trò và đặc điểm của tự nhiên và các nhân hoạt động kinh các giải pháp nông sảnxuất nông tố kinh tế - xã hội tế chủ yếu của nâng cao chất nghiệp, các nghiệp; các nhân ảnh hưởng đến sự địa phương lượng sản phẩm; nhân tố ảnh tố tự nhiên và các phát triển và phân tìm ra được sản hưởng tới nhân tố kinh tế - xã bố nông nghiệp ở phẩm điển hình

Chế biến và Biết được mục đích Hiểu được các dặc Phân tích được Đề xuất các giải bảo quản và nghĩa của công điểm cơ bản của đặc điểm cơ bản pháp bảo quản một số tác chế biến , bảo nông lâm thuỷ sản của một số nông sản phẩm của địa nông lâm quản sản phẩm và ảnh hưởng của sản, ảnh hưởng phương trên cơ thủy sản ở đk MT đến chất của các điều sở lý thuyết và địa phương lượng của nông lâm kiện tới chế biến thực tiễn.

thuỷ sản trong bảo và baỏ quản.

quản chế biến Cạnh tranh Nêu được khái Hiểu được mục đích Phân tích được Đề xuất được các trong sản niệm cạnh tranh cạnh tranh trong sản Tình hình cạnh giải pháp nhằm xuất và lưu trong sản xuất, lưu xuất và lưu thông tranh và lưu nâng cao sức thông hàng thông hàng hóa và hàng hóa, các loại thông hàng hóa cạnh tranh và lưu hóa nguyên nhân dẫn cạnh tranh và tính tại địa phương thông hàng hóa

đến cạnh tranh hai mặt của cạnh

tranh.

Nhận xét được vài nét về tình hình

cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông

hàng hóa.

13

Trang 14

download by : skknchat@gmail.com

Trang 15

- HS trình bày quy trình sx nông phẩm hàng hóa hoàn chỉnh

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu kiến thức về đặc điểm, các nhân tố ảnh hưởng tới sự phát triển và phân bố nông nghiệp:

Họat động: Cá nhân/ cặp. 1 Đặc điểm của sản xuất nông

B1: HS dựa vào SGK, vốn hiểu biết nghiệp

trình bày đặc điểm của sản xuất nông a Đất trồng là tư liệu sản xuất chủ yếu

B2 HS trình bày, GV chuẩn kiến thức b Đối tượng của sản xuất nông nghiệp

là cây trồng, vật nuôi

c Sản xuất nông nghiệp có tính mùa

B1 HS dựa vào kênh chữ SGK, vốn d Sản xuất nông nghiệp phụ thuộc chặt

chẽ vào điều kiện tự nhiên

hiểu biết để trả lời: e Trong nền kinh tế hiện đại, nông

- Có những nhóm nhân tố nào ảnh

nghiệp trở thành hàng hóa

hưởng tới phân bố nông nghiệp? Mỗi 2 Các nhân tố ảnh hưởng tới sự

nhóm có những nhân tố nào? phân bố nông nghiệp:

- Phân tích ảnh hưởng của từng nhân tố a Vị trí địa lý:

tới phân bố nông nghiệp? Lấy ví dụ cụ

thể để chứng minh b Nhân tố tự nhiên:

( Nhóm 1-2 phân tích yếu tố tự nhiên, - Đất:

nhóm 3-4 phân tích kinh tế xã hội ) - khí hậu – nước:

14

Trang 16

Trang 17

B2 HS trình bày, GV chuẩn kiến thức - Sinh vật:

c Nhân tố kinh tế – xã hội:

- Dân cư và lao động:

- Sở hữu ruộng đất;

- Tiến bộ khoa học – kĩ thuật;

- Thị trường tiêu thụ:

Hoạt động 2.2: Tìm hiểu kiến thức về công dân với phát triển kinh tế

* Hoạt động thảo luận: Nhóm 3 Phát triển kinh tế và ý nghĩa của

- GV: Trình bày sơ đồ về nội dung của phát triển kinh tế đối với cá nhân, phát triển kinh tế:gia đình và xã hội

Tăng trưởng KT a Phát triển kinh tếPhát triển KT Cơ cấu KT hợp lý - Phát triển KT là sự tăng trưởng KT

Công bằng xã hội gắn liền với cơ cấu KT hợp lý, tiến bộ

và công bằng xã hội.

