TIỂU LUẬN phân tích nội dung và giá trị của tư tưởng đạo đức hồ chí minh liên hệ thực tiễn

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH



TIỂU LUẬN CUỐI KỲ

Môn: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Giảng viên: PGS.TS Dương Kiều Linh

Khóa: 2021 – 2022

ĐỀ TÀI: " Phân tích nội dung và giá trị của Tư tưởng đạo đức Hồ Chí

Minh Liên hệ thực tiễn"

Họ và tên: Trần Thiện Đức MSSV: 2057060110 Khoa: Quan hệ quốc tế

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

I Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh 4

II Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh 4

1 Văn hoá và truyền thống của người Việt Nam 4

2 Tinh hoa văn hoá của nhân loại 5

3 Chủ nghĩa Mác – Lênin 5

III Nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 6

1 Khái niệm đạo đức theo Hồ Chí Minh 6

2 Cơ sở hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 6

3 Về vị trí của đạo đức trong đời sống xã hội và của mỗi người 7

4 Về những phẩm chất đạo đức cơ bản của con người Việt Nam 7

5 Về những nguyên tắc xây dựng và thực hành đạo đức 10

IV Giá trị tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 12

1 Thứ nhất, giá trị về vai trò của đạo đức cách mạng 12

2 Thứ hai, giá trị cốt lõi của đạo đức cách mạng 12

3 Thứ ba, giá trị thực hành đạo đức 13

V Liên hệ thực tiễn 13

VI Trích nguồn 14

MỞ ĐẦU

Ngay trong phần mở đầu của bản Tuyên ngôn nhằm khẳng định chủ quyền độc lập, sự toàn vẹn lãnh thổ và nền văn hóa phong tục khác biệt giữa Đại Việt và Trung Hoa, Nguyễn Trãi đã viết hai câu cuối có ý nghĩa rất sâu sắc: “Tuy mạnh yếu có lúc khác nhau, song hào kiệt đời nào cũng có” Đất nước Việt Nam ta là một đất nước có chiều dài lịch sử lâu đời với 4000 năm dựng nước và giữ nước Trong xuyên suốt chiều dài lịch sử ấy, ông cha ta đã phải trải qua 1000 năm nô lệ giặc Tàu, 100 năm đô hộ giặc Tây, 20 năm nội chiến từng ngày, và như Nguyễn Trãi đã viết, đất nước ta thời kì nào cũng đều có những vị anh hùng hào kiệt, có người được sử sách lưu danh muôn đời, có những người không ai nhớ mặt đặt tên, họ là những người đã đứng lên và ngã xuống vì non sông đất nước, chính sự hi sinh của họ đã mang lại cho thế hệ chúng ta sau này một đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập Và trong số những vị anh hùng hào kiệt của dân tộc ta, không thể không nhắc đến Chủ tịch Hồ Chí Minh, một anh hùng dân tộc, một vị Cha già đáng kính của nhân dân Việt Nam, sự lãnh đạo tài tình và sáng suốt của Người

đã giúp nhân dân ta giành được thắng lợi trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống

Mỹ Khi ra đi, Người đã để lại cho thế hệ sau này của đất nước Việt Nam những di sản, bài học quý giá nổi bật nhất trong số đó chính là Tư tưởng Hồ Chí Minh, một hệ thống quan điểm toàn diện, bao hàm hết tất cả các mặt trong đời sống xã hội nước ta, là một kim chỉ nam cho các hành động của Đảng và Nhà nước Bài tiểu luận này sẽ tập trung phân tích về nội dung và giá trị của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

I Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoá nhân loại Đó là tư tưởng

về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đoàn kết dân tộc; về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân; về phát triển kinh tế và văn hoá, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư; về chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật sự trung thành của nhân dân…

Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng và dân tộc ta

II Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

1 Văn hoá và truyền thống của người Việt Nam.

Tư tưởng của Hồ Chí Minh là kết quả của sự kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Đó là truyền thống yêu nước, ý chí độc lập, tự cường; đoàn kết, nhân ái, khoan dung, tinh thần cộng đồng, lạc quan yêu đời, cần cù, thông minh, sáng tạo Hồ Chí Minh là người Việt Nam yêu nước trước khi trở thành một chiến sĩ cộng sản Truyền thống yêu nước của gia đình và quê hương đã ảnh hưởng sâu sắc tới đến quá trình hình thành nhân cách và bản lĩnh của người thanh niên Nguyễn Tất Thành Chủ

nghĩa yêu nước chân chính và các giá trị văn hoá dân tộc Việt Nam là tiền đề tư tưởng quan trọng của Nguyễn Tất thành khi rời Tổ quốc ra đi tìm đường cứu nước

