Xã hội ngày nay không ngừng biến đổi và phát triển. Sự ổn định của xã hội chỉ là sự ổn định của bề ngoài, còn thực tế nó không ngừng thay đổi từ bên trong bản thân nó. Bất kể xã hội nào và bất cứ nền văn hóa nào đi chăng nữa thì cho dù nó có bảo thủ và cổ truyền đến đâu cũng luôn luôn có sự biến đổi, sự biến đổi trong xã hội hiện đại ngày càng nhiều hơn, rõ hơn, nhanh hơn, và điều này cho thấy rõ nét hơn là sự biến đổi đó không còn là điều mới mẻ, nó đã trở thành chuyện thường ngày. Mọi cái đều biến đổi và xã hội cũng giống như các hiện thực khác, không ngừng vận động và thay đổi. Những nhân tố tác động đến sự biến đổi xã hội là do dân số, đô thị hóa, công nghệ và ngay cả các nhân tố bên ngoài xã hội như là: Môi trường tự nhiên, Chiến tranh xâm lược, dịch bệnh... Điển hình là đại dịch COVID – 19 trên toàn thế giới nói chung và đất nước Việt Nam nói riêng.
Trang 1BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI
- -
TÊN ĐỀ TÀI:
PHÂN TÍCH KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM
CỦA BIẾN ĐỔI XÃ HỘI
ĐÁNH GIÁ VẤN ĐỀ BIẾN ĐỔI XÃ HỘI TRONG LĨNH VỰC GIÁO DỤC, ĐÀO TẠO
Ở NƯỚC TA TRONG GIAI ĐOẠN PHÒNG CHỐNG DỊCH COVID – 19 HIỆN NAY.
BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN Học phần: Xã hội học đại cương
Mã phách:
Hà Nội - 2021
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
NỘI DUNG 2
1 Khái quát chung về biến đổi xã hội 2
1.1 Khái niệm 2
1.2 Đặc điểm của biến đổi xã hội 4
2 Đánh giá vấn đề biến đổi xã hội 7
2.1 Lĩnh vực giáo dục, đào tạo ở nước ta trong giai đoạn phòng chống dịch covid – 19 hiện nay 7
2.1.1 Mô tả thực trang đại dịch Covid 19 ở nước ta hiện nay 7
2.1.2 Lợi ích của việc giảng dạy trực tuyến để phòng chống đại dịch Covid – 19 hiện nay 10
2.1.3 Nhược điểm của việc giảng dạy trực tuyến để phòng chống đại dịch Covid – 19 12
2.1.4 Những khó khăn, thách thức trong giai đoạn giảng dạy trực tuyến để phòng chống đại dịch Covid – 19 hiện nay 13
2.1.5 Giải pháp khắc phục những khó khăn 14
KẾT LUẬN 16
Trang 3MỞ ĐẦU
Xã hội ngày nay không ngừng biến đổi và phát triển Sự ổn định của xã
hội chỉ là sự ổn định của bề ngoài, còn thực tế nó không ngừng thay đổi từ
bên trong bản thân nó Bất kể xã hội nào và bất cứ nền văn hóa nào đi chăng
nữa thì cho dù nó có bảo thủ và cổ truyền đến đâu cũng luôn luôn có sự biến
đổi, sự biến đổi trong xã hội hiện đại ngày càng nhiều hơn, rõ hơn, nhanh hơn,
và điều này cho thấy rõ nét hơn là sự biến đổi đó không còn là điều mới mẻ,
nó đã trở thành chuyện thường ngày Mọi cái đều biến đổi và xã hội cũng
giống như các hiện thực khác, không ngừng vận động và thay đổi Những
nhân tố tác động đến sự biến đổi xã hội là do dân số, đô thị hóa, công nghệ và
ngay cả các nhân tố bên ngoài xã hội như là: Môi trường tự nhiên, Chiến tranh
xâm lược, dịch bệnh Điển hình là đại dịch COVID – 19 trên toàn thế giới
nói chung và đất nước Việt Nam nói riêng
Vì vậy em xin chọn đề tài “Khái niệm và đặc điểm của biến đổi xã hội Đánh
giá vấn đề biến đổi xã hội trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo ở nước ta trong giai đoạn
phòng chống dịch covid – 19” qua đó phân tích, đánh giá và làm rõ vấn đề này
Trang 4NỘI DUNG
1 Khái quát chung về biến đổi xã hội
1.1 Khái niệm
Biến đổi xã hội là một quá trình, qua đó những khuôn mẫu của các hành
vi xã hội, các quan hệ xã hội, các thiết chế xã hội và các hệ thống phân tầng xã hội được thay đổi theo thời gian Biến đổi xã hội là một quá trình xã hội trong