* Phát triển KT là gì? Tăng trưởng KT,

Cơ cấu KT? Cơ cấu ngành KT, vùng

kinh tế, liên hệ ở địa phương?

* Thế nào là xd cơ cấu KT hợp lý, tiến

bộ? Liên hệ ở địa phương?

* Vì sao tăng trưởng KT phải đi đôi với

công bằng xã hội? Liên hệ ở địa

phương?

b Ý nghĩa của phát triển kinh tế đối

* KL: Tăng trưởng KT tạo điều kiện

thuận lợi để giải quyết công bằng xh,

với cá nhân gia đình và xã hội

khi công bằng xh được đảm bảo tạo

động lực để phát triển KT - Đối với cá nhân

- HS: Đại diện nhóm trình bày, cả lớp Phát triển kinh tế tạo điều kiện để lao

- GV: N/xét , bổ sung, kết luận nâng cao chất lượng cuộc sống vật chất

* Hoạt động: thảo luận: Nhóm cũng như tinh thần, phát triển con

- GV: * Ý nghĩa của phát triển kinh tế:

người toàn diện

- Đối với gia đình

+ Đối với cá nhân? Liên hệ thực tiễn? Phát triển kinh tế là tiền đề, cơ sở quan+ Đối với gia đình? Liên hệ thực tiễn? trọng để thực hiện tốt các chức năng gia

đình: kinh tế, sinh sản, chăm sóc và

Trang 18

+ Đối với xã hội? Liên hệ thực tiễn? giáo dục, đảm bảo hạnh phúc gia đình;

- Liên hệ về tình cảm, trách nhiệm và xây dựng gia đình văn hoá

động cơ phấn đấu để góp phần vào sự - Đối với xã hội

nghiệp phát triển KT đất nước + Tăng thu nhập quốc dân và phúc lợi

- HS: Đại diện nhóm trình bày, cả lớp xã hội, chất lượng cuộc sống cộng

- GV: N/xét , bổ xung, kết luận + Giải quyết công ăn việc làm, giảm

thất nghiệp và tệ nạn xã hội

* KL: Tích cực tham gia phát triển kinh + Phát triển văn hóa, giáo dục, y tế

tế vừa là quy ền lợ i, vừa là nghĩa vụ đảm bảo ổn định kinh tế, chính trị, xãhội

công dân, góp phần thực hiện dân giàu, + Củng cố an ninh quốc phòng, giữ

nước mạnh, xh công bằng, dc, văn minh.

vững chế độ chính trị, tăng cường hiệulực quản lý của nhà nước

+ Khắc phục tụt hậu về kinh tế, xâydựng nền kinh tế độc lập tự chủ, mởrộng quan hệ quốc tế

2.3 Chế biến và bảo quản một số nông lâm thủy sản ở địa phương

Hoạt động: cá nhân 4 Mục đích, ý nghĩa của công tác bảo

GV đưa các ví dụ trên để yêu cầu HS quản, chế biến nông lâm thuỷ sản:

chỉ rõ mục đích của việc bảo quản a Mục đích, ý nghĩa của công tác bảo

quản nông lâm thuỷ sản:

Nhằm duy trì đặc tính ban đầu củaGV: Kể các hoạt động chế biến nông nông lâm thuỷ sản, hạn chế tổn thất vàlâm thuỷ sản mà em biết? chất lượng của chúng

HS: sát thóc thành gạo, làm mì sợi, b Mục đích, ý nghĩa của công tác chếmiến, bún khô, mì ăn liền, đóng hộp

biến nông lâm thuỷ sản:

hoa quả, chế biến nước uống từ hoa

GV: Mục đích của các hoạt động chế - tạo điều kiện cho việc bảo quản

biến đó là gì? - Tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị đáp

Hoạt động: thảo luận nhóm:

ứng nhu cầu người tiêu dùngNhóm 1: Những điều kiện nào của môi 5 ảnh hưởng của điều kiện môi

16

Trang 19

trường có thể ảnh hưởng tới chất

lượng nông lâm thủy sản trong quá

trình bảo quản?

