Nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển của thủ đô hà nội

Vành đai xanh phải đáp ứng các yêu cầu như: tạo ra các không gian công viên cây xanh tại các cửa ra vào của khu dân cư, bảo vệ các khu vực nông nghiệp và các khu vực có năng suất cao dễ

Nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển của Thủ đô

Hà Nội Phạm Thanh Hương

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Luận văn Thạc sĩ ngành: Khoa học môi trường; Mã số: 60 85 02

Người hướng dẫn: PGS.TS Hoàng Xuân Cơ

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Nghiên cứu các khái niệm liên quan đến vành đai xanh Khái quát thực

trạng vành đai xanh tại khu vực Hà Nội Nghiên cứu định hướng phát triển vành đai xanh phù hợp với quy hoạch Thủ đô Hà Nội và đưa ra một số định hướng phát triển

vành đai xanh

Keywords: Khoa học môi trường; Vành đai xanh; Sinh thái

Content

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong các quy hoạch hiện nay như: Quy hoạch tổng thể phát triển Kinh tế - Xã hội, quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đều có nói đến vai trò và sự phát triển của vành đai xanh Vành đai xanh phải đáp ứng các yêu cầu như: tạo ra các không gian công viên cây xanh tại các cửa ra vào của khu dân cư, bảo vệ các khu vực nông nghiệp và các khu vực có năng suất cao dễ bị lũ lụt, bảo tồn các giá trị văn hóa và di sản, thúc đẩy các hoạt động phù hợp với bảo

vệ môi trường và phát triển, cho phép một kết nối chặt chẽ hơn giữa các khu vực nông thôn,

đô thị và ngoại thành, duy trì sự ổn định của các làng nghề hiện có và phát triển du lịch sinh thái

Tuy nhiên, chức năng, vai trò vành đai xanh và làm thế nào để xây dựng vành đai xanh một cách bền vững thì cần phải có những nghiên cứu cụ thể Xuất phát từ thực tế trên, tôi xin

lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu vai trò và khả năng xây dựng vành đai xanh theo quy hoạch phát triển Thủ đô Hà Nội” để nghiên cứu, tìm hiểu một cách cụ thể hơn về vai trò, chức năng

của vành đai xanh trên cơ sở đó chỉ ra những định hướng phát triển vành đai xanh phù hợp với quy hoạch của Thủ đô Hà Nội

2 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

2.1 Mục tiêu

Xác lập cơ sở khoa học, đánh giá hiện trạng và đề xuất hướng phát triển vành đai xanh phù hợp với quy hoạch Thủ đô Hà Nội

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu các khái niệm liên quan

- Khái quát thực trạng vành đai xanh tại khu vực Hà Nội

- Nghiên cứu định hướng phát triển vành đai xanh phù hợp với quy hoạch Thủ đô Hà Nội và đưa ra một số định hướng phát triển vành đai xanh

3 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn bao gồm 3 chương, trong đó:

- Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU

- Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Chương 3: KẾT QỦA NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Khái niệm

1.1.1 Không gian xanh, hành lang xanh, vành đai xanh

1.1.2 Cây xanh công cộng trong đô thị (theo TCXDVN 362:2005 – Quy hoạch cây xanh sử dụng công cộng trong các đô thị - Tiêu chuẩn thiết kế)

1.1.3 Phần xanh có công trình xây dựng

1.2 Các chỉ số xanh trong đô thị [9]

1.3 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội thành phố Hà Nội

1.3.1 Điều kiện môi trường tự nhiên

1.3.2 Điều kiện về kinh tế - xã hội

1.4 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

1.4.1 Tổng quan về vành đai xanh điển hình trên thế giới

1.4.2 Tổng quan về vành đai xanh ở Hà Nội

1.4.3 Một số ví dụ chứng minh các luận điểm về tổng quan vành đai xanh

1.4.4 Vai trò của vành đai xanh trong phát triển đô thị

1.4.5 Các quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH thủ đô Hà Nội trong đó có lĩnh vực vành đai xanh

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

2.2 Nội dung nghiên cứu

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu các khái niệm liên quan

- Khái quát thực trạng vành đai xanh tại khu vực Hà nội

- Nghiên cứu định hướng phát triển vành đai xanh phù hợp với quy hoạch thủ đô Hà Nội và đề xuất một số hướng phát triển Vành đai xanh

