GIÁO án THI GIÁO VIÊN GIỎI CHIỀU tối hồ CHÍ MINH ( mộ

HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG - Mục tiêu: giúp HS xác định được hình ảnh Hồ Chí Minh gắn với tập Nhật kí trong tù và gợi dẫn đến bài thơ Chiều tối - Nội dung: HS quan sát và làm câu hỏi theo yê

Trang 1

GIÁO ÁN THI GIÁO VIÊN GIỎI + GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ Powerpoilt

Ngày soạn: Ngày dạy:

Tiết 90, Đọc văn:

CHIỀU TỐI

Hồ Chí Minh

-I Mục tiêu cần đạt

1 Về năng lực: Giúp HS:

- Cảm nhận được vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên chiều tối và vẻ đẹp tâm hồn Bác

- Hiểu được màu sắc cổ điển và tinh thần hiện đại của bài thơ

- Năng lực tự học, tự nghiên cứu; Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn bản; Năng lực giải quyết vấn đề;Năng lực hợp tác;

- Năng lực cảm thụ thẩm mỹ; Năng lực đọc- hiểu tác phẩm trữ tình theo đặc trưng thể loại

và vận dụng vào đọc - hiểu các văn bản tương đương

2 Phẩm chất

- Tự hào về nhà thơ, lãnh thụ vĩ đại Hồ Chí minh.Sống có lí tưởng hoài bão phấn đấu

để đạt được lí tưởng ấy, bồi dưỡng lòng yêu nước nhiệt huyết cách mạng và có trách nhiệm trong xây dựng đất nước.

II Thiết bị dạy học và học liệu

- SGK Ngữ văn 11 (Cơ bản ), tập 2, NXB Giáo dục Việt Nam, 2007.

- Sách tham khảo:

+ Sách giáo viên; Máy tính, các phần mềm dạy học.

+ Sách chuẩn kiến thức Kĩ năng Ngữ văn 11 NXB Đại học Sư phạm, 2010

+ Phát triển năng lực đọc hiểu văn bản văn chương qua hệ thống phiếu học tập lớp 11”, Phạm Thị Thu Hương (chủ biên), NXB Đại học Sư phạm, 2018 (bài Chiều tối)

+ Bài giảng Ngữ văn 11, Chiều tối ( Mộ ) Đài truyền hình Hà Nội:

https://youtu.be/VRhNpBrWCfs

- Link: phim tài liệu “Hồ Chí Minh chân dung một con người:

https://hochiminh.vn/video/ho-chi-minh/phim-tai-lieu-ho-chi-minh-chan-dung-mot-con-nguoi-13

- Video hướng dẫn học bài thơ Chiều tối (Hồ Chí Minh):

https://www.youtube.com/watch?v=B4_6BkhR9_Q

III Tiến trình dạy học

1 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG

- Mục tiêu: giúp HS xác định được hình ảnh Hồ Chí Minh gắn với tập Nhật kí trong tù

và gợi dẫn đến bài thơ Chiều tối

- Nội dung: HS quan sát và làm câu hỏi theo yêu cầu và chú ý vào lời dẫn của GV để

có tâm thế tốt vào bài học

Trang 2

- Sản phẩm: là câu trả lời của HS

- Tổ chức thực hiện:

- Bước 1: Giao nhiệm vụ:

Câu hỏi: Em hãy sắp xếp hình ảnh tác giả vào tên

tác phẩm?

- Bước 2:HS thực hiện nhiệm vụ

- Bước 3: HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

- Bước 4: GV nhận xét, chốt đáp án đúng

GV vào bài : Mở đầu tập “Nhật kí trong tù”, HCM viết:

“Ngâm thơ ta vốn không ham Nhưng vì trong ngục biết làm chi đây Ngày dài ngâm ngợi cho khuây Vừa ngâm vừa đợi đến ngày tự do.”