Nhóm 2: Phân tích ảnh hưởng của độ

ẩm đến chất lượng của nông lâm

thủy sản?

Nhóm 3; : Phân tích ảnh hưởng của

nhiệt độ đến chất lượng của nông

Độ ẩm cho phép bảo quản thóc gạo là

70 -80%, rau quả tươi là 85 - 90%

- Nhiệt độ không khí tăng thuận lợi cho

sự phát triển của vi sinh vật và côn trùng gây hại, thúc đẩy các phản ứngsinh hoá của sản phẩm đánh thứcquá trình ngủ nghỉ của hạt, làm giảmchất lượng sản phẩm

- Các sinh vật gây hại như chuột, visinh vật, nấm , sâu bọ Khi gặp điềukiện môi trường thuận lợi chúng pháttriển nhanh, xâm nhập và phá hoạinông lâm thủy sản

Hoạt động 2.4: Cạnh tranh trong sản xuất và lưu thông hàng hóa.

* Hoạt động : Thảo luận nhóm 6 Cạnh tranh và nguyên nhân dẫn đến

- GV: * Cạnh tranh là gì? Tại sao cạnh cạnh tranh

tranh lại là sự cần thiết, khách quan a Khái niệm cạnh tranh

trong sản xuất và lưu thông hàng hoá? cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh giữa các Nêu ví dụ thực tiễn?

chủ thể kinh tế trong sản xuất, kinh doanh hàng hóa nhằm giành những điều kiện thuận

* Nguyên nhân của cạnh tranh lợi để thu được nhiều lợi nhuận.

trong sản xuất và lưu thông hàng hóa? b Nguyên nhân đẫn đến cạnh tranh

Nêu ví dụ thực tiễn minh hoạ? + Trong nền sản xuất hàng hóa, do tồn tại

- HS: Đại diện trả lời, bổ sung nhiều chủ sở hữu khác nhau, tồn tại với tư

- GV: N/xét, bổ sung, kết luận cách là những đơn vị kinh tế độc lập trong quá

trình sản xuất, kinh doanh nên phải cạnh tranh với nhau.

+ Do điều kiện sản xuất của mỗi chủ thể kinh

tế lại khác nhau, nên chất lượng hàng hóa và chi phí sản xuất khác nhau, kết quả sản xuất,

17

Trang 20

Trang 21

kinh doanh giữa họ không giống nhau ,

Để giành lấy các điều kiện thuận lợi, tránh được những rủi ro, bất lợi trong sản xuất và lưu thông hàng hóa, dịch vụ, tất yếu giữa họ

có cạnh tranh với nhau.

7 Mục đích của cạnh tranh và các loại cạnh tranh

a Mục đích của cạnh tranh

* Hoạt động: Thảo luận nhóm MỤC ĐÍCH CỦA CẠNH TRANH

Nhằm giành những đk thuận lợi

- GV: * Mục đích của cạnh tranh là gì? để thu nhiều lợi nhuận

Để đạt mục đích, những người tham gia

cạnh tranh thông qua các loại cạnh tranh

nào?

