(SKKN CHẤT 2020) tích hợp giáo dục môi trường trong dạy học địa lý lớp 9 trường thcs

Khó có thể làm đợc điều đó khi mà vấn đề giáo dục môi ờng trong xã hội, mỗi học sinh cha nhận thức đợc vấn đề này tr-trong quá trình tích hợp vào kiến thức từng môn học.. Việc tích hợp v

Khó có thể làm đợc điều đó khi mà vấn đề giáo dục môi ờng trong xã hội, mỗi học sinh cha nhận thức đợc vấn đề này

tr-trong quá trình tích hợp vào kiến thức từng môn học Vấn đề giáo dục môi trờng đợc áp dụng cụ thể học sinh cho tất cả các bậc học là môn Khoa học tự nhiên và xã hội (Bậc Tiểu học) và môn Giáodục công dân, Địa lí và các môn học khác có liên quan đến môi trờng (Bậc THCS và bậc THPT)

Trong quá trình dạy học, vấn đề tích hợp các nội dung của môn

Địa lí hay sử dụng các kiến thức kĩ năng của các môn học khác vào việc dạy học Địa lí của mình là vấn đề cần quan tâm hiệnnay

Tích hợp trong dạy học Địa lí là vận dụng tổng hợp các kiến thức

kĩ năng của các phân môn của Địa lí vào việc nghiên cứu tổng hợp về địa lí một châu lục Mặt khác tích hợp cũng còn là việc

sử dụng các kiến thức, kĩ năng của các môn học khác có liên quan

đến Địa lí Việc tích hợp vấn đề giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí là vấn đề cần quan giúp học sinh nhận thức đúng về môi trờng trong thời đại mới

Cùng với sự phát triển khoa học kĩ thuật, tri thức giảng dạy

trong nhà trờng là những kiến thức cơ bản, hiện đại sát thực tế

là cơ sở để tạo cho các thế hệ trẻ làm hành trang bớc vào thế hệ mới Việc giáo dục môi trờng trong bài dạy Địa lí trang bị những hiểu biết rèn luyện kĩ năng và cung cấp cơ hội cho học sinh THCSphát

triển khả năng tích hợp kiến thức vận dụng vào thực tế địa

ph-ơng Từ đó các em có thể tiến hành tích hợp giáo dục môi trờng

có hiệu quả trong môn Địa Lí

Thực tế trong những năm giảng dạy tại trờng THCS Lệ Ninh bản thân tôi luôn đổi mới phơng pháp dạy học theo hớng tích cực Tích cực hoá hoạt động học tập luyện tập của học sinh, hình thành các phơng pháp dạy học tích cực, tự giác học tập, chủ độngkhai thác kiến thức, chiếm lĩnh tri thức bài học Bản thân tôi luôn lồng ghép tích hợp các kiến thức cơ bản bài học với việc giáo dục môi trờng trong môn Địa lí Tuy vậy trớc yêu cầu mới của GD -

ĐT, với lơng tâm và trách nhiệm nghề nghiệp đã thúc bách tôi trong việc làm thế nào để môi trờng chúng ta luôn trong sạch, vận dụng liên hệ vào môn Địa lí để học sinh nhận thức đợc Giáo

dục môi trờng trong các môn học Với lí do trên tôi chọn đề tài: "

2

TÝch hîp gi¸o dôc m«i trêng trong d¹y häc §Þa lÝ líp 9 trêng THCS"

sinh học bao quanh và có ảnh hởng tới sự sống và phát triển của các cá nhân và cộng đồng con ngời.

Khái niệm môi trờng rất rộng, bao gồm cả hệ thống tự nhiên lẫn nhân tạo Môi trờng là toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con ngời tạo ra xung quanh mình, trong đó con ngời conngời sinh sống và lao động, đã khai thác các nguồn tài nguyên tự nhiên hoặc nhân tạo cho phép thoả mãn nhu cầu con ngời

Trong khoa học theo nghĩa rộng, môi trờng đợc coi bao gồm cácnhân tố tự nhiên và các nhân tố kinh tế xã hội ảnh hởng tới chất l-ợng cuộc sống con ngời và các nguồn tài nguyên cần thiết cho sự sống

Theo nghĩa hẹp, môi trờng bao gồm các nhân tố tự nhiên và xã hội, trực tiếp liên quan đến cuộc sống con ngời không xem xét