Đó chính là những lời tâm sự mộc mạc, khiêm

nhường của người chiến sĩ, thi sĩ HCM trong tập “Ngục

trung nhật ký” Song nói như nhà văn Lỗ Tấn: “Bắt

nguồn từ mạch nước chảy ra đều là nước, bắt nguồn từ

mạch máu chảy ra đều là máu”; bắt nguồn từ một tâm

hồn lớn, một nhân cách lớn thì dù không chủ ý trở thành

nhà thơ song những vần thơ của Bác trong tập “Nhật kí

trong tù” vẫn ngời sáng vẻ đẹp của truyền thống và hiện

đại

Hôm nay, cô và các em sẽ tìm hiểu bài thơ “Chiều

tối” để thấy được vẻ đẹp cổ điển và hiện đại cũng như

tinh thần lạc quan yêu đời vượt lên trên hoàn cảnh của

chủ tịch Hồ Chí Minh

- HS sắp xếp theo hiểu biết về hình ảnh của từng tác giả ứng với tác phẩm

2 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC

I TÌM HIỂU CHUNG

- Mục tiêu: Kiến thức: Tác giả Hồ Chí Minh; Tập Nhật ký, Bài thơ Chiều tối

- Nội dung: HS làm việc với SGK; Quan sát, nghe GV hướng dẫn cách đọc; Tự đọc

diễn cảm bài thơ; Xem video về Nhật ký trong tù; làm việc cá nhân và làm bài tập theo yêu cầu

- Sản phẩm: HS suy nghĩ câu trả lời, ghi chép bài và điểm số HS đạt được qua bài

học.

Trang 3

* Thao tác 1 : Hướng dẫn HS tìm hiểu chung

về tác giả và tập Nhật ký trong tù

- GV cung cấp những kiến thức về tác giả Hồ

Chí Minh

Bước 1: Giao nhiệm vụ

- HS xem video về tập nhật kí và trả lời câu

hỏi sau:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ

HS suy nghĩ câu hỏi và trả lời

Bước 3: HS quan sát và ghi chép nội dung cơ

bản.

Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

GV bổ sung:

+ Giá trị hiện thực: “NKTT” ghi lại một cách

chân thực bộ mặt thật đen tối của chế độ nhà tù

nói riêng và của xã hội Trung Quốc dưới thời

Tưởng Giới Thạch

+ Giá trị tinh thần: bức chân dung tự họa bằng

thơ về con người tinh thần Hồ Chí Minh trong nhà

lao Một tinh thần thép, bất khuất Phong thái ung

dung tự tại luôn tin tưởng lạc quan Tinh thần yêu

nước cháy bỏng, luôn khát vọng tự do khắc khoải,

luôn hướng về Tổ quốc Tinh thần yêu thiên nhiên

và tinh thần nhân đạo

* Thao tác : Hướng dẫn HS tìm hiểu chung

về bài thơ Chiều tối

GV hướng dẫn cách đọc văn bản:

- Hai câu đầu đọc chậm rãi, trầm buồn

I TÌM HIỂU CHUNG

1 Tác giả

- Hồ Chí Minh (1890-1969), quê làng Kim Liên, xã Kim Liên, huyện Nam Đàn tỉnh Nghệ An.

- Là nhà yêu nước và cách mạng vĩ đại của dân tộc Việt Nam, đồng thời là một nhà hoạt động lỗi lạc của phong trào Quốc tế cộng sản.

- Cùng với sự nghiệp CM vĩ đại, Bác còn là một nhà văn, nhà thơ lớn của dân tộc, Người đã để lại một sự nghiệp thơ văn đồ sộ với nhiều các tác phẩm có giá trị thuộc nhiều thể loại khác nhau (Văn chính luận, Truyện kí, Thơ ca).

