Chức năng của cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

Nghiên cứu những quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan điều tra trong quá trình khởi tố vụ án hình sự; điều tra vụ án hình sự; áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ các biện pháp

Chức năng của cơ quan điều tra trong quá trình

giải quyết vụ án hình sự

Trần Đoàn Hạnh

Khoa Luật Luận văn ThS ngành: Luật Hình sự; Mã số: 60 38 40

Người hướng dẫn: TS Trần Văn Luyện

Năm bảo vệ: 2008

Abstract: Trình bày những vấn đề lý luận chung về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan

điều tra trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Nghiên cứu những quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ của cơ quan điều tra trong quá trình khởi tố vụ án hình sự; điều tra vụ án hình sự; áp dụng, thay đổi, huỷ bỏ các biện pháp ngăn chặn; ra các quyết định tố tụng Tìm hiểu thực trạng của bộ máy tổ chức và chức năng nhiệm vụ của Cơ quan điều tra hiện nay nhất là tổ chức bộ máy được triển khai theo nội dung của Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004 Nêu những giải pháp hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan điều tra phù hợp với yêu cầu cải cách, đổi mới các cơ quan tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08, số 49 của Bộ chính trị

Keywords: Cơ quan điều tra; Luật hình sự; Pháp luật Việt Nam; Vụ án hình sự

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong các giai đoạn giải quyết vụ án hình sự theo quy định của pháp luật tố tụng hình sự Việt Nam thì điều tra là một giai đoạn độc lập nhưng có mối quan hệ mật thiết với các giai đoạn khác của quá trình giải quyết vụ án Theo đó trong giai đoạn này, các cơ quan có thẩm quyền áp dụng mọi biện pháp do Bộ luật tố tụng hình sự quy định để xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội làm cơ sở cho việc giải quyết vụ án

Để thu thập chứng cứ, trong giai đoạn điều tra, cơ quan điều tra được tiến hành các hoạt động điều tra theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự Viện kiểm sát thực hành quyền công tố và kiểm sát điều tra bảo đảm mọi hoạt động điều tra đúng pháp luật Hoạt động điều tra là cần thiết đối với tất cả các vụ án hình sự Thiếu hoạt động điều tra, Viện kiểm sát không có cơ sở để truy tố, Toà án không có cơ sở để xét xử vụ án Để Viện kiểm sát có thể ra bản cáo trạng, truy tố đúng người phạm tội, Toà án có thể xét xử đúng người,

đúng tội, đúng pháp luật thì trước đó, giai đoạn điều tra phải thu thập được đầy đủ chứng

cứ, bao gồm cả chứng cứ buộc tội và chứng cứ gỡ tội, chứng cứ xác định tình tiết tăng nặng và tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự của bị can, cũng như chứng cứ xác định tình tiết khác của vụ án Nếu giai đoạn điều tra không thu thập được đầy đủ chứng cứ hoặc việc thu thập chứng cứ có những vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng, thì Viện kiểm sát hoặc Toà án sẽ trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung Cơ quan điều tra có trách nhiệm điều tra bổ sung đáp ứng yêu cầu của Viện kiểm sát hoặc Toà án

Như phân tích ở trên cho thấy vai trò quan trọng của giai đoạn điều tra trong cả quá trình giải quyết vụ án hình sự Để hoàn thành và thực hiện tốt nhiệm vụ của mình là xác định tội phạm và người thực hiện hành vi phạm tội; xác định thiệt hại do tội phạm gây ra, tạo điều kiện thuận lợi cho việc giải quyết vụ án; lập hồ sơ đề nghị truy tố bị can; xác định nguyên nhân và điều kiện phạm tội, yêu cầu các cơ quan, tổ chức hữu quan áp dụng các biện pháp khắc phục và ngăn ngừa thì trong giai đoạn này cơ quan điều tra đóng một vai trò đặc biệt quan trọng Nó quyết định tính chính xác, nghiêm minh, đúng pháp luật của các kết quả điều tra làm cơ sở cho các giai đoạn tiếp theo Vì vậy, nghiên cứu về chức năng của cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, rút ra những hạn chế, bất cập và từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động điều tra trong tiến trình cải cách tư pháp ở Việt Nam là hết sức cần thiết

