1 Phân tích, đánh giá trạng mơi trường nước sơng Đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh Hịa Bình đề xuất số giải pháp bảo vệ môi trường Ngô Thị Kịm Lan Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Luận văn ThS chuyên ngành: Sinh thái học; Mã số: 60 42 60 Người hướng dẫn: TS Lê Thu Hà Năm bảo vệ: 2012 Abstract: Tìm hiểu chất lượng nước sông Đà khu vực chảy qua địa phận Hịa Bình dựa vào thơng số thủy lý, hóa học Sơ điều tra thành phần loài Đ ộng vật nổi, Thực vật Đánh giá chất lượng nước điểm nghiên cứu thông số thủy lý hóa số sinh học Đề xuất số giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Đà Keywords: Sinh thái học; Môi trường nước; Bảo vệ môi trường; Sông Đà Content ĐẶT VẤN ĐỀ Nước phần tất yếu sống Chúng ta khơng thể sống khơng có nước cung cấp cho nhu cầu sinh hoạt người Con người sử dụng nước ngày để phục vụ cho hoạt động sống Với phát triển kinh tế nay, nước không sống riêng quốc gia mà vấn đề tất tập thể cá nhân, vùng, khu vực khắp nơi trái đất Song song với phát triển kinh tế người ngày thải nhiều chất thải vào mơi trường làm cho chúng bị suy thối gây ô nhiễm nặng nề, ảnh hưởng đến môi trường sức khỏe cộng đồng mà chất lượng nước mối quan tâm hàng đầu Có quản lý tốt, kiểm soát nguồn nước sử dụng đầu vào ta làm giảm bớt khắc phục tình trạng nước bị nhiễm Sơng Đà, cịn gọi sơng Bờ phụ lưu lớn sông Hồng Sông bắt nguồn từ tỉnh Vân Nam, Trung Quốc chảy theo hướng Tây bắc - Đông nam để nhập với sông Hồng Phú Thọ Sơng Đà dài 910 km (có tài liệu ghi 983 km), diện tích lưu vực 52.900 km Đoạn Việt Nam dài 527 km (có tài liệu ghi 543 km), với 2,2 triệu người sinh sống Điểm cuối ngã ba Hồng Đà, huyện Tam Nông, tỉnh Phú Thọ Sơng có lưu lượng nước lớn, cung cấp 31% lượng nước cho sông Hồng nguồn tài nguyên thủy điện lớn cho ngành công nghiệp điện Việt Nam Sơng Đà lưu vực có tiềm tài nguyên to lớn với nhiều loại khoáng sản quý hiếm, hệ sinh thái đặc trưng bao gồm nguồn sinh vật với mức đa dạng sinh học cao Sông Đà có vai trị lớn đời sống người dân Tây Bắc Dịng sơng mang đến cho người dân sống ấm no đầy đủ Bên cạnh phát triển kinh tế việc bảo vệ nguồn nước dịng sơng đa dạng sinh học dịng sơng vấn đề cần quan tâm Chính điều mà đề tài “Phân tích, đánh giá trạng môi trường nước sông Đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh Hịa Bình đề xuất số giải pháp bảo vệ môi trường" cần thiết cho việc quản lý chất lượng nước lòng hồ sông Đà PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Địa điểm thu mẫu: thu mẫu 18 điểm bãi ương dưỡng lịng hồ sơng Đà thuộc địa phận tỉnh Hịa Bình Các điểm thu mẫu có tọa độ sau ( bảng 1): Bảng 1: Tọa độ điểm thu mẫu Tọa độ Điểm thu mẫu N E HB1 20047’10.7’’ 1050 16’54.4’’ HB2-3 20051’18.2’’ 105014’05.5’’ HB3 20050’38.7’’ 105015’09.3’’ HB4 20049’40.6’’ 105015’51.9’’ HB5 20046’17.1’’ 105013’47.2’’ HB6 20048’26.7’’ 105013’20.6’’ HB7 20045’40.6’’ 105011’56’’ HB8 20046’38.7’’ 105011’30.5’’ HB9 20042’51.0’’ 105011’55.6’’ HB10 20046’21.2’’ 105005’16.6’’ HB11 20044’08.6’’ 105011’40.6’’ HB12 20045’15.5’’ 105003’53.8’’ HB13 20046’40.7’’ 105004’18.2’’ HB14 20048’19.5’’ 105007’15.1’’ HB16 20049’25.7’’ 105003’16.7’’ HB17 20050’43.7’’ 105002’46.1’’ HB18 20052’28.3’’ 105000’53.4’’ HB19 20055’25.8’’ 104058’30.5’’ Đối tượng nghiên cứu tiêu: COD, độ pH, độ dẫn, P tổng, N tổng, độ muối, độ đục, nồng độ DO, NH4+, NO-3, PO43-, Động vật nổi, Thực vật Một số thơng số lý hóa học như: pH, độ đục, nhiệt độ, độ dẫn, độ muối, hàm lượng oxi hòa tan xác định trường thu mẫu máy TOA Nhật Các tiêu hóa học cịn lại COD, NH4, PO4, P tổng số phân tích phịng thí nghiệm Sinh thái học sinh học môi trường – khoa Sinh học, Trường Đại học Khoa học Tự Nhiên – ĐHQGHN theo phương pháp quy định “ Các tiêu chuẩn nhà nước Việt Nam môi trường” ( khoa học Công nghệ Môi trường, 2009) Mẫu Động vật thực vật gửi phân tích phịng Sinh thái mơi trường nước Viện Sinh thái Tài nguyên sinh vật KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội