Trong đó, một giải pháp mang lại nhiều hiệu quả tích cực là : Dạy học kết hợp Blended learning có sử dụng bài giảng E-learning nhằm dạy học tin học theo chủ đề “Kiểu tệp trong lập trình
Trang 1CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
-MÔ TẢ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Mã số:………
1 Tên sáng kiến
Dạy học kết hợp (Blended learning) có sử dụng bài giảng E-learning nhằm dạy học tin học theo chủ đề “Kiểu tệp trong lập trình Pascal” cho học sinh các lớp 11
(Nguyễn Thành Phương, @THPT Trần Trường Sinh)
2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Giảng dạy bộ môn tin học trong trường THPT
3 Mô tả bản chất của sáng kiến
3.1 Tình trạng giải pháp đã biết
Ngày nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của công nghệ thông tin, môn Tin học được đưa vào giảng dạy rộng khắp ở các trường THPT nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức nền tảng tin học cần thiết Ở chương trình lớp 11, các em sẽ được làm quen với việc lập trình bằng ngôn ngữ Pascal Đây được xem là ngôn ngữ trong sáng, gần gũi, giúp học sinh rèn luyện tốt khả năng tư duy để giải quyết vấn đề, rèn luyện tính tỉ mỉ cẩn thận và đặc biệt là định hướng nghề nghiệp cho các em yêu thích CNTT Tuy nhiên, do nội dung lập trình tương đối khô khan, khó hiểu và trừu tượng nên học sinh rất khó khăn để tiếp thu Do vậy, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy để tạo sự tích cực, chủ động và gợi hứng thú học tập ở học sinh là rất cần thiết
Một nội dung rất quan trọng trong chương trình Tin học 11 là sử dụng kiểu dữ liệu tệp trong Pascal để làm việc với tập tin nhằm lưu trữ lâu dài dữ liệu Chúng ta thấy hầu hết các bài kiểm tra thực hành lập trình Pascal (như kiểm tra
Trang 2thực hành 1 tiết, các trường tuyển chọn đội tuyển học sinh giỏi, kỳ thi chọn học sinh giỏi tin học cấp tỉnh, thi học giỏi quốc gia, thi tin học trẻ,…) đều yêu cầu đọc dữ liệu từ một tệp và xuất kết quả xử lý ra tệp kết quả Ở chương trình lớp
11, kiểu tệp được giới thiệu đến các em qua 4 tiết học của chương 5 (2 lý thuyết + 2 thực hành) với 3 bài học cụ thể như sau: Bài 14 – Kiểu dữ liệu tệp, bài 15 – Thao tác với tệp, bài 16 – Ví dụ làm việc với tệp Nhưng do nội dung quá mới mẽ, trừu tượng nên nếu chỉ dạy học theo cách truyền thống trên lớp (ít áp dụng các phương pháp dạy học tích cực) thì các em sẽ rất khó tiếp thu và chưa thật sự chủ động, chưa hứng thú khi học nội dung này Thực tế sau các tiết dạy, nhiều em còn vẫn cảm thấy khó hiểu và thực sự chưa hiểu bài, chưa sử dụng được kiểu tệp vào
để xử lý dữ liệu của bài toán lập trình cụ thể Khi thực hành 2 ví dụ của bài 16 nêu
ra, nhiều em vẫn chưa hiểu bài và chỉ gõ một cách máy móc chương trình có sẵn trong SGK, chưa linh hoạt được trong cách đọc và ghi dữ liệu trên tệp, cho bài tập tương tự để làm thì các em cảm thấy khá lúng túng để viết chương trình
Qua nhiều năm giảng dạy, bản thân tôi đã áp dụng nhiều giải pháp nhằm giúp các em lớp 11 hiểu rõ hơn về kiểu tệp và làm việc với tệp trong lập trình Pascal một cách dễ dàng hơn, giúp các em chủ động và hứng thú học tập hơn khi học tập bộ môn Tin học Trong đó, một giải pháp mang lại nhiều hiệu quả
tích cực là : Dạy học kết hợp (Blended learning) có sử dụng bài giảng E-learning nhằm dạy học tin học theo chủ đề “Kiểu tệp trong lập trình Pascal” cho học sinh các lớp 11.
