Giáo án môn Sinh học 8 Bài 2 đến bài 1122027

Các hệ cơ quan: Hệ cơ quan Các cơ quan trong hệ cơ quan Chức năng của hệ cơ quan Hệ Hô hấp Mũi, khí quan, phế quản và hai lá phổi Thực hiện trao đổi khí Ô xi và CO2 giữa cơ thể và mội t

CH ƯƠNG I: KHÁI QUÁT VỀ CƠ THỂ N NGƯỜI

BÀI 2: CẤU TẠO CƠ THỂ NGƯỜI

A NỘI DUNG KIẾN THỨC

1 Các phần cơ thể:

Cở thể người chia làm 3 phần: đầu, thân và tay chân

 Đầu gồm hộp sọ chứa não và các giác quan: thị giác, thính giác, khưu giác, vị giác

 Phân thân chia làm 2 khoang được ngăn cách bời cơ hoành Khoang ngực gồm : tim, phổi thực quan và khí quản phần bụng gồm gan, ruột, dạ dày, thận, bóng đái, ống đái

2 Các hệ cơ quan:

Hệ cơ quan Các cơ quan trong hệ cơ quan Chức năng của hệ cơ quan

Hệ Hô hấp Mũi, khí quan, phế quản và hai lá phổi Thực hiện trao đổi khí Ô xi và CO2

giữa cơ thể và mội trường

Hệ Tiêu hóa Miệng, ống tiêu hóa và tuyến

tiêu hóa

Tiếp nhận, biến đổi thức ăn thành chất dinh dưỡng và hấp thụ thức ăn

Hệ tuần hoàn Tim và hệ mạch

Vận chuyển chất dinh dưỡng và Ôxi đến các tế bào Vận chuyển chất thải và CO2từ tế bào đến cơ quan bài tiết

Hệ bà tiết Thận, ống dẫn tiểu và bóng đái Bài tiết nước tiểu

Hệ thần kinh Nãi, hạch thần kinhtũy sóng, dây thần kinh và Tiếp nhận và trả lời kích thích của mội trường, điều hòa hoạt động của

các cơ quan

3 Sự phối hợp hoạt động giữa các cơ quan

0Hệ hô hấp

Hệ tiêu hóa

Hệ thần kinh và nội tiết

- Các hệ cơ quan trong cơ thể luôn có sự phối hợp hoạt động

- Sự phối hợp hoạt động của các cơ quan tạo nên một thể thống nhất dưới sự điều khiển của hệ TK và hệ nội tiết

Bài 3: TẾ BÀO

I Cấu Tạo :

Tế bào

II Chức năng của các bào quan trong tế bào

Chất tế bào

1.Lưới nội chất 2.Riboxôm 3.Ti thể 4.Bộ máy Gôngi 5.Trung thể

Thực hiện các hoạt động sống của tế bào

1’ Tổng hợp và vận chuyển các chất 2’ Nơi tổng hợp protein

3’ Tham gia hoạt động hô hấp và giải phóng năng lượng

4’ Thu nhận hoàn thiện, phân phối sản phẩm

5’ Tham gia quá trình phân chia tế bào Nhân

1.Nhiễm sắc thể

2 Nhân con

Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào

1’.Là cấu trúc quy định sự hình thành protein, có vai trò quyết định trong di truyền

2’ Chứa ARN cấu tạo nên protein

Màng sinh chất

Chất tế bào

Nhân Nhiễm sắc thể

Nhân con

Lưới nội chất Ribôxôm

Ti thể

Bộ máy Gôngi Trung thể

III thành phần hóa học :

IV Hoạt động sống của tế bào

.

Sơ đồ mối quan hệ giữa chức năng của tế bào với cơ thể và môi trường

Câu 1: Hãy xác định thành phần của tế bào qua các số sau :

TPHH

CHẤT HỮU CƠ

CHẤT

VÔ CƠ

Protein (C,H,O,N,S,P

(N là đặc trưng)

Lipit (C,H,O tỉ lệ

H : O thay đổi tùy loại

Gluxit (C,H, O trong đó H,O luôn có tỉ lệ 2H:1O

Axit nucleic gồm AND và ARN

Ca, Na, K, Fe, Cu…

CƠ THỂ

TẾ BÀO Trao đổi chất

Lớn lên

Cảm ứng

Phân chia

Năng lương cho cơ thể hoạt động

Cơ thể lớn lên và sinh sản

Cơ thể phản ứng lại kích thích

Nước và

muối khoáng

Ôxi

Chất hữu cơ

Kích thích

CO2 và chất bài tiết

Câu 2: Hãy chứng minh tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể?

