Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng dự án xây dựng đường ô tô cao tốc hà nội hải phòng

Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước ta từ sau khi có Luật đất đai 2003 đến nay.. Tính cấp thiết của đề tài Thu hồi đ

Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng Dự

án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh, Hải Phòng)

Hoàng Mạnh Hải

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Luận văn ThS chuyên ngành: Địa chính; Mã số: 60 44 80

Người hướng dẫn: TS Thái Thị Quỳnh Như

Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Nghiên cứu một số vấn đề lý luận liên quan đến công tác thu hồi đất, bồi

thường, hỗ trợ, tái định cư Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước ta từ sau khi có Luật đất đai 2003 đến nay Đánh giá, phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB, làm rõ những nguyên nhân, những

khó khăn vướng mắc trong GPMB của Dự án Đề xuất các giải pháp

Keywords: Địa chính; Giải phóng mặt bằng; Đường cao tốc

Content

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ để giải phóng mặt bằng để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một khâu quan trọng, then chốt của quá trình phát triển Bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các dự án Bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp liên quan tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của Chủ đầu tư, đặc biệt với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, của từng địa phương

Từ thực tế đó, tôi đã quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất giải

pháp nâng cao hiệu quả công tác giải phóng mặt bằng Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh, Hải Phòng)”

2 Mục đích nghiên cứu

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của Khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan về vấn đề thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

Chương 2: Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng

của dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh, Hải

Phòng)

Chương 3: Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả trong việc thực hiện công tác thu

hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng (đoạn qua quận Dương Kinh Hải Phòng)

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

1.1 Một số khái niệm cơ bản

Đất nước ta đang trong giai đoạn phát triển, để thực hiện chiến lược đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa những năm qua đã có hàng nghìn dự án xây dựng nâng cấp các công trình, cơ sở hạ tầng phục vụ cho quá trình phát triển Công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ là điều kiện tiên quyết để triển khai các dự án, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư Công tác này có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, chủ đầu tư và đời sống vật chất tinh thần của người bị thu hồi đất

1.2 Nhu cầu thu hồi đất để phát triển công nghiệp, dịch vụ đô thị hạ tầng kinh tế -

xã hội

1.2.1 Sự cần thiết thu hồi đất để phát triển công nghiệp, dịch vụ, đô thị, hạ tầng kinh

tế - xã hội

Để tạo cơ sở vật chất kỹ thuật cho đất nước phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ, vốn đầu tư cho các lĩnh vực này luôn chiếm trên 90% trong tổng vốn đầu tư toàn xã hội và do vậy đặt ra nhu cầu cần thiết phải tăng diện tích đất phi nông nghiệp để hấp thụ nguồn vốn đó Việc đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng đã tạo điều kiện cho việc hình thành các khu công nghiệp, dịch vụ, đô thị

Qua tổng hợp, so sánh các chỉ tiêu kinh tế với chỉ tiêu sử dụng đất theo diện tích các nhóm đất với giá trị tuyệt đối của GDP thì trong giai đoạn 1995 - 2000, GDP phi nông nghiệp tăng thêm 167.692 tỷ đồng, diện tích đất phi nông nghiệp tăng 166.049 ha; trong giai đoạn 2000

- 2005, GDP phi nông nghiệp tăng thêm 310.339 tỷ đồng, diện tích đất phi nông nghiệp tăng thêm 375.442 ha

So sánh diện tích các nhóm đất với cơ cấu kinh tế trong giai đoạn 1996 - 2000, tỷ trọng GDP phi nông nghiệp cả nước tăng 2,9%, cơ cấu đất phi nông nghiệp tăng 0,5%, tương đương tăng 166.049 ha; trong giai đoạn 2001 - 2005, tỷ trọng GDP phi nông nghiệp tăng 3,4%, cơ cấu đất phi nông nghiệp tăng 1%, tương đương tăng 375.442 ha

So sánh tốc độ tăng diện tích các nhóm đất với tốc độ tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn

1996 - 2000, tăng 1% GDP phi nông nghiệp thì đất phi nông nghiệp tăng 0,15% Trong giai đoạn

2001 - 2005, tăng 1% GDP phi nông nghiệp thì đất phi nông nghiệp tăng 0,29%

Như vậy, từ các phân tích so sánh cho thấy khi cơ cấu kinh tế thay đổi do tăng trưởng kinh tế thì diện tích các nhóm đất cũng như cơ cấu sử dụng đất cũng thay đổi theo vì đất đai là phục vụ cho sản xuất, kinh doanh, dịch vụ là tư liệu sản xuất, là một thành phần trong hàm sản xuất, do vậy khi mục tiêu kinh tế thay đổi (do tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế) thì diện tích đất cũng thay đổi và được chuyển đổi mục đích sử dụng Trong 8 năm qua, từ 2001-2008 đã

có khoảng 540 nghìn ha đất nông nghiệp (dự kiến từ 2001-2010 là 618 nghìn ha) chuyển sang các mục đích phi nông nghiệp như xây dựng đường giao thông, thủy lợi, khu đô thị, khu công nghiệp , dự báo trong 10 năm tới (2011-2020), diện tích đất chuyển từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp sẽ là 750 nghìn ha

1.2.2 Nhu cầu đất đai và vấn đề thu hồi đất

Quá trình biến động sử dụng đất đai giai đoạn 1990 - 2010

Bảng 1: Biến động sử dụng đất giai đoạn 1990 - 2010

Số TT Chỉ tiêu Năm 1990(*) Năm 2000 Năm 2010

1 Đất nông nghiệp 16.406,0 21.532 26.226,4

2 Đất phi nông nghiệp 2.422,2 2.850 3.705,1

3 Đất chưa sử dụng 14.275,1 8.739 3.163,9

Diện tích tự nhiên 33.103,3 33.121 33.095,4

( Nguồn http://www.monre.gov.vn)

1.3 Vấn đề bồi thường hỗ trợ và tái định cư trong công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam hiện nay còn rất nhiều bất cập

Đất nước chúng ta đang bước vào thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tốc độ đo thị hóa rất nhanh Số lượng dân số tăng kéo theo đó là phương tiện giao thông cũng tăng nhanh dẫn đến việc quá tải, tắc nghẽn giao thông vì vậy để giải quyết vấn đề này Nhà nước ta đã không ngừng cải tạo quy hoạch hệ thống giao thông phục vụ cho quá trình phát triển đất nước Để có mặt bằng xây dựng các công trình, dự án kèm theo đó là chỗ ở của các người dân có đất bị thu hồi không thể không có chỗ ở hoặc chỗ ở kém hơn nơi ở cũ dù đó là một gia đình

1.4 Nội dung chủ yếu về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất từ khi có Luật đất đai 2003 cho đến nay

1.4.1 Cơ sở pháp lý về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và

sự chuyển đổi về chính sách bồi thường hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất cho đến nay

1.4.2 Các chính sách của Nhà nước về thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay

* Chính sách bồi thường:

- Về bồi thường đất:

- Về giá đất để tính bồi thường:

- Bồi thường về tài sản:

* Chính sách hỗ trợ:

- Hỗ trợ di chuyển:

- Hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sản xuất:

- Hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp và tạo việc làm

* Hỗ trợ khác:

* Chính sách tái định cư và hỗ trợ tái định cư:

1.5 Quan điểm khoa học về đổi mới việc thu hồi, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Những thách thức trong sử dụng và thu hồi đất