- Giành nguồn nguyên liệu và các nguồn lực

* Hãy kể các loại cạnh tranh và sản xuất khác;

cho biết tại sao cạnh tranh lại có nhiều - Giành ưu thế về khoa học và công nghệ; loại như vậy? Nêu ví dụ thực tiễn ? - Giành thị trường, nơi đầu tư, các hợp đồng

và các đơn đặt hàng;

- Giành ưu thế về chất lượng, giá cả hàng

- HS: Đại diện trả lời, bổ xung hóa và phương thức thanh toán

- GV: nhận xét, bổ sung, kết luận b.Các loại cạnh tranh

- Cạnh tranh giữa người bán với nhau

CÁC - Cạnh tranh giữa người mua

LOẠI với nhau

CẠNH - Cạnh tranh trong nội bộ

Hoạt động 2.5: Hoạt động trải nghiệm thực tế

+ Giáo viên phối hợp với nhà trường, hội cha mẹ học sinh đưa học sinh đến các hộ gia đình (các cơ sở sản xuất) tại địa phương

+ Học sinh sẽ được nghe báo cáo của chủ cơ sở sản xuất báo cáo về quy mô,quy trình sản xuất nông sản, hiệu quả kinh tế, triển vọng phát triển trong tương lai.+ Học sinh tham quan các khhu vực sản xuất, tìm hiểu về quy trình sản xuất các nông phẩm: công tác chuẩn bị thu hoạch, chế biến, bảo quản,…

Lưu ý: Giáo viên có thể kết hợp với các giáo viên bộ môn khác để cùng đưa học sinh của cả khối học sinh đi tham quan trải nghiệm thực tế

18

Trang 22

Trang 23

Sản phẩm học tập: HS ghi chép những thu thập và quan sát (hình ảnh) để làm dẫn

chứng và tư liệu sinh động

4.1 Dự án Giải pháp nâng cao giá trị cho cây hàng tăm vùng tây Nghi Lộc.

(Học sinh thực hiện: Nguyễn Thành Long, Trần Thị Quỳnh lớp 10A2-THPT Nghi Lộc 5, năm học 2015-2016 Sản phẩm đạt giải Nhì cấp quốc gia cuộc thi Vận dụng kiến thức liên môn giải quyết các tình huống thực tiễn)

Trang 24

4.1.1 Tên Dự án: Giải pháp nâng cao giá trị cho cây hàng tăm vùng tây

Nghi Lộc.

4.1.2 Mục tiêu giải quyết tình huống.

Cây hành tăm là một loại gia vị quen thuộc của người dân Việt Hành tămđược trồng nhiều ở miền Trung nước ta Ở vùng Tây Nghi Lộc, khoảng vài chụcnăm trở lại đây người dân đã trồng hành tăm không chỉ ở trong vườn của gia đình

mà còn trồng ở ngoài đồng ruộng

Thông qua quá trình tìm hiểu thông tin trên các phương tiện truyền thông vềgiá trị của cây hành tăm, chúng em – Những học sinh còn ngồi trên ghế nhàtrường, và cũng là những người con cháu trên quê hương, chúng em muốn nhâncuộc thi này tìm hiểu và đề xuất những giải pháp cho các bác nông dân trongvùng nâng cao giá trị cho cây hành tăm quê nhà

Cụ thể hơn nữa, chúng em sẽ vận dụng kiến thức của các môn học như Sinh học, Địa lí, Toán học , Hoá học, và tìm kiếm các thông tin trên mạng internet để tìm hiểu cụ thể về đặc điểm và công dụng của cây hành tăm Từ đó,tập hợp thành một bài viết hữu ích để tặng cho các bác nông dân trong vùng Đồng thời với việc trao đổi này, chúng em sẽ phỏng vấn và thu thập số liệu trên các xã Lâm – Văn – Kiều xem xét tình hình trồng hành tăm và những thuân lợi, khó khăn mà người nông dân đang gặp phải Cuối cùng, chúng em sẽ vận dụng kiến thức Tin học ít ỏi của mình thiết kế logo cho sản phẩm, cây hành có tên, giá sẽ bán được cao hơn,

đó là ước mơ và là mục tiêu hành động của chúng em

4.1.3 Tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến việc giải quyết tình huống.

4.1.3.1 Vận dụng kiến thức liên môn nghiên cứu tổng quan về cây hành tăm

nói chung và tình hình trồng hành tăm trên các xã Lâm – Văn – Kiều.