2 Tình hình nghiên cứu

Từ trước đến nay trong các công trình nghiên cứu, luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, luận văn cử nhân, các bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành mới chỉ đề cập đến vị trí của cơ quan điều tra trong bộ máy nhà nước, chức năng của cơ quan điều tra trong mối liên hệ với các chức năng của cơ quan Toà án hoặc Viện kiểm sát hoặc chỉ nghiên cứu chức năng của cơ quan điều tra nói chung Các công trình nghiên cứu khoa học kể trên vẫn chưa đề cập đến một nội dung cơ bản không chỉ đặt ra với cơ quan điều tra nói riêng

mà còn liên quan đến các cơ quan tư pháp nói chung Đó là yêu cầu đổi mới các cơ quan điều tra trong tiến trình cải cách tư pháp đến năm 2020 mà Đảng và Nhà nước đã đề ra,

cụ thể là Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ chính trị ngày 02 tháng 06 năm 2005 và Nghị quyết số 08-NQ/TW của Bộ chính trị ngày 02 tháng 01 năm 2002 Nội dung của luận văn này đi sâu nghiên cứu phân tích chức năng của cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết

vụ án hình sự ,đưa ra những phương hướng đổi mới của các cơ quan này cho phù hợp với đường lối, chủ trương của Đảng và Nhà nước

3 Mục đích và phạm vi nghiên cứu

a Mục đích nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu các hoạt động của cơ quan điều tra trong giai đoạn điều tra,

từ đó chỉ ra mối liên hệ của giai đoạn này với các giai đoạn khác trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, cũng như mối liên hệ của cơ quan điều tra với các cơ quan tiến hành

tố tụng khác Ngoài ra, luận văn còn đưa ra những phương hướng, giải pháp cho việc đổi mới hệ thống cơ quan điều tra nói chung và hoạt động điều tra nói riêng nhằm đáp ứng được yêu cầu của tiến trình cải cách các cơ quan tư pháp ở Việt Nam

b Phạm vi nghiên cứu

Luận văn chỉ giới hạn nghiên cứu hệ thống tổ chức các cơ quan điều tra, những quy định chung về điều tra như nguyên tắc hoạt động, nhiệm vụ và quyền hạn của Cơ quan điều tra, thời hạn điều tra, chức năng của các cơ quan điều tra trong đó đặc biệt đi sâu phân tích chức năng của cơ quan CSĐT thuộc Bộ công an Qua đó đưa ra những phương hướng đổi mới cho các cơ quan này trong tiến trình cải cách tư pháp

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu chung là duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phân tích, tổng hợp, so sánh, chuyên gia

5 Ý nghĩa và điểm mới của luận văn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có ý nghĩa nhất định trong việc làm sáng tỏ cả

về phương diện lý luận cũng như thực tiễn về điều tra và chức năng của Cơ quan điều tra

Từ đó có sự nhận thức, vận dụng thống nhất, đúng đắn các quy định của pháp luật tố tụng hình sự, góp phần tăng cường hoạt động của Cơ quan điều tra trong quá trình giải quyết

vụ án hình sự

Điểm mới của luận văn là trên cơ sở kết qủa nghiên cứu, tham khảo các công

trình khoa học, bài viết nghiên cứu, báo cáo tổng kết đã:

- Làm rõ chức năng, nhiệm vụ và bộ máy tổ chức của Cơ quan CSĐT hiện nay nhất là tổ chức bộ máy được triển khai theo nội dung của Pháp lệnh tổ chức điều tra hình

sự năm 2004

- Phân tích, đánh giá một cách khoa học thực trạng chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan CSĐT Bộ công an

- Đưa ra những giải pháp, phương hướng đổi mới các cơ quan này phù hợp với yêu cầu cải cách, đổi mới các cơ quan tư pháp theo tinh thần Nghị quyết số 08, số 49 của

Bộ chính trị Điều này là phù hợp với thực tế khách quan, yêu cầu đòi hỏi của sự phát triển các quan hệ xã hội và thể chế