1.6 Kinh nghiệm quốc tế về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư và khả năng ứng dụng vào Việt Nam

1.6.1 Cơ chế thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ tái định cư trên thế giới và Việt Nam

1.6.1.1 Mô hình chuyển đổi đất đai

a) Mô hình chuyển đổi đất đai ở một số quốc gia:

b) Mô hình chuyển đổi đất đai ở Việt Nam

1.6.1.2 Kinh nghiệm về thu hồi, bồi thường hỗ trợ và tái định cư ở một số nước

a) Kinh nghiệm thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư của nước Úc

b) Kinh nghiệm thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư của nước Cannada

c) Kinh nghiệm thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư của nước Mỹ

d) Kinh nghiệm thu hồi, bồi thường, hỗ trợ tái định cư của nước Hàn Quốc

1.7 Khả năng ứng dụng các kinh nghiệm quốc tế vào Việt Nam

1.7.1 Những cơ chế thực hiện chuyển đổi đất đai ở các nước cần nghiên cứu áp dụng vào Việt Nam

1.7.1.1 Cơ chế chia sẻ lợi ích trong các dự án có tác động lớn về xã hội và môi trường 1.7.1.2 Khả năng áp dụng cơ chế góp đất và điều chỉnh lại đất đai

1.7.1.3 Cơ chế giao quyền phát triển chuyển nhượng được

1.7.1.4 Cơ chế tạo quỹ đất sạch dự trữ (thu hồi đất theo quy hoạch)

1.7.2 Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Từ những mô hình, kinh nghiệm của các nước, các tổ chức quốc tế trong chuyển đổi đất đai không tự nguyện, có thể rút ra một số bài học ban đầu cho công tác thu hồi đất, bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư của Việt Nam để phù hợp hơn với nền kinh tế thị trường, như sau:

1.7.2.1 Xác định các trường hợp áp dụng biện pháp Nhà nước thu hồi đất

1.7.2.2 Mở rộng quyền sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân trong nước

1.7.2.3 Tăng cường vai trò của cơ quan hành chính nhà nước trong trường hợp chủ đầu

tư tự thỏa thuận với người dân để có đất thực hiện dự án đầu tư

1.7.2.4 Nghiên cứu, áp dụng cơ chế chia sẻ lợi ích

CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG

MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG

Ô TÔ CAO TỐC HÀ NỘI-HẢI PHÒNG (ĐOẠN QUA

QUẬN DƯƠNG KINH, HẢI PHÒNG)

2.1 Khái quát điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội

2.1.1 Điều kiện tự nhiên

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Quận Dương Kinh nằm về phía Đông thành phố Hải Phòng, được thành lập theo Nghị định số: 145/2007/NĐ-CP ngày 12/9/2007 của Chính Phủ Tổng diện tích đất tự nhiên theo địa giới hành chính là 4.584,86 ha với 6 đơn vị hành chính cấp phường bao gồm: Đa Phúc, Hưng Đạo, Anh Dũng, Hải Thành, Hòa Nghĩa và Tân Thành Địa giới hành chính quận Dương Kinh tiếp giáp với các quận, huyện sau:

- Phía Đông Bắc giáp quận Hải An

- Phía Tây Nam giáp huyện Kiến Thụy

- Phía Đông Nam giáp quận Đồ Sơn

- Phía Tây Bắc giáp quận Ngô Quyền, Lê Chân và quận Kiến An

2.1.1.2 Một số nét về địa hình, khí hậu, thổ nhưỡng, thủy văn

a Địa hình:

b Khí hậu, thời tiết:

* Khí hậu

* Thời tiết

c Thổ nhưỡng:

d Thủy văn:

2.1.1.3 Điều kiện kinh tế- xã hội

1 2 3

Dương Kinh là một quận mới thành lập Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt khoảng 13,5% năm Về cơ cấu kinh tế: công nghiệp, xây dựng chiếm 65,3%, thương mại dịch và dịch vụ chiếm 26,2%, nông lâm ngư nghiệp chiếm 8,5% ( theo chỉ tiêu kinh tế quận năm 2011)