- Địa lý: Cây hành tăm, hành trắng thuộc họ Hành, được trồng phổ biến ở các

tỉnh miền Trung, trồng làm rau gia vị và lấy củ để làm thuốc Có thể nhân giống bằng

củ hay tách bụi vào vụ Đông xuân, thu hoạch củ vào vụ Hè thu Trồng hành vốn đầu

tư thấp nhưng hiệu quả cao hơn các loại rau ăn lá khác Cây hành góp phần tăng thunhập, nâng cao đời sống cho người trồng rau

Vùng các xã Lâm- Văn – Kiều vốn là vùng cao nhất của huyện Nghi Lộc Tuynhiên, được thiên nhiên ưu đãi, vùng này có thể phát triển nông nghiệp lúa nước.Diện tích đất tơi xốp,bằng phẳng khá rộng nên rất thích hợp cho việc trồng hànhtăm

- Sinh học: về thời vụ: Mùa vụ thích hợp cho cây hành là trồng vào tháng 9- 10

(đầu mùa mưa), thu hoạch thân, lá vào tháng 1- 2 (khoảng 3- 4 tháng sau trồng) vàthu họach củ vào tháng 3- 5 (6- 7 tháng sau trồng) Tuy nhiên trồng trái vụ có giá báncao hơn

- Công nghệ: Trước khi chuẩn bị vào vụ trồng hành nên tiến hành cày lật đất để

xử lý cỏ dại và các mầm bệnh nằm lại trong đất từ vụ trước

Trang 25

- Hoá học: Làm đất và kỹ thuật trồng: Đất trồng Hành nên chọn những loại đất

thịt nhẹ, cát pha, tơi xốp, giàu mùn, thoát nước tốt Cây hành không kén đất nên cóthể sản xuất trên các chân đất cát ven biển Độ pH thích hợp 6,0- 6,5, nguồn nướckhông bị ô nhiểm từ các khu công nghiệp, bệnh viện, khu nghĩa trang và phải xađường quốc lộ

- Toán học: Đất trồng hành phải được làm kỷ, tơi xốp và sạch cỏ dại Lên luống

rộng 1,2 – 1,5 m, rãnh rộng 0,2 – 0,3m và độ cao luống là 20- 25 cm Sau khi lênluống, bón phân Mỗi luống trồng 5-6 hàng dọc hoặc bố trí hàng ngang tùy theo điềukiện từng vùng, khoảng cách hàng – hàng 20 – 25 cm

Hành giống nên chọn những củ chắc, có đường kính từ 1cm trở lên Mỗi ha cần

500 kg củ giống ( 25kg/sào) Khoảng cách trồng mỗi củ 4 – 6 cm, độ sâu lấp củ từ2-3 cm

Khi trồng xong phải phủ một lớp rơm rạ băm ngắn lên luống, mặt dày khoảng 5

cm để giữ ẩm và hạn chế cỏ mọc, xói lở do mưa…

4.1.3.2.Nội dung tờ rơi.

HÀNH TĂM

( Có vùng gọi là củ nén) được người xứ Nghệ dùng nó thay thế như hành củ ngoàiBắc, nhưng một số món đặc sản nếu thiếu nó sẽ giảm đi 1 nửa phần ngon như : Cháolươn, Cháo ngao, trai, canh gà, cá đồng…

- Theo Đông y, hành tăm vị cay, mùi hăng nồng, tính ấm tác dụng ôn ấm tỳ vị, tiêuđờm, ho, làm ra mồ hôi, lợi tiểu, sát khuẩn, trị cảm hàn, bí tiểu, ngộ độc chì,

côn trùng, rắn độc cắn, giải rượu

Cảm cúm cần 1 nắm nhỏ đập dập, đổ cháo nóng vào ăn hết

ngay -BẢO QUẢN:

