Đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam hiện nay Trần Thị Phương Hảo Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật Mã số: 60 38 01 Người hướng dẫn: PGS.TS. Bùi Xuân Đức Năm bảo vệ: 2008 Abstract: Khái quát về lịch sử hình thành, nội dung cơ bản về quyền con người. Làm rõ khái niệm và nội dung đảm bảo tính pháp lý về quyền con người. Khái quát lịch sử phát triển các đảm bảo về quyền con người ở Việt Nam từ năm 1954 đến nay. Phân tích thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam qua các quy định pháp luật, hoạt động của các cơ quan nhà nước, hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo, các cơ quan tư pháp, qua đó đánh giá các mặt đã đạt được và một số vấn đề đặt ra, nêu tính tất yếu phải bảo đảm pháp lý về quyền con người và đề xuất một số phương hướng và giải pháp chủ yếu về các quy định pháp luật, về chất lượng hoạt động của cơ quan nhà nước, về cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo, đẩy mạnh đổi mới, cải cách hệ thống cơ quan tư pháp, nhằm hoàn thiện đảm bảo pháp lý về quyền con người ở nước ta Keywords: Luật pháp quyền; Lịch sử pháp luật; Quyền con người Content MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của Đề tài: Hiện nay quyền con người và đảm bảo thực hiện quyền con người đã trở thành một vấn đề thu hút sự chú ý rộng rãi của dư luận quốc tế cũng như tại Việt Nam bởi vì chiến tranh, xung đột, nạn khủng bố, đói nghèo, dịch bệnh, thiên tai, ma túy, tội phạm xuyên quốc gia … đang tiếp tục đe dọa đến quyền sống, quyền phát triển của hàng triệu người trên thế giới. Là một dân tộc đã trải qua hàng thế kỷ đấu tranh giành độc lập và đang phấn đấu để phát triển nhanh, mạnh mẽ và bền vững, Việt Nam cho rằng cần phải giải quyết một cách toàn diện tất cả các quyền con người và hoàn thiện đảm bảo pháp lý để thực hiện và bảo vệ tối đa các quyền con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Với lý do trên, việc nghiên cứu đề tài “Đảm bảo pháp lý về quyền con ngƣời ở Việt Nam hiện nay” là một yêu cầu khách quan và cần thiết, có ý nghĩa cả về mặt lý luận và thực tiễn. 2. Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn: a. Mục đích: Luận văn đánh giá quá trình hình thành, phát triển và thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam. Đồng thời, xác định những phương hướng, nội dung giải pháp hoàn thiện đảm bảo pháp lý về quyền con người trong điều kiện xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN). b. Nhiệm vụ: - Khái quát về lịch sử hình thành, nội dung cơ bản của quyền con người; Làm rõ khái niệm và nội dung đảm bảo pháp lý về quyền con người; Khái quát lịch sử phát triển các đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay; - Phân tích thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người ở nước ta về các mặt đã đạt được và một số vấn đề đang đặt ra; - Nêu tính tất yếu phải hoàn thiện đảm bảo pháp lý về quyền con người; đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện đảm bảo pháp lý về quyền con người ở nước ta hiện nay. 3. Phạm vi nghiên cứu của Luận văn: Đảm bảo pháp lý về quyền con người là một lĩnh vực rất rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực khoa học. Luận văn này chỉ tập trung vào một số vấn đề pháp lý cơ bản nhất là: nghiên cứu đảm bảo pháp lý về quyền con người thông qua các qui định của pháp luật về quyền công dân và cơ chế tổ chức, hoạt động của các cơ quan trong bộ máy nhà nước để đảm bảo các quyền đó được thực hiện trong thực tế. 4. Phƣơng pháp nghiên cứu: Để thực hiện Luận văn này, chúng tôi vận dụng những quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và những quan điểm của Đảng ta về nhà nước pháp quyền và về quyền con người. Sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, hệ thống, tiếp cận lịch sử và phương pháp so sánh. 5. Kết cấu của Luận văn: Luận văn gồm: Mục lục; Mở đầu; Phần nội dung gồm 3 Chương; Kết luận; Danh mục tài liệu tham khảo. Tôi xin trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư - Tiến sỹ Bùi Xuân Đức, các thầy cô giáo trong Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội và các bạn, đồng nghiệp, gia đình đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này. Chƣơng 1 KHÁI QUÁT VỀ ĐẢM BẢO PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CON NGƢỜI 1.1. Quyền con ngƣời và đảm bảo pháp lý về quyền con ngƣời 1.1.1. Quyền con người Trong lịch sử nhân loại trước thế kỷ XVII đã hình thành 2 quan niệm chủ yếu, khác nhau về quyền con người. Quan niệm thứ nhất, trường phái pháp luật tự nhiên xuất phát từ chỗ coi con người là một thực thể tự nhiên, vì vậy quyền con người là quyền “bẩm sinh” và là “quyền tự nhiên không thể tách rời” gắn với cá nhân con người và đặc quyền này do có pháp luật tự nhiên đứng trên, cao hơn pháp luật nhà nước. Quan niệm thứ hai đặt con người và quyền con người trong tổng hòa các mối quan hệ xã hội. Quyền con người luôn gắn liền với cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột, chống bất công trong xã hội, chịu sự giới hạn của chế độ kinh tế và nhất là của chế độ chính trị, xã hội. Quan điểm biện chứng của học thuyết Mác - Lênin đã khắc phục được tính phiến diện trong nhận thức về con người và quyền con người ở các quan niệm nêu trên. Học thuyết Mác - Lênin xem xét con người với tư cách là sản phẩm của tự nhiên và xã hội. Con người là một thực thể tự nhiên nhưng là một thực thể tự nhiên con người trong cộng đồng xã hội. Trong cái tự nhiên của con người có mặt xã hội và trong cái xã hội của con người có mặt tự nhiên. Cho đến nay giữa các nhà khoa học - luật gia trong và ngoài nước vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm quyền con người. Theo PGS. TS. Nguyễn Đăng Dung, quyền con người: “Đó là những quyền cơ bản nhất của con người, được có một cách tự nhiên gắn bó mật thiết với con người - một động vật cao cấp có lý trí, và có tình cảm làm cho con người khác với các động vật khác, mà nhà nước thành lập với một trong những nhiệm vụ quan trọng bậc nhất của mình là phải bảo vệ những quyền đó.” [13, tr.112] TS. Trần Quang Tiệp đưa ra định nghĩa ngắn gọn, khá đầy đủ và cụ thể về quyền con người như sau: “Quyền con người là những đặc lợi vốn có tự nhiên mà chỉ có con người mới được hưởng trong những điều kiện chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội nhất định.” [11, tr.14] Nội dung quyền con người đã được cộng đồng quốc tế ngày càng nhận thức đầy đủ và toàn diện, được phát triển và cụ thể hóa trong các Tuyên bố và Công ước quốc tế về quyền con người. Việc ghi nhận và đảm bảo quyền công dân trong hệ thống pháp luật của mỗi quốc gia chính là thể hiện việc ghi nhận và bảo vệ quyền con người. 1.1.2. Khái niệm đảm bảo pháp lý về quyền con người Đảm bảo pháp lý về quyền con người là: hệ thống các qui định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân gắn với các thiết chế bảo đảm thực hiện nó trong hệ thống pháp luật và cơ chế bảo đảm cho các qui định và thiết chế đó được thực hiện trên thực tế. 1.2. Cơ cấu và nội dung của đảm bảo pháp lý về quyền con ngƣời 1.2.1. Đảm bảo quyền con người bằng việc qui định thành pháp luật Trong các điều kiện đảm bảo thực hiện quyền con người như: chính trị, kinh tế, văn hóa giáo dục và pháp luật thì pháp luật có vị trí, vai trò quan trọng hàng đầu, bởi vì: pháp luật là phương tiện chính thức hóa giá trị xã hội của quyền con người; là công cụ sắc bén của nhà nước trong việc thực hiện và bảo vệ quyền con người; pháp luật tạo cơ sở pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình; vai trò của pháp luật còn thể hiện trong mối quan hệ giữa pháp luật và các điều kiện đảm bảo khác như: chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục , các điều kiện này phải thể hiện dưới hình thức pháp luật mới trở thành giá trị xã hội ổn định và được hiện thực hóa. 1.2.2. m bo quyn con ngi bng c ch hot ng ca b mỏy nh nc m bo quyn con ngi - quyền công dân, trách nhim trc tiên l thuc v Nh nc. Trong cơ chế pháp lý đảm bảo thực hiện các quyền công dân, Quốc hội là cơ quan có vị trí cao nhất. Hội đồng nhân dân (HĐND) là một thiết chế quan trọng trong cơ chế pháp lý đảm bảo quyền công dân trên phạm vi từng địa ph-ơng. Hệ thống các cơ quan hành pháp bao gồm Chính phủ và Uỷ ban nhân dân (UBND) các cấp tổ chức bảo đảm thực hiện các quyền công dân thông qua các thẩm quyền cơ bản nh-: Tổ chức