3.2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến
3.2.1 Mục đích của giải pháp
- Giải pháp giúp học sinh lớp 11 hiểu rõ và vận dụng được kiểu dữ liệu tệp vào lập trình bài toán cụ thể
- Giải pháp nhằm tăng cường khả năng tự học của học sinh thông qua bài giảng E-learning, tạo sự chủ động, tích cực và hứng thú học tập hơn ở các em trên lớp thông qua các hoạt động làm việc theo nhóm và trình bày kết quả thảo luận vấn
Trang 3đề giáo viên đưa ra Điều đó sẽ giúp các em tự tin hơn với việc lập trình trong Pascal, như vậy sẽ giúp nâng cao đáng kể chất lượng giảng dạy bộ môn
- Giải pháp sẽ rèn luyện học sinh kỹ năng học tập, làm việc theo nhóm, phát triển kỹ năng trình bày, giải quyết vấn đề theo nhóm ngay trên lớp Điều này sẽ tạo nên sự năng động và khơi gợi hứng thú học tập của các em
- Giải pháp cũng sẽ đáp ứng tốt được 2 tiêu chí quan trọng trong 13 tiêu chí Sở Giáo Dục Và Đào Tạo Bến Tre giao cho các trường THPT trong năm học 2017 – 2018 là: Giáo viên thực hiện ít nhất một bài giảng điện tử E-learning và tổ bộ môn có ít nhất một bài học sử dụng phương pháp dạy học kết hợp (Blended Learning)
- Khi áp dụng giải pháp vào thực tế sẽ giúp người giáo viên tin học tích cực hơn, thường xuyên hơn trong việc nghiên cứu kiến thức chuyên môn Qua đó, ta sẽ nhận thấy được sự tươi mới, cái hay của phương pháp dạy học mới và năng động hơn trong việc tiên phong ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động của nhà trường
3.2.2 Nội dung giải pháp
3.2.2.1 Tính mới của giải pháp
- Giải pháp sẽ tập hợp 3 bài học (bài 14, 15 và 16) về kiểu dữ liệu tệp thành một chủ đề dạy học (có sử dụng bài giảng E-Learning, hoạt động nhóm và thực hành trải nghiệm,…), tăng được thời gian tổ chức các hoạt động tìm hiểu bài học trên lớp do các em đã được cung cấp bài giảng E-learning trước nhưng vẫn đảm bảo thời lượng giảng dạy là 4 tiết theo phân phối chương trình Tin học 11
- Giải pháp có sự kết hợp của nhiều phương pháp dạy học tích cực hiện nay như: Dạy học kết hợp (Blended learning) thông qua việc tự học bằng bài giảng E-learning và học tập tại lớp, làm việc và trình bày nhóm, dạy học theo chủ đề,… nhằm tạo sự tích cực, chủ động và hứng thú học tập ở học sinh, góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng giảng dạy bộ môn
Trang 4- Giải pháp vận dụng kiến thức đã được Sở Giáo Dục Và Đào Tạo Bến Tre tập huấn ở đầu năm học 2017 – 2018 về “Phương pháp và kỹ thuật tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học” để giúp các em học sinh làm việc và hoạt động nhóm hiệu quả hơn
3.2.2.2 Cách thức thực hiện, các bước thực hiện của giải pháp
Để giải pháp trong sáng kiến mang lại hiệu quả thực tế, tôi đã cố gắng xây dựng một quá trình làm việc cụ thể giữa giáo viên và các nhóm học sinh Cụ thể, giải pháp được thực hiện qua 4 bước hoạt động sau:
a) Bước 1: Giáo viên soạn bài giảng E-learning theo chủ đề cần giảng dạy
- Trong giải pháp này, với chủ đề “ Kiểu tệp trong lập trình Pascal” thì theo phân phối chương trình lớp 11 gồm 3 bài 14, 15 và 16 và được giảng dạy trong thời lượng 4 tiết học Tuy nhiên, phần lý thuyết tập trung chủ yếu ở hai bài 14 và
15, còn bài 16 là tiết thực hành viết chương trình nên để giảng dạy chủ đề này tôi chọn nội dung kiến thức của bài 14 và 15 để xây dựng bài giảng E-learning