đến tài nguyên trong đó

2 Giáo dục môi trờng.

Có nhiều định nghĩa giáo dục môi trờng, tuy nhiên trong khuôn khổ của việc giáo dục môi trờng thông qua môn Địa lí ở nhà tr-ờng có thể hiểu: Giáo dục môi trờng theo định nghĩa là một quátrình tạo dựng cho con ngời những nhận thức và mối quan tâm

đến môi trờng và các vấn đề về môi trờng Giáo dục môi trờng gắn liền với việc học kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành thái độ và lòng nhiệt tình để hoạt động một cách độc lập hoặcphối hợp nhằm tìm ra giải pháp cho vấn đề môi trờng hiện tại và tơng lai

3 Mục đích của giáo dục môi trờng.

4

a Giáo dục môi trờng trong nhà trờng nhằm đạt đến mục đích

cuối cùng là trẻ

em đợc trang bị để nhận thấy đợc ý nghĩa của việc giáo dục môitrờng trong việc nâng cao chất lợng giảng dạy môn Địa Lí nhằm xây dựng một môi trờng tốt đẹp Giáo dục môi trờng nhằm giúp các em:

- Một ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự phát triển bền vững của Trái Đất

- Một khả năng cảm thụ, đánh giá vẻ đẹp nền tảng của môi ờng

- Một nhân cách đợc khắc sâu bởi nền tảng đạo lí môi trờng

- Là một thực thể mang tính xuyên suốt trong các môn học,

GDMT mang lại cho các em cơ hội khám phá môi trờng và hiểu biết về các quyết định của con ngời liên quan đến môi trờng Giáo dục môi trờng cũng tạo cơ hội để hình thành, sử dụng các

kĩ năng liên quan đến cuộc sống hôm nay và ngày mai của các

em Tất cả điều này cho chúng ta niềm hy vọng trẻ em có nhiều ýtởng sáng tạo và tham gia tích cực vào quá trình phấn đấu cho một thế giới phát triển lành mạnh nhằm xây dựng một môi trờng tốt đẹp

b Các mục tiêu Giáo dục môi trờng.

* Nhận thức: Giúp cho các đoàn thể xã hội và cá nhân đạt đợc

một nhận thức và nhạy cảm đối với môi trờng và những vấn đề

có liên quan

* Kiến thức: Giúp các đoàn thể xã hội và các nhân tích luỹ đợc

nhiều kinh nghiệm khác nhau và có sự hiểu biết cơ bản về môi trờng và những vấn đề có liên quan

* Thái độ : Giúp các đoàn thể xã hội và cá nhân hình thành đợc

những giá trị và ý thức quan tâm vì môi trờng cũng nh động cơthúc đẩy trong việc tham gia tích cực vào việc bảo vệ và cải thiện môi trờng

* Kĩ năng: Giúp các đoàn thể xã hội và các nhân có đợc các kĩ

năng trong việc xác định và giải quyết các vấn đề về môi trờng

* Tham gia: Tạo cơ hội cho các đoàn thể xã hội và các nhân tham

gia một cách tích cực ở mọi cấp trong việc giải quyết những vấn

đề về môi trờng

4 Giáo dục môi trờng ở Việt Nam.

+ Năm 1962, Bác Hồ khai sinh " Tết trồng cây" , cho đến nay,

phong trào này ngày càng phát triển mạnh mẽ Năm 1991, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã có chơn gtrình trồng cây hỗ trợ phát triển GD -

ĐT và bảo vệ môi trờng ( 1991 - 1995 )

- Từ năm 1986 trở đi, cùng với các đề tài nghiên cứu khoa học về bảo vệ môi trờng, các tài liệu về môi trờng đã xuất hiện

- Thông qua việc thay sách giáo khoa ( 1986- 1992 ) các tài liệu chuyên ban và thí điểm tác giả sách giáo khoa đã chú trọng đến việc đa nội dung giáo dục môi trờng vào sách, đặc biệt là môn Sinh, Địa, Hoá, Kĩ thuật

6

- Trong" Kế hoạch hành động quốc gia về môi trờng và phát triểnbền vững Việt Nam giai đoạn 1996 - 2000" giáo dục môi trờng đ-

ợc ghi nhận nh một bộ phận cấu thành

- Từ năm 1995, dự án giáo dục môi trờng trong nhà trờng của Bộ

GD - ĐT do UNDP tài trợ nhằm vào các mục tiêu cơ bản

+ Hỗ trợ xây dựng một bản chính sách và chiến lợc thực hiện quốc gia về giáo dục môi trờng tại Việt Nam

+ Tăng cờng năng lực của Bộ GD - ĐT trong việc truyền đạt

những nội dung và phơng pháp giáo dục môi trờng vào các chơngtrình đào tạo giáo viên

+ Xây dựng các hoạt động giáo dục môi trờng cụ thể để thực hiện ở các cấp Tiểu học đến Trung học

Các mục tiêu trên đợc thể hiện ở mức độ chi tiết và cụ thể hơn thông qua dự án VIE 98/018

II Thực tiễn vấn đề giáo dục môi trờng và tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí ở bậc THCS.