cung cấp và quản lý dịch vụ công; Điều hành hoạt động nội bộ hệ thống hành chính nhà n-ớc; Kiểm tra, thanh tra hệ thống hành chính nhà n-ớc trong việc bảo đảm quyền công dân. Nh- vậy, về nguyên tắc quyền công dân đ-ợc đảm bảo thực hiện tr-ớc hết và cao nhất thông qua hoạt động của các cơ quan đại diện. Còn thông qua hoạt động của hệ thống các cơ quan hành chính, các quyền công dân đ-ợc hiện thực hoá trong đời sống xã hội. 1.2.3. Đảm bảo quyền con ng-ời bằng việc giải quyết các khiếu nại, tố cáo m bo thc hin quyn khiu ni, t cỏo ca cụng dõn l bin phỏp quan trng to iu kin cho cụng dõn phỏt hin cỏc vi phm quyn t do dõn ch ca mỡnh c phỏp lut qui nh. Bng cỏch gii quyt khiu ni i vi cỏc hnh vi, quyt nh trỏi phỏp lut xõm phm quyn t do dõn ch ca cụng dõn; t cỏo i vi hnh vi vi phm quyn cụng dõn, nh nc khụng ch x lý c quan, cỏ nhõn vi phm, m quan trng hn na l chm dt hnh vi vi phm v phc hi quyn hoc li ớch hp phỏp ca cụng dõn b vi phm. 1.2.4. Đảm bảo quyền con ng-ời bằng hoạt động xét xử t- pháp Trong h thng cỏc c quan t phỏp, Tũa ỏn nhõn dõn (TAND) v Vin kim sỏt nhõn dõn (VKSND) thc hin cỏc quyn t phỏp. Quyn t phỏp c thc hin cú s tham gia, phi hp ca cỏc c cu t chc bng hot ng h tr t phỏp nh: iu tra, giỏm nh, phỏp y, lut s, cụng chng. Tóm lại, tổ chức và hoạt động của hệ thống cơ quan nhà n-ớc trên các lĩnh vực lập pháp, hành pháp và t- pháp có quan hệ trực tiếp đến việc đảm bảo quyền công dân. Các quyền công dân chỉ có thể đ-ợc đảm bảo thực hiện tốt nhất khi hệ thống các cơ quan nhà n-ớc hoạt động theo một nguyên tắc khoa học và quyền lực nhà n-ớc là thống nhất có sự phân công và phối hợp trong việc thực hiện các quyền. 1.3. Khỏi quỏt lch s phỏt trin cỏc m bo phỏp lý v quyn con ngi Vit Nam t nm 1945 n nay K tha v phỏt trin nhng khớa cnh tin b trong hc thuyt v cỏc quyn t nhiờn ca con ngi c cỏc nh t tng chõu u th k 16-18 xng, Ch tch H Chớ Minh trong bn Tuyờn ngụn c lp ngy 02-9-1945 ó long trng tuyờn b trc th gii v nn c lp v quyn t do ca dõn tc Vit Nam. T ú n nay, cỏc bn Hin phỏp, ton b h thng phỏp lut Vit Nam cng nh ton b c ch hot ng ca b mỏy nh nc cng ngy cng phỏt trin v hon thin vic ghi nhn v bo v cỏc quyn con ngi. S phỏt trin cỏc m bo phỏp lý ú c th hin qua cỏc giai on sau: 1.3.1. Giai on 1945 - 1959 1.3.2. Giai đoạn 1959 - 1980 1.3.3. Giai đoạn 1980 - 1992 1.3.4. Giai đoạn 1992 đến nay Xem xét một cách tổng quát quá trình phát triển các đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam từ năm 1945 đến nay có thể kết luận rằng qua từng giai đoạn phát triển lịch sử, “pháp luật được hoàn thiện rất khẩn trương theo hướng ngày càng mở rộng và tăng cường các bảo đảm quyền công dân, thực hiện ngày càng đầy đủ và bảo vệ ngày càng tốt hơn các quyền cơ bản của con người” [43]. Cùng với thời gian và sự phát triển ngày càng mạnh mẽ của đất nước, tổ chức bộ máy nhà nước cũng ngày càng được cải tiến và hoàn thiện dần theo xu hướng phục vụ nhân dân và ngày càng đảm bảo các quyền con người. Chƣơng 2 THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO PHÁP LÝ VỀ QUYỀN CON NGƢỜI Ở VIỆT NAM 2.1. Thực trạng đảm bảo quyền con ngƣời thông qua các qui định của pháp luật Thành tựu nổi bật của nước ta trên lĩnh vực đảm bảo pháp lý về quyền con người trước hết là việc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật, bao gồm cả Hiến pháp năm 1992 sửa đổi, Luật, Pháp lệnh, Nghị định. Sau 20 năm đất nước đổi mới, hàng trăm Luật và Pháp lệnh đã được Quốc hội ban hành, trong đó có những bộ luật lớn trực tiếp đảm bảo các quyền con người như: Bộ luật Hình sự; Bộ luật Tố tụng hình sự; Bộ luật Dân sự; Bộ luật Lao động; Luật Đầu tư; Luật Đất đai; Luật Chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em; Luật Bình đẳng giới; Luật Khiếu nại, tố cáo …. Đây là sự đảm bảo pháp lý vững chắc các quyền và tự do cơ bản của người dân. a. Trên lĩnh vực các quyền chính trị, dân sự Hiến pháp năm 1992 sửa đổi đã ghi nhận và đảm bảo quyền bầu cử và ứng cử của công dân nhưng điểm mới là qui định rõ hơn về tiêu chuẩn, thành phần đại biểu, số lượng đại biểu ứng cử và đặc biệt quyền tự ứng cử của công dân đã được khẳng định. Trong lĩnh vực quyền thông tin, chỉ sau 4 năm thực hiện công