tỉnh Hịa Bình 3.1.1 Điều kiện tự nhiên - Vị trí địa lí Hịa Bình tỉnh miền núi, lãnh thổ chuyển tiếp từ vùng đồng Sông Hồng lên vùng Tây Bắc Là cửa ngõ vùng Tây Bắc cách Hà Nội khoảng 73km Tỉnh có 11 huyện, thành phố: Đà Bắc, Mai Châu, Tân Lạc, Lạc Sơn, Kim Bôi, Lương Sơn, Lạc Thuỷ, Yên Thuỷ, Kỳ Sơn, Cao Phong Thành phố Hồ Bình với 210 xã, phường, thị trấn Tọa độ địa lí từ 20039’ đến 21008’ vĩ độ Bắc, 104048’ đến 104051’ kinh độ Đơng Diện tích tự nhiên toàn tỉnh 4,596 km2 chiếm 1,41% tổng diện tích tự nhiên Việt Nam, có vị trí tiếp giáp với tỉnh thành sau:  Phía Bắc giáp tỉnh Phú Thọ  Phía Đơng giáp Hà Nội  Phía Tây giáp Sơn La  Phía Nam, Đơng Nam giáp Hà Nam Ninh Bình  Phía Nam, Tây Nam giáp Thanh Hóa - Đặc điểm địa hình Địa hình tỉnh Hịa Bình chủ yếu dạng núi cao, chia cắt phức tạp, khơng có cánh đồng rộng, độ dốc lớn theo hướng Tây Bắc – Đơng Nam Q trình vận động kiến tạo địa chất qua nhiều kỉ tạo nên vùng địa hình, địa mạo khác địa bàn tỉnh 3.2 Hiện trạng môi trường nước vùng nghiên cứu 3.2.1 Kết nghiên cứu thủy lí hóa: Các kết phân tích tiêu thủy lí hóa điểm nghiên cứu thể bảng số 2: Bảng Bảng tiêu thủy lý hóa điểm nghiên cứu hồ Hịa Bình, tỉnh Hịa Bình ( năm 2011 ) Thơng số Đơn vị đo Địa điểm HB1 HB2-3 HB3 HB4 HB5 HB7 HB8 HB9 HB9-10 7,39 pH HB2 8,22 8,38 7,82 8,16 8,24 8,67 8,06 8,09 8,34 Nhiệt độ t0C 29,2 29,9 30,3 30,4 30,1 30,0 29,6 30,0 29,6 21,4 Độ dẫn mS/m 16,9 15,4 16,4 17,5 18,3 17,1 17,5 17,1 20,4 20,3 Độ muối % 0,008 0,007 0,008 0,009 0,009 0,009 0,009 0,009 0,010 0,010 Độ đục mg/l 58 58 50 51 62 76 70 68 65 68 DO mg/l 4,90 5,82 5,25 4,95 5,47 5,46 0,41 5,19 6,18 1,68 COD mg/l 84,8 81,6 83,2 78,4 86,4 81,6 83,2 83,2 80 84,8 NH4+ mg/l 0,8 0,8 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 0,7 NO3- mg/l 1,5 1,5 - - - PO43- mg/l 1,5 1,2 1,7 1,7 1,7 1,2 1,5 1,0 Ghi chú:( –) không xác định Bảng (tiếp) Bảng tiêu thủy lý hóa điểm nghiên cứu hồ Hịa Bình, tỉnh Hịa Bình Thơng số Đơn vị Địa điểm đo HB11 HB12 HB13 HB14 HB16 HB17 HB18 HB19 QCVN 08:2008 8,17 pH HB10 7,97 8,07 8,08 8,19 7,82 7,56 7,85 7,07 5,5 - Nhiệt độ t0C 28,9 29,0 29,1 26,1 27,5 28,8 28,8 29,0 28,3 Độ dẫn mS/m 17,4 17,6 18,4 18,8 20,9 17,5 17,8 17,9 18,3 Độ muối % 0,009 0,009 0,009 0,009 0,010 0,009 0,009 0,009 0,009 Độ đục mg/l 21 37 34 38 45 47 48 78 72 100 DO mg/l 4,57 4,54 4,63 5,73 5,14 3,42 4,23 4,70 4,11 COD mg/l 84,8 83,2 83,2 73,6 78,4 81,6 80 86,4 78,4 50 NH4+ mg/l 0,7 0,7 0,7 0,7 0,8 0,7 0,7 0,7 0,5 NO3- mg/l 2,5 3 2,5 2,5 2,5 2,3 2,0 15 PO43- mg/l 0,5 1,0 0,7 0,5 0,5 0,6 0,7 0,6 0,5 0,5 Từ kết phân tích thơng số thủy lí hóa học ta có nhận xét sau chất lượng môi trường nước điểm nghiên cứu sông Đà đoạn chảy qua tỉnh Hịa Bình:  Các thơng số pH, nhiệt độ nằm giới hạn cho phép QCVN08: 2008 Các thông số COD, DO, PO3-4 vượt giới hạn cho phép Hàm lượng NO3 - lượng NH+4 nằm khoảng giới hạn cho phép - Các thủy vực có biểu nhiễm nhẹ, đặc biệt có điểm HB7 có dấu hiệu ô nhiễm nặng Dạng ô nhiễm chủ yếu ô nhiễm hữu  Đánh giá qua hệ thống Lee Wang Chất lượng nước điểm nghiên cứu so sánh với hệ thống Lee Wang ta thấy rằng: Với thơng số DO, hầu hết điểm nghiên cứu khơng nhiễm, có điểm HB7 cho kết ô nhiễm nặng (DO = 0.41) điểm HB9 – 10 cho kết ô nhiễm trung bình (DO = 1.68) Kết thể qua bảng sau: Bảng 3: Kết đánh giá theo hệ thống Lee Wang Mức ô nhiễm Không ô nhiễm Ô nhiễm nhẹ DO NH4+ >3 2 0,5 – Địa điểm HB1, HB2, HB2-3 , HB3, HB 4, HB5, HB8, HB9, HB10, HB9-10, HB11, HB12 , HB13, HB14, HB 16, HB17, HB18, HB19 Ơ nhiễm trung bình Ô nhiễm nặng >1 3 HB7 Từ bảng kết luận hầu hết điểm nghiên cứu bị ô nhiễm với mức độ nhẹ khoảng cho phép, ngoại trừ điểm HB bị ô nhiễm với mức độ nặng 3.3 Thành phần loài sinh vật 3.3.1 Thành phần loài Thực vật Kết phân tích thành phần lồi thực vật thể qua bảng số 4: Bảng Danh mục thành phần loài thực vật điểm nghiên cứu ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU STT HB1 ̉ TÊN THỰC VẬT NÔI HB4 