đó các yếu tố cấu thành của xã hội và cả hệ thống xã hội đó thay đổi từ trạng thái này sang trạng thái khác
* Phân tích khái niệm biến đổi xã hội
Biến đổi xã hội diễn ra dưới mọi hình thức từ quy mô, cấu trúc và thành phần của xã hội, thiết chế xã hội, văn hóa, giai cấp, nhóm, vị thế xã hội, vai trò xã hội, mạng lưới xã hôi Sự biến đổi này là do con người và vì con người, chính con người tạo ra sự biến đổi xã hội nhưng đến lượt nó lại bị ảnh hưởng của sự biến đổi đó
Khái niệm biến đổi xã hội thường được dùng với nghĩa tương tự như các khái niệm gần nghĩa và cũng dẫn đến những nhầm lẫn như: biến chuyển xã hội, thay đổi xã hội, tiến bộ xã hội, tiến hóa xã hội, hiện đại hóa…
Trong Từ điển xã hội học Nguyễn Khắc Viện dùng khái niệm “thay đổi xã hội” Theo đó, thay đổi xã hội “chỉ trạng thái vận động xã hội khác nhau: tiến bộ hoặc thoái bộ, tiến hóa hoặc cách mạng, bộ phận hoặc toàn bộ, v.v ” (1994: 284) Với cách tiếp cận này thay đổi xã hội ở tầm xã hội vĩ mô, khi xã hội có sự vận động trong tồn tại xã hội, ý thức xã hội hoặc kết hợp cả hai Như vậy, “thay đổi xã hội”
là một khái niệm mang tính chất là một phạm trù triết học nhằm để chỉ sự vận động
từ một giai đoạn xã hội (hình thái kinh tế-xã hội) này sang một giai đoạn khác
Một quan điểm khác cũng xem biến đổi xã hội ở khía cạnh tương tự như sau:
“Biến chuyển xã hội là những sự thay đổi diễn ra trong khuôn mẫu tổ chức xã hội, cấu trúc, thiết chế và đời sống văn hóa xã hội” (theo Nguyễn Minh Hòa, 1999: 192) Trong khái niệm này, biến chuyển xã hội được hiểu theo bình diện rất rộng với
Trang 5nhiều cấp độ Biến chuyển các khuôn mẫu trong tổ chức, trong các thiết chế và diễn
ra trên quy mô xã hội tổng thể
Còn trong Từ điển xã hội học Oxford lại xem biến đổi xã hội dưới góc nhìn
xã hội học bao gồm rất nhiều nhiều phương diện Từ biến đổi ngắn hạn đến những biến đổi dài hạn, những biến đổi quy mô lớn đến quy mô nhỏ, từ cấp độ toàn cầu tới cấp độ gia đình Biến đổi xã hội không chỉ thể hiện trên phương diện cấu trúc chính trị và cơ cấu xã hội rộng lớn mà còn thể hiện trong chuẩn mực, giá trị, khuôn mẫu hành vi, các mối quan hệ
“Biến chuyển xã hội là sự thay đổi có tính cơ cấu trong những tổ chức, trong những lối suy nghĩ qua thời gian” (Nguyễn Xuân Nghĩa, 2003: 200) Quan điểm này nhìn nhận biến đổi xã hội diễn ra không chỉ trong cấu trúc của xã hội tổng thể
mà còn diễn ra trong những nhận thức và suy nghĩ
“Biến đổi xã hội là một quá trình qua đó những khuôn mẫu của các hành vi, các quan hệ, các thiết xã hội và các hệ thống phân tầng được thay đổi qua thời gian” (Phạm Tất Dong - Lê Ngọc Hùng, 2001: 280) Qua đó các tác giả đưa ra hai loại hình biến đổi xã hội như sau:
- Biến đổi vĩ mô, nó diễn ra trên một phạm vi rộng lớn, diễn ra trong một thời gian dài
- Biến đổi vi mô, liên quan đến những biến đổi nhỏ, diễn ra nhanh hơn Trên
cơ sở các định nghĩa đó thì biến chuyển xã hội có một số đặc trưng như:
1 Diễn ra trong những môi trường, các không gian xã hội khác nhau;
2 Tốc độ và tính chất khác nhau;
3 Biến đổi xã hội cũng diễn ra trên nhiều phương diện khác nhau;
4 Vừa có tính tự giác, nhưng cũng mang tính phi kế hoạch, có những biến đổi người ta lường trước, nhưng có những thay đổi con người không thể lường được;
5 Biến đổi xã hội vừa mang kết quả tốt, nhưng cũng mang lại nhiều hậu quả xấu;
Trang 66 Có những biến đổi diễn ra trong thời gian ngắn, nhưng cũng có những biến đổi xã hội diễn ra thời gian rất lâu dài