cuộc đổi mới, Luật báo chí năm 1989 đã được sửa đổi, bổ sung năm 1999; Luật xuất bản năm 1993… đã đảm bảo để công dân được có và giữ quan điểm riêng của mình, được quyền tự do công bố các tác phẩm của mình ra công chúng mà "không bị kiểm duyệt”. Quyền tự do tín ngưỡng và tôn giáo ngày càng thể hiện là một quyền dân sự quan trọng của công dân, được ghi nhận trong Hiến pháp và trong Bộ luật Dân sự sửa đổi, bổ sung năm 2006; Bộ luật Hình sự; Bộ luật Tố tụng hình sự; Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo… Ở Việt Nam hiện nay có hơn 20 triệu người, tức là gần 1/3 dân số theo các tôn giáo khác nhau nhưng pháp luật vẫn thể hiện rõ chính sách bình đẳng, tự do tín ngưỡng, tôn giáo, không phân biệt đối xử. Trên lĩnh vực bảo đảm quyền bình đẳng giữa các dân tộc chung sống trên lãnh thổ Việt Nam, đặc biệt là người dân tộc thiểu số luôn được ưu tiên đảm bảo các quyền lợi về chính trị cũng như các quyền về kinh tế, văn hoá và xã hội. b. Trên lĩnh vực các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa Một số quyền rất quan trọng của công dân như: quyền sở hữu cá nhân về thu nhập hợp pháp, quyền tự do kinh doanh theo qui định của pháp luật, quyền thừa kế của công dân được nhà nước bảo hộ… đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 1992 sửa đổi và các Bộ luật Dân sự; Luật Doanh nghiệp năm 2005; Luật hợp tác xã; Luật Đất đai sửa đổi, bổ sung năm 2003, Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam; Luật Kinh doanh bảo hiểm; Luật Chứng khoán năm 2006; Pháp lệnh về thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế năm 1994, Luật Kinh doanh bất động sản năm 2006 … Trong các quyền về kinh tế, quyền lao động là quyền mang tính hạt nhân đối với quyền con người nói chung. Hệ thống văn bản quản lý nhà nước về lao động - việc làm cũng ngày càng hoàn thiện, nhiều Luật mới ra đời hoặc được sửa đổi, bổ sung và đi vào cuộc sống như: Bộ Luật Lao động, Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật dạy nghề, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2006, Luật Công đoàn, Luật người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, Pháp lệnh về người tàn tật… Để đảm bảo các quyền nghiên cứu khoa học, kỹ thuật, phát minh sáng chế, hợp lý hoá sản xuất, phê bình văn học, nghệ thuật, quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp của công dân, Quốc hội đã thông qua Luật Khoa học và Công nghệ năm 2000, Luật sở hữu trí tuệ năm 2005, Luật giao dịch điện tử năm 2005, Luật chuyển giao công nghệ năm 2006. Các quyền thuộc nhóm xã hội đặc biệt như trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi, người tàn tật cũng được Đảng và nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Chúng ta đang có Pháp lệnh Người cao tuổi năm 2000, Pháp lệnh về người tàn tật năm 2000, Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em, Luật Giáo dục năm 2005, Luật Thanh niên năm 2005, Luật Dạy nghề năm 2006, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006. Đối với phụ nữ, nguyên tắc bình đẳng giới đã có từ trước khi “Đổi mới” nhưng điểm mới là pháp luật đã cụ thể hóa nguyên tắc này trong Luật Bình đẳng giới năm 2006. Nhiều quyền lợi trước đây chỉ thuộc về người chồng thì nay pháp luật đã chính thức ghi nhận sự bình đẳng vợ chồng. Ví dụ: quyền đồng sở hữu bất động sản, quyền tự do kinh doanh, quyền giao kết và thực hiện hợp đồng… trước đây trong các bản chứng nhận chỉ ghi tên chồng, nay có cả tên vợ. Các qui định của pháp luật để đảm bảo quyền con người ở nước ta tuy có những bước phát triển nêu trên, song vẫn còn một số tồn tại như sau: Một là, các qui định pháp luật hiện hành chưa tạo đảm bảo pháp lý vững chắc để thực hiện và bảo vệ quyền con người. Hai là, nội dung quyền công dân thể chế hóa trong hệ thống pháp luật chưa đủ cụ thể, phải chờ văn bản hướng dẫn mới thực hiện được luật. Ba là, c¸c qui ®Þnh trong hÖ thèng pháp luật hiện hành còn chưa đồng bộ, thiếu thống nhất. Bốn là, nhiều qui định pháp luật chưa đảm bảo thuận tiện cho công dân trong quá trình thực hiện. 2.2. Thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con ngƣời qua họat động của các cơ quan nhà nƣớc a. Thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người