HB9 HB13 HB18 TẢO SILIC: BACILLARIOPHYTA Lớp Centricophyceae Bô ̣ Discales Họ: Melosiraceae Melosira varians + M granulata M elosira granulata var angutissima M islandica M elosira distans Cyclotella stelligera + + + + + Lớp Pennatophyceae Họ Achnanthaceae Coconeis placentula + Achnanthes coarctata + Họ: Fragilariaceae Synedra acus + 10 S ulna + 11 S ulna var biceps 12 Tragillaria contruens + + Họ : Tabelariaceae 13 Diatoma elongatum + Họ: Naviculaceae 14 Navicula placentula 15 N Naviculiformis 16 N placentula fo lanceolata 17 N placentula f rostrata 18 N gracillis 19 N gastrum 20 N hynchocephala 21 Pinularia gibba 22 + P nobilis + + + + + + + + 23 Amphora ovalis + 24 A hendeyi n sp 25 A coarctata 26 Cymbella turgida 27 C naviculiformis 28 C pavar 29 C ventricosa + 30 C sistula + 31 C lanceolata 32 C tumida 33 Gomphonema sphaerophorum 34 Gomphonema olivaceum 35 Nedium affine 36 Nedium affine var amphirhynchus 37 Gyrosigma attenuatum 38 G kutzingii + + + + + + + + + + + Họ: Nitzschiaceae 39 Nitzschia recta 40 N filiformis 41 N itzschia philippinarum 42 N nianensis 43 + N acicularis + + + + Họ : Surirellaceae 44 Surirella robusta 45 + S robusta var splendida + + + TẢO LỤC CHLOROPHYTA Bô ̣ Chlorococcales Họ Hydrodictyaceae 46 P simplex var.echinulatum 47 P simplex var simplex 48 + Tetraedron gracille + + + Họ: Oocystaceae 49 Chlorella vugaris + 10 50 Coelastrum reticulatum + Họ Scenedesmaceae 51 Crucigenia fenestrata + 52 C tetrapedia 53 C crucifera 54 Scenedesmus quadricauda 55 S quadricauda var spinosus + 56 S acuminatus var.biceriatus + 57 S bicaudatus 58 S obiquus 59 Actinastrum hantzschii + + + + + + Bô ̣: Zygnematales Họ Zygnemataceae 60 Spirogyra viridis 61 + + S prolifica + Họ: Mesotaeniaceae 62 Gonatozygon aculeatum + Họ: Desmidisceae 63 Closterium trigosum 64 C cornuta 65 C porectum 66 C erhenbergii 67 Cosmarium sportella 68 C phaseolus var.omphalum 69 + C subrotumidum var gregorii + + + + + Bô ̣: Ulotrichales Họ: Ulotricaceae 70 Ulothrix zonata + + + + Bô ̣: Vovocales Họ: Vovocaceae 71 Volvox aureus 72 Pandorina morum 73 Eudorina elegans + + 10 + 11 TẢO LAM CYANOPHYTA Bô ̣: Chroococcales Họ: Chroococcaceae 74 Merismopiedia glauca 75 M tenuisima 76 M aeruginosa 77 + M pulverea + + + Họ: Oscillatoriaceae 78 Oscillatoria limosa 79 O raciborskii 80 + O princeps + + Họ: Scytonemataceae 81 Plectonema tomasiniana + TẢO MẮT : EUGLENOPHYTA Bô ̣: Euglenales Họ: Euglenaceae 82 Euglena caudata + 83 E acus 84 E hemichromata 85 E gaumei 86 E gracillis 87 E proxima + 88 Phacus torta + 89 Ph acuminatus + 90 Ph hamelii + 91 Ph alata + 92 Trachelomonas granulata + + + + + + TẢO VÀNG ÁNH CHRYSOPHYTA Lớp Chrysophyceae Bộ Chrysomonadales Họ Ochromonadaceae 93 Dinobryon divergens Tổng 21 11 17 + 19 21 20 12 Kết phân loại thực vật xác định 93 loài tảo có mặt mẫu nguyên cứu thuộc ngành Tảo Silic (Bacillariophyta), tảo Lục (Chlorophyta),tảo Lam (Cyanophyta), tảo Mắt (Euglenophyta), tảo Vàng Ánh (Pyrrophyta) Trong kết thu có loại tảo thị độ bẩn Synedra acus, Synedra ulna var biceps, Oscilllatoria limosa Đồng thời phát loại tảo độc Mycrosystis aeruginosa Điều chứng tỏ khu vực nước vùng nghiên cứu bị ô nhiễm mức độ nhẹ Như ta thấy ngành tảo silic có số lượng thành phần lồi đơng chiếm tới 45 lồi với tỉ lệ 48,4%, tảo Lục với 28 lồi có tỉ lệ 30,1%; tảo Mắt 11 lồi có tỉ lệ 11,83%; tảo Lam chiếm tỉ lệ 8,6% với lồi, tảo Vàng ánh có lồi chiếm 1,07% Khơng thấy xuất nhóm tảo Giáp thành phần TVN Trong kết nghiên cứu thấy có xuất nhóm tảo Mắt với có mặt hầu hết tất điểm thu mẫu, điều chứng tỏ điểm thủy vực bị nhiễm bẩn hữu Nguyên nhân việc nhiễm bẩn điểm thu mẫu nơi ương dưỡng cá người dân, thức ăn thừa phân cá thải ngồi mơi trường gây ô nhiễm hữu cho thủy vực Mật độ thực vật điểm thu mẫu thể qua bảng số Bảng Mật độ số lƣợng thực vật STT Mật độ TVN (Tb/l) TÊN TRẠM Tổng số T Silic T Lục T Lam T Mắt T Giáp HB1 19305,5 3472,2 2777,8 12361,1 416,7 277,8 HB4 