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp phân tích tổng hợp tài liệu

2.3.2 Phương pháp điều tra khảo sát

2.3.3 Phương pháp lập bản đồ

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Quy mô không gian và hiện trạng một số khu vực trong vành đai xanh tại Hà Nội

3.1.1 Quy mô không gian Vành đai xanh tại Hà Nội

Khu vực Vành đai xanh theo quy hoạch có diện tích là 5295,13 ha (≈ 52,95 km2), chỉ chiếm 1,6% tổng diện tích của thủ đô Hà Nội (3324,92km2) Có thể nói, Vành đai xanh chiếm

tỷ lệ lớn trong tổng diện tích đất tự nhiên của Hà Nội Vành đai xanh sông Nhuệ (của đô thị trung tâm Hà Nội) trong đồ án đã duyệt chạy từ đầu sông Nhuệ (cống Đông Ngạc) nơi tiếp giáp với sông Hồng xuống tận phía Nam huyện Thanh Trì (nằm ở phía Nam sông Hồng, phía Tây Nam Hà Nội)

Đây là vành đai xanh rất lớn, diện tích chỗ rộng nhất thuộc khu vực Cổ Nhuế, Xuân Phương (huyện Từ Liêm) rộng khoảng 3km, chỗ hẹp nhất là hai bên bờ sông Nhuệ thuộc quận Hà Đông Đây là không gian xanh đệm xanh, phân tách khu vực nội đô Hà Nội với khu vực phát triển mới phía Nam sông Hồng tạo nên đặc trưng riêng cho Thủ đô Hà Nội mở rộng Vành đai xanh đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với đời sống và sinh hoạt của người dân thủ đô, có chức năng bảo vệ những khu vực tự nhiên quan trọng của Thủ đô Hà Nội

3.1.2 Hiện trạng một số không gian xanh trong Vành đai xanh của Hà Nội

a, Hiện trạng khu dân cư khu vực Vành đai xanh

Theo bản đồ hiện trạng khu dân cư, trong khu vực Vành đai xanh khu dân cư sinh sống khá nhiều, với diện tích khu dân cư là 1923,33ha, chiếm 36,32% tổng diện tích khu vực Vành đai xanh Các khu dân cư này phân bố rải rác dọc theo sông Nhuệ

Theo bản đồ hiện trạng khu dân cư trong khu vực Vành đai xanh thì khu vực quận Hà Đông và huyện Từ Liêm có mật độ dân số khá cao Trong quá trình khảo sát cho thấy, khu vực Vành đai xanh chủ yếu là nhà ở thấp tầng, được người dân xây dựng thành các nhà hộp

bê tông cao 3, 4 tầng Đối với nhà ở tại các làng xã truyền thống, gồm nhà ở bám theo trục đường làng và nhà ở nông thôn mới xây trên đất của ngôi nhà ở truyền thống Những ngôi nhà này được xây dựng theo hình mẫu nhà ống, do sao chép không có lựa chọn nên hầu hết đều không phù hợp với môi trường cảnh quan nông thôn Các loại nhà này thường có chiều rộng

từ 4 – 5m, chiều dài từ 10 – 20m, xây cao 1- 3 tầng kiểu mái bằng, ngôi nhà chỉ có một hướng lấy ánh sáng từ mặt trước nên thường bị tối, khả năng chiếu sáng tự nhiên và thông gió rất kém, phải sử dụng đèn điện và quạt để chiếu sáng và làm mát không gian nên rất tốn năng lượng Bản đồ 3.1 Quy mô không gian Vành đai xanh của Hà Nội

Ngoài những ngôi nhà “hộp” kể trên thì trong khu vực nghiên cứu còn một số các ngôi nhà được xây dựng kiên cố, thấp 2 – 3 tầng và có sân vườn Những ngôi nhà này có thường

bố trí sân trước cửa nhà Sân trước kết hợp với trồng cây cảnh, các loại cây ăn quả, bể nước mưa, bể cảnh và hòn non bộ