- Giáo viên có thể sử dụng phần mềm Adobe Presenter 11 hoặc iSpring Suite để tạo bài giảng E-learning trên nền Microsoft PowerPoint Ở đây, khi xây dựng bài giảng theo chủ đề này, tôi đã sử dụng phần mềm Adobe Presenter 11 và kết hợp thêm Camtasia Studio 8.6 (phần mềm để quay hình minh họa ví dụ, xử lý video cho bài giảng sinh động và thu hút hơn) Bài giảng có minh họa bằng thao tác cụ thể với 2 quá trình đọc và ghi dữ liệu vào tệp thông qua đường dẫn cụ thể trên đĩa
và sau phần củng cố bài học sẽ có một bài kiểm tra kiến thức gồm 10 câu hỏi trắc nghiệm để các em đánh giá được mức độ hiểu bài của bản thân khi tìm hiểu bài học này
- Khi sử dụng Adobe Presenter để xuất bài giảng ta được một tập tin nén và bên trong chứa thư mục bài giảng Giáo viên nên xuất bài giảng theo chuẩn SCORM
để có thể chia sẻ để học trực tuyến được trên mạng (ví dụ như tải lên trang https:// hoctructuyen.violet.vn để học sinh có thể tìm hiểu mà không cần tải bài giảng về), đồng thời tải bài giảng lên Google Drive để có thể dễ dàng chia sẻ bài
Trang 5giảng đến học sinh Nhằm thực hiện tốt giải pháp trong sáng kiến, tôi đã chia sẻ bài giảng lên mạng Internet với liên kết cụ thể như sau:
Liên kết tải bài giảng:
https://drive.google.com/drive/folders/1a79y4clP1A8Eitub8gsoW0c6ev78Wb4d
Liên kết học trực tuyến tại:
https://hoctructuyen.violet.vn/present/playsco/packageId/4263349
- Để dễ dàng hơn trong việc chia sẻ bài giảng đến các em học sinh, giáo viên sẽ dùng phần mềm Camtasia Studio quay phim lại bài giảng nhằm upload lên kênh
Trang 6Youtube cho học sinh tiện theo dõi, đồng thời phần thông tin phía dưới video phải cung cấp các liên kết youtube của bài giảng, liên kết Google Drive để tải bài giảng, liên kết để học sinh có thể dễ dàng theo dõi bài học trực tuyến qua trang hoctructuyen.violet.vn Thông qua kênh Youtube đã rất quen thuộc với các
em, các em có thể dễ dàng xem được bài học theo liên kết dạng ngắn gọn trên youtube hoặc tìm kiếm được bài học thông qua tên video bài giảng đầy đủ do giáo viên cung cấp Để thực hiện giải pháp nêu ra, tôi đã tải bài giảng lên youtube với liên kết như sau: https://youtu.be/PnYSPSdoA-8 , hoặc tìm kiếm video qua từ khóa: “Bài giảng E-learning Tin học 11 – Kiểu tệp trong lập trình Pascal”
Trang 7Các liên kết tải và xem bài giảng được đăng kèm phía dưới video
b) Bước 2: Chia lớp thành nhiều nhóm, chia sẻ bài giảng E-learning và yêu cầu học sinh tìm hiểu trước nội dung của chủ đề theo bài giảng đó
- Giáo viên chia một lớp thành nhiều nhóm, mỗi nhóm khoảng 6 học sinh Giáo viên nên chia nhóm cho các em, không nên để các em tự bắt nhóm vì như vậy những học sinh khá giỏi sẽ chọn về cùng một nhóm dễ trở thành nhóm thuần nhất Mỗi nhóm cử ra một bạn làm nhóm trưởng chịu trách nhiệm quản lí nhóm làm việc
- Trước khi học chuyên đề về kiểu dữ liệu tệp khoảng 2 tuần, giáo viên giới thiệu cung cấp liên kết bài giảng trên Youtube và từ khóa tìm kiếm bài giảng đó,
từ đó học sinh có thể xem trước, hoặc học trực tuyến trên violet.vn, hoặc có thể tải bài giảng về để tự học một cách dễ dàng từ Google Drive Yêu cầu tất cả học sinh phải xem trước bài giảng nhằm chuẩn bị tốt kiến thức cho các tiết học về chủ đề này trên lớp, sẽ giúp làm việc nhóm hiệu quả hơn Ngoài ra, trên kênh Youtube còn rất nhiều video bài giảng về kiểu tệp để các em có thể tham khảo thêm nhằm hiểu rõ hơn vấn đề bài học