Biến đổi xã hội và tiến bộ xã hội
Biến đổi xã hội là khái niệm “trung tính” để chỉ sự thay đổi đa dạng của xã hội: như từ bên trong và bên ngoài, vi mô và vĩ mô, bộ phận và tổng thể, tích cực hoặc tiêu cực, đi lên hoặc đi xuống… Trong khi đó “Tiến bộ xã hội” là một khái niệm đánh giá nhằm để chỉ sự thay đổi xã hội theo hướng tích cực, đi lên theo chiều hướng ngày phát triển hơn
1.2 Đặc điểm của biến đổi xã hội
Sự biến đổi xã hội có những đặc trưng cơ bản sau:
* Sự biến đổi của xã hội là kết quả của những hoạt động tích cực và sáng tạo của con người
Thông qua mọi hoạt động vật chất cũng như tinh thần, thông qua lao động sáng tạo, con người đã làm thay đổi môi trường tự nhiên, đồng thời cũng làm thay đổi cả môi trưởng xã hội, làm cho xã hội biến đổi
* Biến đổi xã hội là hiện tượng phổ biến nhưng nó diễn ra không giống nhau cả về nhịp độ, tốc độ, quy mô không gian và thời gian giữa các xã hội:
Sự biến đổi của mỗi bộ phận, mỗi thành phần của cơ cấu xã hội cũng diễn
ra với nhịp điệu, tốc độ khác nhau trong những không gian và thời gian cụ thể nhất định Mỗi xã hội đều biến đổi theo thời gian, nhưng do các điều kiện khác nhau nên các xã hội biến đổi theo các nhịp độ nhanh chậm khác nhau Tốc độ của
sự gia tăng khi nền khoa học kỹ thuật của xã hội phát triển Do đó, biến đổi xã hội
ở các xã hội có nền khoa học kỹ thuật phát triển cao sẽ diễn ra nhanh hơn, sâu sắc hơn có phạm vi không gian lớn hơn những xã hội có nền khoa học kỹ thuật kém phát triển Trong sự biến đổi xã hội thì biến đổi cơ sở hạ tầng nhanh hơn và đóng vai trò quyết định so với biến đổi của kiến trúc thượng tẩng mà biểu hiện qua văn hóa xã hội Ngay cả các yếu tố văn hóa cũng vậy, thông thường, những hiện tượng văn hóa vật chất thường biến đổi nhanh hơn các hiện tượng văn hóa tinh thần
Trang 7* Biến đổi xã hội có sự khác biệt về thời gian và ảnh hưởng của chúng đối với đời sống xã hội
Có những biến đổi chỉ diễn ra trong một thời gian ngắn và không có ảnh hưởng lâu dài Nhưng cũng có những biến đổi trong một thời kỳ dài, có khi hàng ngàn năm hay vài thế hệ Những ảnh hưởng của biến đổi xã hội cũng khác nhau tùy thuộc vào tính chất, mức độ phạm vi của sự biến đổi xã hội đó Mặt khác, biến đổi xã hội vừa có những ảnh hưởng tích cực vừa có những ảnh hưởng tiêu cực đối với đời sống xã hội Ví dụ như cách mạng khoa học – công nghệ: một mặt, nó tạo
ra khả năng phi thường cho con người trong chinh phục thiên nhiên, trong nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, trong phân công lao động xã hội mới, trong quá trình đô thị hóa…, nhưng mặt khác, nó cũng ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, đến sự hủy diệt, hay can thiệp vào đời sống riêng tư của con người, trong đó, bao gồm cả những lĩnh vực văn hóa – tinh thần, phá vỡ tập tục truyền thống, gia tăng tệ nạn xã hội… Bên cạnh những thay đổi về mặt kỹ thuật, những thay đổi trong các khuôn mẫu, chuẩn mực xã hội hoặc hành vi xã hội có liên quan đến hành
vi giới hoặc chủng tộc cũng trở thành những vấn để gây tranh luận Nhất là khi những thay đổi trong các khuôn mẫu đem lại lợi ích nhiều hơn cho nam giới, cho các dân tộc phát triển, cho các dân tộc được gọi là “thượng đẳng”…
* Biến đổi xã hội vừa có tính kế hoạch vừa có tính phi kế hoạch
Đây là tính hai mặt của sự biến đổi Nói một cách khác, những biến đổi xã hội do con người tạo nên đều xuất phát từ tính tự giác, chủ động của con người,