16527,8 2361,1 4166,7 9583,3 138,9 277,8 HB9 15694,4 3611,1 2777,8 8611,1 416,7 277,8 HB13 16805,6 2500,00 4166,7 9444,4 416,7 277,8 HB18 15694,4 2916,7 3472,2 8888,9 277,8 138,9 TB 16805,5 2972,2 3472,2 9777,6 333,6 250,2 Mật độ thực vật điểm nghiên cứu tương đối lớn, cao điểm HB1 (19305,6 TB/l), thấp điểm HB18 HB ( 15694,4 TB/l) Tại điểm nghiên cứu, mật độ tảo lam tảo lục tương đối cao tảo silic mức độ khơng cao thấy khu vực bị ảnh hưởng ô nhiễm hữu nhiều Đặc biệt tảo mắt nhóm tảo 12 13 thị cho độ bẩn thấy xuất hầu hết với mức độ nhẹ Điều chứng tỏ điểm nghiên cứu bị ô nhiễm nhẹ 3.3.2 Thành phần loài Động vật Kết phân tích thành phần lồi thực vật thể qua bảng số Bảng Danh sách động vật địa điểm nghiên cứu ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU STT ĐỘNG VẬT NỔI NGÀNH ĐỘNG VẬT CHÂN KHỚP ARTHROPODA Lớp giáp xác – Crustacea HB1 HB4 HB9 HB13 HB18 PHÂN LỚP GIÁP XÁC CHÂN CHÈO - COPEPODA Bộ Calanoida Họ Diaptomidae Mongolodiaptomus birulai Phyllodiaptomus tunguidus Neodiaptomus handeli Hediodiaptomus falxus Sinodiaptomus sarsi + Neodiaptomus schmackeri + + + + + + + Họ Centropagidea Sinocalanus leavidactulus Sinocalanus mystrophorus Họ Pseudodiaptomidae Schmackeria bulbosa 10 S.gordioides 11 + Pseudodiaptomus insicus + + + + + Họ: Acartiidea 12 Acartiella sinensis 13 + Paracalanus gracilis + 13 14 Họ Paracalanidae 14 Paracalanus crassirostris 15 + Acrocalanus gracilis Bộ Cyclopoida + Họ Cyclopidae 16 17 Mesocyclops woutersi Microcyclops varicans 18 Mesocyclops leuckarti 19 Thermocyclop hyalinus 20 Thermocyclop taihokuensis 21 Ectocyclops speratus 22 Ectocyclops pharelartus 23 Ttropocyclops prasinus 24 Macrocyclops albidus 25 Paracylops fimbriatus 26 + Thermocyclops crassus + + + + + + + + + + Họ: Oithonidea 27 28 + Limnoithona sinensis Oithona similis + Bô ̣: Harpacticoida Họ: Tachidiidae 29 + Nitocra pietchimani PHÂN LỚP CHÂN MANG – BRANCHIOPODA Bộ giáp xác râu ngành – Cladocera + Họ Bosminidae 30 Bosmina longirostris 31 Bosminopsis deitersi Họ Sididae 32 Diaphanosoma excisum 33 Diaphanosoma leuchtenberianum 34 + Sida crystalina + + + + 35 Diaphanosoma sarsi Họ Macrothricidae + + 14 + 15 36 Macrothrix spinosa 37 Ilyocryptus halyi + + Họ Daphniidae 38 Moina dubia de 39 Daphnia lumholtzi + + 40 Daphnia carinata 41 Scapholeberis kingi + 42 Simocerphalus elizabethae 43 Ceriodaphnia rigaudi + + Họ Chydoridae 44 Pleuroxus similis 45 Camptocercus vietnamensis + + 46 Euryalona orientalis 47 Disparalona rostrata + + 48 Alona rectangula 49 Chydorus sphaesicus sphesicus + + NGÀNH GIUN TRÒN NEMATHELMINTHES LỚP TRÙNG BÁNH XE ROTATORIA Bộ Monogononta Họ Asplanchnidae 50 Asplanchna sieboldi Họ Rotariidae + 51 Rotaria rotaria Họ Lecanidae + 52 Lecane ungulata Họ: Euchlanidae + 53 Euchlanis dilata 54 Mylitina ventralis + + Họ Filiniidae + 55 Filinia longiseta Ehrenberg Họ Brachionidae 56 Brachionus diversicornis + 15 16 57 B.urceus 58 B.caudatus + + 59 B falcatus 60 B quadridentatus + 61 B calyciflorus 62 Keratella tropica + + + 63 Platyias quadricornis + TỔNG 15 11 12 14 11 Từ kết khảo sát phân tích mẫu động vật xác định 63 loài động vật thuộc nhóm giáp xác chân chèo (copepoda) , lớp chân mang (branchiopoda) , trùng bánh xe ( rotatoria ) Trong lớp giáp xác chân chèo có 29 lồi chiếm 46%, phân lớp chân mang có 20 lồi chiếm 31,7%, trùng bánh xe có 14 lồi chiếm 22,2 Nhìn chung số lượng loài động vật khu vực nghiên cứu phong phú nhiều loài Thành phần lồi điểm nghiên cứu nhìn chung khơng có dao động nhiều Các loài điểm nghiên cứu tương đối giống Chiếm ưu lớn nhóm Động vật nhóm giáp xác chân chèo Trong mẫu có thấy xuất nhóm Rotatoria ( đặc trưng cho thủy vực giàu dinh dưỡng chất hữu cơ) Chứng tỏ nước thủy vực có dấu hiệu bị ô nhiễm hữu Mật độ cá thể loài mẫu nghiên cứu thể qua bảng 7: Bảng Mật độ số lƣợng động vật Mật độ (con/m3) Tên loài HB1 HB4 HB9 HB13 HB18 Copepoda 8000 4200 4600 3150 14000 Branchiopoda 6400 2800 950 300 350 Rotatoria 1850 