Trả lời:

Trong tế bào có các thành phần thực hiện các chức năng khác nhau như:

 Màng sinh chất: Giúp tế bào thực hiện trao đổi chất

 Chất tế bào: Thực hiện các hoạt động sống của tế bào như:

 Lưới nội: chất Tổng hợp và vận chuyển các chất

 Riboxôm: Nơi tổng hợp protein

 Ti thể: Tham gia hoạt động hô hấp và giải phóng năng lượng

 Bộ máy Gôngi :Thu nhận hoàn thiện, phân phối sản phẩm

 Trung thể : Tham gia quá trình phân chia tế bào

 Nhân :Điều khiển mọi hoạt động sống của tế bào Trong nhân có chức nhiễn sắc thể có vai trò quyết định trong di truyền Trong hân còn có màng nhân giúp nhân trao đổi chất với tế bào chất

Tất cả các hoạt động sống nói trên xảy ra trong tế bào làm cơ sở cho sự sống,

sự lớm lên, và sinh sản của cơ thể Đồng thời giúp cho cơ thể phản ứng chính xác với tác động của môi trường sống

Vì vậy tế bào được xem là đơn vị chức năng của cơ thể

Câu 3: Cho ví dụ và phân tích vai trò của hệ thần kinh trong sự điều hòa hoạt động của các hệ cơ quan trong cơ thể ?

Trả lời :

Khi bị tổn thương hệ thần kinh trung ương, tùy theo tổn thương ở phần nào mà bệnh nhân có thể bi: tim ngừng đập ( hệ tuần hoàn)ngừng thở ( hệ hô hấp), liệt chi( hệ vận động, hoặc tiểu tiện, đại tiện không tự chủ ( hệ bài tiết, hệ tiêu hóa)… điều này chứng tỏ hệ thần kinh điều hóa hoạt động của các hệ cơ quan trong cơ thể

Câu 4: So sánh tế bào người, động vật và thực vật ?

Trả lời : Giống nhau: điều có cấu tạo cơ bàn gồm màng sinh chất, chất tế bào ( có các bào quan) và nhân

Khác nhau:

1

2

3 4 5

6

7

Tế bào người Tế bào động vật Tế bào thực vật

Màng sinh chất không có

vách xenlulo

Màng sinh chất không có vách xenlulo

Màng sinh chất có vách xenlulo

Tế bào có nhiều hình dạng Tế bào có nhiều hình dạng Tế bào có ít hình dạng

Bài 4: MÔ

I Khái niện mô:

Mô: Là một tập hợp tế bào chuyên hóa có cấu tạo giống nhau đảm nhiệm chức năng nhất định * Mô gồm: Tế bào và phi bào (yếu tố không có cấu trúc tế bào)

II) Các loại Mô.

1/ Mô biểu bì:

* Cấu tạo: Chủ yếu là tế bào, không có phi bào, các tế bào xếp sát nhau thành lớp dày Gồm biểu bì da và biểu bì tuyến

* Chức năng:

- Bảo vệ, hấp thụ và tiết các chất

-Tiếp nhận kích thích từ môi trường

* Cấu tạo:

- Gồm tế bào và phi bào (nước, sợi đàn hồi, canxi, sụn…)

- Có các loại như mô sụn, mô xương, mô mỡ, mô máu…

* Chức năng:

- Nâng đỡ, liên kết các cơ quan

- Thực hiện chức năng dinh dưỡng, chức năng đệm

* Cấu tạo:

- Chủ yếu là tế bào, phi bào rất ít, các tế bào xếp thành lớp hoặc thành bó

- Gồm cơ tim, cơ trơn và cơ vân

* Chức năng: Co giãn tạo nên sự vận động của cơ quan và cơ thể

* Cấu tạo: Gồm các tế bào thần kinh và thần kinh đệm

* Chức năng

- Tiếp nhận kích thích

- Xử lí thông tin

- Điều khiển sự hoạt động của các cơ quan để trả lời các kích thích của môi trường

Câu 1: Cơ vân, cơ trơn, cơ tim có gì khác nhau về đặc điểm cấu tạo, sự phân bố ( chức năng) và khả năng co giản ?