được đường lối, chủ trương chớnh sỏch của Đảng và Nhà nước đỏp ứng yờu cầu và đũi

hỏi của Nhà nước phỏp quyền XHCN

6 Kết cấu của luận văn

Luận văn ngoài phần mở đầu, phần kết luận gồm cú 3 chương và 8 mục, 10 sơ đồ

Cụ thể:

Chương 1: Những vấn đề lý luận chung về chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan

điều tra trong quá trình giải quyết vụ án hình sự;

Chương 2: Những quy định của pháp luật về chức năng, nhiệm vụ của Cơ

quan điều tra và thực tiễn áp dụng;

Chương 3: Những giải phỏp hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ của Cơ quan điều tra

References

1 Bỏo cỏo sơ kết hai năm thực hiện Phỏp lệnh tổ chức điều tra hỡnh sự năm 2004 trong lực lượng Cụng an nhõn dõn năm 2007

2 Bỡnh luận khoa học Bộ luật tố tụng hỡnh sự năm 2003

3 Bộ luật hỡnh sự nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 1985

4 Bộ luật hỡnh sự nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 1999

5 Bộ luật tố tụng hỡnh sự nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 1988

6 Bộ luật tố tụng hỡnh sự nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 2003

7 Chỉ thị số 53-CT/TƯ ngày 21/03/2000 của Bộ Chớnh trị về cải cỏch cỏc cơ quan tư

phỏp

8 Giỏo trỡnh khoa học điều tra hỡnh sự - Trường Đại học Luật Hà Nội - NXB Cụng an

nhõn dõn năm 2004

9 Giỏo trỡnh Luật hỡnh sự Việt Nam - Trường ĐH Luật Hà Nội - NXB Cụng an nhõn

dõn năm 2004

10 Giỏo trỡnh Luật tố tụng hỡnh sự - Khoa Luật, Đại học quốc gia Hà Nội - NXB Đại

học quốc gia năm 2001

11 Giỏo trỡnh Luật tố tụng hỡnh sự Việt Nam - Trường ĐH Luật Hà nội - NXB Cụng an

nhõn dõn năm 2004

12 Giỏo trỡnh Luật tố tụng hỡnh sự Việt Nam - Trường ĐH Luật Hà nội - NXB tư phỏp

năm 2006

13 "Hiệp đồng phối hợp cụng tỏc phổ biến giỏo dục phỏp luật Bộ cụng an" - Tài liệu tập

huấn chuyờn sõu về Bộ luật tố tụng hỡnh sự 2003

14 Hiến pháp nước Cộng hoà XHCN Việt Nam 1946-1959-1980-1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001)

15 "Mối quan hệ giữa Cơ quan điều tra với các cơ quan tham gia tố tụng hình sự" của GS.TS Đỗ Ngọc Quang - NXB Chính trị Quốc gia - 1997

16 Luận văn thạc sĩ "Quan hệ giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong khởi tố, điều tra vụ án hình sự theo Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003" của Lang Văn Bảo - Khoa Luật Đại học quốc gia Hà Nội năm 2005

17 Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị - Về một số nhiệm vụ trọng tâm của công tác tư pháp trong thời gian tới

18 Nghị quyết số 49/NQ/BCT ngày 02/06/2005 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách

tư pháp đến năm 2020

19 Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 1989

20 Pháp lệnh tổ chức điều tra hình sự năm 2004

21 Quyết định thành lập Cục Cảnh sát môi trường số 1899/QĐ-BCA ngày 29/11/2006

22 Trần Văn Luyện - Nguyễn Xuân Yêm Phát hiện, điều tra các tội phạm về ma tuý - NXB Công an nhân dân, 2001

23 Thông tư liên Bộ VKSNDTC - Bộ nội vụ số 01-TT/LB ngày 23/01/1984 về quan hệ giữa hai ngành Kiểm sát và Công an trong công tác điều tra và kiểm sát điều tra

24 Tổng kết lịch sử đấu tranh phòng chống tội phạm hình sự 1945-2000 của Viện lịch

sử Công an - NXB Công an nhân dân

25 Về đổi mới tổ chức Cơ quan điều tra của PTS.Trần Đình Nhã - Kỷ yếu những vấn đề

lý luận và thực tiễn cấp bách của tố tụng hình sự Việt Nam - VKSND tối cao, 1995