2 Tinh hoa văn hoá của nhân loại.

Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của việc tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Trong suốt cuộc đời, đặc biệt trong quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn tìm tòi, học hỏi và tiếp thu có chọn lọc, có phê phán quan điểm của các trường phái triết học, quan điểm tư tưởng cổ kim, đông, tây; tinh thần cách mạng, tinh thần độc lập, tự do của các dân tộc; kinh nghiệm của các cuộc cách mạng để vận dụng vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, biến các giá trị tư tưởng nhân loại trở thành tư tưởng của mình Đặc biệt, Người đã kế thừa, phát triển các giá trị tích cực của Nho giáo, Phật giáo, Thiên chúa giáo, chủ nghĩa Tam dân và văn hóa tư sản

Tư tưởng Hồ Chí Minh là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác

- Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta Từ chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tiếp thu bản chất khoa học và cách mạng của học thuyết này

Từ đó, trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đã vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin để giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Trong quá trình vận dụng chủ nghĩa Mác-Lênin vào Việt Nam, Người đã có nhiều phát triển sáng tạo, làm phong phú thêm kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

Trong ba nguồn gốc trên, chủ nghĩa yêu nước là cơ sở ban đầu và là động lực thúc đẩy Chủ tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, làm cho chủ nghĩa yêu nước Việt Nam có nội dung mới, tầm cao mới, “độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” Chủ nghĩa Mác - Lênin là nguồn gốc chủ yếu của tư tưởng Hồ Chí Minh, giúp cho việc phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại có định hướng khoa học và cách mạng đúng đắn

Chính vì thế, tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết và chủ yếu là sản phẩm của sự vận dụng

và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Tinh hoa văn hóa nhân loại làm giàu có và sâu sắc thêm chủ nghĩa yêu nước và tư tưởng xã hội chủ nghĩa ở Chủ tịch Hồ Chí Minh

III Nội dung tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

1 Khái niệm đạo đức theo Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh không đưa ra định nghĩa đạo đức Song, trong sử dụng những thuật ngữ đạo đức được Người sử dụng, thực hành và trở thành hệ thống các luận điểm về đạo đức của con người Việt Nam trong thời đại mới

- Theo nghĩa rộng, đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, nhờ đó con người

tự điều chỉnh hành vi cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc và làm giàu tính người trong các quan hệ xã hội

- Theo nghĩa hẹp, đạo đức là luân lý, những quy định, những chuẩn mực ứng

xử trong quan hệ giữa con người với con người, với công việc, với bản thân

- Hồ Chí Minh tiếp cận vấn đề đạo đức qua phạm trù đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh có nhiều cách diễn đạt về đạo đức, khá phong phú, như: đạo đức mới, đạo đức tập thể, đạo đức xã hội chủ nghĩa, đạo đức cách mạng, đạo đức

vĩ đại…, trong đó, đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh diễn đạt nhiều hơn, phổ biến, rộng rãi và ý nghĩa sâu sắc hơn

Đạo đức mới, đạo đức cách mạng khác hẳn với đạo đức cũ ở Việt Nam

2 Cơ sở hình thành tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh.

- Hồ Chí Minh tiếp thu và phát triển truyền thống đạo đức dân tộc

Những phẩm chất cá nhân của con người Việt Nam truyền thống:

Những luân lí đạo đức truyền thống của con người Việt Nam truyền thống: Những giá trị truyền thống đạo đức của dân tộc đã được Hồ Chí Minh nâng lên tầm cao mới, được kết hợp truyền thống với hiện đại

- Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa thành công những tinh hoa đạo đức nhân văn phương Đông và phương Tây

Đó là những yếu tố tích cực của Nho giáo, Phật giáo, Lão giáo, Thiên chúa giáo… về tinh thần bác ái, vị tha, yêu thương nâng đỡ con người

Trong đạo đức phương Đông, Hồ Chí Minh tiếp thu chủ yếu từ đạo đức Nho giáo và Phật giáo