qua hoạt động của các cơ quan quyền lực nhà nước Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất ở nước ta. Quốc hội luôn hết lòng phục vụ nhân dân và đảm bảo các quyền công dân thông qua việc hoàn thành tốt 3 chức năng: lập hiến và lập pháp; quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và hoạt động giám sát. Trung bình mỗi kỳ họp Quốc hội có khoảng 150 - 200 ý kiến chất vấn và từ năm 1998, khi các buổi trả lời chất vấn được truyền hình trực tiếp trên sóng truyền hình, phát thanh và tường thuật tỷ mỷ trên các báo viết đã thực sự tạo nên một không khí dân chủ, qua đó quyền con người, quyền công dân đã đi vào cuộc sống một cách dễ dàng hơn, ít bị vi phạm hơn, được bảo đảm và tôn trọng hơn. Ở địa phương, Hội đồng nhân dân các cấp tạo điều kiện cho công dân thực hiện các hành vi hợp pháp theo yêu cầu của pháp luật; tổ chức thực hiện giải quyết các yêu cầu chính đáng của nhân dân; thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động đảm bảo thực hiện quyền công dân. Bên cạnh những công việc mà các cơ quan quyền lực nhà nước đã và đang làm được để đảm bảo các quyền con người, cũng còn một số vấn đề cần đặt ra như sau: Trước tiên là trong lĩnh vực lập pháp, qui trình xây dựng luật phải qua nhiều bước dẫn đến thời gian xây dựng luật kéo dài; luật ban hành chất lượng kém, không còn phù hợp với sự phát triển của xã hội. Ví dụ như Luật thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao mới đây đã được Quốc hội thông qua và sẽ áp dụng từ ngày 01-01-2009. Trong hoạt động giám sát, các văn bản mà Quốc hội và các cơ cấu của Quốc hội phát hiện sai trái và bãi bỏ không nhiều. b. Thực trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người qua hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước Chính phủ là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất. Trên lĩnh vực kinh tế, Chính phủ có vai trò người đảm bảo điều kiện kinh tế cho mọi cá nhân, công dân. Tốc độ tăng trưởng kinh tế được duy trì liên tục ở mức cao từ 7% - 7,5%/năm. Các chương trình phát triển nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ; các dự án trọng điểm kinh tế - xã hội; chương trình xây dựng các khu chế xuất, khu công nghiệp… được thực hiện trên khắp cả nước đã góp phần giải phóng sức lao động, tạo môi trường lành mạnh để cá nhân, công dân đầu tư phát triển sản xuất kinh doanh, tạo và tự tạo việc làm. Qua đó, “hàng năm đã giải quyết việc làm cho từ 1,1 - 1,2 triệu lao động, từng bước nâng cao và cải thiện đời sống của người dân." [30] Trong lĩnh vực quản lý hành chính đối với toàn xã hội vai trò của Chính phủ cũng chuyển dần từ người cho phép sang người bảo đảm; người tạo điều kiện cho mọi công dân thực hiện được các quyền một cách thuận lợi nhất. Nổi bật nhất là việc thực hiện Cơ chế “một cửa” theo Quyết định số 181/QĐ-TTg ngày 04/9/2003, sau hơn bốn năm thực hiện đã bước đầu đạt được một số kết quả tích cực. Đến nay về cơ bản: Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Lao động Thương binh và Xã hội, Sở Xây dựng …, 59% số Sở khác thực hiện mở rộng, 98% đơn vị cấp Huyện và 89% đơn vị cấp Xã trong cả nước đã triển khai cơ chế một cửa [20]. Cùng với cơ chế “một cửa” là việc rút ngắn thời gian giải quyết các công việc. Trước đây, công dân xin cấp hộ chiếu là rất khó khăn và phải chờ đợi sau 21 ngày làm việc mới có kết quả thì nay công dân có thể gửi đơn xin cấp hộ chiếu qua đường bưu điện và nhận kết quả sau 5 ngày làm việc. Trên lĩnh vực xã hội, vai trò của Chính phủ cũng chuyển dần từ người phân phát phúc lợi đồng đều và hạn chế sang người đảm bảo an sinh xã hội cho mọi người, chú ý đến các lớp người bị thiệt thòi trong xã hội; đảm bảo cung cấp các dịch vụ về giáo dục phổ cập và chăm sóc sức khỏe tối thiểu cho mọi người, đồng thời tổ chức mạng lưới dịch vụ chất lượng cao theo yêu cầu và điền kiện có thể. a phng, UBND cỏc cp trc tip t chc thc hin gii quyt cỏc yờu cu ca cụng dõn thụng qua cỏc cụng vic nh: cp phộp, ng ký, cụng chng, chng thc. Trc õy, cụng dõn cú nhu cu cụng chng phi xp hng t rt sm cỏc Phũng cụng chng nh nc cũn hin nay, cụng vic ny ó c chuyn giao cho UBND cỏc cp thc hin theo ch mt ca