Giải bài tập ánh sáng truyền đi trong các môi trường Căn cứ vào định luật truyền thẳng của ánh sáng để giải thích: - Ánh sáng truyền đi trong một môi trường: + Nếu môi trường đó là trong[r]
Trang 1PHƯƠNG PHÁP VÀ BÀI TẬP TỔNG HỢP VỀ SỰ
TRUYỀN THẲNG CỦA ÁNH SÁNG
1 PHƯƠNG PHÁP GIẢI
a Đường truyền của ánh sáng
Định luật truyền thẳng của ánh sáng: Trong môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng
truyền đi theo đường thẳng
- Biểu diễn tia sáng:
- Các loại chùm sáng:
b Có hai dạng bài tập
Dạng 1 Giải thích khi nào nhìn thấy được vật
Để giải thích tại sao khi mắt ta mở và vật là một nguồn sáng nhưng ta vẫn không nhìn thấy
vật Căn cứ vào ánh sáng truyền theo đường thẳng, ta kẻ một đường thẳng từ mắt đến vật đó Nếu:
- Đường thẳng đó gặp vật cản là vật chắn sáng thì ta không thể nhìn thấy vật
Trang 2- Đường thẳng đó không gặp vật cản là vật chắn sáng thì ta nhìn thấy vật
Dạng 2 Giải bài tập ánh sáng truyền đi trong các môi trường
Căn cứ vào định luật truyền thẳng của ánh sáng để giải thích:
- Ánh sáng truyền đi trong một môi trường:
+ Nếu môi trường đó là trong suốt và đồng tính thì ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
+ Nếu môi trường đó là trong suốt và không đồng tính hoặc đồng tính nhưng không trong suốt thì ánh sáng không truyền đi theo đường thẳng
- Ánh sáng truyền đi trong hai môi trường: Nếu cả hai môi trường đều trong suốt và đồng
tính thì ánh sáng truyền đi theo hai nửa đường thẳng bị gãy khúc tại mặt phân cách giữa hai
môi trường đó
2 BÀI TẬP VÍ DỤ
Bài 1: Làm thế nào để đóng đươc 3 cái cọc cho thẳng hàng mà không cần dùng thước hoặc một vật
nào khác để gióng hàng? Tại sao lại có thể làm như vậy?
Hướng dẫn giải:
∗ Để đóng được ba cái cọc thẳng hàng ta có thể làm theo thứ tự dưới đây:
- Đóng cọc thứ nhất và cọc thứ hai tại hai vị trí A và B thích hợp
- Bịt một mắt, đặt cọc thứ ba trước mắt còn lại và hướng nhìn về phía có cọc thứ nhất và cọc thứ hai
- Xê dịch cọc thứ ba sao cho mắt chỉ thấy cọc thứ ba mà không thấy cọc thứ nhất và cọc thứ hai vì bị cọc thứ ba che khuất
- Đóng cọc thứ ba tại vị trí đó
Vậy ta đã đóng được ba cái cọc thẳng hàng
∗ Giải thích:
Trang 3Trong không khí ánh sáng truyền đi theo đường thẳng nên khi ba cọc được đóng thẳng hàng thì mắt
và ba cọc đều nằm trên một đường thẳng Khi đó ánh sáng truyền từ cọc thứ nhất và cọc thứ hai đến
mắt ta đã bị cọc thứ ba chặn lại, kết quả là mắt không nhìn thấy cọc thứ nhất và cọc thứ hai
Bài 2: Tại sao vào những ngày nắng nóng gay gắt của mùa hè, lúc gần trưa hoặc đầu buổi chiều, mặt đường nhựa có lúc trông loang loáng như vũng nước
Hướng dẫn giải:
- Vào những ngày nắng gắt của mùa hè, mặt đường nhựa rất nóng và làm cho các lớp không khí càng gần với nó càng có nhiệt độ cao
- Lúc này môi trường không khí tuy là trong suốt nhưng không đồng tính nữa
- Do đó các tia sáng Mặt Trời chiếu xuống mặt đường không còn truyền theo đường thẳng nữa
mà bị uốn cong dần và một phần bị hắt lại đi đến mắt ta
- Vì vậy ta trông mặt đường lúc đó loang loáng như có vũng nước
Bài 3: Làm thế nào để kiểm tra xem cạnh của một cái thước có thẳng không? Mô tả cách làm
và giải thích cách làm
Hướng dẫn giải:
Đặt mắt ở một đầu thước, đầu kia của thước hướng về một nguồn sáng, nhìn dọc theo thước Điều chỉnh hướng của thước sao cho điểm đầu của cạnh thước ở phía mắt che khuất điểm đầu kia của cạnh thước Nếu tất cả các điểm trên cạnh thước cũng đều bị che khuất thì cạnh
thước thẳng Lí do là vì tia sáng phát ra từ nguồn đi theo một đường thẳng bị đầu thước gần
nguồn chặn lại nên không đến được các điểm khác cũng nằm trên đường thẳng ấy trên cạnh
thước để đến mắt
Bài 4: Trong một buổi họp tập đội ngũ, đội trưởng hô: " đằng trước thẳng " , em đứng trong
hàng, hãy nói xem em làm thế nào để biết mình đã thẳng hàng chưa Giải thích cách làm
Trang 4Hướng dẫn giải:
Có thể di chuyển một màn chắn có đục một lỗ nhỏ sao cho mắt luôn nhìn thấy ánh sáng từ đèn pin phát ra Cách thứ hai là dùng một vật chắn tròn nhỏ di chuyển để cho mắt luôn luôn không
nhìn thấy dây tóc bóng đèn pin đang sáng
3 BÀI TẬP TRẮC NGHIỆM
Câu 1: Chùm sáng do dây tóc bóng đèn pin (đèn đang bật sáng) phát ra có tính chất nào dưới
đây?