Cùng với Nho giáo, Phật giáo, ở phương Đông, Hồ Chí Minh còn tiếp thu những giá trị đạo đức trong học thuyết tam dân của Tôn Trung Sơn (Trung Quốc), của Nêru, Găngđi (Ấn Độ)

Đến với phương Tây, Hồ Chí Minh được tiếp xúc trực tiếp với các tác phẩm của các nhà khai sáng, trong đó tư tưởng dân chủ

- Hồ Chí Minh tiếp thu các nguyên lý đạo đức của chủ nghĩa Mác – Lênin

Hồ Chí Minh vừa kế thừa, vừa vận dụng một cách trung thành những nguyên

lí của chủ nghĩa Mác - Lênin về đạo đức, vừa có sự phát triển sáng tạo những nguyên lí đó trở thành những chuẩn mực, phẩm chất đạo đức mới ở Việt Nam

Sự kết hợp giữa những giá trị đạo đức truyền thống và hiện đại, giữa dân tộc và nhân loại cũng là một đặc trưng nổi trội của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

3 Về vị trí của đạo đức trong đời sống xã hội và của mỗi người

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định đạo đức là gốc của người cách mạng, muốn làm cách

mạng phải lấy đạo đức làm gốc Người viết: "Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành

xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi

được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành

được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang"(3)

Hồ Chí Minh coi đạo đức là nguồn nuôi dưỡng và phát triển con người, như gốc của

cây, như ngọn nguồn của sông, suối Người viết: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" (4)

Hồ Chí Minh quan niệm, đạo đức cách mạng là chỗ dựa giúp cho con người vững vàng

trong mọi thử thách Theo Người, có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăn, gian khổ, thất bại, cũng không sợ sệt, rụt rè, lùi bước khi gặp thuận lợi và thành công cũng vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, chất phác, khiêm tốn, "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ",

lo hoàn thành nhiệm vụ cho tốt chứ không kèn cựa về mặt hưởng thụ; không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hóa

Đối với Đảng, đội tiên phong của giai cấp công nhân, Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu

phải xây dựng Đảng ta thật trong sạch, Đảng phải "là đạo đức, là văn minh", "Đảng ta

là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách

mạng, thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch,

phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đày tớ thật trung thành của nhân dân"(5)

Quan điểm đạo đức Hồ Chí Minh đã bao quát những mối quan hệ cơ bản của con người trong xã hội, bao gồm:

Một là, với đất nước, dân tộc phải "Trung với nước, hiếu với dân"

Trung, hiếu là phẩm chất đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam và phương Đông, được Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa và phát triển trong điều kiện mới Trong tư tưởng

Hồ Chí Minh, trung với nước, hiếu với dân là điều chủ chốt của đạo đức cách mạng Trung với nước là trung thành vô hạn với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, đấu tranh giành độc lập dân tộc và làm cho đất nước "sánh vai với các cường quốc năm châu" Nước là của dân, dân là chủ đất nước, cho nên "trung với nước" là trung với dân, trung thành với lợi ích của nhân dân, "bao nhiêu quyền hạn đều của dân"; "bao nhiêu lợi ích đều vì dân"

Hiếu với dân là Đảng, Chính phủ, cán bộ nhà nước phải là "đầy tớ trung thành của dân"; phải "tận trung với nước, tận hiếu với dân"

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trung với nước, hiếu với dân phải gắn bó với dân, gần dân, dựa vào dân, lấy dân làm gốc Phải nắm vững dân tình, hiểu rõ dân tâm, quan tâm cải thiện dân sinh, nâng cao dân trí, làm cho dân hiểu rõ trách nhiệm và quyền lợi của người làm chủ đất nước

Hai là, với mọi người phải "Yêu thương con người, sống có nghĩa, có tình"

Trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, yêu thương con người xuất phát từ truyền thống nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại, chủ nghĩa nhân đạo cộng sản Yêu thương con người thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân trong quan hệ xã hội, là phẩm chất đạo đức cao đẹp nhất

Yêu thương con người là phải quan tâm đến những người lao động bình thường, chiếm

số đông trong xã hội Yêu thương con người là phải làm mọi việc để vì con người, vì mục tiêu "ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành"; dám hy sinh, dám dấn thân để đấu tranh giải phóng con người