Số nhân Có nhiều nhân trong tế

bào cơ Chỉ có một nhân trong tế bào cơ Có tế bào cơnhiều nhân trong

Các vân

ngang

Tế bào cơ có vân ngan Tế tế cơ không có

vân ngan

Tế bào cơ có vân ngang

Phân bố

(chức năn) Gắng với xương tạo thành hệ cơ xương Tham gia các nội quan, thực cấu tạo

hiện chức năng tiêu hóa, dinh dưỡng, bài tiết…

Tham gia cấu tạo tim

Khả năng co

giản Co giản tốt nhất Co giản kém Co vângiản tốt sau cơ

So sanh mô biểu bì Mô liên kết mô cơ và mô thần kinh

Giống nhau cấu tạo gồm Tế bào và phi bào

Khác nhau:

Đặc điểm

cấu tạo TB nhauxếp xít

TB nằm trong chất cơ bản TB dài, lớp, thành bó.xếp thành Nơron có thân nối với sợi trục và các sợi

nhánh

Chức năngBảo vệ, hấp

thụ, tiết Nâng (Máu đỡ vận chuyển

các chất

Co, dãn tạo nên sự vận động của các cơ quan và vận động của cơ thể

-Tiếp nhận kích thích -Dẫn truyền xung thần kinh

-xử lí thông tin -Điều hòa hoạt động các cơ quan

Bài 6 : PHẢN XẠ

- Thân: Chứa nhân, xung quanh có nhiều tua ngắn gọi là sợi ngắn

- Tua dài là sợi trục thường có bao miêlin bao phủ

- Nơi tiếp nối các nơron gọi là xinap

2 Chức năng của noron.

- Cảm ứng: Là khả năng tiếp nhận các kích thích và phản ứng lại bằng hình thức sinh xung TK

- Dẫn truyền xung TK: Là khả năng lan truyền xung TK theo chiều nhất định

- Nơron hướng tâm ( cảm giác)

- Nơron trung gian ( liên lạc).

- Nơron li tâm ( vận động)

II) Cung ph ản xạ.

khiển của hệ TK

* Cung phản xạ: Là con đường xung TK truyền đến cơ quan thụ cảm qua ntrung ương thần kinh đến cơ quan phản ứng

* Cung phản xạ có 5 thành phần:

- Cơ quan thụ cảm

- Nơron hướng tâm

- Trung ương TK

- Nơron li tâm

- Cơ quan phản ứng

3/ Vòng phản xạ.

- Vòng phản xạ: là luồng TK bao gồm cung phản xạ và đường phản hồi về trung ương TK để điều chỉnh phản xạ

- Vòng phản xạ giúp cơ thể thích nghi kịp thời với sự thay đổi của môi trường

Câu 1: Hãy xác định thành phần của nơron qua hình bên ( vẽ hình)

Câu 2: Hãy xác định thành phần của cung phản xạ qua các số ( vẽ hình )

8

Câu 3: (ví dụ)Phân tích đường đi của xung thần kinh ở phản xạ lạnh  nổi da

gà ?

Trả lời : Nhiệt độ lạnh của môi trường kích thích cơ quan thụ cản ở da làm phát sinh xung thần kinh, xunh thần kinh này theo dây thần kinh hướng tâm truyền về trung ương thần kinh Từ trung ương thần kinh phát sinh xung thần kinh theo dây thần kinh li tâm truyền đến cơ quan phản ứng ( cơ chân lông) làm cho cơ này co giúp da săm lại nổi da gà giúp cơ thể chống được lạnh

CHƯƠNG II: VẬN ĐỘNG Bài 7 Bộ Xương

1 Vai trò của bộ xương:

- Bộ xương tạo nên bộ khung nâng đỡ và giúp cơ thể có hình dạng nhất định

- Nơi bám cho các cơ

- Tạo thành khoang cơ thể chứa đựng và bảo vệ nội quan

- Sinh ra hồng cầu

2 Cấu tạo của bộ xương

Bộ xương người được chia làm 3 phần : xương đầu, xương thân và xương chi

a Xương đầu : gồm xương sọ và xương mặt

Xương sọ: gồm xương trán, xương đỉnh, xương chẩm, xương thái dương

Xương mặt : xương gò má, xương hàm trên, xương hàm dưới

b Xương thân: gồm cột sống và lồng ngực

+ Cột sống cong hình chữ S gồm:

7 đốt sống cổ

12 đốt sống ngực

5 đốt thắt lưng

5 đốt cùng

1 đốt cụt

+ Lồng ngực gồm 12 đôi xương sườn: 10 đôi sườn thật ( một đầu gắng vào cột sống một đầu gắng vào xương ức) 02 đôi sườn giã ( một đầu gắng vào cột sống , đầu kia

tự do)

c Xương chi : Gồm chi trên và chi dưới

+ Xương chi trên : Xương đai vai ( xương đòn, xương bã) xương cánh tay, xương cẳng tay ( xương trụ, xương quay) các xương bàn tay và xương ngón tay

+ Xương chi dưới : Xương đai hông ( xương chậu, xương hán, xương ngồn) xương đùi, xương bánh chè, xương cẳng chân ( xương chày và xương mác) các xương bàn chân và xương ngón chân

3 Các loại xương: có 3 loại xương dài, xương ngắn, xương dẹt

4 Các loại khớp : có 3 loại :

 Khớp động: có vai trò giúp cơ thể cử đông dễ dàng, linh hoạt trong hoạt động chấn tay

 Khớp bán động: có vai trò giúp cơ thể củ động hạn chế tạo dáng đứng thẳng ( cột sống)

 Khớp bất động : có vai trò cố định, tạo khung vảo vệ các phần bên trong ( hộp sọ)

Câu 1: Tìm những điểm giống nhau và khác nhau giưa xương tay và xương chân ?

Giống nhau : Đều có các phần tương ứng:

Xương tay: xương đai vai , xương cáng tay, xương cẳng tay, các xương bàn tay và

xương ngón tay

Xương chân : Xương đai hông, xương đùi, xương cẳng chân , các xương bàn chân

và xương ngón chân

Khác nhau:

Xương tay

 Xương không to

 Không có

 Phù hợp với chức năng lao động

 Khớp cẳng tay linh hoạt hơn

 Không có

Xương chân

 Xương to

 Có thêm xương bánh chè

 Phù hợp với chức năng nâng đở

cơ thể, tạo dáng đứng thẳng

 Khớp đầu gối không linh hoạt

 Xương bàn chân có gót phát triển

về phía sau, hình vòm Câu 2: Ghi tên các bộ phận của xương khớp gối theo thứ tự các số sau:

2 3 4 5

6

1

2

3

4

5

1

Bài 8 CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤT CỦA XƯƠNG

 Mô xương xốp gồm các nan xương

Giảm ma sát trong các khớp

 Phân tán lực tác động

Tạo các ô chứa tủy đỏ

 Mô xương cứng

 Khoang xương

 Giúp xương to ra về bề ngang

Chịu lực, đảm bào vững chắc

Chức tủy đỏ ở tre em sinh hồng cầu, chứ tủy vàng ở người lớn

lứa tuổi nào xương bị giòn gãy? Tại sao ?

Trả lời : + Xương to ra về bề ngang là do các tế bào màng xương phân chia tao ra những tế bào mới đẩy vào trong và hóa xương

+ Ở tuổi thanh thiếu niên và nhất là tuổi dậy thì xương phát triển rất nhanh Đến 18-20 tuổi ( với nữ) và 20-25 tuổi ( với nam) thì xương phát triển chặm lại ở

1

2 1 3 4 5

6

7

người trưởng thành sụn tăng trưởng không còn khả năng hóa xương do đó người không cao thêm Người già, xương bị phân hóa nhanh hơn sự tạo thành, đồng thời tỉ

lê cốt giao ( chất hữu cơ) giảm vì vậy xương xốp, giòn, dễ gãy và sự phục hồi diễn

ra chặm, không chắc chắn

(Xương dài ra do sự phân chia các tế bào lớp sụn tăng trưởng.)

xương còn chất vô cơ quy định tính rắn chắc của xương ? giải thích tại sao ?

Trả lời : + Lấy một xương dùi ếch ngăm trong cốc đựng dung dịch axit clohidric 10% sau

10 đến 15 phút lấy ra , uốn lại thấy xương cong và mếm dẽo

Tại vì : Axit HCl đã tác dụng với chất vô cơ của xương làm chất vô cơ bị phân hủy, chỉ còn lại chất hữu cơ đó đó xương dẽo

+ Đốt xương đùi ếch trên ngọ lữa đèn cồn cho đến khi xương không còn cháy nữa, không còn thấy khối bay, để nguội, bốp xương ta thấy xương cứng nhưng vở ra từng mãnh nhỏ

Tại vì khi đốt xương chất hữu cơ đã cháy hết chỉ còn lại chất vô cơ nên xương có

đọ rắn chắc Chất vô cơ quy định tính rắn của xương

Bài 9 CẤU TẠO VÀ TÍNH CHẤ CỦA CƠ

I) Cấu tạo bắp cơ và TB cơ.