Bên cạnh đó còn rất ít nhà có cấu trúc quy hoạch cũ, đó là nhà 1 tầng ở giữa khu đất, xung quanh là vườn Vườn trung tâm trồng hoa và cây cảnh tạo cảnh quan bám xung quanh sân, ngoài ra, còn có vườn trồng rau, xây giàn, trồng cây ăn quả, cây lấy gỗ Những kiểu này nhà còn rất ít, chủ yếu là ở các xã thuộc huyện Thanh Trì như Tứ Hiệp, Vĩnh Quỳnh, Tả Thanh Oai Vườn cây xung quanh nhà vừa đem lại giá trị cảnh quan, giá trị kinh tế vừa có giá trị cải thiện vi khí hậu của khu vực (tạo bóng mát, chắn gió, chắn bớt bức xạ mặt trời, chiếu sáng tự nhiên )

Các cụm dân cư sống đông đúc, đường giao thông đã được bê tông hóa, thuận lợi cho việc đi lại của người dân Tuy nhiên, các loại đường liên thôn, đường làng chưa có sự đầu tư quy hoạch trồng cây xanh Hai bên đường cây bụi mọc cao mất cảnh quan khu vực, không đem lại lợi ích về bóng mát và cải thiện vi khí hậu tại khu vực

Việc xây dựng, phát triển khu dân cư trong khu vực hiện nay do không quan tâm kế thừa các yếu tố kiến trúc truyền thống, đặc biệt không chú trọng đến bố trí sân, vườn, cảnh quan nên đang làm ảnh hưởng đến chất lượng môi trường ở, tiêu hao nhiều năng lượng

b, Hiện trạng sản xuất cây nông nghiệp

Do chỉ đạo chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi đúng hướng, hiệu quả nên giá trị sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng Tổng diện tích đất nông nghiệp trong khu vực Vành đai xanh là 1906,75ha chiếm 36,01% tổng diện tích Vành đai xanh, bao gồm đất trồng rau, đất trồng lúa, đất trồng hoa màu, đất trồng bưởi, đất trồng hoa

Khu vực nghiên cứu có hiện trạng đất sử dụng trồng các cây nông nghiệp chiếm tỷ lệ khá lớn (36,01% tổng diện tích Vành đai xanh)

Bản đồ 3.2 Hiện trạng dân cư trong khu vực Vành đai xanh của Hà

Nội

Trong khu vực Vành đai xanh theo quy hoạch chung của Thủ đô Hà Nội chủ yếu trồng lúa, rau sạch và các loại cây lương thực (ngô, khoai ) Trong đó, khu vực các xã thuộc huyện

Từ Liêm, Thanh Trì trồng chủ yếu là các loại cây hoa (hoa hồng, hoa cúc, thược dược ) và các loại rau (cải, cải xoang, rau dền, rau muống ), ngoài ra còn trồng một số các loại cây ăn quả (chuối, bưởi ) đan xen tuy nhiên số lượng không đáng kể

Các loại rau, hoa được phủ kín bằng lưới, việc sử dụng lưới này để che chắn ngăn ngừa côn trùng thâm nhập (chủ yếu là các loại bướm, bọ cánh cứng, côn trùng ) và tránh rét cho cây Chính vì có tác dụng ngăn ngừa côn trùng phá hoại nên đã giảm được tối đa lượng thuốc trừ sâu sử dụng, tạo nên sản phẩm an toàn hơn Tuy nhiên, lưới bao quanh chỉ được sử dụng chủ yếu vào mùa lạnh kết hợp với việc sử dụng bóng đèn để giữ nhiệt độ phù hợp cho cây

Ngoài rau và hoa thì lúa cũng được người dân trồng khá phổ biến, chiếm 42,43% trong tổng số diện tích đất nông nghiệp có trong khu vực vành đai xanh

Đặc biệt, trong khu vực Vành đai xanh có một vùng trồng bưởi ở xã Phú Diễn Bưởi Diễn là đặc sản nổi tiếng của địa phương, được đông đảo nhân dân biết đến Cây bưởi được biết đến không chỉ do quả thơm ngon, có giá trị kinh tế cao mà đã trở thành một nét văn hóa đặc trưng của Từ Liêm Diện tích trồng bưởi vào khoảng 143,12ha Mặc dù có giá trị cao về mặt kinh tế và tinh thần nhưng hiện nay những đề tài nghiên cứu cụ thể và chi tiết nhằm bảo tồn và nâng cao năng suất cây bưởi chưa được quan tâm đúng mức Trong điều kiện quá trình

đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh thì vấn đề này càng trở nên cấp thiết

c, Hiện trạng mặt nước trong khu vực

Hiện nay trong khu vực có khoảng 596,93 ha là mặt nước Không gian mặt nước trong khu vực nghiên cứu chủ yếu là các ao nhỏ trong làng, xã, các ao cá (khu vực quận Hoàng Mai)

Không gian mặt nước này sẽ được định hướng để giữ gìn và khôi phục hệ thống sông,

ao hồ, đầm nước, cân bằng môi trường sinh thái, tăng cường khả năng tiêu thoát nước đô thị, phát huy giao thông thủy và hoạt động du lịch, vui chơi giải trí

Bản đồ 3.3 Hiện trạng đất nông nghiệp trong khu vực Vành đai xanh của Hà

Nội

3.2 Phân tích vai trò, chức năng của Vành đai xanh trong phát triển của thủ đô Hà Nội

Khu vực Vành đai xanh của vùng lõi thủ đô Hà Nội cũng vậy, Vành đai xanh có vai trò rất quan trọng trong phát triển của Thủ đô Hà Nội Ngoài những tác dụng về việc cải thiện điều kiện vi khí hậu (hạ thấp nhiệt độ và tăng độ ẩm không khí, giảm tốc độ gió ) và cải thiện chất lượng môi trường không khí (giảm nồng độ bụi, giữ lại các chất độc hại, giảm tiếng ồn, tiêu diệt vi khuẩn ), Vành đai xanh còn có vai trò quan trọng như:

 Vành đai xanh là cầu nối giữa vùng trung tâm thủ đô Hà Nội với thiên nhiên

Vành đai xanh với những đặc điểm là vùng đất tự nhiên chưa hoặc ít bị tác động bởi các hoạt động của con người Có thể nói, Vành đai xanh là một phần của thiên nhiên, một cảnh quan tự nhiên của các khu đô thị, khu dân cư sầm uất, mang lại nhiều lợi ích cho môi trường sống của con người Vành đai xanh chính là một cầu nối quan trọng tạo nên sự liên kết giữa thiên nhiên với con người, con người phát triển nhưng vẫn luôn gần gũi với thiên nhiên

Vành đai xanh dọc sông Nhuệ là Vành đai xanh lớn của Hà Nội, có vai trò rất quan trọng trong việc giúp dân cư trong vùng trung tâm Thủ đô Hà Nội gần gũi hơn với tự nhiên Với nhịp độ công nghiệp hóa, đô thị hóa ngày càng tăng, công việc của mỗi người càng ngày càng bận rộn và căng thẳng, giao thông đông đúc, không khí bức bối bởi những tòa nhà cao ốc càng làm cho tinh thần con người thêm mệt mỏi Vành đai xanh sẽ là những cầu nối hữu hiệu đưa con người đến với thiên nhiên, với không khí trong lành thoáng mát, tạm thời tránh được những ngột ngạt bức bí của khu đô thị chật chội, chen lấn Việc tạo ra những khu vui chơi giải trí, nghỉ dưỡng, thư giãn cho người dân, đặc biệt là các loại hình du lịch sinh thái, du lịch gắn liền với thiên nhiên sẽ là một hướng phát triển đúng đắn và thu hút được nhiều sự quan tâm yêu thích của người dân trong đô thị và các du khách nước ngoài

Ngoài ra, nhờ có hệ sinh thái được duy trì một cách tự nhiên, khi mưa rơi xuống nước ngấm vào trong đất, thay vì nước mưa được tiêu thoát nhanh ra sông thông qua các cống bê tông nên có thể tránh được tình trạng ngập lụt ở khu vực Hà Nội

Bản đồ 3.4 Hiện trạng diện tích mặt nước trong khu vực Vành đai xanh của Hà Nội

 Các vành đai xanh giúp hạn chế việc mở rộng quá mức của đô thị và giữ lại đất trong nông nghiệp, lâm nghiệp