- Giáo viên sẽ yêu cầu nhóm trưởng các nhóm tạo trước một email trên Gmail để giáo viên dễ dàng chia sẻ trước bài giảng cho các nhóm và nhóm có thể trao đổi với giáo viên qua email này trong quá trình làm việc nhóm Nhóm trưởng gửi
Trang 8email danh sách thành viên nhóm để giáo viên nắm được email các nhóm và lưu lại danh sách các thành viên
c) Bước 3: Thực hiện các tiết dạy trên lớp
- Giáo viên sẽ chuẩn bị máy chiếu, mỗi nhóm sẽ chuẩn bị trước 1 loa nhỏ để cả nhóm có thể xem lại bài giảng E-learning khi cần Học sinh sẽ được học tại phòng thực hành tin học có kết nối mạng Internet nhằm giúp các nhóm dễ dàng tham khảo các tài liệu tự học trên mạng (trong đó chủ yếu là bài giảng E-learning giáo viên cung cấp) để nghiên cứu chủ đề, đồng thời có sẵn máy tính sẽ thuận tiện cho các nhóm thực nghiệm viết chương trình Pascal trong tiết học
- Do theo phân phối chương trình môn Tin học 11 ở học kì 2 chỉ có 2 tiết/ tuần (2 tiết đó có thể không liên tiếp nhau) nên để chủ động hơn thì chủ đề này sẽ được dạy chia nhỏ thành 4 tiết, mỗi tiết sẽ có mục tiêu rõ ràng để từng bước giúp các em tiếp thu tốt bài học và được tiến hành theo hình thức “Phương pháp và kỹ thuật tổ chức hoạt động học theo nhóm và hướng dẫn học sinh tự học” đã được Sở Giáo Dục tập huấn đầu năm học 2017 – 2018, có sự kết hợp giữa học lý thuyết và thực hành trải nghiệm ngay trong từng tiết học
- Khi dạy học theo hình thức trên thì giáo viên sẽ cho các em làm việc theo nhóm (đã được chia nhóm ở bước 2) Giáo viên phải xác định được cụ thể các hoạt động trong từng tiết học sao cho ứng dụng tốt bài giảng E-learning đã chuẩn bị và từng bước giúp các em hiểu rõ, vận dụng tốt chủ đề “Kiểu tệp trong lập trình Pascal” sau khi tiến hành dạy xong 4 tiết tại lớp
- Mỗi tiết học sẽ có 3 hoạt động chính: Hoạt động 1: Khởi động; Hoạt động 2: Hình thành kiến thức; Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng Trong mỗi hoạt động như vậy thường được tiến hành theo 3 bước gắn liền với hoạt động tương tác giữa giáo viên và các nhóm học sinh như sau:
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh
Bước 1: Giáo viên giao nhiệm vụ Bước 1: Học sinh nhận nhiệm vụ
Giáo viên nêu rõ nhiệm vụ Học sinh tiến hành thảo luận nhiệm vụ
được giao
Trang 9Bước 2: Quan sát và hướng dẫn học Bước 2: Học sinh thực hiện nhiệm vụ sinh (gợi ý, nhắc nhở,…) ( Thực hiện yêu cầu giáo viên giao)
Bước 3: Giáo viên nhận xét, đánh Bước 3: Báo cáo, góp ý, bổ sung để
- Mời đại diện nhóm học sinh báo cáo - HS cử đại diện nhóm báo cáo
- Mời thành viên trong nhóm bổ sung - HS bổ sung ý kiến
- Mời thành viên nhóm khác nhận xét - HS nhận xét lẫn nhau
- Giáo viên kết luận và giải đáp các - HS đặt câu hỏi thắc mắc của học sinh
Cụ thể hơn, các tiết học sẽ được tiến hành theo hướng như sau:
Nội dung kiến thức cần truyền đạt: vai trò của kiểu tệp, phân loại tệp
và khai báo biến kiểu tệp văn bản trong Pascal Gồm các hoạt động sau:
* Hoạt động 1 Khởi động
Giáo viên có thể yêu cầu học sinh dựa vào bài giảng E-learning được cung cấp và SGK tìm hiểu, trả lời một số câu hỏi để dẫn dắt vấn đề bài học Ví
dụ như:
? Kết quả của các chương trình trước đây khi chạy được lưu ở đâu? Vì sao chúng ta biết điều đó?