v lm vic c ngy th by. Cú th khng nh, cỏc hot ng i mi tớch cc ca Chớnh ph v cỏc c quan hnh chớnh nh nc ó gúp phn quan trng i sng ca nhõn dõn tip tc c n nh v tng bc c ci thin. Bên cạnh những thành tựu nêu trên thì trong hoạt động th-ờng xuyên của Chính phủ cho thấy các chính sách vẫn th-ờng xuyên thay đổi, ảnh h-ởng lớn đến lợi ích của ng-ời dân (nh trng hp B Ti chớnh tng thu ụ tụ nhp khu mi õy); cải cách hành chính d-ờng nh- mới chỉ động chạm tới "phần ngọn", tức là mới tập trung lo cải cách thủ tục hành chính "một cửa, một dấu", tinh giảm biên chế, mà ch-a đi vào "phần gốc", đó là bộ máy, là đội ngũ công chức tinh thông, hiệu quả, trong sạch, vững mạnh. 2.3. Thc trng m bo phỏp lý v quyn con ngi qua hot ng gii quyt khiu ni, t cỏo Quyn khiu ni, t cỏo cng l quyn dõn ch v chớnh tr ca cụng dõn, biu hin quyn lm ch nh nc v xó hi. Trong quỏ trỡnh kim tra, thanh tra, gii quyt khiu ni, t cỏo, cỏc c quan nh nc ó phỏt hin c nhiu v vic tiờu cc lm nh hng ti quyn v li ớch hp phỏp ca cụng dõn. T nm 2006 n ht quý I nm 2008: Cỏc c quan hnh chớnh nh nc ó tip 550.107 lt ngi khiu ni, t cỏo, kin ngh, phn ỏnh, trong ú cú 1.447 lt on ụng ngi; tip nhn 291.887 n th; gii quyt 113.535/138.099 v vic khiu ni, t cỏo thuc thm quyn t t l 82,21%. [42]. c bit, cụng dõn ó cú ý thc hn trong vic gi cỏc khiu ni ca mỡnh lờn To ỏn hnh chớnh ngh gii quyt. Bờn cnh nhng vic ó lm c trong thi gian qua, cú th thy tỡnh hỡnh khiu ni, t cỏo ca cụng dõn vn cú chiu hng gia tng; s lng cỏc v vic khiu kin vt cp, ụng ngi vn vụ cựng phc tp, trong s ú phn ln v vic liờn quan n t ai. 2.4. Thc trng m bo phỏp lý v quyn con ngi qua hot ng ca cỏc c quan t phỏp Trong nhng nm gn õy, B Cụng an phi hp vi To ỏn nhõn dõn ti cao (TANDTC), Vin kim sỏt nhõn dõn ti cao (VKSNDTC) v cỏc c quan cú liờn quan thng nht quan im, iu tra, truy t, xột x hoc ỡnh ch iu tra nhiu v ỏn trng im, m bo quyn, li ớch hp phỏp ca cụng dõn. Theo bỏo cỏo ca TANDTC, n thỏng 8-2006, To ỏn cỏc cp ó th lý 232.692 v ỏn cỏc loi, ó gii quyt 193.974 v, t 83,4%" [12]. Hu ht cỏc v ỏn u xột x ỳng thi gian lut nh. Do tip tc thc hin tt qui nh tranh tng ti phiờn to nờn cht lng cụng tỏc xột x ó c nõng lờn rt nhiu, vic ny ng ngha vi vn quyn v li ớch chớnh ỏng ca cụng dõn ngy cng c bo v. "T l cỏc bn ỏn, quyt nh ca To ỏn b hy gii quyt li ch cũn 1,1%, gim hn cựng k nm trc 0,1% v b sa l 4%" [12]. Cỏc c quan t phỏp trong hot ng ca mỡnh ngy cng th hin c bn lnh cao ca nhng ngi bo v phỏp lut. Chng hn, thi gian gn õy VKSNDTC ó cú quyt nh ỡnh ch iu tra b can Nguyn Vit Tin, nguyờn th trng B Giao thụng Vn ti sau hn 2 nm iu tra. Ngi b thi hnh ỏn pht tự cng c phỏp lut bo v v tụn trng nhng quyn c bn ca con ngi nh quyn t do thõn th, quyn c sng, lao ng, khỏm cha bnh, tham gia cỏc hot ng vn húa, giỏo dc nhm phỏt trin nhõn cỏch. Trong cụng tỏc xõy dng phỏp lut bo v quyn con ngi, TANDTC cng ó hon chnh D tho mt s Phỏp lnh v ó c UBTVQH thụng qua. Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong hoạt động của các cơ quan t- pháp vẫn còn nhiều bất cập. Một số vụ án lớn gần đây nh- vụ Bùi Tiến Dũng và PMU 18, hay các vụ án ma tuý lớn, buôn lậu lớn cho thấy đều có sự tiếp tay của một số cán bộ t- pháp biến chất. Bên cạnh đó, trình độ nghiệp vụ của một bộ phận cán bộ t- pháp ch-a đáp ứng đ-ợc yêu cầu của ngành. Khi xét xử tại toà án, nhiều phiên tranh tụng với nhiều tình tiết còn ch-a đ-ợc làm sáng tỏ nh-ng thay bằng việc có thể trả hồ sơ thì toà lại tuyên án; tiếng nói của luật s bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho bị can, bị cáo ch-a đ-ợc thực sự coi trọng. Đơn cử một ví dụ, trong vụ án xét xử bị cáo Hoàng Quốc Chung bị truy tố vì tội Giả mạo trong công tác tại Toà án nhân dân quận Hai Bà Trng, Hà nội ngày 26-02-2008, vị đại diện Viện kiểm sát đã phải xin lỗi các luật s vì trích điều luật cha hết. Lấy ví dụ một vụ án đơn giản mà còn có sai sót thì các vụ án lớn, phức tạp, nhiều bị can, bị cáo, liên quan đến nhiều cơ quan, tổ chức thì chắc cũng không tránh khỏi còn có nhiều hạt sạn. Chng 3 PHNG HNG V GII PHP HON THIN M BO PHP Lí V QUYN CON NGI VIT NAM HIN NAY 3.1. Tớnh cp thit phi hon thin m bo phỏp lý v quyn con ngi nc ta hin nay Vic xỏc nh tớnh cp thit