Các vành đai xanh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế việc đô thị hóa quá mức, không để đô thị lan tỏa vô tổ chức cả ở đô thị và nông thôn như hiện nay Theo quy hoạch chung phát triển thủ đô, Hà Nội sẽ hình thành 5 đô thị vệ tinh là Hòa Lạc, Sơn Tây, Xuân Mai, Phú Xuyên – Phú Minh và Sóc Sơn Các đô thị này đều nằm ngoài khu vực Vành đai xanh, ra xa vùng lõi trung tâm Hà Nội, tạo điều kiện cho sự phát triển đồng đều về dân số, kinh tế của người dân

Hiện nay, Hà Nội với quá trình tăng tốc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đô thị không tránh khỏi sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, khu chung cư, khu đô thị mới, biệt thự Vấn đề là các chính sách kế hoạch, quy hoạch phát triển chưa đủ tính khả thi, khi vẫn còn tình trạng chồng chéo các dự án xây dựng, diện tích đất nông, lâm nghiệp bị giảm dần dành chỗ cho phát triển công nghiệp Theo thống kê của Sở Xây dựng Hà Nội, tính đến hết tháng 6/2012, trên địa bàn thành phố có khoảng 655 biệt thự và 574 nhà liền kề đã hoàn thành phần thô hoặc bề ngoài nhưng chưa đưa vào sử dụng Riêng các công trình chung cư, trong tổng số 14.300 căn hộ đã hoàn thành có 178 căn chưa đưa vào sử dụng, chiếm khoảng 1% Việc phát triển đô thị mạnh mẽ đã làm thu hẹp diện tích xanh của thủ đô Hà Nội một cách đáng kể

Việc hình thành và phát triển vành đai xanh sẽ có tác dụng giữ lại bản sắc văn hóa, tổ chức đặc thù của vùng nông thôn Đây là một trong những vai trò vô cùng to lớn của việc phát triển vành đai xanh của Hà Nội

 Tạo cảnh quan hấp dẫn gần nơi mà người dân sinh sống

Những vùng đất Vành đai xanh với sự phát triển tự nhiên của các loài cây, cỏ, hoa hoặc những dải cây xanh được con người trồng lên sẽ tạo khung cảnh thiên nhiên xanh mát làm đẹp cho khu vực Tính tự nhiên đó tạo ra những cảnh quan dễ chịu thích hợp với con người, phong phú thêm nội dung nghệ thuật kiến trúc thành phố Hà Nội Những công viên, hàng cây xanh dọc các tuyến đường giao thông nằm trong khu dân cư, đan xen với các công trình kiến trúc hiện đại của đô thị tạo nên những cảnh quan hài hòa cho khu vực Đây là một dạng cảnh quan hấp dẫn, gần gũi thiên nhiên được tạo nên bởi vành đai xanh khu vực đô thị vừa có tác dụng làm đẹp không gian sống vừa tạo sự gần gũi với thiên nhiên

 Ý nghĩa kinh tế

Vành đai xanh gắn liền với nông nghiệp – lâm nghiệp trong khu vực phát triển, giữ được vành đai xanh là giữ đất nông – lâm nghiệp, mang lại nhiều cái lợi cho Hà Nội trên đà

đô thị hóa mạnh mẽ Xuất phát từ một nước nông nghiệp, phát triển nông nghiệp vẫn là một trong những thế mạnh kinh tế của nước ta Việc duy trì diện tích đất sản xuất nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích đối với người dân trong thành phố Trước hết là giảm chi phí vận chuyển, người dân trong khu vực nội thành Hà Nội sẽ không phải chờ những thực phẩm từ xa chuyển tới, thực phẩm được cung cấp từ đây, không vận chuyển, không xăng dầu, không gây hại đến môi trường, không tạo sức ép quá lớn tới giao thông Thứ hai, việc phát triển nông nghiệp như một hướng tạo vành đai xanh quanh khu vực sinh sống sẽ tạo điều kiện giúp người dân hình thành các hầm biogas, một hình thức sử dụng nhiên liệu sạch, tiết kiệm được năng lượng, bảo vệ môi trường Thứ 3, duy trì sản xuất nông nghiệp đồng nghĩa với việc lưu giữ và tiếp nối những nét văn hóa truyền thống trong nghề nông của người dân địa phương Ngoài nguồn lợi kinh tế trực tiếp thu được từ sản phẩm nông nghiệp, việc hình thành những khu chuyên sản xuất hoa cây cảnh làm thành điểm tham quan du lịch như một số xã ngoại thành thuộc huyện Từ Liêm sẽ thu hút nhiều sự quan tâm của người dân trong nước và khách