đổ ra rổ và để nơi thoáng mát là được

hoặc rửa sạch gói nhiều giấy báo bỏ ngăn rau quả, nhưng tránh để lẫn với rau quả

BẢO QUẢN VÀ CÔNG DỤNG HÀNH

TĂM BẢO QUẢN

Cách 1 Cách thông thường ở quê hay dùng là cứ mua về bỏ vào cái rổ thưa nhỏ để nơithoáng mát, thi thoảng đưa ra chổ râm (ko phơi nắng trực tiếp)phơi cho thoáng-

Trang 26

> khi dùng lấy 1 nắm cho vào 2 tay xát nhẹ nó bung lớp ngoài ra, rửa dưới vòi nước, hoặc cho ra cái rổ nhỏ chà rửa trong chậu, đập dập phi lên thơm

Cách 2 :để lâu thì làm như sau:

+ Sau khi mua hành tăm về, bạn cho vào rổ và thả vào thau nuớc, dùng bàn chải cọ

và rửa sạch đất cát rồi dổ ra nong/ rá phơi thật khô;

+ Chia nnhỏ hành tăm ra từng phần, sử dụng vài ba lớp giấy báo gói thành từng gói

và cho vào ngăn dưới của tủ lạnh, chú ý không để lẫn với các loại rau tuơi khác, nuớc

có thể làm hỏng hành, và cũng không sử dụng túi nilon vì nó hấp hơi có thể làm thốihành

CÔNG DỤNG CỦA HÀNH TĂM

Theo Đông y, hành tăm vị cay, mùi hăng nồng, tính ấm tác dụng ôn ấm tỳ vị, tiêuđờm, ho, làm ra mồ hôi, lợi tiểu, sát khuẩn, trị cảm hàn, bí tiểu, ngộ độc chì, côntrùng, rắn độc cắn

Chữa cảm do bị mưa, lạnh, hoặc cảm nắng (cảm thử) không ra mồ hôi, cảm hàn,trúng phong á khẩu, nhức đầu, sổ mũi, nóng rét, ho, đau bụng do ngộ độc thức ăn.Hành tăm ngâm rượu là cách tốt nhất để dự trữ và chế biến thành bài thuốc giảicảm công hiệu Hành tăm có tác dụng giải cảm rất tốt và là một loại gia vị đượcnhiều bà nội trợ ưa dùng Hành tăm được trồng từ tháng 6 và lấy lá, thân ăn chođến tháng 3 năm sau, thân có thể trữ được bằng cách để trong cát, tủ lạnh… nênhành tăm củ có hầu như quanh năm Và ngâm rượu là cách tốt nhất để dự trữ vàchế biến củ hành tăm thành bài thuốc giải cảm công hiệu Trong khoảng thời gianngâm rượu, tinh dầu, các sulfit hữu cơ, kháng sinh alliin có trong củ hành tăm sẽđược hòa tan cùng với rượu cay vừa giữ được lâu vừa gia tăng hiệu quả giải cảm,giải mỏi

HÀNH TĂM CÓ 1 SỐ BÀI THUỐC DÂN GIAN

- Ho gà: Củ hay lá đâm nhuyễn với đường phèn hấp cơm hoặc chưng cách thuỷ, chắt nước uống

- Bí đái, đái buốt, bụng đầy trướng: vài củ hành tăm đập dập, xào nóng đắp lênvùng bàng quang (dưới rốn) Trẻ nhỏ bí đái dùng củ hành tăm 4g giã giập chưng cáchthủy với 1 chén con sữa mẹ, cho uống nóng (bỏ bã)

- Chấn thương máu tụ: Dùng củ hành tăm nấu nước rửa vết thương rồi giã củ hành đắp

- Lòi dom (thoát giang): 10 tép hành tăm giã nhuyễn xào nóng để xông (sau khi đã rửa sạch hậu môn)

- Phòng trị rắn độc, trùng thú cắn: Theo kinh nghiệm của dân gian, để rắn không đếnnơi ở thì trồng hành tăm Khi bị trùng thú cắn thì nhai ngay 1 nắm hành tăm nuốt mộtnửa, nửa còn lại đắp lên chỗ bị cắn (kết hợp chữa theo Tây y)

Trang 27

- Ngộ độc ăn uống, ngộ độc chì: 6g hành tăm giã nhuyễn hoà rượu uống.