phi hon thin m bo phỏp lý v quyn con ngi nc ta hin nay bt ngun t nhng yờu cu sau: 3.1.1. Do yờu cu xõy dng nh nc phỏp quyn 3.1.2. Do yờu cu phi khc phc nhng hn ch ca h thng phỏp lut hin hnh 3.1.3. Do yờu cu dõn ch hoỏ i sng xó hi ngy cng cao 3.1.4. Do yờu cu hi nhp quc t 3.2. Phng hng hon thin 3.2.1. Nhận thức đúng đắn mối quan hệ giữa nhà n-ớc, pháp luật và quyền con ng-ời Nhn thc ỳng n mi quan h gia nh nc, phỏp lut v quyn con ngi cú ý ngha phng phỏp lun ch o quỏ trỡnh xõy dng m bo phỏp lý v quyn con ngi. Nú nh hng ỳng n trong vic xỏc nh v c th húa quyn, ngha v cụng dõn, thit k t chc, hot ng ca b mỏy nh nc hng n mc tiờu thc hin, bo v quyn con ngi; nh hng xõy dng phỏp lut khụng ch vi t cỏch l cụng c qun lý sc bộn ca nh nc m cũn l v khớ ca nhõn dõn trong vic thc hin, bo v quyn v li ớch ca mỡnh. 3.2.2. Thiết lập cơ chế công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước Cơ chế này sẽ giúp công dân dễ dàng biết được hoạt động của các cơ quan nhà nước và biết các quyền và nghĩa vụ của mình để chủ động thực hiện, giám sát và bảo vệ theo các quy định của pháp luật. Công khai, minh bạch cũng làm cho cán bộ, công chức có ý thức hơn trong việc thực hiện chức trách, công vụ của mình. 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện 3.3.1. Hoàn thiện các qui định pháp luật a. Đối với các quyền về chính trị của công dân Trong điều kiện đất nước đổi mới toàn diện, hội nhập toàn cầu, để đảm bảo các quyền về chính trị của công dân, cần nghiên cứu sớm ban hành một số luật quan trọng như: Luật về Thông tin, Luật Đình công, Luật Biểu tình, Luật Trưng cầu dân ý, Luật về Phản biện xã hội. Cần sớm ban hành Luật Giám sát của nhân dân trên cơ sở tách Luật Thanh tra thành Luật Thanh tra Chính phủ và Luật giám sát của nhân dân. Ở khía cạnh khác, để tăng cường sự tham gia tích cực của người dân vào quá trình quản lý nhà nước và xã hội cũng cần hoàn thiện một số văn bản pháp luật hiện hành như: Luật bầu cử Quốc hội và Luật bầu cử đại biểu HĐND các cấp. Để tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hành dân chủ trực tiếp ở cơ sở, cần nâng Quy chế Dân chủ cơ sở thành Luật Dân chủ cơ sở. b. Đối với các quyền về dân sự của công dân Đảm bảo quyền được sống: yêu cầu đặt ra ở đây là cần phải nghiên cứu sửa đổi Bộ luật Hình sự để giảm tối đa các tội áp dụng án tử hình, tiến tới xoá bỏ án tử hình khi tình hình an ninh - chính trị - xã hội của đất nước ổn định hơn. Cần sớm thông qua việc nâng cấp Nghị quyết số 388/NQ-UBTVQH của UBTVQH về bồi thường thiệt hại cho người bị oan, sai do người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng hình sự gây ra thành Luật Bồi thường nhà nước. Nhà nước sớm nghiên cứu để ban hành Luật Dân tộc bởi vì vấn đề dân tộc nếu bị lợi dụng có thể trở thành một vấn đề chính trị phức tạp. c. Đối với các quyền về kinh tế của công dân Đòi hỏi quan trọng nhất là phải tiếp tục hoàn thiện pháp luật đảm bảo quyền sở hữu cá nhân, cụ thể hóa Điều 58 Hiến pháp năm 1992 sửa đổi. Đối với quyền tự do kinh doanh theo qui định của pháp luật, ngoài việc tạo hành lang pháp lý thông thoáng, trong giai đoạn hiện nay, cần ban hành nhiều chính sách cụ thể để khuyến khích các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp cổ phần có vốn tư nhân phát triển. Đảm bảo pháp lý thực hiện quyền được làm việc, cần hoàn thiện quy định pháp lý đảm bảo quyền lợi cho người lao động khi bị sa thải, mất việc làm hay bị thất nghiệp; quy định việc thành lập Quỹ hỗ trợ thất nghiệp; để bảo vệ quyền lợi của người lao động Việt Nam ở nước ngoài nhà nước nên sớm gia nhập Công ước Quốc tế về bảo vệ quyền của công nhân nhập cư và các thành viên của gia đình họ. d. Đối với các quyền về văn hoá, xã hội của công dân Đảm bảo quyền xây dựng nhà ở và quyền có nhà ở, nhà nước cần nghiên cứu việc đánh thuế nhà ở áp dụng đối với người sở hữu nhiều nhà nhằm hạn chế việc đầu cơ. [...]