du lịch nước ngoài

3.3 Một số định hướng phát triển khu vực vành đai xanh theo hướng phát triển Thủ đô

Hà Nội

Trong khu vực Vành đai xanh theo quy hoạch chung của Thủ đô Hà Nội, hiện trạng khu vực

có nhiều khu vực dân cư hiện hữu, xen cài với diện tích nông nghiệp, khu công nghiệp, giao thông Phát triển bền vững khu vực Vành đai xanh không chỉ đơn giản là có nhiều cây xanh

mà gồm 3 giải pháp chủ yếu: (1) sử dụng hiệu quả năng lượng, nước và các nguồn khác, (2) bảo vệ sức khỏe của con người, đảm bảo an ninh lương thực và nâng cao hiệu quả hoạt động của con người, (3) giảm chất thải, khả năng gây ô nhiễm và tăng chất lượng môi trường sống

3.3.1 Định hướng phát triển khu dân cư sinh thái trong vành đai xanh

a Đối với vùng nông thôn mới:

Trong khu vực Vành đai xanh có rất nhiều khu dân cư hiện hữu (như đã đánh giá ở phần 1) Các khu dân cư này chủ yếu là dân bản địa, đã sống lâu năm tại khu đất đó Chính bởi vậy, đề tài đề xuất định hướng phát triển các nhà ở sinh thái tại các khu vực dân cư Phát triển khu dân cư sinh thái không chỉ phát triển theo hướng tăng diện tích xanh của cây trồng mà còn có thể tạo ra các khu dân cư sinh thái, tiết kiệm năng lượng, vệ sinh sạch sẽ Các giải pháp công nghệ đơn giản như lắp đặt thiết bị cách điện trong nhà hoặc sử dụng các vòi nước được thiết

kế hiệu quả thường tiết kiệm được nhiều chi phí hơn so với nhiều loại công nghệ mới

Nguồn: Các thành phố Eco 2

– Các đô thị sinh thái kiêm kinh tế

Định hướng phát triển nhà sinh thái thích hợp cho địa phương

Hướng phát triển này dựa trên nguyên tắc tiết kiệm năng lượng, vệ sinh sạch sẽ và thân thiện với môi trường Việc lắp đặt các tuabin thông gió có tác dụng giảm nhiệt trong phòng kín, tăng lượng khí lưu thông đi vào nhà Ngoài ra còn tạo các hướng gió thông thoáng

đi qua các phòng khách, phòng học, phòng làm việc và ra ngoài qua cửa chính, cửa sổ, cửa mái, tránh đi qua phòng ngủ Nước mưa sẽ theo đường ống, mái nhà chảy tới hệ thống ống dẫn đến bể chứa nước mưa Tại đây nước mưa sẽ được tận dụng vào việc tưới cây trong vườn hoặc sử dụng làm nước sinh hoạt (xả toa-lét, rửa xe ) Sử dụng nước mưa cho việc tưới vườn

và sinh hoạt sẽ giảm lượng đáng kể nước sạch trong cuộc sống hàng ngày của người dân Đối với điện trong nhà thì một phần điện và nước nóng sử dụng trong nhà sẽ được lấy từ giàn pin năng lượng mặt trời Năng lượng từ mỗi một tấm pin mặt trời có diện tích 1m2

sẽ cung cấp được khoảng 100kwh mỗi năm, tương đương với năng lượng được sử dụng cho 3m2

không

gian nhà ở (Nguồn: Các thành phố Eco 2

– Các đô thị sinh thái kiêm kinh tế) Năng lượng mặt

trời có những ưu điểm như: sạch, chi phí nhiên liệu và bảo dưỡng thấp, an toàn cho người sử dụng Đồng thời, việc phát triển giàn pin năng lượng mặt trời sẽ góp phần thay thế các nguồn năng lượng hóa thạch, giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường Vì thế, đây được coi là nguồn năng lượng quý giá, có thể thay thế những dạng năng lượng cũ đang ngày càng cạn kiệt Toàn bộ lượng nước thải sinh hoạt trong gia đình sẽ được dẫn ra bể phốt, xử lý nước thải

sơ bộ, sau đó dẫn ra ao thủy sinh Nước từ ao thủy sinh này cũng có thể dùng trong việc tưới cây, rau trồng trong vườn, vừa đảm bảo vệ sinh, vừa tiết kiệm tối đa lượng nước cấp vào việc tưới tiêu Bên cạnh đó thì rác thải sinh hoạt của hộ gia đình cũng là một vấn đề lớn Thông thường, khối lượng rác thải sinh hoạt khu vực nông thôn/ngoại thành là 0,3 –