2 Tác phẩm “ Nhật kí trong tù”

Hoàn cảnh sáng tác

-Trong thời gian bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam (từ mùa thu năm 1942 đến mùa thu năm 1943)

Mục đích sáng tác

+ Giải khuây chờ ngày tự do + Thể hiện vẻ đẹp tâm hồn, ý chí, bản lĩnh Hồ Chí Minh

Số lượng-Hình thức

Tập thơ gồm 134 bài thơ bằng chữ Hán, ghi trong một cuốn sổ tay, đặt tên là “Ngục trung nhật kí”.Tập thơ được dịch ra tiếng việt và in lần đầu 1960

Giá trị nội dung

+ Phản ánh hiện thực

+ Bức chân dung tự họa bằng thơ về con người tinh thần Hồ Chí Minh

Giá trị nghệ thuật

+ Là tập nhật kí độc đáo

+ Thể hiện nét đặc sắc trong phong cách Hồ Chí Minh

3 Bài thơ “chiều tối”

- Xuất xứ: Bài thơ thứ 31 của tập thơ.

Trang 4

- Hai câu sau đọc giọng vui tươi

- HS đọc diễn cảm bài thơ và tìm hiểu xuất xứ,

thể loại, bố cục

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ, suy nghĩ các

câu hỏi trong bài, quan sát SGK

Bước 3: HS quan sát và ghi chép nội dung cơ

bản.

Bước 4: GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức.

- Chọn cách chia bố cục thứ 2

- Thể loại:Thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Bố cục: 2 cách chia

Cách 1: Chia 4 phần: Khai

-Thừa-Chuyển - Hợp.

Cách 2: Chia làm 2 phần:

+ Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên + Hai câu sau: Bức tranh đời sống

II ĐỌC HIỂU VĂN BẢN

- Mục tiêu: giúp HS cảm nhận được vẻ bức tranh thiên nhiên và bức tranh cuộc sống

con người Đồng thời thấy được những độc đáo nghệ thuật của bài thơ

- Nội dung: HS làm việc với SGK; Quan sát, nghe GV giảng, làm việc cá nhân và

làm bài tập theo yêu cầu

tập

GV hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản

Thao tác 1: GV hướng dẫn HS tìm hiểu 2

câu đầu:

- Khi cảm nhận về bức tranh thiên nhiên các

em ấn tượng với những hình ảnh nào? Ý nghĩa

của hình ảnh trong việc thể hiện nội dung?

-Bức tranh thiên nhiên được cảm nhận với

điểm nhìn, thời gian, không gian nào?

- Tác giả đã lựa chọn bút pháp gì để thể

hiện bức tranh thiên nhiên? Bút pháp đó đem

lại hiệu quả gì?

- Ghi lại những câu thơ ở những bài thơ

khác mà em biết có hình ảnh giống như tác giả

II/ Đọc - hiểu văn bản:

1 Hai câu đầu: Bức tranh thiên nhiên lúc chiều tối.

*Câu 1:

- Điểm nhìn, không gian: Bầu trời

- Thời gian: Chiều tối.

- Hình ảnh cánh chim:

+ “chim mỏi”: Bút pháp ước lệ tượng

trưng, thi liệu quen thuộc của VHTĐ

Tả thực trạng thái mỏi mệt của cánh chim sau một ngày vất vả kiếm ăn

Hình ảnh người tù mệt mỏi sau một ngày bị tù đày

Trang 5

đã lựa chọn?

- HS làm bài tập sau:

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ, suy nghĩ các

câu hỏi và làm bài tập trên:

Bước 3: GV nhận xét, bổ sung, chốt kiến

thức.

GV bổ sung:

Liên hệ hình ảnh cánh chim trong ca dao và

thơ trung đại :

+ Chim bay về núi, tối rồi

(Ca dao)

+ Ngàn mai gió cuốn chim bay mỏi

(Bà Huyện Thanh Quan),

+ Chim hôm thoi thót về rừng

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

Liên hệ hình ảnh chòm mây trong thơ

Đường và thơ trung đại :

+ Ngàn năm mây trắng bây giờ còn bay

(Hoàng Hạc lâu, Thôi Hiệu)

+ Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

(Thu điếu, Nguyễn Khuyến)