2.1.2 Tình hình quản lý và sử dụng đất đai

2.1.2.1 Tình hình quản lý sử dụng đất

a) Công tác phổ biến tuyên truyền pháp luật đất đai:

b) Công tác quản lý đất đai theo địa giới hành chính:

c) Công tác đo đạc lập bản đồ địa chính:

d) Công tác giao đất, cho thuê đất, thu hồi đất và cấp GCNQSDĐ:

e) Công tác lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất:

f) Công tác thanh tra, kiểm tra, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo:

g) Công tác lưu trữ địa chính, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật:

Hình 2: Biểu đồ cơ cấu, diện tích sử dụng đất quận Dương Kinh năm 2012

2.1.2.2 Tình hình biến động đất đai trên địa bàn

Bảng 3: Biến động diện tích đất theo mục đích sử dụng

(Năm 2012 so với năm 20010 và 2011)

STT Mục đích sử dụng

đất Mã

DT sử dụng năm

2012

So với năm 2011 So với năm 2010

DT năm

2011

Tăng (+) giảm (-)

DT năm

2010

Tăng (+) giảm (-)

1 2 3 4 5 (6) = 7 (8) =

Đất phi nông nghiệp 52,31%

Đất nông nghiệp 47,7 %

Đất chưa sử dụng 0,02%

(4)-(5) (4)-(7)

Tổng diện tích tự

nhiên 4.584,86 4.584,86 0 4.582,86 2

1 Đất nông nghiệp NNP 2.398,31 2.431,83 -15,52 2.440,1 -41,79

1.1 Đất sản xuất nông

nghiệp SXN 1.440,76 1.448,6 -7,84 1.399,95 40,81 1.2 Đất lâm nghiệp LNP 160,90 160,9 160,90

1.3 Đất nuôi trồng

thủy sản NTS 716,58 747,14 -30,56 877,49 -160,91 1.4 Đất làm muối LMU

1.5 Đất nông nghiệp

khác NHK 80,07 57,19 22,88 1,76 78,31

2 Đất phi nông

nghiệp PNN 2.186,53 2.171,01 15,52 2.305,52 -118,99

2.1 Đất ở OTC 607,89 598,91 8,98 536,78 71,11

2.2 Đất chuyên dùng CDG 1.005,66 996,43 1156,63

-150,97

2.3 Đất tôn giáo, tín

ngưỡng TTN 10,92 10,92 10,6 0,32

2.4 Đất nghĩa trang,

nghĩa địa NTD 37,79 37,79 37,8 -0,01

2.5 Đất sông suối và mặt

nước chuyên dùng SMN 507,82 510,51 -2,69 558.89 -51,07

2.6 Đất phi nông

nghiệp khác PNK 16,45 16,45 4,53 11,92

3 Đất chƣa sử

3.1 Đất bằng chưa sử

dụng BCS 0,02 0,02 0,02

3.2 Đất đồi núi chưa

sử dụng DCS

3.3 Núi đá không có

rừng cây NCS

(Nguồn: Phòng Tài nguyên và Môi trường quận Dương Kinh)

2.3 Khái quát về Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng

- Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng là con đường huyết mạch đi qua bốn tỉnh là Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng nối liền giữa thành phố cảng với thủ đô Hà Nội với chiều dài 105km phục vụ cho việc vận chuyển hàng hoá, du lịch phát triển kinh tế, có vai trò quan trọng trong sự phát triển của các tỉnh

- Đường ô tô cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đi qua địa bàn thành phố với chiều dài 33 km Trong

đó đoạn qua quận Dương Kinh từ Km số 93+750 đến km 96+700 dài 3,5 km diện tích phải thu hồi để bồi thường, giải phóng mặt bằng là 235.193,5m2

(đợt 1 giai đoạn I) và 394.518,9m2 (đợt 2 giai đoạn I)