0,5kg/người/ngày (Nguồn: Báo cáo môi trường quốc gia 2011 về Chất thải rắn) Lượng rác

thải sinh hoạt này sẽ được phân chia thành các loại (rác thải hữu cơ, rác thải vô cơ ), sau đó lượng rác này sẽ được tái sử dụng hoặc bán phế liệu Các loại rác thải hữu cơ phát sinh trong gia đình sẽ được đưa vào thùng ủ phân compost Ủ phân compost là giải pháp được sử dụng rộng rãi tại các nước có hệ thống phân loại tốt, trên cơ sở quá trình phân hủy hiếu khí tự nhiên của các vi sinh vật biến rác thành mùn và chất dinh dưỡng cho cây trồng Việc ủ compost đem lại nhiều lợi ích lớn, trong đó lợi ích đầu tiên là giải quyết được khối lượng rác thải, đảm bảo

vệ sinh môi trường ngay tại hộ gia đình; dùng làm phân bón cho vườn cây của mình, bớt một khoản tiền đáng kể mua phân bón

Ở đây, các yếu tố môi trường được áp dụng cho tất cả các loại vật liệu, dù là vật liệu được sử dụng ở những vị trí dễ nhìn ngoài mặt tiền, hay tại các vị trí ngầm dưới đất, hoặc trong nhà Trong số này bao gồm các vật liệu làm tường, và các thiết bị lắp đặt cho công trình xây dựng Khuyến khích người dân lựa chọn sử dụng các sản phẩm bền vững và đã được thử nghiệm về tính thân thiện với sinh thái bằng các hình thức trợ giá của Nhà nước Tránh sử dụng các vật liệu có khả năng nguy hại, chẳng hạn như đồng và kẽm, để ngăn chặn các chất không mong muốn bị rò rỉ và thoát ra ngoài môi trường

Ngoài ra, việc trồng nhiều cây xanh có bóng mát và các mái nhà xanh giúp giảm nhu cầu sử dụng năng lượng và giữ cho nước mưa không chảy vào hệ thống thoát nước thải, đồng thời làm giảm tốc độ của các dòng nước mưa

Để thực hiện định hướng phát triển nhà sinh thái có hiệu quả đối với người dân khu vực, các cơ quan quản lý cần xây dựng chương trình giới thiệu cho các cư dân trong khu vực các cách thức thực tiễn với chi phí vừa phải để thực hiện định hướng phát triển Trong chương trình giới thiệu có thể gồm các biện pháp như: (1) chuyển đổi sang các thiết bị chiếu sáng sử dụng năng lượng hiệu quả, (2) lắp đặt các bể chứa nước mưa trong nhà, (3) sử dụng điều hòa nhiệt độ hiệu quả hơn, (4) tiếp tục tái chế và duy trì nguồn nước, (5) Lắp đặt các tấm pin mặt trời và hệ thống đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời, (6) trồng thêm cây xanh

Có thể nói rằng đây là một mô hình nhà ở sinh thái thân thiện với môi trường, giảm phát thải, hạn chế sử dụng tài nguyên thiên nhiên, rất phù hợp với các khu vực nông thôn mới

b Đối với khu đô thị mới:

 Tiêu chí quy hoạch khu đô thị sinh thái:

Theo nhận định của các nhà nghiên cứu về đô thị sinh thái, các tiêu chí quy hoạch đô thị sinh thái có thể được khái quát trên các phương diện sau: kiến trúc công trình, sự đa dạng sinh học, giao thông, công nghiệp và kinh tế đô thị:

- Về kiến trúc, các công trình trong đô thị sinh thái phải đảm bảo khai thác tối đa nguồn mặt trời, gió và nước mưa để cung cấp năng lượng và đáp ứng nhu cầu nước Thông thường là nhà cao tầng để dành mặt đất cho không gian xanh