? Muốn lưu trữ dữ liệu nhập vào và kết quả của chương trình để sử dụng lâu dài
ta cần phải làm gì?
* Hoạt động 2 Hình thành kiến thức
Giáo viên tiếp tục yêu cầu học sinh dựa vào bài giảng E-learning và SGK để làm
rõ kiến thức theo các hoạt động con sau:
- Hoạt động 2.1 Tìm hiểu vai trò của kiểu tệp
Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thảo luận nhóm và trả lời câu hỏi, ví dụ như:
? Dữ liệu của tệp được lưu trữ ở đâu và có bị mất khi tắt máy không?
? Dung lượng của tệp có bị giới hạn không ? Nó phụ thuộc vào yếu tố nào?
? Hãy nêu vai trò cụ thể của kiểu tệp khi lập trình Pascal?
Trang 9
Trang 10- Hoạt động 2.2 Tìm hiểu cách phân loại tệp
Giáo viên tiếp tục cho lớp làm việc nhóm, có thể gợi ý một số vấn đề như:
? Xét theo cách thức tổ chức dữ liệu thì phân loại tệp thành mấy loại?
? Xét theo cách thức truy cập dữ liệu thì có thể phân tệp thành mấy loại?
- Hoạt động 2.3 Tìm hiểu cách khai báo kiểu tệp văn bản trong Pascal
Tương tự các hoạt động con trước, học sinh cũng cho lớp làm việc theo nhóm để tìm hiểu nội dung kiến thức Ở đây, giáo viên có thể yêu cầu học sinh tìm hiểu cú pháp khai báo chung của tệp và cho một số ví dụ minh họa
* Hoạt động 3: Luyện tập và vận dụng
nhóm trả lời nhằm củng cố kiến thức đã học trong tiết học
Nội dung kiến thức cần truyền đạt: Tìm hiểu quá trình đọc và ghi dữ
liệu vào tệp
Đây là phần quan trọng và khó nhất trong chủ đề bài học Để cho học sinh nắm được quá trình đọc và ghi dữ liệu với tệp được dễ dàng hơn, trong bài giảng E-learning đã trình bày trước về chức năng các thao tác trong 2 quá trình và cụ thể cách thực hiện ở từng quá trình ( ví dụ như ghi dữ liệu vào tệp gồm 4 thao tác phải nhớ: assign, rewrite, write/ writeln, close; đọc dữ liệu trên tệp cũng gồm
4 thao tác: assign, reset, read/ readln, close; tất cả các lệnh (thủ tục/ hàm) thao tác trên tệp đều bắt đầu bằng biến tệp) và ví dụ thực hành trong bài giảng cũng
sẽ thực hiện quá trình ghi dữ liệu lên tệp trước quá trình đọc dữ liệu từ tệp
Trong bài giảng E-learning đã cung cấp, tôi đã minh họa việc viết một chương trình ghi giá trị 2 số nguyên vào một tệp “Input.dat”, sau đó sẽ viết một chương trình khác để đọc và tính tổng của 2 số nguyên từ tệp “Input.dat” vừa ghi dữ liệu trước đó và xuất kết quả ra màn hình Đồng thời giải thích rõ sự tương đồng giữa việc ghi dữ liệu ra màn hình và ghi dữ liệu ra tệp (chỉ khác nơi