- Thổ tả nguy cấp: Giã 100g hành nát hòa với r rượu uống và lấy hành giã nát sao nóng chườm lên rốn, khi nguội lại làm tiếp như vậy ngày vài lần là khỏi

- Côn trùng chui vào tai: Muỗi, kiến chui vào tai thì lấy hành vắt lấy nước nhỏ vào tai là côn trùng chui ra

- Nghẹt mũi, thở không thông: Sắc hành uống ngày 3 lần, uống khoảng 2 - 3 ngày

- Chữa mụn nhọt: Hành củ nướng chín giã nát đắp vào mụn nhọt khi còn nóng

- Chữa tai biến mạch máu não: Ngay khi mới bị, hành một nắm nhỏ, giã nát hòa với nước tiểu trẻ em Vắt lấy nước uống

- Chữa viêm tuyến vú: Hành 20-30g, giã nát, hấp nóng Đắp chườm vào chỗ đau

- Chữa u xơ tiền liệt tuyến: Củ hành to 5 củ, phèn chua 9g Nghiền phèn chua thành bột mịn, giã nát với củ hành thành dạng hồ, băng đắp vào rốn

- Chữa động thai ra máu: Hành củ 20g, giã nát Ăn với cháo gạo nếp khi còn nóng

- Chữa xơ vữa động mạch: củ hành 60g, giã nát cùng 60g mật ong đun sôi kỹ, quấyđều, sau khi nguội cho vào bình đã khử khuẩn để dùng dần Ngày 2 lần, mỗi lần 5-7g,uống với nước sôi 7 ngày là 1 đợt điều trị Lúc uống bỏ bã hành ra

- Chữa đau thần kinh sườn: Củ hành tươi 100g, gừng sống 2 củ, củ cải trắng 2 miếng Giã nát, sao nóng bọc vào túi vải hơ nóng đắp vào chỗ đau

- Chữa bệnh tiểu đường: Củ hành tươi 100g, rửa sạch cắt nhỏ chần qua nước sôi, thêm vào ít xì dầu, dầu vừng trộn đều ăn với cơm, ngày 2 lần

- Chữa sâu bọ độc cắn bị thương: Hành củ to, mật ong vừa đủ, cùng giã nát dạng

Trang 28

- Trị cảm hàn: Dùng Hành Tăm giã nát, hòa nước uống, và lá Hành Tăm, bầm nát với gừng, bọc trong túi hay khăn, để “đánh gió” bên ngoài.

- Trị trúng phong á khẩu: Giã nát chừng 20 củ Hành Tăm, vắt lấy nước, dùng lông

gà chấm nước, thoa vào cổ

- Trị rắn độc, sâu bọ cắn: Lấy 7 củ Hành Tăm, nhai nuốt nước, lấy bã đắp vào vết cắn trong khi chờ cấp cứu

Lưu ý: Không được dùng chung với mật ong (gây chóng mặt buồn nôn), kỵ các vịthuốc như thường sơn, sinh địa, thục địa Vào tháng giêng không nên ăn nhiềuhành tăm để tránh bị chứng phong chạy trên mặt

4.1.3.3 Nội dung các câu hỏi phỏng vấn.

1 Nhà bác có trồng hành không? Trồng được mấy mùa/năm?

2 Người trồng hành đầu tiên của xóm là ai?

3 Hành được trồng thời gian nào?

4 Sau thời gian bao lâu thì thu hoạch?

5 Công chăm sóc có vất vả hơn các loại cây trồng khác hay không?

6 Lợi nhuận so với các loại cây khác?

7 Diện tích trồng của gia đình?

8 Sản lượng dự kiến?

9 Giá thành bác thường bán được là bao nhiêu?

10 Bác bảo quản hành như thế nào?

11 Bác có biết hành có tác dụng chữa bệnh gì không?

12 Bác để giống hành như thế nào?

13 Bác thường bán hành cho ai? Lái buôn? Ra chợ tự bán?

14 Bác có muốn nâng cao giá trị của cây hành không?

Có ý định trông cây này trong thời gian lâu dài hay không?