- Sự đa dạng sinh học của đô thị phải được đảm bảo với các hành lang cư trú tự nhiên, nuôi dưỡng sự đa dạng sinh học và đem lại sự tiếp cận với thiên nhiên để nghỉ ngơi

- Giao thông và vận tải cần hạn chế bằng cách cung cấp lương thực và hàng hóa chủ yếu nằm trong phạm vi đô thị hoặc các vùng lân cận Phần lớn dân cư đô thị sẽ sống và làm

việc trong phạm vi bán kính đi bộ hoặc xe đạp để giảm thiểu nhu cầu di chuyển cơ giới Sử dụng các phương tiện giao thông công cộng nối liền các trung tâm để phục vụ nhu cầu di chuyển xa hơn của người dân Chia sẻ ô tô con địa phương cho phép mọi người chỉ sử dụng khi cần thiết

- Công nghiệp của đô thị sinh thái sẽ sản xuất ra các sản phẩm hàng hóa có thể tái sử dụng, tái sản xuất và tái sinh Các quy trình công nghiệp bao gồm cả việc tái sử dụng các sản phẩm phụ và giảm thiểu sự vận chuyển hàng hóa

- Kinh tế đô thị sinh thái là một nền kinh tế tập trung sức lao động thay vì tập trung sử dụng nguyên liệu, năng lượng và nước, nhằm duy trì việc làm thường xuyên và giảm thiểu nguyên liệu sử dụng

 Nguyên tắc chính để tạo dựng những thành phố sinh thái:

- Xâm phạm ít nhất đến môi trường tự nhiên

- Đa dạng hóa nhiều nhất việc sử dụng đất, chức năng đô thị và các hoạt động khác của con người

- Trong điều kiện có thể, cố giữ cho hệ thống đô thị được khép kín và tự cân bằng

- Giữ cho sự phát triển dân số đô thị và tiềm năng của môi trường được cân bằng một cách tối

ưu

 Quan điểm – khái niệm về nhà ở sinh thái:

Sự biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, những vấn đề liên quan tới không gian sống đang ngày càng chật chội ở khu vực trung tâm và các đô thị Đề tài về ngôi nhà sinh thái đang được mọi người rất quan tâm, song xây dựng nhà ở sinh thái không chỉ phụ thuộc bởi các giải pháp kiến trúc và giải pháp kỹ thuật cho bản thân ngôi nhà, mà còn phụ thuộc nhiều hơn bởi những cục diện mang tính vĩ mô

Ở đô thị, dù là chung cư hay nhà chia lô, nhà ở đang trở thành những cái hộp khép kín, nhờ cậy chủ yếu vào các phương tiện máy móc hao tốn điện năng để tạo nên độ dễ chịu Hội chứng "khách sạn 5 sao" đang lan sang nhà ở đô thị Các kiến trúc sư và những người làm nhà nói chung đang lãng quên dần hoặc không đoái hoài đến những ưu việt của thiên nhiên, những giải pháp và thủ pháp thông thường nhằm kéo thiên nhiên xích lại gần để tận hưởng nó

Nhà ở sinh thái phụ thuộc vào thái độ của chúng ta đối với thiên nhiên thể hiện ở những quan điểm mang tính chiến lược sau đây:

- Kiến trúc cộng sinh với thiên nhiên: Cần coi kiến trúc, hiểu theo nghĩa rộng, là tài

nguyên thứ hai sau thiên nhiên; kiến trúc phải hòa đồng với thiên nhiên, lấy sự thích ứng và ứng phó mềm làm phương châm trong ứng xử với thiên nhiên; đặt kiến trúc vào nhiệm vụ trọng đại là chữa trị và ở mức độ có thể hồi phục thiên nhiên

- Kiến trúc giảm thiểu phí tổn năng lượng: Hạn chế tối đa việc sử dụng các phương

tiện và thiết bị kỹ thuật tiêu tốn năng lượng điện, tận dụng tối đa các giải pháp và thủ pháp truyền thống tạo lập tiện nghi khí hậu; khai thác tối đa các nguồn năng lượng tự nhiên; hướng cuộc sống con người trở lại đần với các điều kiện tự nhiên