2150 2275 700 875 Mật độ trung bình 5417 3050 2608 1383 5075 Nhìn vào bảng ta thấy, số lượng cá thể ĐVN khu vực khảo sát dao động từ 1383 – 5147 (con/m3) Mật độ ĐVN điểm nghiên cứu thuộc mức trung bình khơng lớn Mật độ nhóm Rotatoria biến thiên từ 700 – 2275 con/m3 Điều cho thấy thủy vực có dấu hiệu nhiễm nhẹ 3.4 Nguyên nhân, hậu giải pháp nâng cao chất lƣợng môi trƣờng nƣớc 16 17 3.4.1 Nguyên nhân Có nhiều nguyên nhân khách quan chủ quan dẫn đến tình trạng nhiễm mơi trường nước khu vực sông Đà đoạn chảy qua địa phận Hịa Bình gia tăng dân số, mặt trái q trình cơng nghiệp hóa, đại hóa, sở hạ tầng yếu kém, lạc hậu, nhận thức người dân chưa cao, Đáng ý bất cập cơng tác quản lí, bảo vệ mơi trường Nhận thức nhiều cấp quyền, cấp quan quản lí, tổ chức cá nhân có trách nhiệm nhiệm vụ bảo vệ môi trường nước chưa sâu sắc đầy đủ: chưa thấy rõ ô nhiễm môi trường nước loại ô nhiễm gây nguy hại trực tiếp, hàng ngày khó khắc phục đời sống người với phát triển bền vững đất nước Các văn quy định quản lí mơi trường nước cịn thiếu chẳng hạn chưa có quy định quy trình kỹ thuật phục vụ cho công tác bảo vệ nguồn nước Cơ chế phân công phối hợp quan, ngành địa phương chưa đồng bộ, chồng chéo, chưa quy định trách nhiệm rõ ràng Chưa có chiến lược, quy hoạch khai thác, sử dụng bảo vệ tài nguyên nước theo lĩnh vực vùng lãnh thổ lớn Chưa có quy định hợp lí việc đóng góp tài để quản lý bảo vệ mơi trường nước, gây nên tình trạng thiếu hụt tài chính, thu khơng đủ chi bảo vệ môi trường nước [10] Nếu không khắc phục điều chắn mơi trường nước có xu hướng ô nhiễm địa bàn phức tạp Hịa Bình Có thực tế nhận thấy nơi ni cá người dân, chất hữu bị thải ngồi mơi trường mà chưa người dân để ý Ở thành phố thị trấn hàng trăm sở sản xuất công nghiệp làng nghề ngày bị ô nhiễm nước thải, khí thải chất thải rắn Ô nhiễm nước sản xuất công nghiệp tất yếu [10] Hiện tài ngun nước tỉnh Hịa Bình có xu hướng bị nhiễm nặng nguồn nước thải từ đầu nguồn Theo báo cáo thực trạng đa dạng sinh học tỉnh Hịa Bình cho thấy, hầu hết tất sở sản xuất, nhà máy địa bàn tỉnh Hịa Bình có nước thải đổ trực tiếp sông Đà ô nhiễm, thơng số thủy lý hóa vượt q QCVN08:2008 [24] Mặt khác trình phát triển kinh tế, thị hóa tạo nên áp lực mơi trường nước sơng Đà Chỉ tính riêng địa bàn thành phố Hịa Bình, sở như: bệnh viện Đa khoa tỉnh, bãi rác Dốc Búng hệ thống nước sinh hoạt thành phố Hịa Bình gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng Một thực trạng khác tỉnh Hịa Bình gặp phải hệ thống thủy điện tỉnh ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt Hầu hết hồ thủy điện đập thủy điện có lượng rác chất gây nhiễm chảy từ phía thượng nguồn hệ thống sông bị giữ lại 17 18 đây, chưa giải Đặc biệt vào mùa lũ đến, chất thải tỉnh phía thượng nguồn theo dịng nước chảy xuống khu vực sông Đà, chúng tồn đọng lại gây ô nhiễm nguồn nước mặt Hơn nữa, dòng sông Đà có số địa điểm người dân khai thác thông qua hoạt động du lịch Thác Bờ, nhà máy thủy điện Chính điều góp phần gây cho môi trường nước sông bị ô nhiễm Hay hoạt động khoáng sản phát triển mạnh Hịa Bình chưa quản lý chặt chẽ gây tình trạng khai thác tràn lan, đổ chất thải bừa bãi vào mơi trường nước Ngồi ra, hoạt động sản xuất nông nghiệp gây ô nhiễm mơi trường Thuốc trừ sâu phân bón hóa học dùng nông nghiệp gây ô nhiễm cho môi trường nước Đây không vấn đề tỉnh Hịa Bình mà cịn vấn đề quốc gia 3.4.2 Hậu suy giảm chất lượng nước Việc chất lượng nước bị suy giảm ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân đặc biệt dân cư bên bờ sông Những hộ dân sử dụng trực tiếp nguồn nước sông làm nước sinh hoạt đời sống bị ảnh hưởng đến sức khỏe nước bị nhiễm nặng Những người dân mắc bệnh giun sán, tiêu chảy, tả, lị, Không người dân dễ bị mắc bệnh mà gia súc bị bệnh sử dụng nguồn nước ô nhiễm Chất lượng nước suy giảm cịn ảnh hưởng đến hoạt động nuôi trồng thủy sản sông Nguồn nước bị ô nhiễm làm giảm nguồn thức ăn tự nhiên cho thủy sản Đồng thời làm