Trờng THCS Lệ Ninh nằm ở phía Tây của huyện Lệ Thuỷ

Những năm gần đây, trờng đã có nhiều hoạt động trên các mặt giáo dục đạo đức, chất lợng văn hoá,

hoạt động Đội và hoạt động TDTT Trờng nhiều năm đạt trờng tiên tiến xuất sắc cấp Tỉnh, đạt chuẩn quốc gia giai đoạn 2001 -

2010 vào thời điểm tháng 11- 2004

Có đợc các thành tích đó là nhờ sự quan tâm của Ban giám hiệu, các thầy cô giáo trong nhà trờng, sự nổ lực và phấn đấu không ngừng của học sinh đặc biệt là sự quan tâm của địa ph-

ơng, của phụ huynh học sinh, xây dựng xã hội hoá giáo dục ngày càng cao

Qua quá trình dạy bộ môn Địa lí tại trờng có những thuận lợi : Trờng có 12 lớp, trên 449 học sinh, với 2 giáo viên chuyên trách dạy,

có phơng tiện kĩ thuật phục vụ cho quá trình dạy học đảm bảo theo yêu cầu Song việc giảng dạy Địa lí trong nhà trờng còn gặpnhiều khó khăn nh: Các tranh ảnh minh hoạ cho nội dung bài học còn ít nh tranh lớp 6, địa bàn phục vụ cho bài thực hành Địa lí 6 cha có trong danh mục thiết bị trên cấp

Một thực tế hiện nay, trong qúa trình dạy học Địa lí ở trờng THCS vấn đề phát triển kiến thức, kĩ năng và hình thành thái

độ của các em trong vấn đề giáo dục môi trờng và tích hợp vấn

đề giáo dục môi trờng trong các bài học Địa lí cha đạt hiệu quả cao Từ những kiến thức trọng tâm bài học liên quan đến vấn

đề môi trờng các em hầu hết hiểu kiến thức bài học, phần liện

hệ các kiến thức có liên quan tới vấn đề môi trờng để tích hợp vào các môn học khác các em cha phát huy tối đa vận dụng các kiến thức đó Các em chỉ mới hiểu và nắm đợc kiến thức sách giáo khoa còn phần mở rộng thì hạn chế nhiều Điều đó rất khó

8

khăn cho giáo viên dạy Địa lí nói riêng và các bộ môn có liên quan

đến môi trờng nói chung Vì vậy quá

trình lĩnh hội kiến thức của các em còn hạn chế nhiều trong khi yêu cầu của các môn học ngày càng cao

Qua quá trình giảng dạy tại trờng THCS Lệ Ninh Tôi tiến hành khảo sát năm học 2005 - 2006 kết quả đánh giá học sinh khối 9 trong môn học Địa lí với vấn đề tích hợp giáo dục môi trờng trong bài

" Sự phát triển và phân bố thuỷ sản, lâm nghiệp" Bài 9-

bị suy giảm, từ đó làm cho đất đai ngày càng xấu đi và hậu quả tất yếu là vấn đề cuộc sống chậm cải thiện đặc biệt ở các vùng núi

* Chuẩn bị:- GV phô tô tờ rời số 1

- Học sinh tìm một số tranh ảnh tài liệu liên quan

đến vấn đề tài nguyên rừng Việt Nam

Thông tin tờ rời số 1: ( Kèm theo)

* Phơng pháp tiến hành:

- GV yêu cầu 2 học sinh cạnh nhau cùng trao đổi và vạch các mũi tên nối các ô ở tờ rời số 1 theo một trình tự tiếp nối hợp lí.