Yêu thương con người là phải tin vào con người Với mình thì chặt chẽ, nghiêm khắc; với người thì độ lượng, rộng rãi, nâng con người lên, kể cả với người lầm đường, lạc lối, mắc sai lầm, khuyết điểm

Yêu thương con người là giúp cho mỗi người ngày càng tiến bộ, sống cao đẹp hơn Yêu thương con người phải thực hiện tự phê bình, phê bình chân thành, giúp nhau sửa chữa khuyết điểm

Ba là, với mình phải thực sự "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư"

Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư trong tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh là mối quan hệ "với tự mình" Hồ Chí Minh quan niệm cần, kiệm, liêm, chính là bốn đức tính cần có của con người, mang một lẽ tự nhiên, như trời có bốn mùa, đất có bốn phương

và Người giải thích cặn kẽ, cụ thể nội dung từng khái niệm

Cần là lao động cần cù, siêng năng; lao động có kế hoạch, sáng tạo, có năng suất cao;

lao động với tinh thần tự lực cánh sinh, không lười biếng, không ỷ lại, không dựa dẫm Phải thấy rõ "lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, nguồn hạnh phúc của mỗi chúng ta"

Kiệm là tiết kiệm sức lao động, tiết kiệm thì giờ, tiết kiệm tiền của dân, của nước, của

bản thân mình, tiết kiệm từ cái to đến cái nhỏ; "không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi, không phô trương, hình thức "

Liêm là "luôn tôn trọng giữ gìn của công và của dân", "không xâm phạm một đồng xu,

hạt thóc của Nhà nước, của nhân dân"; "không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng, không tham tâng bốc mình "

Chính là không tà, là thẳng thắn, đúng đắn Đối với mình không tự cao, tự đại; đối với

người không nịnh trên, khinh dưới, không dối trá, lừa lọc, luôn giữ thái độ chân thành, khiêm tốn, đoàn kết Đối với việc thì để việc công lên trên, lên trước việc tư, việc nhà Được giao nhiệm vụ gì quyết làm cho kỳ được, "việc thiện dù nhỏ mấy cũng làm; việc

ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh"

Chí công vô tư là "khi làm bất cứ việc gì cũng đừng nghĩ đến mình trước, khi hưởng thụ

thì mình nên đi sau", "lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ"

Cần, kiệm, liêm, chính có quan hệ chặt chẽ với nhau và với chí công vô tư Cần, kiệm, liêm, chính sẽ dẫn đến chí công vô tư Ngược lại, đã chí công vô tư, một lòng vì nước,

vì dân, vì Đảng thì nhất định sẽ thực hiện được cần, kiệm, liêm, chính

Bốn là, mở rộng quan hệ yêu thương con người đối với toàn nhân loại, người cách mạng

phải có "tinh thần quốc tế trong sáng"

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh về tình đoàn kết quốc tế trong sáng là sự mở rộng quan

hệ đạo đức giữa người với người và với toàn nhân loại vì Người không chỉ là "người Việt Nam nhất" như cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng khẳng định, mà còn là "nhà văn hóa lớn của thế giới", "chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cộng sản quốc tế"

Đoàn kết quốc tế trong sáng theo Hồ Chí Minh trước hết là đoàn kết với nhân dân lao động các nước vì mục tiêu chung: đấu tranh giải phóng con người khỏi ách áp bức, bóc lột Đó là tình đoàn kết quốc tế giữa những người vô sản toàn thế giới vì một mục tiêu chung, "bốn phương vô sản đều là anh em"; là đoàn kết với các dân tộc vì hòa bình, công lý và tiến bộ xã hội

Đoàn kết quốc tế gắn liền với chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước chân chính sẽ dẫn đến chủ nghĩa quốc tế trong sáng

5 Về những nguyên tắc xây dựng và thực hành đạo đức

Theo Hồ Chí Minh, nguyên tắc xây dựng và thực hành đạo đức thể hiện ở ba điểm sau: Một là, nói đi đôi với làm, phải nêu gương về đạo đức

Đối với mỗi người, lời nói phải đi đôi với việc làm Nói đi đôi với làm trước hết là sự nêu gương tốt Sự nêu gương của thế hệ đi trước với thế hệ đi sau, lãnh đạo với nhân viên, đảng viên phải nêu gương trước quần chúng Người nói: "Trước mặt quần chúng, không phải ta cứ viết lên trán chữ "cộng sản" mà ta được họ yêu mến Quần chúng chỉ