giảm hàm lượng oxy hòa tan nước gây ảnh hưởng đến mơi trường sống thủy sản từ làm giảm suất ni trồng thủy sản Ơ nhiễm mơi trường nước gây tượng hệ sinh thái bị phá vỡ Các lồi có ích bị đi, mà thay vào lồi có hại cho môi trường Ở mức độ nhỏ, chất gây ô nhiễm nguồn nước làm ảnh hưởng đến chức sinh lý, giảm nhịp điệu tăng trưởng, thay đổi tập tính, làm tăng mức tử vong Đối với quần thể nguyên nhân làm giảm mức sinh sản, tăng tỉ lệ tử vong, gây nên biến động số lượng khơng theo chu kỳ Đó ngun nhân làm thay đổi cấu trúc chức hoạt động quần xã sinh vật Từ đó, hệ sinh thái môi trường nước bị thay đổi 3.4.3 Đề xuất số giải pháp nâng cao chất lượng môi trường nước - Một nguyên nhân quan trọng gây ô nhiễm mơi trường nước kinh phí eo hẹp nên thời gian qua, việc tổ chức đánh giá hay điều tra chất lượng nước hạn chế, công tác quản lý tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng nước cho mục đích sản xuất nông 18 19 lâm, thủy sản, kinh doanh chưa chặt chẽ Do quan chủ quản cần có biện pháp khắc phục tình trạng nói Cần đầu tư nhiều cho công tác môi trường nhân lực tài - Các quan chuyên ngành cần cấp giấy phép cho quan, cá nhân tham gia khai thác nguồn tài nguyên nước Và thường xuyên giám sát hoạt động sở, cá nhân Nếu thấy dấu hiệu vi phạm cần kiên xử lý hành vi vi phạm thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước Đặc biệt cần xử lý nặng tổ chức cá nhân xả chất thải gây ô nhiễm môi trường nước, rút giấy phép sở cá nhân - Các sở sản xuất, khu công nghiệp, cụm công nghiệp cần nâng cao công nghệ việc xử lý nước thải trước đưa ngồi mơi trường để đảm bảo khơng gây nhiễm mơi trường nói chung, mơi trường nước nói riêng Các ban ngành tỉnh cần thường xuyên kiểm tra hoạt động xí nghiệp, sở sản xuất, thấy dấu hiệu vi phạm cần có chế tài xử lý - Do tình hình dân số ngày gia tăng, trình xây dựng khu dân cư cần lưu ý đến chất thải sinh hoạt cụm dân cư ngồi mơi trường Phải xử lý nước thải sinh hoạt sau đưa mơi trường để đảm bảo khơng cịn ngun nhân gây ô nhiễm môi trường nước - Một lí gây nhiễm mơi trường nước sơng Đà chất thải từ đầu nguồn đổ Vì tỉnh cần có biện pháp liên kết với tỉnh phía thượng nguồn, bảo vệ mơi trường nước nói chung, mơi trường nước sơng Đà nói riêng đặc biệt mùa nước lũ mà lượng rác thải từ vùng thượng nguồn xả - Trong hoạt động ni trồng thủy sản: Kiểm sốt nguồn ô nhiễm từ nuôi trồng thủy sản Cần khuyến khích người dân ni trồng theo hình thức thâm canh bán thâm canh, sử dụng thức ăn công nghiệp, không sử dụng loại thức ăn chứa nhiều N, P Đồng thời việc nuôi trồng thủy sản sơng phải có quy hoạch cụ thể, không nuôi trồng bừa bãi Cần phải phổ cập cho người dân kiến thức vệ sinh môi trường, bảo vệ môi trường - Với hoạt động nông nghiệp: Địa phương cần có biện pháp việc kiểm sốt bón phân cho canh tác cơng – nơng nghiệp theo hướng giảm dần nguồn phân bón vơ chứa nhiều N, P - Q trình thị hóa, cơng nghiệp hóa liền với q trình xây dựng biện pháp bảo vệ mơi trường Tránh tình trạng thải nước thải sinh hoạt chưa qua xử lí vào mơi trường - Tỉnh cần có quy hoạch việc sử dụng nguồn nước mặt sông, phát triển du lịch sông gắn liền với bảo vệ môi trường nước Đối với sở địa bàn tỉnh khai thác dịng 19 20 nước sơng Đà phải đưa kế hoạch có việc bảo đảm khơng gây nhiễm dịng nước Tỉnh cấp giấy phép cho hoạt động Với hoạt động vận chuyển sông cần đảm bảo không để dầu tràn môi trường nước, không gây ô nhiễm môi trường - Đối với hộ dân chài sống khai thác sông: quan chức cần giáo dục họ việc bảo vệ nguồn nước Không đánh bắt lồi cá q có nguy bị tuyệt chủng, khơng thải rác ngồi mơi trường nước, khơng đánh bắt cá kích điện, bom mìn để tránh gây cân hệ sinh thái Hơn nữa, phát hoạt động gây ô nhiễm nguồn nước cần khẩn trương báo cho quan chức để có hướng giải - Với hoạt động khai thác than khống sản ven bờ sơng: u cầu khơng thải chất thải độc hại xuống lịng sơng Nếu vi phạm không cho khai thác tiếp - Nhằm bảo vệ phát triển tài nguyên nước khu