- Chọn một số tờ rời đã hoàn thành dán lên bảng và tổ chức học sinh cả lớp phối hợp với giáo viên xác định các hớng tiếp nối đúng- sai, hoàn thiện một số tờ rời có các mũi tên nối hợp lí các em vừa theo dõi vừa trao đổi, sữa chữa trên tờ rời các nhân

- Gv chốt lại toàn bộ sơ đồ đúng bằng bảng phụ (Kèm theo)

Thông tin tờ rời số 1: Em hãy nối mũi tên vào sơ đồ sau thể

hiện việc chặt phá rừng quá mức gây ra những hậu quả nào?

Tăng cờngrửa trôi

CÇn ph¶i khai th¸c

rõng hîp lÝ vµ cã kÕ ho¹ch

ChÆt ph¸

rõng qu¸ møc

T¨ng cêngröa tr«i

Kh« h¹n

Thiếu phân

chuồng

Chăn nuôi

động vậtgiảm

Cần phải khai thác

rừng hợp lí và có kếNăng suất thấp vàkhông ổn định

Với vấn đề giáo dục môi trờng, giáo viên cần bổ sung kiến thức cho học sinh hiểu biết các hoạt động của giáo dục môi trờng.

Trong thực tiễn s phạm, mỗi môi trờng thuộc về một vùng địa lí

cụ thể, nằm trong bối cảnh văn hoá đó có một môi trờng giáo dục

cụ thể Điều quyết định việc lựa chọn đúng những nội dung và phơng pháp phù hợp Việc xác định và lựa chọn đúng những vấn

đề môi trờng có liên quan trực tiếp học sinh sẽ giúp thu hút các

em tham gia một cách tự nhiên vào quá trình giải quyết các vấn

đề

Các hoạt động giáo dục môi trờng sẽ đợc thiết kế và thực hiện nhằm giúp học sinh sử dụng các kĩ năng đã có, hình thành và vận dụng các kĩ năng mới

Về thái độ hành vi, các hoạt động giáo dục sẽ đợc thiết kế và thực hiện nhằm giúp học sinh hiểu đợc giá trị của môi trờng và vai trò cá nhân trong việc gìn giữ môi trờng cho hôm nay và ngày mai Điều này khích lệ thái độ và hành vi tích cực đối với môi trờng Việc thay đổi thái độ của học sinh trớc những vấn

đề môi trờng là một dấu hiệu mấu chốt cho phép đánh giá mức

độ thành công của các

chơng trình giáo dục môi trờng Mặc dù có sự quan hệ mật thiết giữa các vấn đề

môi trờng toàn cầu và địa phơng nhng các hoạt động giáo dục môi trờng nên xuất phát từ các tình huống tại chổ, nơi mà học sinh đã từng trải nghiệm trong quá trình trởng thành của mình Trong hoàn cảnh đó, những quan tâm và thái độ của các em đốivới vấn đề môi trờng có cơ hội bộc lộ một cách thành thực và từ

đó nhu cầu hiện tại sẽ nảy sinh một cách tự nhiên cóliên quan đến

đời sống

III Nguyên nhân cơ bản.

1 Đối với giáo viên:

Giáo viên phải nhận thức đợc rằng: Chỉ có thể giảng dạy đạt chất lợng hiệu quả cao học sinh mới có ý thức tự chủ, chủ động tích cực trong việc khai thác kiến thức và lĩnh hội kiến thức mới thì mới đáp ứng nhu cầu của việc yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy, nội dung chất lợng đào tạo của mỗi học sinh, đúng với việc

thực hiện theo cuộc vận động " Hai không" của Bộ GD-ĐT phát

động với 4 nội dung

Giáo viên phải là ngời sử dụng thành thạo các phơng pháp dạy họclấy học sinh làm trung tâm, khả năng vận dụng kiến thức bài học vào vấn đề tích hợp giáo dục môi trờng đạt hiệu quả cao nhất Giáo viên cần xác định rõ trong chơng trình học bài nào, phần nào cần có sự tích hợp vấn đề giáo dục môi trờng trong đó để

định hớng cho học sinh khai thác kiến thức

14

Giáo viên áp dụng một số hiểu biết về giáo dục tổng hợp để xây dựng tích hợp vấn đề môi trờng trong dạy Địa lí sao cho đạt

đợc 2 mục tiêu cơ bản: Mục tiêu về giáo

dục và mục tiêu giáo dục môi trờng Sử dụng các lí thuyết hiện hành về học tập, t duy, đạo đức về quan hệ giữa tri thức - thái

độ - hành động và về xã hội hoá các t tởng trong việc lựa chọn soạn giảng và thực hiện việc giảng dạy một cách có hiệu quả để

đạt đợc các mục tiêu giáo dục môi trờng

2 Đối với học sinh.