2.3.1 Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thương, hỗ trợ và tái định cư của

dự án

2.3.1.1 Căn cứ pháp lý của dự án

2.3.1.2 Tiến độ thực hiện dự án

Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội Hải Phòng đoạn đi qua quận Dương Kinh dài 3,5km thực hiện thu hồi trên hai địa bàn phường Hòa Nghĩa và Hải Thành tổng diện tích thu hồi 654.721,9m2 diện tích đất của 791 hộ bao gồm cả đất ở và đất nông nghiệp và 2 tổ chức Ngay từ khi lập dự án khả thi và tổ chức lễ khởi công, các bên liên quan đều dự kiến dự án sẽ hoàn thành

cơ bản vào khoảng tháng 6/2011 công trình sẽ được đưa vào khai thác Tuy vậy trong quá trình thực hiện phát sinh những thay đổi, đặc biệt là khâu GPMB bồi thường hỗ trợ cho các hộ dân

Kế hoạch triển khai công tác lập hồ sơ thu hồi đất, bồi thường và GPMB để xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng đoạn qua quận Dương Kinh: Ủy ban nhân dân quận chỉ đạo Hội đồng bồi thường hỗ trợ và tái định cư, Bộ phận bồi thường hỗ trợ và tái định cư quận (nay là Trung tâm phát triển quỹ đất) tiến hành kiểm kê lập phương án bồi thường cho các hộ dân kết quả như sau:

2.3.2 Những bài học kinh nghiệm qua thực tế triển khai công tác thu hồi, bồi thường, giải phóng mặt bằng ở địa bàn nghiên cứu

Qua đánh giá thực tế công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Dự án xây dựng đường ô tô cao tốc Hà Nội-Hải Phòng có thể rút ra 6 kinh nghiệm về công tác GPMB

CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ TRONG VIỆC THỰC HIỆN CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG HỖ TRỢ VÀ TÁI ĐỊNH CƯ

DỰ ÁN XÂY DỰNG ĐƯỜNG Ô TÔ CAO TỐC HÀ NỘI-HẢI PHÒNG ĐOẠN QUA

QUẬN DƯƠNG KINH HẢI PHÒNG

3.1 Những ưu điểm, tồn tại

a Một số vấn đề vướng mắc trong việc thực thi các chính sách hiện hành

b Công tác tổ chức thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

3.2 Đề xuất các giải pháp

3.2.1 Hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai

Pháp luật đất đai đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển đất nước, là nhân tố không thể thiếu trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá Hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung và hệ thống pháp luật đất đai nói riêng là đòi hỏi bắt buộc của Nhà nước pháp quyền Đồng thời, để đảm bảo đạt hiệu quả trong việc bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi thực hiện GPMB, pháp luật cần tập trung một số vấn đề sau:

Giá các loại đất, phương pháp xác định hiện nay còn mang nặng tính chủ quan, chưa phản ánh đúng thực chất giá trị quyền sử dụng đất Giá đất không được xác định chính xác làm thiệt hại cho nhà nước khi khai thác các nguồn tài chính về đất đai (các khoản thuế) Trong trường hợp định giá đất thấp, người bị thu hồi sẽ phản ứng (có thể quyết liệt), còn người được giao đất lại chấp nhận (do phải nộp tiền sử dụng đất) nhưng dễ phát sinh tiêu cực và sử dụng lãng phí, tổng quan Nhà nước vẫn chịu thiệt hại

Như vậy, cần có nghiên cứu, khảo sát một cách toàn diện để có đủ thông tin, sử dụng phương pháp xác định giá đất một cách công khai, căn cứ theo từng loại đất, hạng đất, từng vùng

và mức độ hoàn thiện cơ sở hạ tầng của khu vực cần định giá Việc giao cho UBND tỉnh thực hiện việc quy định và công bố giá các loại đất vào ngày 01 tháng 01 hàng năm theo Luật đất đai năm 2003 đã tạo cho các hộ bị thu hồi đất có ý thức chờ đợi, trì hoãn việc làm các thủ tục lập hồ

sơ bồi thường để chờ được bồi thường theo giá mới quy định vào năm sau Do vậy trong điều kiện giá đất UBND tỉnh quy định vẫn phù hợp với thực tế địa phương, đảm bảo quyền lợi cho