do đó có thể kiểm soát được Song đồng thời cũng biến đổi do con người tạo ra nhưng không phải là do tự giác mà là tự phát, bị động mà xã hội khó có thể kiểm soát được Ví dụ như khi cho nền kinh tế nước nhà vận hành theo cơ chế thị trường, chúng ta đã chủ động tạo ra những biến đổi xã hội về mặt kinh tế, đem lại sự phát triển nhanh, mạnh, song chúng ta lại đang phải đứng trước những mặt trái khó kiểm soát như: thất nghiệp, lối sống, tệ nạn xã hội, phân hóa giàu nghèo…
* Có sự thống nhất giữa biến đổi kinh tế với biến đổi các mặt khác của xã hội
Trang 8Xã hội là một hệ thống phức tạp, các mặt, các yếu tố của đời sống xã hội không ngừng tác động qua lại lẫn nhau, chi phối lẫn nhau, trong đó sản xuất và dịch vụ là cơ sở của đời sống xã hội quyết định các mặt khác của đời sống xã hội như: chính trị, tư tưởng, văn hóa Sự biến đổi của xã hội bắt đầu từ sự biến đổi của sản xuất, của phương thức sản xuất Khi kinh tế biến đổi thì mọi mặt khác của đời sống xã hội cũng biến đổi theo Ngược lại, khi các yếu tố khác của đời sống
xã hội biến đổi, có thể tác động tới sự biến đổi kinh tế theo những chiều hướng khác nhau Vì vậy, giải quyết những vấn đề kinh tế không thể tách rời những vấn
để xã hội và ngược lại, không thể giải quyết những vấn đề xã hội với bất cứ giá nào, không tâm gì đến khía cạnh kinh tế
* Trong quá trình biến đổi xã hội tất yếu có các xu hướng trái ngược nhau:
Sự biến đổi xã hội là một quá trình phức tạp và đầy mâu thuẫn Bất kỳ một giai đoạn phát triển nào của xã hội cũng đều chứa đựng những xu hướng trái ngược nhau Khi xã hội càng phát triển, các cấu trúc và quan hệ xã hội càng phức tạp thì các xu hướng đó cũng trở nên phức tạp hơn Trong quá trình biến đổi xã hội, khi khắc phục được mâu thuẫn này lại nảy sinh những mâu thuẫn khác, phát triển mặt này lại làm hạn chế mặt kia Thí dụ, trong quá trình chuyển từ nền kinh
tế tập trung, quan liêu, bao cấp sang kinh tế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, nền kinh tế có nhiều khởi sắc nhưng lại nảy sinh những mặt trái như chạy theo lợi nhuận đơn thuần, phân hóa giàu nghèo, không quan tâm đến những vấn để xã hội…
* Quá trình biến đổi xã hộ có tính kế thừa:
Trong quá trình biến đổi xã hội, các thế hệ loài người kế tiếp nhau một cách liên tục, mỗi thế hệ mới ra đời đều có sự kế thừa các thành tựu về văn hóa, khoa học, kinh tế… của các thế hệ trước Kế thừa và biến đổi là hai mặt không thể tách rời nhau trong đời sống xã hội Thái độ giữ nguyên cái cũ, hoặc gạt bỏ hoàn toàn cái cũ đều là phản khoa học, phản tiến bộ Kế thừa diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, nhưng ở mỗi lĩnh vực có những đặc thù riêng Kế thừa diễn
Trang 9ra theo chiều hướng khác nhau, có thể là tự phát, hoặc cũng có thể là tự giác, thông qua hoạt động của các chủ thể xã hội vì những mục đích xã hội nhất định
2 Đánh giá vấn đề biến đổi xã hội
2.1 Lĩnh vực giáo dục, đào tạo ở nước ta trong giai đoạn phòng
chống dịch covid – 19 hiện nay
2.1.1 Mô tả thực trang đại dịch Covid 19 ở nước ta hiện nay
Đại dịch Covid – 19 diễn ra vào thời điểm cuối năm 2019 khởi nguồn
từ thành phố Vũ Hán thuộc miền Trung Trung Quốc đại lục, bắt nguồn từ một nhóm người mắc viêm phổi không rõ nguyên nhân Giới chức y tế địa phương xác nhận rằng trước đó họ đã từng tiếp xúc, chủ yếu với những thương nhân buôn bán
và làm việc tại chợ bán buôn hải sản Hoa Nam Ban đầu loại virus này có tên là Corona nhưng sau đó được tổ chức Y tế Thế giới đặt tên là Covid – 19