- Bên ngoài là màng liên kết, 2 đầu thon có gân, phần bụng phình to Bên trong bắp cơ có các bó

cơ với nhiều sợi cơ

- TB cơ có nhiều tơ cơ Tơ cơ được chia thành

tơ cơ dầy và tơ cơ mảnh

+ Tơ cơ dày (có mấu sinh chất) nằm ở đĩa tối + Tơ cơ mảnh (trơn) nằm ở đĩa sáng

* Đơn vị cấu trúc: Là giới hạn giữa tơ cơ mảnh

và tơ cơ dày (đĩa tối ở giữa, 2 nữa đĩa sáng ở hai đầu

Tính chất của cơ

- Tính chất của cơ là sự co và dãn

1

2

3 4

5

7

Điền từ thích hợp vào chổ trống?

- Bắp cơ gồm nhiều _(1) mỗi (2) gồm

nhiều _(3) _, bọc trong các màng liên kết Hai đầu bắp cơ

có (4) _ bám vào các xương qua khớp Phần giữa phình to

là _(5)

- Khi co cơ _(6) xuyên sâu vào vùng phân bố

của (7)

- Cơ (8) Khi có kích thích (9) và

chịu ảnh hưởng của (10)

Bài 10: HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ I) Công cơ:

- Khi cơ co sinh ra một lực tác động vào vật làm vật di chuyển tức là đã sinh ra công

- Công của cơ phụ thuộc vào các yếu tố:

 Trạng thái thần kinh

 Nhịp độ lao động

 Khối lượng của vật

- Cách tính công của cơ:

A = F s ( F = m 10 )

 A : Công của cơ ( N.m = J )

 F : Lực tác động (N)

 s : Quãng đường di chuyển vật (m)

II) Sự mỏi cơ

* Mỏi cơ: Là hiện tượng cơ làm việc nặng và lâu dẫn đến giãm biên độ co cơ rồi từ

từ ngừng hẳn

1 Nguyên nhân của sự mỏi cơ:

+ Lượng oxi cung cấp cho cơ thiếu

+ Năng lượng cung cấp ít

+ Sản phẩm tạo ra là axítlactic, tích tụ đầu độc cơ làm cơ mỏi

- Hít thở sâu

- Uống nước đường

- Xoa bóp cơ

- Cần có chế độ học tập làm việc và nghỉ ngơi hợp lí

* Để tăng khả năng làm việc của cơ cần:

 Thường xuyên luyện tập thể dục thể thao, lao động chân tay

 Trạng thái thần kinh sảng khoái

 Khối lượng và nhịp co cơ phù hợp

Bài 11: TIẾN HOÁ HỆ VẬN ĐỘNG

VỆ SINH HỆ VẬN ĐỘNG I) Sự tiến hoá của bộ xương nguời so với bộ xương thú.

Các phần so sánh Bộ xương người Bộ xương thú

1 Tỉ lệ sọ não/mặt

2 Lồi cằm xương mặt LớnPhát triển NhỏKhông có

3 Cột sống

4 Lồng ngực Cong ở 4 chỗNở rộng sang 2 bên Cong hình cungNở theo chiều lưng-bụng

5 Xương chậu

6 Xương đùi Nở rộngPhát triển, khỏe HẹpBình thường

1

1’

3

3’

4

4’

Xương chậu người

5

Xương đùi người

6

7

7’

Câu 1: Tìm những đặc điểm chứng minh bộ xương người có cấu tạo hoàn toàn

Bộ xương người có cấu tạo hoàn toàn phù hợp với tư thế đứng thẳng và lao động bằng tay

- Hộp sọ lớn

- Lồi cằm ở xương mặt phát triển

- Cột sống có 4 chỗ cong

- Lồng ngực mở rộng sang 2 bên

- Xương chậu mở rộng

- Bàn chân hình vòm, xương ngón ngắn Xương gót lớn phát triển về phía sau

III) Vệ sinh hệ vận động.

- Nên có chế độ dinh dưỡng hợp lí

- Thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng sáng

- Rèn luyện thân thể và lao động vừa sức

- Mang vác đều ở hai vai

- Tư thế ngồi học, làm việc ngay ngắn, không nghiên vẹo