4.1.4 Giải pháp giải quyết tình huống

4.1.4.1 Phát tờ thông tin cho các bác nông dân

- Long và Quỳnh đã tranh thủ những khoảng thời gian rảnh rỗi của 2 bạn để

đi phát tờ rơi và phỏng vấn các bác nông dân, chủ tịch xã, xóm trưởng….các xómthuộc 3 xã Lâm- Văn – Kiều

- Tập trung chủ yếu vào 3 lĩnh vực:

+ Tình hình trồng và thu nhập từ cây hành của từng hộ gia đình

Trang 29

+ Cách bán hành sau thu hoạch.

- Thống kê và giải pháp đề xuất

4.1.4.4 Giải pháp khả thi : thiết kế logo

4.1.5 Thuyết minh tiến trình giải quyết tình huống

4.1.5.1 Viết bài đăng website nhà trường

ĐẦU XUÂN KỂ CHUYỆN ‘CỦ HÀNH’

Ước gì có thể làm được một việc gì đó dù nhỏ để củ hành của những người nông dân vùng Tây Nghi Lộc thân yêu sẽ nổi tiếng nhưng những củ tỏi

Lý Sơn huyền thoại

Vào một đêm tháng giêng rét ngọt, những hạt mưa lâm thâm báo hiệu mùaxuân sắp về, bỏ qua cái khó chịu của rét mướt ngày giáp Tết, chúng mình đến nhà

cô giáo chủ nhiệm tâm sự về một dự án Thưa cô

Mùa hành Nghi Lâm, Nghi Văn, Nghi Kiều đang vào mùa xanh mướt Chúngcon muốn làm một việc gì đó, bắt đầu từ ai đó để củ hành miền Tây Nghi Lộcđược nổi tiếng như củ tỏi Lý sơn huyền thoại Thế là ba cô trò cùng nhau bàn bạc.Bác nông dân trồng hành trên vùng đất chúng ta, cũng là cha,là mẹ,là ông, làbà là những người thân quanh năm chân lấm tay bùn, mong được mùa, mong đắtkhách Củ hành tăm hơn mười mấy năm nay là một loại nông sản được thương láitìm mua đắt đỏ Theo như cảm nhận thì chắc chắn hơn cây lúa và một số loại nôngsản của vùng Thế nhưng, bản thân người trồng hành không hề biết rằng, họ đangtrồng một loại cây gia vị quý, vừa dùng để chế biến cho thức ăn thêm ngon thơm,vừa là một loại thuốc Nam chữa nhiều bệnh thông dụng

Sinh ra ở vùng đất nông nghiệp nhưng Long, Quỳnh( 10 A2) cũng như nhữnghọc sinh khác đang ngồi trên ghế nhà trường, Với mong muốn thoát khỏi cảnh làmnông vất vả, các bạn được bố mẹ tạo mọi điều kiện để học hành tốt nhất Tuy nhiêntrăn trở về cây hành tăm quê nhà thúc dục hai bạn tìm hiểu Đầu tiên là lên mạngtìm kiếm những thông tin ban đầu về củ hành tăm Hai bạn mừng rỡ khi biết đây là

Tiêu đề	Dạy Học Gắn Với Thực Tiễn Sản Xuất Ở Địa Phương Thông Qua Bộ Môn Địa Lý Và Một Số Chủ Đề Liên Môn
Trường học	Trường THPT Nghi Lộc 5
Chuyên ngành	Địa lý
Thể loại	sáng kiến kinh nghiệm
Năm xuất bản	2020
Thành phố	Nghệ An

Định dạng
Số trang	58
Dung lượng	1,83 MB