-> Mây trong thơ Thôi Hiệu gợi sự vĩnh

viễn

-> Mây trong thơ Nguyễn Khuyến không gợi

sự vĩnh viễn

+“Về rừng tìm chốn ngủ”: Biểu tượng

cho buổi chiều, sự gắn bó giữa tâm hồn của nhà thơ với thiên nhiên

Trạng thái vận động có đích đến

“rừng”

-> gợi lên khao khát sum họp của con người

+ Nghệ thuật nhân hóa “mỏi, tìm”: gợi

tả sự mất tự do, tha hương của nhân vật trữ tình

* Câu 2: Hình ảnh chòm mây:

+ Chòm mây (cô vân): Trạng thái của cảnh vật: cô đơn, lẻ loi -> Tâm trạng cô đơn, lẻ loi của nhà thơ

+ Trôi nhẹ giữa từng không (mạn mạn

độ thiên không): Nhịp vận động chậm chạp giữa không gian rộng lớn rợn ngợp > gợi nỗi buồn, cô đơn và gợi liên tưởng

thân phận lênh đênh, trôi dạt chưa biết

tương lai phía trước sẽ đi đến đâu của người tù nơi đất khách

- Bút pháp nghệ thuật chấm phá, tả cảnh ngụ tình nhà thơ không nghiêng về

tả mà chỉ gợi ra một nét, cốt ghi lấy cái linh hồn của cảnh vật

Trang 6

-> Phải có 1 tâm hồn ung dung thư thái thì

Bác mới có thể dõi theo một chòm mây thong

thả giữa bầu trời bao la

- GV chốt phần tiểu kết:

Bước 4: HS suy nghĩ nghĩ các câu hỏi và làm

bài tập.

Thao tác 2: GV hướng dẫn HS tìm hiểu 2

câu sau.

- Điểm nhìn ở 2 câu cuối đã có sự thay đổi

như thế nào?

- Đọc 2 câu thơ cuối em ấn tượng với hình

ảnh nào?

- Con người được gợi tả trong 2 câu thơ

cuối là ai? Con người được miêu tả trong hoạt

động gì? Hoạt động ấy có thể gợi ra liên tưởng

gì cho người quan sát?

GV giảng: Trung tâm của bức tranh giờ đây

không phải là bầu trời mà là hình ảnh cô gái

Xóm núi đang xay ngô Với vẻ đẹp khỏe

khoắn của cô gái đang lao động được nhà

phê bình văn học Hoài Thanh nhận định: “

đó là hình ảnh tuyệt đẹp về cuộc đời lao

động vất vả mà vẫn ấm cúng, vẫn đáng

yêu”

- Chỉ ra biện pháp tu từ (điệp vòng) được sử

dụng trong 2 câu thơ cuối và phân tích hiệu

quả diễn đạt của biện pháp tu từ ấy?

- Phân tích hiệu quả nghệ thuật của chữ

“hồng” được tác giả sử dụng ở cuối bài thơ?

(hiệu quả trong việc thể hiện không gian, thời

 Hai câu thơ đầu:

Bức tranh thiên nhiên mang vẻ đẹp cổ điển nhưng bình dị, gần gũi Thiên nhiên không chỉ có hình xác mà còn có linh hồn

Vẻ đẹp tâm hồn của nhà thơ: tình

yêu với thiên nhiên (hòa trong sự

cảm thông trạng thái của thiên

nhiên), một bản lĩnh kiên cường, một

ý chí nghị lực, một phong thái ung dung tự tại, vượt lên trên hoàn cảnh

để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của thiên nhiên.

2 Hai câu sau: Bức tranh cuộc sống của con người:

- Điểm nhìn: đã có sự thay đổi từ chỗ hướng lên bầu trời cao rồi cuối cùng nhìn xuống mặt đất, từ xa đến gần, từ hình ảnh thiên nhiên đến hình ảnh cuộc sống con người.