Học sinh cha nhận thức đúng về vai trò tác dụng của vấn đề môi trờng và tích

hợp môi trờng trong những môn học nào, cha thấy đợc mối liên hệ giữa các môn học có liên quan đến vấn đề môi trờng để từ đó các em liên hệ thực tế đạt hiệu quả giáo dục cao

Với những thực trạng nêu trên để nâng cao chất lợng giáo dục về

bộ môn mà mình trực tiếp giảng dạy trong vấn đề tích hợp giáo dục môi trờng trong dạy học Địa lí, bản thân tôi đã mạnh dạn áp dụng một số giải pháp

sắc đối với sự phát triển bền vững của Trái Đất Một khả năng cảm thụ, đánh giá vẻ đẹp của nền tảng đạo lí môi trờng, một nhân cách đợc khắc sâu bởi nền tảng đạo lí môi trờng.

Là một thực thể mang tính xuyên suốt trong các môn học, giáo dục môi trờng mang lại cơ hội cho trẻ em khám phá môi trờng và hiểu biết về các quyết định của con ngời liên quan đến môi tr-ờng Giáo dục môi trờng cũng tạo cơ hội để hình thành sử dụng các kĩ năng liên quan đến cuộc sống hôm nay và ngày mai của các em Tất cả điều này cho chúng ta niềm hi vọng trẻ em có

nhiều ý tởng sáng tạo và tham gia tích cực vào quă trình phấn

đấu cho một thế giới phát triển lành mạnh

Vấn đề giáo dục môi trờng ở nhà trờng làm cho học sinh và giáo viên có ý thức thờng xuyên và luôn nhạy cảm đối với mọi khía cạnhcủa môi trờng Thu nhận đợc những thông tin và kiến thức cơ bản

về môi trờng và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hoạt động con ngời

và môi trờng Phát triển những kĩ năng cơ bản bảo vệ và gìn giữ môi trờng, kĩ năng dự đoán, phòng tránh và giải quyết

những vấn đề môi trờng nảy sinh Tham gia tích cực vào những hoạt động khôi phục, bảo vệ và gìn

giữ môi trờng, có ý thức về tầm quan trọng của môi trờng trong sạch đối với sức khoẻ con ngời, với chất lợng cuộc sống chúng ta

2 Xây dựng một mô hình hoạt động giáo dục trong dạy học.

Hai kiểu triển khai giáo dục môi trờng trong nhà trờng là: Giáo dục môi trờng thông qua chơng trình giảng dạy của môn học

16

trong nhà trờng và Giáo dục môi trờng đợc triển khai nh một hoạt

động độc lập

Với kiểu 1, vấn đề giáo dục môi trờng là một yếu tố chính thức

trong hệ thống chơng trình giảng dạy quốc gia bởi vì giáo dục môi trờng là một quá trình không phải là môn học Mọi ngời có quyền hiểu biết, phân tích và tỏ thái độ phán xét trớc những tình huống, sự cố của môi trờng

Vậy làm thế nào để thực hiện điều đó ? Trớc hết không

nhất thiết phải tăng thêm thời lợng của chơng trình hiện hành

để tiến hành giáo dục môi trờng Điểm mấu chốt là tăng cờng giáodục môi trờng cho học sinh thông qua các môn học

Với kiểu 2, vấn đề tổ chức kiểu hoạt động độc lập đối với giáo

dục môi trờng để dễ chủ động về mọi phơng diện khi tổ chức, không phải ràng buộc nhiều bởi các môn học trong quá trình thực

tế hiện nay Các vấn đề giáo dục môi trờng diễn ra xung quanh học sinh hết sức đa dạng và sinh động Việc giảng dạy GDMT trong chơng trình cha đủ phong phú, học sinh cần có cơ hội thực tiễn để thực hành trách nhiệm công dân ngay trong đời sống nhà trờng và chuẩn bị cho một đời sống trởng thành sau này

Làm thế nào để thực hiện điều đó? Về cơ bản cách tiến

hành hoạt động độc lập về giáo dục môi trờng là cần xác định chủ đề và hình thức của hoạt động

Cần xây dựng các mô hình phổ biến nh: Hoạt động ở trên lớp thông qua các môn học chính khoá, hoạt động ở ngoài lớp