A Song song
B Phân kì
C Hội tụ
D Đầu tiên hội tụ sau đó phân kì
Câu 2: Trên hình vẽ biểu diễn các tia sáng, mũi tên cho ta biết điều gi?
A Ánh sáng đang chuyển động
B Ánh sáng mạnh hay yếu
C Ánh sáng truyền đi nhanh hay chậm
D Hướng truyền của ánh sáng
Câu 3: Chùm tia song song là chùm tia gồm các tia sáng?
A Không giao nhau
B Gặp nhau ở vô cực
C Hội tụ cũng không phân kì
Trang 5D Các câu A, B, C đều đúng
Câu 4: Chọn câu sai:
A Ánh sáng phát ra từ chùm sáng hội tụ sẽ gặp nhau tại một điểm
B Ánh sáng phát ra từ chùm sáng song song thì không thể cắt nhau
C Trong chùm sáng hội tụ, các tia sáng đều xuất phát từ cùng một điểm
D Trong chùm sáng phân kì, khoảng cách càng xa nguồn thì chùm sáng càng loe rộng
Câu 5: Chọn câu sai
A Tia sáng là đường truyền của ánh sáng Đường đi của tia sáng giữa hai điểm là đường
ngắn nhất của hai điểm đó
B Chùm tia phân kỳ là chùm các tia sáng giao nhau trên đường truyền của chúng
C Nguồn sáng là các vật tự phát ra ánh sáng
D Các vật sáng gồm các nguồn sáng và các vật được chiếu sáng
Câu 6: Chọn một phát biểu không đúng về đường truyền của tia sáng:
A Trong môi trường trong suốt nhưng không đồng tính, ánh sáng không truyền theo đường
thẳng
B Trong môi trường trong suốt và đồng tính, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng
C Tia sáng là đường truyền ánh sáng bằng đường thẳng có mũi tên chỉ hướng
D Trong môi trường trong suốt nhưng không đồng tính, ánh sáng luôn truyền theo đường
thẳng
Câu 7: Chùm sáng song song gồm trên đường truyền của chúng
Trang 6A các tia sáng giao nhau
B các tia sáng không giao nhau
C các tia sáng chỉ cắt nhau một lần
D các tia sáng loe rộng ra
Câu 8: Chọn câu đúng
A Chùm sáng song song gồm các tia sáng giao nhau trên đường truyền của chúng
B Chùm sáng càng xa càng loe rộng ra được gọi là chùm phân kì
C Chùm sáng xuất phát từ bóng đèn tròn là chùm hội tụ
D Chùm sáng xuất phát từ bóng đèn dài là chùm sáng song song
Câu 9: Chọn câu trả lời đúng
A Chùm tia phân kì là chùm sáng phát ra từ nguồn điểm
B Chùm tia hội tụ là chùm sáng mà trong đó các tia sáng đồng qui tại một điểm
C Chùm tia song song là chùm gồm các tia sáng song song coi như phát ra từ vật ở xa
D A, B, C đều đúng
Câu 10: Trong trường hợp nào dưới đây, ánh sáng truyền đi theo đường thẳng?
A Trong môi trường trong suốt
B Đi từ môi trường trong suốt này sang môi trường trong suốt khác
C Trong môi trường đồng tính
D Trong môi trường trong suốt và đồng tính
Trang 7ĐÁP ÁN
Trang 8Website HOC247 cung cấp một môi trường học trực tuyến sinh động, nhiều tiện ích thông minh, nội dung bài giảng được biên soạn công phu và giảng dạy bởi những giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, giỏi
về kiến thức chuyên môn lẫn kỹ năng sư phạm đến từ các trường Đại học và các trường chuyên danh
tiếng
xây dựng các khóa luyện thi THPTQG các môn: Toán, Ngữ Văn, Tiếng Anh, Vật Lý, Hóa Học và
Sinh Học
trường PTNK, Chuyên HCM (LHP-TĐN-NTH-GĐ), Chuyên Phan Bội Châu Nghệ An và các trường Chuyên khác cùng TS.Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Trịnh Thanh Đèo và Thầy Nguyễn Đức Tấn
THCS lớp 6, 7, 8, 9 yêu thích môn Toán phát triển tư duy, nâng cao thành tích học tập ở trường và đạt điểm tốt ở các kỳ thi HSG
dành cho học sinh các khối lớp 10, 11, 12 Đội ngũ Giảng Viên giàu kinh nghiệm: TS Lê Bá Khánh Trình, TS Trần Nam Dũng, TS Phạm Sỹ Nam, TS Lưu Bá Thắng, Thầy Lê Phúc Lữ, Thầy Võ Quốc
Bá Cẩn cùng đôi HLV đạt thành tích cao HSG Quốc Gia
III Kênh học tập miễn phí
các môn học với nội dung bài giảng chi tiết, sửa bài tập SGK, luyện tập trắc nghiệm mễn phí, kho tư liệu tham khảo phong phú và cộng đồng hỏi đáp sôi động nhất
- HOC247 TV: Kênh Youtube cung cấp các Video bài giảng, chuyên đề, ôn tập, sửa bài tập, sửa đề thi
miễn phí từ lớp 1 đến lớp 12 tất cả các môn Toán- Lý - Hoá, Sinh- Sử - Địa, Ngữ Văn, Tin Học và Tiếng Anh
Vững vàng nền tảng, Khai sáng tương lai
Học mọi lúc, mọi nơi, mọi thiết bi – Tiết kiệm 90%
Học Toán Online cùng Chuyên Gia
HOC247 NET cộng đồng học tập miễn phí HOC247 TV kênh Video bài giảng miễn phí