Đại dịch COVID - 19 do virus SARS-CoV-2 gây ra có trường hợp nhiễm bệnh đầu tiên tại Việt Nam vào ngày 23 tháng 1 năm 2020 Có thể thấy đại dịch Covid – 19 đã gây ra những biến đổi không nhỏ Trong đó những lĩnh vực xã hội, giáo dục và kinh tế đã bị tác động bởi đại dịch Các hoạt động kiểm soát đã diễn
ra trong đó có hạn chế tự do di chuyển Trong năm 2020, Việt Nam đã kiểm soát khá tốt dịch bệnh với tổng số ca tử vong xác nhận cả năm là 35 Tuy nhiên, sang đến năm 2021, tình hình dịch bệnh đã trở nên trầm trọng hơn với số ca mắc COVID-19 cùng với số ca tử vong tăng đột biến Đại dịch COVID-19 đã lan ra toàn bộ 63 tỉnh, thành tại Việt Nam Nơi có dịch nặng nhất là TP Hồ Chí Minh với tổng số 497.797 ca nhiễm và 19.229 ca tử vong (tính đến hết ngày 22/12/2021) Nơi nhẹ nhất là Bắc Kạn với 41 ca nhiễm COVID -19, không có ca tử vong Dưới tình hình dịch bệnh căng thẳng hơn bao giờ hết lĩnh vực giáo dục, đào tạo ở nước
ta đã có những chuyển biến và thay đổi để phòng ngừa dịch bệnh lây lan Hiện nay trước những chuyển biến xấu của xã hội, tâm lý chung của xã hội đều cho rằng việc dạy và học trực tuyến chỉ là giải pháp tình thế, là hình thức bổ sung trong thời gian dịch bệnh diễn ra
Trang 10Ở Việt Nam, tính đến ngày 8/4/2020, tất cả 63 tỉnh, thành đã cho học sinh, sinh viên nghỉ ở nhà Ngày 1/4/2020, Việt Nam bắt đầu thực hiện giãn cách xã hội trên quy mô toàn quốc để ngăn chặn sự lây lan của virus corona; người dân được khuyến cáo ở yên trong nhà Tuy nhiên, ngành giáo dục không thể và sẽ không để bị ngăn chặn Cùng với nhiều quốc gia khác trên thế giới, thật không dễ dàng để Việt Nam xây dựng một kịch bản chắc chắn cho ngành giáo dục, bởi tình hình đại dịch COVID-19 vẫn còn diễn biến phức tạp
Khi đại dịch Covid-19 có những diễn biến phức tạp, hoạt động kinh tế xã hội, học sinh, sinh viên không thể đến trường, chuyển đổi số mới thực sự trở thành một quá trình mà kết quả của nó có thể là một diện mạo giáo dục hoàn toàn mới, với phương thức, cách thức, phương pháp, kĩ thuật, công cụ và phương tiện mới Một câu hỏi lớn đặt ra là chuyển đổi số trong giáo dục bao gồm sự chuyển đổi ở lĩnh vực, khía cạnh nào và mức độ ra sao Câu trả lời không giống nhau đối với các cá nhân, các tổ chức và các quốc gia, bởi lẽ xuất phát điểm của chuyển đổi số
là rất khác nhau Có một điểm chung là chuyển đổi số phải cho phép giáo dục được thực hiện toàn diện và đầy đủ mà không có gặp mặt, giao tiếp trực tiếp, có nghĩa rằng phương thức chuyển tải giáo dục thay đổi Đào tạo trực tuyến rõ ràng không phải là điều mới mẻ, lạ lẫm, nhưng đào tạo trực tuyến trong hoàn cảnh hoàn toàn không có lựa chọn tiếp cận trực tiếp dẫn đến thay đổi ở nhiều khía cạnh khác, đòi hỏi nhiều điều kiện mới
Dễ thấy nhất là những thay đổi về các yếu tố đầu vào Để giáo dục trực tuyến có thể, toàn bộ đầu vào cho quá trình giáo dục phải được số hóa, trong đó quan trọng nhất là học liệu, tài liệu, sách giáo khoa Toàn bộ dữ liệu về người học cũng cần phải số hóa để thực hiện quy trình quản lý người học và thực hiện đánh giá quá trình cũng như kết quả học tập Một trong những vấn đề lớn nhất của đào tạo trực tuyến là tính xác tín của quá trình đào tạo Làm thế nào để đảm bảo việc đào tạo, đánh giá, kiểm tra, công nhận kết quả và cấp bằng và chứng chỉ cho đúng đối tượng? Làm thế nào để xác thực danh tính của người học, người thi? Những