- Hình ảnh:

+ Cô em xóm núi (sơn thôn thiếu nữ): vẻ

đẹp trẻ trung, khỏe khoắn tràn đầy sức sống của người con gái xóm núi đang xay ngô bên lò than giữa không gian núi rừng.-> Hình ảnh trung tâm của bài thơ

+Xay ngô tối (ma bao túc): Con người

xuất hiện trong trạng thái đang lao động với công việc thường ngày,bình dị.-> Cuộc sống vất vả, tự do

- Phép điệp vòng “ma bao túc”- “bao túc ma hoàn:->tạo nên sự nối âm liên

hoàn, nhịp nhàng như vừa gợi vòng quay đều đặn, nhịp nhàng không dứt của hành động lao động (xay ngô) vừa thể hiện vòng lưu chuyển của thời gian từ chiều đến tối

+ Hình ảnh “lò than đã rực hồng”:

Trang 7

gian; trong việc tạo hình và thể hiện con người

lao động; trong việc gợi liên tưởng cho người

đọc về người đang quan sát, miêu tả bức

tranh…)

Sơn thôn thiếu nữ ma bao túc, cô em

Xóm núi xay Ngô tối Có lẽ đẹp nhất trong

câu thơ này chính là hình ảnh lò than đã rực

hồng Hình ảnh lò than đã rực hồng làm

sáng bừng khuôn mặt của người thiếu nữ,

khuôn mặt của người thiếu nữ làm sáng lên

tâm hồn nhà thơ là hơi ấm cho không gian

thiên nhiên rừng núi âm u, heo hút và ấm

lòng người tù cách mạng

Bước 3: GV nhận xét, chốt kiến thức.

GV liên hệ mở rộng KT: So với hình ảnh

thiếu nữ trong thơ cổ điển:

+ Giống: đều nói đến cái đẹp trẻ trung của

người con gái

+ Khác: thơ cổ điển hướng đến cái đẹp hình

thể, nhan sắc, ước lệ ( Một hai nghiêng nước

nghiêng thành- Thuý Kiều); thơ HCM: hướng

đến cái đẹp của con người cụ thể, đẹp từ trong

lao động Cái đẹp làm nên sự sống bất diệt

GV:? Em có nhận xét gì về sự vận động của

mạch thơ từ 2 câu đầu đến 2 câu cuối? Hoàn

thành vào phiếu học tập:

Câu Hai câu đầu Hai câu cuối

Nội

dung

Bức tranh thiên

nhiên

Bức tranh cuộc sống

Hình

ảnh

Bầu trời,cánh

chim, chòm

mây

Mặt đất, cô gái xay ngô, lò than rực hồng

Không

gian

Núi rừng âm u,

hiu quạnh

Sinh hoạt gia đình ấm áp bên bếp lửa hồng

Ánh sáng: sáng lên không gian, khuôn mặt người thiếu nữ, tâm hồn nhà thơ Hơi ấm: ấm không gian rừng núi âm u, heo hút, ấm lòng người tù cách mạng -> Ngọn lửa sinh hoạt gia đình ấm cúng, là ngọn lửa của lao động, của sự sống tạo nên âm hưởng lạc quan cho toàn bài

-> Nghệ thuật sử dụng nhãn tự “hồng”

làm ta có cảm giác cái nóng ấm bao trùm bài thơ, chữ hồng ấy chính là niềm lạc quan, là ý chi, bản lĩnh kiên cường của người chiến sĩ cách mạng HCM Câu thơ rực lên sắc màu tha thiết tin yêu cuộc sống

- Cùng với sự vận động của thời gian là

sự vận động của mạch thơ, tư tưởng người làm thơ: từ tối đến sáng, từ tàn lụi

đến sinh sôi, từ buồn sang vui, từ lạnh lẽo

cô đơn sang ấm nóng tình người

Trang 8

Tâm

trạng

của cái

tôi trữ

tình

Buồn,cô đơn Niềm vui, lạc

quan, yêu đời

? Nhận xét khái quát nội dung của 2 câu thơ

cuối?

HS xem đoạn video tư liệu về Hồ Chí Minh.