vực đô thị khu vực tập trung dân cư cần thực loạt biện pháp trồng rừng, phục hồi lại rừng đáp ứng nhu cầu cân sinh thái đô thị, bảo vệ nguồn tài nguyên đất, chống xói mịn, chống nhiễm nguồn nước - Để góp phần vào việc ngăn chặn tình trạng nhiễm môi trường nước nay, ban, ngành liên quan cần tăng cường tuyên truyền phổ biến quy định pháp luật tài nguyên nước đến tầng lớp nhân dân, tổ chức khai thác tài nguyên nước Bên cạnh đó, Tỉnh cần có chế rõ ràng việc quản lý tài nguyên nước công trình thủy lợi: cần phối hợp quản lý đồng việc xây dựng, phê chuẩn, quy hoạch phát triển tổ chức, cá nhân có liên quan trực tiếp đến khai thác, sử dụng tài nguyên nước KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ KẾT LUẬN Từ kết nghiên cứu điểm khảo sát sông Đà đoạn chảy qua tỉnh Hịa Bình đưa kết luận sau: Các thông số pH, nhiệt độ nằm giới hạn cho phép QCVN08: 2008 Các thông số COD, PO3-4 vượt giới hạn cho phép Hàm lượng NO3 - lượng NH +4 nằm khoảng giới hạn cho phép Đã xác định 93 lồi tảo thuộc nhóm tảo Silic, tảo Lục, tảo Lam, tảo Mắt tảo Giáp Trong có lồi tảo thị cho độ bẩn số loài thị cho độ độc Thành phần loài động vật phong phú, xác định 63 lồi thuộc nhóm Copepoda, Branchiopoda, Rotatoria 20 21 Đã đưa số giải pháp bảo vệ môi trường nước sông Đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh Hịa Bình Qua việc so sánh kết nghiên cứu năm 2011 với năm gần ta thấy chất lượng nước sơng Đà đoạn chảy qua tỉnh Hịa Bình bị suy giảm qua năm KIẾN NGHỊ Từ kết luận xin đưa số kiến nghị sau: - Cần có nghiên cứu sâu cụ thể đánh giá chất lượng nước sông Đà đánh giá tác động chất lượng nước sông Đà lên đời sống sinh vật khu dân cư - Lập trạm quan trắc để theo dõi, thu thập số liệu, đánh giá, kiểm soát liên tục đánh giá chất lượng nước sơng để có phương án điều chỉnh trường hợp cần thiết - Cần có nhiều hoạt động thăm dò, khai thác sử dụng tài nguyên nước - Các quan, xí nghiệp phải có biện pháp xử lí nước thải quan trước thải sông để đảm bảo không gây ô nhiễm môi trường nước sông Đà - Tổ chức giáo dục đào tạo cán địa phương, tăng cường công tác tuyên truyền khuyến nông, khuyến ngư, hỗ trợ cho người dân địa phương kiến thức vật chất, khai thác nguồn nước đồng thời với việc bảo vệ nguồn nước khai thác, giúp người dân nhận thức giá trị đa dạng sinh học nơi sinh sống để bảo vệ, trì phát triển đa dạng sinh học References TIẾNG VIỆT Đặng Đình Bạch (chủ biên) (2006), Hóa học Mơi trường, NXB Khoa học Môi trường Bộ tài nguyên môi trường tỉnh Hịa Bình, Báo cáo tổng kết điều tra, đánh giá thực trạng đa dạng sinh học xây dựng kế hoạch hành động đa dạng sinh học tỉnh Hòa Bình giai đoạn 2011 – 2015, định hướng đến 2020 Bộ khoa học, công nghệ môi trường (2009), Các tiêu chuẩn nhà nước Việt Nam môi trường, Hà Nội 21 22 Bộ Khoa học, Công nghệ Môi trường, Cục môi trường (2002), Sổ tay Quan trắc phân tích mơi trường Bộ tài ngun môi trường (2008), Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia chất lượng nước mặt (QCVN08:2008/BTNMT) Bộ tài nguyên môi trường (2011), Báo cáo trạng môi trường quốc gia Tổng quan môi trường Việt Nam Chương Mơi trường nước Đặng Kim Chi (2006), Hóa học môi trường, NXB Khoa học Kỹ thuật Hà Nội, Chương Hóa học thủy Hồng Kim Cơ (2001), Kỹ thuật môi trường, NXB Khoa học Kỹ thuật Hà Nội Phan Thị Anh Đào, Đỗ Thị Thanh Bình, Phan Văn Mạch, Trần Thị Thanh Bình, Lê Xuân Tuấn (2006), Hiện trạng thủy sinh vật số nhánh sông lưu vực sông Cầu Viện khoa học khí tượng Thủy văn Mơi trường, Viện Sinh Thái Tài nguyên Sinh vật 10 Đỗ Hoài Dương (1993), Chất lượng nước hồ chứa Hịa Bình, Trung tâm nghiên cứu mơi trường khơng khí nước 11 Lê Thu Hà, Nguyễn Thùy Liên (2005), Chất lượng môi trường nước thành phần tảo, vi khuẩn lam hồ Thành Công, Hai Bà Trưng Thiền Quang, Hà Nội Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội 12 Lê Văn Khoa, Nguyễn Xuân Quýnh, Nguyễn Quốc Việt (2007), Chỉ thị sinh học môi trường, NXB Giáo dục 13 Nguyễn Thùy Linh (2011), Hàm