... quyn con ngi Quyn con ngi c m bo thc hin trong thc tin cuc sng l thc o ca nn dõn ch, vn minh, ca t do v tin b xó hi; qua ú th hin bn cht tt p ca nh nc ta Hệ thống hóa các văn bản về quyền con ng-ời là cơ sở tiên quyết để thực hiện quản lý nhà n-ớc và xã hội bằng pháp luật, tôn trọng và đảm bảo thực hiện quyền con ng-ời Xét về tổng thể, hệ thống các qui định pháp luật về quyền con ng-ời của chúng ta hiện. .. đang ở giai đoạn tiếp tục hoàn thiện và thực tế áp dụng pháp luật cho thấy nhiều quyền quan trọng của con ng-ời vẫn ch-a có văn bản luật điều chỉnh Do vậy, trong quá trình xây dựng luật, cần xác định những quy phạm pháp luật hợp lý để cụ thể hoá sâu rộng hơn về các quyền con ng-ời, quyền công dân đã đ-ợc quy định trong Hiến pháp năm 1992 sửa đổi đồng thời với việc quy định cơ chế đảm bảo thực thi các quyền. .. nay đã đạt đ-ợc những b-ớc tiến dài trong hnh trình lập pháp, đặc biệt là trong năm 2005 tr-ớc khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Th-ơng mại thế giới (WTO), chúng ta đã có những cố gắng v-ợt bậc trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, có nhiều quy định pháp luật đ-ợc sửa đổi, bổ sung hoặc rất nhiều bộ luật, luật, pháp lệnh có liên quan đến vấn đề quyền con ng-ời đ-ợc ban hành mới Cho đến nay, ... Duy Kiờn (2004), m bo quyn con ngi trong hat ng ca Quc hi Vit Nam, Lun ỏn Tin s Lut hc, Hc viờn chớnh tr quc gia H Chớ Minh 27 Tng Duy Kiờn (2005), Tng cng hat ng lp phỏp bo v quyn con ngi ỏp ng yờu cu xõy dng nh nc phỏp quyn Vit Nam, Tp chớ Nh nc v Phỏp lut (5), tr.34-41 28 Nguyn Vn Mnh (1995), Xõy dng v hon thin m bo phỏp lý thc hin quyn con ngi trong iu kin i mi nc ta hin nay, Lun ỏn Tin s Lut hc,... Ngc ng (2004), Quyn con ngi, quyn cụng dõn trong nh nc phỏp quyn XHCN Vit Nam, Nxb Chớnh tr quc gia, H ni 13 Trn Ngc ng (2005), Ci cỏch t phỏp v xõy dng Nh nc phỏp quyn xó hi ch ngha Vit Nam, Tp chớ Cng sn (5), tr 30-34 14 Hong Hựng Hi (2001), B lut Hỡnh s vi quyn con ngi ca b can, b cỏo, Tp chớ nghiờn cu lp phỏp (11) 15 Hin phỏp nc Vit Nam Dõn ch Cng hũa nm 1946 16 Hin phỏp nc Vit Nam Dõn ch Cng hũa... hi ch ngha Vit Nam nm 1980 18 Hin phỏp nc Cng hũa xó hi ch ngha Vit Nam nm 1992 19 Hin phỏp nc Cng hũa XHCN Vit Nam nm 1992 (sa i) (2002), Nxb Chớnh tr quc gia, H ni 20 inh Duy Hũa (2007), y mnh ci cỏch hnh chớnh, nõng cao hiu qu qun lý ca b mỏy nh nc, Tp chớ Cng sn (774), tr 62-65 21 Hc vin chớnh tr quc gia H Chớ Minh - Trung tõm nghiờn cu quyn con ngi (1997), Cỏc vn kin quc t v quyn con ngi, Nxb thnh... B T phỏp (2003), Xõy dng cm nang v u tranh bo v quyn con ngi Vit Nam, H ni 5 Lờ Cm (2006), Nhng vn lý lun v bo v cỏc quyn con ngi bng phỏp lut trong lnh vc t phỏp hỡnh s (Phn II: Bo v cỏc quyn con ngi bng phỏp lut hỡnh s), Tp chớ Tũa ỏn nhõn dõn (13), tr 17 6 Bo Chõn (2006), Ci cỏch t phỏp t ra nhng nhim v mi, ỏp ng yờu cu hi nhp, Tp chớ Phỏp lý (12), tr 5-6 7 Nguyn ng Dung (2004), S hn ch quyn lc... phỏp quyn (1992), Nxb Phỏp lý, H ni 38 Bựi Ngc Ton (2006), Phỏp lut Vit Nam trong tin trỡnh hi nhp kinh t quc t, Tp chớ nghiờn cu lp phỏp (2), tr 3-10 39 Trang tin in t Chớnh ph nc CHXHCN Vit Nam, Bỏo cỏo tỡnh hỡnh thc hin phỏt trin kinh t - xó hi nm 2007 40 Li Vn Trỡnh (2006), Cỏc bin phỏp phỏp lý bo m quyn t do dõn ch ca cụng dõn trong nh nc phỏp quyn xó hi ch ngha Vit Nam, Tp chớ Nh nc v Phỏp lut... quyền đó Trong c ch m bo thc thi quyn con ngi trỏch nhim trc tiờn thuc v nh nc, c th l cỏc c quan trong b mỏy nh nc, ca cỏn b, cụng chc nh nc Tuy vy, nh nc mi ch l mt phõn h tr ct trong h thng chớnh tr nc ta hin nay, c ch m bo quyn con ngi cú th phi xỏc nh rng hn, bao gm c h thng chớnh tr iu ú ũi hi tng cng hn na vic hoch nh ng li, ch trng, chớnh sỏch v quyn con ngi, lm ch da vng chc v quan im chớnh... ngh nghip theo mụ hỡnh dch v hnh chớnh cụng cú th m nhn nhng cụng vic trc kia thuc quyn qun lý ca nh nc ú cng chớnh l c ch tt trong vic bo v quyn con ngi hin nay nc ta cng nh trong tng lai Lun vn c nghiờn cu trờn c s vn dng nhng quan im ca ch ngha Mỏc - Lờ nin, t tng H Chớ Minh, nhng quan im ca ng ta v quyn con ngi v s dng cỏc phng phỏp tng hp, phõn tớch, h thng, phng phỏp tip cn lch s v phng phỏp . trạng đảm bảo pháp lý về quyền con người ở Việt Nam. Đồng thời, xác định những phương hướng, nội dung giải pháp hoàn thiện đảm bảo pháp lý về quyền con người. quyền con người. 1.1.2. Khái niệm đảm bảo pháp lý về quyền con người Đảm bảo pháp lý về quyền con người là: hệ thống các qui định pháp luật về quyền