Hai câu sau:

Lòng yêu cuộc sống, con người của Bác; hình tượng thơ sự vận động hướng

về ánh sáng, tương lai cho thấy niềm lạc quan, yêu đời, chất thép của nhà thơ

HCM.

III TỔNG KẾT

- Mục tiêu: giúp HS khái quát giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ.

- Nội dung: HS làm việc với SGK; Quan sát, nghe GV giảng, làm việc cá nhân và

tập

GV hướng dẫn HS tìm hiểu đặc sắc nghệ

thuật bài thơ.

GV: Nêu những nét đặc sắc nghệ thuật và nội

dung của tác phẩm ?

Bước 2: HS suy nghĩ

Bước 3: GV nhận xét,chốt kiến thức.

GV: Qua bài thơ, em thấy tinh thần yêu nước

của Hồ Chí Minh thể hiện như thế nào? Bài học

nhận thức và hành động dành cho tuổi trẻ được

rút ra từ bài thơ là gì?

Bước 4: HS nghe và ghi chép nội dung chính

và làm bài tập sau:

III Tổng kết:

1 Nghệ thuật:

- Bài thơ là sự kết hợp hài hòa giữa vẻ đẹp cổ điển và hiện đại

- Bút pháp: chấm phá, tả cảnh ngụ tình

- Từ ngữ cô đọng, hàm súc

- Điệp liên hoàn,

2 Nội dung:

- Vẻ đẹp bức tranh thiên nhiên và cuộc sống con người

- Vẻ đẹp con người Hồ Chí Minh: Tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, ý chí và nghị lực phi thường

Trang 9

3 HOẠT ĐỘNG 3 CỦNG CỐ, LUYỆN TẬP

- Mục tiêu: HS vẽ được sơ đồ kiến thức của bài học, viết được đoạn văn về vai trò

của của nghị lực trong cuộc sống

- Nội dung: HS quan sát, tìm hiểu về cách vẽ sơ đồ kiến thức, làm việc cá nhân và

- Sản phẩm: Đọc diễn cảm bài thơ, sơ đồ kiến thức bài học, viết được đoạn văn

GV giao nhiệm vụ:

- GV hướng dẫn gợi ý HS vẽ sơ đồ kiến

thức nội dung chính bài thơ Chiều tối.

- Viết đoạn văn ngắn trình bày suy nghĩ

của bản thân về vai trò của nghị lực

trong cuộc sống

HS suy nghĩ làm bài

Bước 3: HS báo cáo kết quả thực hiện

nhiệm vụ ở tiết học tới.

- HS trình bày nội dung câu trả lời

Bước 4: GV nhận xét ở tiết học tiếp theo

- HS vẽ sơ đồ kiến thức về bài học

- Viết được đoạn văn theo yêu cầu

4 HOẠT ĐỘNG 4: VẬN DỤNG, MỞ RỘNG

- Mục tiêu: HS Tìm đọc những bài thơ trong tập NKTT của HCM và các bài phân tích bình luận về tác phẩm Xem phim tư liệu: Hồ Chí Minh, chân dung một con người

Trang 10

- Nội dung: HS quan sát, tìm đọc những tác phẩm của tập nhật ký trong tù, tìm kiếm

bài luận, phim tư liệu trên mạng internet.

- Sản phẩm: HS thực hiện nhiệm vụ(ở nhà) và báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ

(tiết sau)

Bước 1: GV giao nhiệm vụ:

1 Tìm đọc tác phẩm NKTT của HCM và

các bài phân tích bình luận về tác phẩm.

2 Xem phim tư liệu: Hồ Chí Minh,

chân dung một con người

Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ(ở nhà)

nhiệm vụ (tiết sau)

- HS Tìm đọc tác phẩm NKTT của HCM và các bài phân tích bình luận về tác phẩm.

- HS xem phim tư liệu: Hồ Chí Minh, chân dung một con người.

Dặn dò: Chuẩn bị tiết Từ ấy (Tố Hữu)