lượng số kim loại nặng thịt cá nuôi nước thải vùng Thanh Trì, Hà Nội, Luận văn thạc sĩ, trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội 14 Lê Thị Bích Ngọc (2007), Đánh giá tác động nước thải làng nghề sản xuất giấy thôn Dương Ổ ( xã Phong Khê, huyện Yên Phong) lên chất lượng môi trường nước sông Ngũ Khê, tỉnh Bắc Ninh Luận văn thạc sĩ, Đại học Khoa học Tự nhiên ĐHQG Hà Nội 15 Nguyễn Thanh Sơn (2005), Đánh giá tài nguyên nước Việt Nam, NXB Giáo dục 16 Vũ Trung Tạng (1995),Quản lí hệ sinh thái nước, khóa đào tạo sau đại học “ tiếp cận sinh thái học với việc phát triển tài nguyên, quản lí đất đánh giá tác động mơi trường” Trung tâm tài nguyên môi trường, Đại học Tổng hợp Hà Nội 22 23 17 Vũ Trung Tạng (2000), Cơ sở sinh thái học, NXB Hà Nội 18 Đặng Ngọc Thanh, Hồ Thanh Hải (2002), Động vật chí Việt Nam(Fauna of Vietnam) tập (tr 101-155, tr195), NXB Khoa học Kỹ thuật Hà Nội 19 Dương Đức Tiến, Võ Hành (1997), Tảo nước Việt Nam, phân loại Bộ tảo lục, NXB Nơng nghiệp 20 Trung tâm khí tượng thủy văn quốc gia, Kết phân tích nước sông Đà 21 Lâm Minh Triết (2006), Kỹ thuật môi trường, Nhà xuất Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.282 – 381 22 Lê Trình (1997), Quan trắc kiểm sốt nhiễm mơi trường nước, Nbx khoa học kỹ thuật 226 tr 23 Lê Quốc Tuấn, Lê Thị Thủy, Lê Thị Thu (2009) Ô nhiễm nước hậu Bài báo cáo Khoa học Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm, Thành phố Hồ Chí Minh 24 Trần Thu Phương (2011), Phân tích đánh giá hàm lượng kim loại nặng số nhóm sinh vật hồ Trúc Bạch Thanh Nhàn thành phố Hà Nội Luận văn thạc sĩ, trường đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội 25 Mai Đình Yên (1998), Quan trắc đánh giá chất lượng nước sinh vật thị, Bài giảng cho lớp tập huấn Quốc gia Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, ĐHQG Hà Nội TIẾNG ANH 26 Gilgranmi K.S, Datta Munshi J.S and BN Bhowmick (1984), Biomonitoring of the River Ganga at polluted sites in Bihar, International symposium on Biological monitoring of the state of the enviroment, India National Science Academy, New Delhe 11 – 13 October, pp 141-134 27 Charles J.Krebs (1972) Ecology, Intituse of animal resource Ecology, the University of British columbia 28 Charles J.Krebs (1998), Ecological Methodology, the University of British columbia 29 Hellawell J.M (1989), Biological indicators of Freshwater pollution and Environmental management, Elsevier Science Publisher, Netherlands, p 206-215 30 Niels De Pauw (1998), Biological indicators aquatic pollution, Lecture for training 23 24 course“Capacity building for sustainable development”, Faculty of Environmental Science, University of Science, Vietnam National University, Hanoi, 1998 31 Mason C.F.(1996), Biology of freshwater pollution 3rd Ed, Longman Group, UK 32 Fefoldy Lajo (1980), Biologycal Vizminosites, Viziigyi Hydrobiologia 9, Hungarian Academy of Sciences 33 World Health Organization, European Commission (2002) Eutrophication and health, Office for Official Publications of the European Communities, Wedsite 34 www.baohoabinh.com.vn/ /C111n_so_va_su_kien_ve_tinh_Hoa_Binh 35 www.hoabinh.gov.vn/ 36 vi.wikipedia.org/wiki/Hịa_Bình 37 http://niemtin.free.fr/moitruong.htm 38 http://www.vietgiaitri.com/tag/bao-ve-moi-truong/ 39 http://www.tienphong.vn/xa-hoi/599077 24 Luxembuorg  ... dịng sông vấn đề cần quan tâm Chính điều mà đề tài ? ?Phân tích, đánh giá trạng môi trường nước sông Đà đoạn chảy qua địa phận tỉnh Hịa Bình đề xuất số giải pháp bảo vệ môi trường" cần thiết cho... thể đánh giá chất lượng nước sông Đà đánh giá tác động chất lượng nước sông Đà lên đời sống sinh vật khu dân cư - Lập trạm quan trắc để theo dõi, thu thập số liệu, đánh giá, kiểm sốt liên tục đánh. .. nhiễm môi trường nước - Một lí gây nhiễm mơi trường nước sơng Đà chất thải từ đầu nguồn đổ Vì tỉnh cần có biện pháp liên kết với tỉnh phía thượng nguồn, bảo vệ mơi trường nước nói chung, mơi trường